໑໘. ກາລິກວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໘໙. ເອວໍ ສງ຺ຆິກເສນາສເນສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ຈຕຸກາລິກວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ກາລິການິປິ ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຣຓໍ ກາໂຣ, ກິຣິຍາ. ກາໂຣ ເອວ ກາໂລ ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາໂຣ ຍຖາ ‘‘ມຫາສາໂລ’’ຕິ. ກາໂລຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາທິກິຣິຍາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ອາຣທ຺ຘານິຏ຺ຐິໂຕ ຠາໂວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ສຸນິຏ຺ຐິໂຕ;

ອຕີຕານາຄຕຸປ຺ປາທ-ມປ຺ປຕ຺ຕາຠິມຸຂາ ກິຣິຍາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກາລສ຺ສ ປເຠທຠູໂຕ ປຸເຣຠຕ຺ຕເອກອໂຫຣຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫຊີວິກປຣິຍນ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ກາລວິເສໂສ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກາເລ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາລວິເສເສ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ກາລິການິ. ປິ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ກປ຺ປິຍາ ຈຕຸຠູມິໂຍຕິ ສມຸຈ຺ເຈຕິ. ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍານິທ຺ເທໂສ, ເຕນ ກາລິການິ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕີຓິ ນ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອິທໍ ມາຕິກາປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທເສ ຍໍ ມາຕິກາຍໍ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ) ‘‘ກາລິການິປິ ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ມາຕິກາປເທ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາລິການິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ໂຍຊນາ. ກຕມານິ ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວກາລິກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍາວກາລິກໍ…ເປ… ຍາວຊີວິກໍ ອິຕິ ອິມານິ ວຕ຺ຖູນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາລິການິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ເຕສໍ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ວິເສສນຎ຺ຈ ນາມລາຠເຫຕຸຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຸເຣຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ກາລິເກສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ຍາວກາລິກໍ, ອຏ຺ຐວິຘປານໍ ຍາມກາລິກໍ, ສປ຺ປິອາທິປຎ຺ຈວິຘເຠສຊ຺ຊໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍາວຊີວິກໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິພ຺ຍາປິຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ວິເສສນມາຫ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພເມວ ຍາວກາລິກໍ, ນ ອຎ຺ຎໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ຍາວ…ເປ… ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕຕິ ນາມລາຠເຫຕຸໍ, ເອເຕນ ຍາວ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ຍາວກາລິກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຏ຺ຐວິຘໍ ປານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຍາປິຕໍ ປຣິຫຣິຕຸມາຫ ‘‘ສທ຺ຘິໍ ອນຸໂລມປາເນຫີ’’ຕິ. ຍາວ…ເປ… ຕພ຺ພໂຕຕິ ນາມລາຠເຫຕຸໍ, ເອເຕນ ຍາໂມ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ຍາມກາລິກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ນິເຘຕພ຺ພໂຕຕິ ນາມລາຠເຫຕຸໍ, ເອເຕນ ສຕ຺ຕາໂຫ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິພ຺ຍາປິຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກ’’ນ຺ຕ຺ຍາຫ. ຍາວ…ເປ… ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕຕິ ນາມລາຠເຫຕຸໍ, ເຕນ ຍາວຊີວໍ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອາຫາຣໍ ອາຫເຣຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸທກທນ຺ຕໂປນາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໖໕) ວຈນໂຕ ນນຸ ອຸທກໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອວເສສໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ປຣິສຸທ຺ຘອຸທກໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕພ຺ພໍ, ກທ຺ທມາທິສຫິຕໍ ປນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ອນ຺ໂຕຄຘຠາວໂຕ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວມປິ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ຘໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ອຸທກສ຺ສປິ ຄຫຓໂຕຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ອຸທກຠາເວນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ເຕ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາວໂຕ ອຸທກມ຺ປິ ຍາວຊີວິກໍ ນາມາຕິ ຎາເຍຍ຺ຍ, ນ ປນ ອຸທກໍ ຍາວຊີວິກໍ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາເວ ສຕິປິ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕໍ ອຸທກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

໙໐. ມູລກມູລາທີນິ ອຸປເທສໂຕເຍວ ເວທິຕພ຺ພານິ, ຕານິ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຈ຺ຈມານານິປິ ນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ສມ຺ໂມໂຫເຍວ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ນ ກິຎ຺ຈິ ວກ຺ຂາມ. ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ປູວາທິຂາທນີເຍ ວິຊ຺ຊມານໍ ຂາທນີຍກິຈ຺ຈໍ ຂາທນີເຍຫິ ກາຕພ຺ພໍ ຊິຆຈ຺ຉາຫຣຓສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປໂຍຊນໍ ເນວ ຜຣນ຺ຕິ ນ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ເທເສ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ວາ ອສາເຘນ຺ຕໍ ວາ ອປຣສ຺ມິໍ ເທເສ ອຸຏ຺ຐິຕຠູມິຣສາທິເຠເທນ ອາຫາຣຊິຆຈ຺ຉາຫຣຓກິຈ຺ຈໍ ອສາເຘນ຺ຕມ຺ປິ ວາ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສູ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຊນປເທ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ເສສຊນປເທສຸປິ ວິກາເລ ນ ກປ຺ປຕິ ເອວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປກຕິອາຫາຣວເສນາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ຍາວກາລິເກຫິ ອໂຍຊິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຍາວ ອາຫາຣກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ. ສມ຺ໂມໂຫເຍວ ໂຫຕີຕິ ອເນກຕ຺ຖານໍ ນາມານໍ ອປ຺ປສິທ຺ຘານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວໂຕ ສມ຺ໂມໂຫ ເອວ ສິຍາ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ມຍມ຺ປິ ມູລກມູລາທີນໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣທສ຺ສເນ ອາທຣໍ ນ ກຣິມ຺ຫ ອຸປເທສໂຕວ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ.

ຍນ຺ຕິ ວຏ຺ຏກນ຺ທໍ.

ມຸຬາລນ຺ຕິ ຖູລຕຣຸຓມູລເມວ.

ຣຸກ຺ຂວລ຺ລິອາທີນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນ຺ໂຕປຖວີຄໂຕຕິ ສາລກລ຺ຍາຓິກ຺ຂນ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສພ຺ພກປ຺ປິຍານີຕິ ມູລຕຈປຕ຺ຕາທີນໍ ວເສນ ສພ຺ພໂສ ກປ຺ປິຍານິ, ເຕສມ຺ປິ ນາມວເສນ ນ ສກ຺ກາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຈ຺ຉິວາທີນໍ ອປຣິປກ຺ກາເນວ ຜລານິ ຍາວຊີວິການີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຣິປກ຺ການີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຫຣີຕກາທີນໍ ອຏ຺ຐີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ມິຎ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕານິ ກປາລານິ ຍາວຊີວິການີຕິ ອາຈຣິຍາ. ມິຎ຺ຊມ຺ປິ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ ເອເກ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໒໔໘-໒໔໙) ປນ ‘‘ຫຣີຕກາທີນໍ ອຏ຺ຐີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ມິຎ຺ຊໍ ຍາວກາລິກ’ນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຫິງ຺ຄູຕິ ຫິງ຺ຄຸຣຸກ຺ຂໂຕ ປຄ຺ຆຣິຕນິຍ຺ຍາໂສ. ຫິງ຺ຄຸຊຕຸອາທໂຍປິ ຫິງ຺ຄຸວິກຕິໂຍ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ຫິງ຺ຄຸຊຕຸ ນາມ ຫິງ຺ຄຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ທຓ຺ຑປຕ຺ຕານິ ປຈິຕ຺ວາ ກຕນິຍ຺ຍາໂສ. ຫິງ຺ຄຸສິປາຏິກໍ ນາມ ຫິງ຺ຄຸປຕ຺ຕານິ ປຈິຕ຺ວາ ກຕນິຍ຺ຍາໂສ. ‘‘ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄໂກຏິຍາ ນິກ຺ຂນ຺ຕສິເລໂສ. ຕກປຕ຺ຕີຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສິເລໂສ. ຕກປຓ຺ຓີຕິ ປລາເສ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກຕສິເລໂສ. ‘‘ທຓ຺ຑໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສິເລໂສ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

໙໑. ຍາມກາລິເກສຸ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍປເທຫິ ຍາວກາລິກເມວ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ນ ຍາມກາລິກໍ, ຕຖາປິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຍາມກາລິກໍ ຍາເມ ນິທຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິຘ ເຈວ ‘‘ຍາມກາລິເກນ ຠິກ຺ຂເວ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ…ເປ… ຍາວຊີວິກໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍາເມ ກປ຺ປຕິ, ຍາມາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ (ມຫາວ. ໓໐໕) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍາມກາລິກ’’ນ຺ຕິວຈນສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ຈ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ຍາມກາລິກໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຐເປຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎຜລຣສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕຓ຺ຑຸລໂຘວໂນທກມ຺ປິ ຘຎ຺ຎຜລຣໂສເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໙໒. ສຕ຺ຕາຫກາລິເກ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານີຕິ ເຠສຊ຺ຊກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເອວໍລທ຺ຘໂວຫາຣານິ ປຎ຺ຈ. ‘‘ໂຄສປ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ ໂລເກ ປາກຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ໂຣຫິຕມິຄາທີນໍ ສປ຺ປິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຂີຣໍ ອຕ຺ຖິ, ສປ຺ປິມ຺ປິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິເຍວ, ຕໍ ປນ ສຸລຠໍ ວາ ທຸລ຺ລຠໍ ວາ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ນວນີຕມ຺ປິ. ‘‘ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເຍສໍ ມໍສໍ ນ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ສປ຺ປິອາທິ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ມນຸສ຺ສຂີຣາທີນິປິ ຫິ ໂນ ນ ກປ຺ປນ຺ຕິ.

໙໓. ຍາວ ກາໂລ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາໂລຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຠຊນກາໂລ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກ. ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກປິ ຫິ ກາລສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຂາທິຕຸໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ, ສຫສາ ປິວິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເກນ ປນ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກາລປຣິຈ຺ເຉທຊານນຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາລຕ຺ຖມ຺ໂຠ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກາລນ຺ຕເຣ ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓຕິ ຄຫຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ຫິ ຕໍ, ສນ຺ນິຫິຕໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕເນວ ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຣິສ຺ສາມີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄຫເຓ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍນ຺ຕິ ຍໍ ປຕ຺ຕໍ. ສນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ຍາຄຸຍາ ອຸປຣິ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ເຕລວຓ຺ເຓ ປຕ຺ເຕ ສຕິປິ ນິສ຺ເນຫຠາເວ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຆໍສນ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວເສເນວ ເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຍໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຫິ ທຸຕິຍທິວເສ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິຣເປກ຺ຂທາເນນ ວາ ວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸຠຍຖາປິ ອວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ປຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອທິນ຺ນມ຺ປິ ສເຈ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ນິຣເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ທຸຕິຍທິວເສ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປຕ຺ໂຕ ທຸທ຺ໂຘໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ກສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ສຍໍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ນ ສມ຺ມາ ໂຘວິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປິເຕ ປຕ຺ເຕ ລຄ຺ຄມ຺ປິ ອວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສາມເຓຣານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ນິຣາລຍຠາເວນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ວິຊຫິເຕປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ສນ຺ນິຘິມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ ວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕສທິສຕ຺ຕາ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິທຫິເຕເຍວ ຈ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໒໕໒-໒໕໓) ປນ ‘‘ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວາຕິ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອທິນ຺ນໍ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ຈ ຍາວກາລິກາທິວຕ຺ຖຸເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ນ ປນ ຕຄ຺ຄຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ. ນ ຫິ ວຕ຺ຖຸໍ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖຄຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ຈ ຕາທິສໍ ວຈນໍ ອຕ຺ຖິ, ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ‘ສເຈ ປຕ຺ໂຕ ທຸທ຺ໂຘໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ນ ຫິ ໂຘວເນນ ອາມິສໍ ອປເນຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອເປກ຺ຂາ ວຕ຺ຕຕິ. ເຍນ ປຸນທິວເສ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຊເນຍ຺ຍ, ປຕ຺ເຕ ປນ ວຕ຺ຕມານາ ອເປກ຺ຂາ ຕຄ຺ຄຕິເກ ອາມິເສປິ ວຕ຺ຕຕິ ເອວ ນາມາຕິ ອາມິເສ ອນເປກ຺ຂຕາ ເອຕ຺ຖ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕໂຕ ອາມິເສ ອວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ປຸນທິວເສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຊເນຕີຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ມຕໍ ‘ຍທຄ຺ເຄເນຕ຺ຖ ອາມິສານເປກ຺ຂຕາ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ປຏິຄ຺ຄຫຓານເປກ຺ຂຕາປິ ນ ລພ຺ຠຕີ’ຕິ. ຕຖາ ສຕິ ຍຕ຺ຖ ອາມິສາເປກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຫຓາເປກ຺ຂາປິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ, ເອວຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ເຈຕມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນໍ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ອຠິມຕໍ ສິຍາ. ອິທໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຈີວຣາເປກ຺ຂາຍ ວຕ຺ຕມານາຍປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວິຍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸປາເຍ ສຕິ ຄຓ຺ຐິກາຫຕປຕ຺ເຕສຸ ອວຏ຺ຏນຕາ ນາມ ນ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໒໕໒-໒໕໓) ‘ຍໍ ປຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອທິນ຺ນມ຺ປິ ສເຈ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ນິຣເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ວິຊຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ທຸຕິຍທິວເສ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິອາທິ, ຕໍ ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາຬິຍໍ (ປາຈິ. ໒໕໕) ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ສນ຺ນິຫິເຕສຸ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຍາວຊີວິເກສຸ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣເຓປິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍາມກາລິເກປິ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ວິສຸໍ ທຸກ຺ກເຏນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ປກຕິອາມິເສຕິ ໂອທນາທິກປ຺ປິຍາມິເສ. ທ຺ເວຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍາມກາລິກໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິເສນ ມຸເຂນ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ເອກໍ, ຍາວກາລິກສໍສຏ຺ຐຕາຍ ຍາວກາລິກຕ຺ຕຠຊເນນ ອນຕິຣິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ເອກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ວິກປ຺ປທ຺ວເຍຕິ ສາມິສນິຣາມິສປກ຺ຂທ຺ວເຍ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ວຑ຺ຒຕີຕິ ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ເສສອກປ຺ປິຍມໍເສ ທຸກ຺ກຏໍ ວຑ຺ຒຕິ.

ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ຕາວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ນິຫິຕຕ຺ຕາ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປນ ສນ຺ນິຫິຕມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ.

໙໔. ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໖໒໒) ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕກນ຺ຕິ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ສຍໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຍໍ ກໂຣຕີຕິ ປຈິຕ຺ວາ ກໂຣຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສຍໍກຕນ຺ຕິ ນວນີຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ກຕໍ. ນິຣາມິສເມວາຕິ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໕. ອຊ຺ຊ ສຍໍກຕໍ ນິຣາມິສເມວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ມາ ສາມໍປາໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນວນີຕໍ ຕາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເກຫີຕິ ຂີຣທຘີນິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ກຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຸຠເຍສມ຺ປີຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຂີຣທຘີຫິ ຈ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ຈ ກຕານໍ. ເອສ ນໂຍຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກປ຺ປິຍມໍສສປ຺ປິມ຺ຫີຕິ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ສປ຺ປິມ຺ຫິ. ກາຣຓປຕິຣູປກໍ ວຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຊາຕິການໍ ສປ຺ປິຠາວໂຕ’’ຕິ ກາຣຓປຕິຣູປກໍ ວຕ຺ວາ. ສປ຺ປິນເຍນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຣາມິສເມວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ນວນີເຕ. ໂຘຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອໂຘຕຎ຺ເຈ, ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຘຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຖຣານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫາສີວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ວຕ຺ຖຸໂນ ວິໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ທຘິຄຸຬິກາທີຫິ ຍຸຕ຺ຕຕາມຕ຺ເຕນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕກ຺ກໂຕ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ຕເມວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ, ປຈິຕ຺ວາ ວາ ນິຣາມິສເມວ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິໍສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ນ ປນ ທຘິຄຸຬິກາທີຫິ ສຫ ວິກາເລ ຠຸຎ຺ຊິໍສູຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ…ເປ… ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອໂຘຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ຕໍ ນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ທຘິອາທີນິ ອປເນຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕກ຺ກໂຕ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ຕເມວ ຂາທິໍສູ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ຕາ ‘‘ຕກ຺ກໂຕ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ຕໍ ອໂຘຕມ຺ປິ ທຘິຄຸຬິກາທິສຫິຕໍ ວິກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ທຘິຄຸຬິກາທິອາມິເສນ ສໍສຏ຺ຐຣສໍ ນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນາຕິ ອໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ. ທຘິ ເອວ ທຘິຄຕໍ ຍຖາ ‘‘ຄູຖຄຕໍ ມຸຕ຺ຕຄຕ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໑໙; ອ. ນິ. ໙.໑໑). ‘‘ຂຍໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກສປ຺ປິອາທິປິ ວິກາເລ ກປ຺ປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂຍໍ ຄມິສ຺ສຕີຕິ ນິຣາມິສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິກາເລປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ນວນີເຕ ລຄ຺ຄມຕ຺ເຕນ ວິສຸໍ ທຘິອາທິໂວຫາຣໍ ອລທ຺ເຘນ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ທຘິອາທິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອເຕນ ວິສຸໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕທຘິອາທີຫິ ສຫ ປກ຺ກໍ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ມິມ຺ປີຕິ ນິຣາມິສຠູເຕປິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈການໍ ປນ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຕາວ ທຘິອາທີຫິ ອສມ຺ຠິນ຺ນຣສຕ຺ຕາ ຠຕ຺ເຕນ ສຫິຕຄຸຬປິຓ຺ຑາທິ ວິຍ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ປຈນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາວ ປຈິຕພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ປຈນກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈມານທຘິຄຸຬິກາທີຫິ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສຕາຍ ສາມໍປກ຺ກໍ ຊາຕໍ, ເຕສຸ ຂີເຓສຸປິ ສາມໍປກ຺ກເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິຣາມິສເມວ ປຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ອາມິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາເວ ອາມິເສນ ສຫ ຠິກ຺ຂຸນາ ປກ຺ກສ຺ສ ສຍໍປາກໂທໂສ ວາ ປຣິສງ຺ກີຍຕິ, ຍາວກາລິກຕາ ວາ. ຕຕ຺ຖ ນ ຕາວ ສຍໍປາກໂທໂສ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ທຘິອາທິ ອາມິສຄຕໍ, ຕໍ ປຣິກ຺ຂີຓນ຺ຕິ. ອຖ ປຏິຄ຺ຄຫິຕທຘິຄຸຬິກາທິນາ ສຫ ອຕ຺ຕນາ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກໍ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ປຣິສງ຺ກີຍຕິ, ຕທາ ‘‘ອາມິເສນ ສຫ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ‘‘ປກ຺ກຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຕຖາ ຈ ອຸປຑ຺ຒຕ຺ເຖຣານໍ ມຕເມວ ອງ຺ຄີກຕໍ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສາມເຓຣາທີຫິ ປກ຺ກມ຺ປິ ຍາວກາລິກເມວ ສິຍາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຂີຣາທິໍ ປຈິຕ຺ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕສປ຺ປິອາທິ ວິຍ, ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂາຈາເຣນ ລທ຺ຘນວນີຕາທີນໍ ຕກ຺ກາທິອາມິສສໍສຏ຺ຐສມ຺ຠເວນ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ນ ຫິ ຄຫຏ຺ຐາ ໂຘວິຕ຺ວາ, ໂສເຘຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣນ຺ຕີຕິ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ.

ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕຕຓ຺ຑຸລກຓາທໂຍ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ…ເປ… ປຸນ ປຈິຕ຺ວາ ເທຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນເປຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈການໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕເມວ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ‘‘ລຊ຺ຊີ ສາມເຓໂຣ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຑຸລກຓາທໂຍ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ…ເປ… ເທຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສາປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍທິ ຫິ ເອຕໍ ຍາວກາລິກສໍສຄ຺ຄປຣິຫາຣາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ອຕ຺ຕນາປິ ຕຖາ ກາຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຄຫຏ຺ເຐຫິ ທິນ຺ນສປ຺ປິອາທີສຸ ຈ ອາມິສສໍສຄ຺ຄສງ຺ກາ ນ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ນ ຫິ ຄຫຏ຺ຐາ ເອວໍ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ກຓຕຓ຺ຑຸລາທິໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນ ປຈນ຺ຕິ. ອປິຈ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ສທ຺ຘິໍ ຂີຣາທິໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາ ຂີຣາທິ ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ປເຣຫິ ປກ຺ກເຠສຊ຺ຊເຕລາທິປິ ຍາວກາລິກເມວ ສິຍາ, ນ ຈ ຕມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕໍ ທຘິອາທິຂຍກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸນ ປຈິຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ມຫາສີວຕ຺ເຖຣວາເທ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ອໂຘຕມ຺ປິ ນວນີຕໍ ຕທຫຸປິ ປຸນທິວສາທີສຸປິ ປຈິຕຸໍ, ຕຓ຺ຑຸລາທິມິສ຺ສໍ ສປ຺ປິອາທິໍ ອຕ຺ຕນາປິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຕກ຺ກາທິຂຍຕ຺ຖໍ ປຈິຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈມານກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສສ຺ສ ຍາວກາລິກສ຺ສ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ເຕນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕການມ຺ປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກໂຕຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສຸໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ປນ ຂີຣາທິນາ ອາມິເສນ ນວນີຕາທິໍ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ປກ຺ກເຕລາທິເຠສຊ຺ຊໍ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐຍາວກາລິກສ຺ສ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາຠາວາ. ຍໍ ປນ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕເຠສຊ຺ເຊຫິ ສທ຺ຘິໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຂີຣາທິໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກເຕລາທິກໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນເຫວ ປກ຺ກມ຺ປິ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ສນ຺ນິຘິປິ ນ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຂີຣາທິມິສ຺ສາປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສຕາຍ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຕ, ສເຈ ປນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິເຕເຫວ, ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ປກ຺ກເຕລາທີສຸປິ ອາມິສຣໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ຍາວກາລິກໍວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ກຖາມຄ຺ໂຄ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໖໒໒) ອາຄໂຕ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໖໒໒) ປນ ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນປິ ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສພ຺ຠາວມ຺ປິ ທີເປຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕສປ຺ປິ ວາ ນວນີຕໍ ວາ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອາຄໂຕ.

ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ. ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຕານິ ຂີຣທຘີນິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລາທິວິຄມຕ຺ຖໍ ປຸນ ປຈິຕ຺ວາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ຐປິຕເຠສຊ຺ເຊຫີຕິ ອຕິເຣກສຕ຺ຕາຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ ຍາວຊີວິກເຠສຊ຺ເຊຫິ, ເອເຕນ ເຕຫິ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສປ຺ປິອາທິ ອຕິເຣກສຕ຺ຕາຫປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວທ຺ທລິສມເຍຕິ ວສ຺ສກາລສມເຍ, ອນາຕປກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍຖາ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕຖາ ລຊ຺ຊີເຍວ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ເທຕີຕິ ລຊ຺ຊິສາມເຓຣຄ຺ຄຫຓໍ. ອປິຈ ອລຊ຺ຊິນາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເອວມາຫ.

໙໖. ຕິເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕເຕລນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຠຊ຺ຊາທີນິ ອກຕ຺ວາ ກຕເຕລໍ. ເຕເນວ ‘‘ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພຏ຺ຏີຕຕ຺ຕາຕິ ຍາວກາລິກໂຕ ວິເວຈິຕຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ເອລາອຠາວໂຕ ຍາວກາລິກຕ຺ຕາຠາວໍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ຍາວກາລິກຕ຺ຕຸປຄມນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຠຍມ຺ປີຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ກຕໍ.

ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກຕເຕລໍ ສເຈ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ.

ອຈ຺ຉວສນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໂນ ວສາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕໍສທິສານໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນໍເຍວ ອກປ຺ປິຍມໍສສຕ຺ຕານໍ ວສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸ ມນຸສ຺ສານໍ ວສາຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສ’’ນ຺ຕິ. ສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສາວິຕໍ. ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ຕີຓິ ທຸກ຺ກຏານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ວິກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈນປຣິສ຺ສາວນາທີສຸ ປຸພ຺ພປໂຍເຄສຸ ປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ຠວິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓໂຕ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ວິກາເລ ຍາມກາລິກາທີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ວິຍ. ‘‘ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນາປິ ນິປກ຺ກໍ ສໍສຏ຺ຐຎ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ເວປິ ທຸກ຺ກຏານິ ໂຫນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຍສ຺ມາ ຂີຣາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກເຠສຊ຺ຊເຕເລ ກສຏໍ ອາມິສຄຕິກໍ, ເຕນ ສຫ ເຕລໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ປຈິຕຸໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປກ຺ກເຕລກສເຏ ວິຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ວສາຍ ສຫ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ຠນ຺ເຕ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ, ເຖໂຣ ອຕິກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກຕາຍ ‘‘ເອຕມ຺ປິ ອາວຸໂສ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ, ໂຣຄນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ເອວ ວສາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

໙໗. ‘‘ມຘຸກຣີຫິ ມຘຸມກ຺ຂິກາຫີຕິ ອິທໍ ຂຸທ຺ທກຠມຣານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອວ ວິເສສນ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ທຓ຺ຑເກສຸ ມຘຸກາຣິກາ ມຘຸກຣິມກ຺ຂິກາ ນາມ, ຕາຫິ ສຫ ຕິສ຺ໂສ ມຘຸມກ຺ຂິກຊາຕິໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠມຣມກ຺ຂິກາຕິ ມຫາປຏລກາຣິກາ. ສິເລສສທິສນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂຕາຍ ວາ ປກ຺ກຕາຍ ວາ ຆນີຠູຕໍ. ອິຕຣນ຺ຕິ ຕນຸກມຘຸ. ມຘຸປຏລນ຺ຕິ ມຘຸຣຫິຕໍ ເກວລໍ ມຘຸປຏລໍ. ‘‘ສເຈ ມຘຸສຫິຕໍ ປຏລໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ປຏລສ຺ສ ຠາຊນຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ມຘຸໂນ ວເສນ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ມຘຸມກ຺ຂິຕໍ ປນ ມຘຸຄຕິກເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕໍ ສເມຕິ.

໙໘. ‘‘ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ (ປາຈິ. ໒໖໐) ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍ…ເປ… ອວຕ຺ຖຸກາ ອຸຈ຺ຉຸວິກຕິ ‘ຜາຓິຕ’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສປິ ນິກ຺ກສໂຏ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກນຈິ ປນ ‘‘ມຘຸມ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກາລິກາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫິ ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສມກ຺ຂິກຓ຺ຑໍ ເສລກໍ ມຘຸ ຍາວກາລິກໍ, ອເນລກໍ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ຍາມກາລິກໍ, ອສມ຺ຠິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ມຘຸສິຕ຺ຖໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຍາວຊີວິກໍ, ຕຖາ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ສກສໂຏ ຍາວກາລິໂກ, ນິກ຺ກສໂຏ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ໂນ ຍາມກາລິໂກ, ອສມ຺ຠິນ຺ໂນ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກ, ສຸທ຺ຘກສຏໍ ຍາວຊີວິກ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ພຫຸຘາ ປປຎ຺ຈິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ມຘຸ ວາ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ວາ ສກສໂຏ ຍາວກາລິໂກ, ນິກ຺ກສໂຏ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ໂນ ຍາມກາລິໂກ’’ຕິ ອິທໍ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ຍາວກາລິກໍ ສມານໍ ຄຣຸຕຣມ຺ປິ ມຸທ຺ທິກາຊາຕິຣສໍ ອຕ຺ຕນາ ສໍສຏ຺ຐໍ ລຫຸກໍ ຍາມກາລິກຠາວໍ ອຸປເນນ຺ຕໍ ອຸທກໍ ລຫຸຕຣໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ອຕ຺ຕນາ ສໍສຏ຺ຐໍ ຄຣຸຕຣໍ ຍາມກາລິກຠາວໍ ອຸປເນຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ໂສເຍວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ເນນ ຄຣຸຕຣສ຺ສາປິ ລຫຸຠາໂວປຄມນໍເຍວ ທສ຺ສິຕໍ. ປາຬິຍມ຺ປິ (ມຫາວ. ໒໘໔) ຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຄຸຬໍ, ອຄິລານສ຺ສ ຄຸໂຬທກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ເຕນ ອຄິລາເນນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ໂຕປິ ຄຸໂຬ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ໂນ ອຄິລານສ຺ສປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ.

ຍມ຺ປິ ຈ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸ ເຈ, ຍາວກາລິໂກ, ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ເຈ, ຍາມກາລິໂກ, ຜາຓິຕໍ ເຈ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ຕໂຈ ເຈ, ຍາວຊີວິໂກ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ໂນ ຍາມກາລິໂກ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ຕຖາວິຘສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ອຠາວໂຕ ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ, ຕໂຕເຍວ ຈ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ໂນປິ ອສມ຺ຠິນ຺ໂນປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກເຍວາ’’ຕິ ເກຈິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ຈ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຉຸຣສ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກ’’ຕິ. ສຍໍກຕໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປຣິສ຺ສາວິຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ກຣຓສມເຍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ, ກສຏໍ ອປເນຕ຺ວາ ຈ ອຕ຺ຕນາ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນີປາໂຐ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໖໒໓).

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໖໒໓) ປນ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາຕິ ນິກ຺ກສຏຣສສ຺ສາປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸ ເຈ, ຍາວກາລິໂກ, ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ເຈ, ຍາມກາລິໂກ, ຜາຓິຕໍ ເຈ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ຕໂຈ ເຈ, ຍາວຊີວິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອມ຺ພຜລຣສາທິມິສ຺ສຕາຍ ຍາມກາລິກຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອວິນຍວຈນຕ຺ຕາ ຕໍ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ອປຣິສ຺ສາວິຕອຸຈ຺ຉຸຣເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐຍາວກາລິກສ຺ສ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ຄຸເຬ ກເຕ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກສຏໍ ປາເກນ ສຸກ຺ຂຕາຍ ຍາວຊີວິກຕ຺ຕໍ ຠຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຍາວກາລິກຕ຺ເຕ ຫິ ສາມໍປາເກນ ປຸເຣຠຕ຺ເຕປິ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ສິຍາຕິ. ‘‘ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸຈ຺ຉຸຣເສ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕກສຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈ ‘‘ອປຣິສ຺ສາວິເຕນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຌາມອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຸຈ຺ຉຸໍ ຕາເປຕ຺ວາ ກຕໍ. ໂກຏ຺ຏິຕອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ປກ຺ກໍ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກສຏໍ ປກ຺ກກາເລ ຍາວກາລິກຕ຺ຕໍ ວິຊຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສີໂຕທເກນ ກຕນ຺ຕິ ມຘຸກປຸປ຺ຜານິ ສີໂຕທເກນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ກຕໍ. ‘‘ອປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕໍ ມຘຸກຜາຓິຕໍ ຍາວກາລິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກເຕລໍ ກສ຺ມາ ວິກາເລ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ເຕເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຂີຣໍ ເຕລເມວ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕໍ ຂີຣຠາວໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ຍທິ ເອວໍ ຂຓ຺ຑສກ຺ຂຣມ຺ປິ ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ກສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຂຓ຺ຑສກ຺ຂຣໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຂີຣຊລ຺ລິກນ຺ຕິ ຂີຣເຜຓໍ.

໙໙. ‘‘ມຘຸກປຸປ຺ຜໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ຍາວກາລິກຣູເປນ ຐິຕສ຺ສາປິ ອວຏ຺ຏນກໍ ເມຣຍພີຊວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕານິ ເອຕານິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ໂຈທນາປຣິຫາຣາຍ ເຠສຊ຺ໂຊທິສ຺ສໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ສພ຺ພານິປິ ໂອທິສ຺ສການິ ເອກໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕ຺ຕວິຘຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໓). ວິນຍສງ຺ຄຫປ຺ປກຣເຓ ປນ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເຠສຊ຺ຊານິ ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ, ນ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທ຺ວາຣວາຕປານກວາເຏສູຕິ ມຫາທ຺ວາຣສ຺ສ ວາຕປານານຎ຺ຈ ກວາຏຜລເກສຸ. ກສາເວ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕີຕິ ‘‘ກສາເວ…ເປ… ມກ຺ເຂຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຆຸຓປາຓກາທິປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ມກ຺ເຂຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິຏ຺ເຐຕີຕິ ‘‘ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສປ຺ປິຎ຺ຈ ເຕລຎ຺ຈ ວສຎ຺ຈ ມຸທ຺ຘນິ ເຕລໍ ວາ ອພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ວາ’’ຕິອາທິ, ເອວໍ ປຣິໂຠເຄ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ກາລິເກສຸ ອນຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາມຕາຍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ນິຍເມປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ວິສຸໍ ເອກໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສຍມ຺ປິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕິ ປຣສນ຺ຕກຠາວໂຕ, ເອວມິທມ຺ປິ ອວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍສາຘາຣຓມ຺ປິ ວິນິພ຺ໂຠຄາຠາວໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສປ຺ປິອາທີນໍ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ສຕ຺ຕາເຫເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫປຣມໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໓) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອາວຸໂສ ອິມໍ ເຕລໍ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫເຍວ ປຣສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ປຐມໍ ຕາວ ອຸຠິນ຺ນໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິທານິ ປນ ເອເກນ ອິຕຣສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐຠາວໂຕ ອຸຠຍສາຘາຣຓຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຠຕ຺ຕສທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ເອກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ກິໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນິສ຺ສຏ຺ຐຠາວໂຕເຍວ ຈ ອິຘ ‘‘ອວິຠຕ຺ຕຠາວໂຕ’’ຕິ ກາຣຓໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເຍນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທຎ຺ຈ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຠາວໂຕ ອຸຠຍສາຘາຣຓຕໍ ປຫາຍ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣສນ຺ຕກປຏິຄ຺ຄຫເຓ ວິຍ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ສຕິ ອວິຠຕ຺ເຕປິ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ອວິຠຕ຺ຕຠາວໂຕເຍວ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສເຈ ປນ ອິຕໂຣ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄມ຺ປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕກຠາວມາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ອິຕຣສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາເວປິ ອຎ຺ເຎຫິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສກສນ຺ຕເກ ວິຍ ເຕນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຠາວໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອິມໍ ປນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ຄຓ຺ຐິປທກາຣາທີຫິ ປປຎ຺ຈິຕໍ, ນ ຕໍ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນີວຈນໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໖໒໕).

ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໖໒໕) ປນ – ສເຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປາໂຐ ຄຬິໂຕ, ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ປາໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ – ສເຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອວິຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ປນ ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄປິ ນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ຄຓ຺ຐິປເທປິ ຈ ອຍເມວ ປາໂຐ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໖໒໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫປຣມໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໓) ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທານມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິຣເປກ຺ຂທິນ຺ນວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອວິຄຕຕ຺ເຕປິ ສກສນ຺ຕກຕາ ວິຄຕາວ ໂຫຕິ, ເຕນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕນາວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕໍ ສກສນ຺ຕກຕ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓເຫວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນ ເອເກນ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິຣເປກ຺ຂທາເນ ປນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວິຊຫຕິ, ປຣິໂຠໂຄເປຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ສາເປກ຺ຂທາເນ ທານລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປາຬິປເທ ກສ຺ສຈິ ອທຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ຉຑ຺ຑນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນເປກ຺ຂາ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນວິຘິທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຫິ ວິຊຫິເຕ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ສຍເມວ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ, ຕພ຺ພິຊຫນຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸໂນ ສກສນ຺ຕກຕາປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂຫຕີຕິ. ເອເຕນ ຈ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຊ຺ໂຌຫຣຓາເປກ຺ຂາຍ ສຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນາມ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ອິຕຣຖາ ຫິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອນເປກ຺ໂຂວ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ‘‘ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຎ຺ເຎນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ປຸນ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເປກ຺ຂໍ ອກຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຈຕ຺ຕຕໍ ປຣາມສຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມູລິກາຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍາທິອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິໂຠເຄ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຏິລາຠສ຺ສ ກາຍິກປຣິໂຠຄາທີສຸ ຍາ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໐໐. ເອວໍ ຈຕຸກາລິກປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ວິເສສລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມສຸ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ສຫເສຍ຺ຍາປໂຫນເກ ເຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆິກໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ສນ຺ຕກໍ ຍາວກາລິກໍ ຍາມກາລິກຎ຺ຈ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຐປິຕໍ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປກ຺ກຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕປກ຺ກໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ປນ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວີຕິນາມິຕໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກໍ ວາ ຍາມກາລິກໍ ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫເຓ ຕາວ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ປນ ເອກເມກສ຺ມິໍ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິເສສລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາວກາລິກໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສານີຕິ ສໍສຏ຺ຐຣສານິ. ທີຆກາລານິ ວຕ຺ຖູນິ ຣສ຺ສກາເລນ ສໍສຏ຺ຐານິ ຣສ຺ສກາລເມວ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວກາລິກໍ ປນ…ເປ… ຕີຓິປິ ຍາມກາລິກາທີນີ’’ຕິ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາຕິອາທີສຸ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕທຫຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ, ນ ຣຕ຺ຕິຍໍ, ນ ທຸຕິຍທິວສາທີສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ຍາວກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຍາວກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນາ’’ຕິ ວິເສສນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕຍາວກາລິເກນ ສໍສຏ຺ເຐ ສຕິ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ສມ຺ຠິນ຺ນຣສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສເຈປິ ສໍສຏ຺ຐໍ, ອສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ເສສກາລິກຕ຺ຕຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາເລ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍາມກາລິເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນາ’’ຕິ ຕຕິຍນ຺ຕວິເສສນປທໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ, ປຸພ຺ພວາກ຺ຍໂຕ ວາ ອນຸວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ຜລໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ຍາມກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ປນ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕເມວ ສຸນ຺ທຣໍ, ກສ຺ມາ? ທຸຕິຍນ຺ຕຎ຺ຫິ ວິເສສນປທໍ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ວິເສເສຕິ. ຕໂຕ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ຍາມກາລິເກນ ສໍສຏ຺ເຐ ສຕິ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ກສ຺ມາ? ສຕ຺ຕາຫກາລິກຍາວຊີວິການໍ ອສນ຺ນິຘິຊນກຕ຺ຕາ, ‘‘ທີຆກາລິການິ ຣສ຺ສກາລິກໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ, ຕສ຺ມາ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ຍາມກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເອວຎ຺ຈ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມາເນນ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ປນ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ສມໍ ຠເວຍ຺ຍ.

ອປິຈ ‘‘ຍາມກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ປນ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ຕທຫຸ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸພ຺ພປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເລຂເກຫິ ອຎ຺ເຎສຸ ປາເຐສຸ ‘‘ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມານໍ ທິສ຺ວາ, ອິຘ ຕທຫຸປທໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕປທໍ ຄຬິຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາເນຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ລິຂິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ຕທຫູ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ‘‘ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ’’ຕິ ປທໍ ວິເສເສຕິ, ເຕນ ຍາວ ຕທຫຸອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ທຸຕິຍາຫາທິອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ອຸປຣິປາເຐປິ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ປນ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນາ’’ຕິ ຣສ຺ສກາລິກຕ຺ຖປເທນ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓໍ ວິເສສນປທໍ ຕເມວ ວິເສເສຕິ, ນ ທີຆກາລິກຕ຺ຖໍ ຍາວຊີວິກປທໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທ຺ວີຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນາຕິອາທີສຸປິ ‘‘ທ຺ວີຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ຉາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕີຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ປຎ຺ຈາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຈຕູຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ຈຕຸຣາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຎ຺ຈາຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ຕີຫໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຉາຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ທ຺ວີຫໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຕ຺ຕາຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ຕທເຫວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກສ຺ເສວ ອຕີຕທິວສໍ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ເສສທິວສວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ຍາວຊີວິກສ຺ສ. ນ ຫິ ຍາວຊີວິກສ຺ສ ຫາເປຕພ຺ໂພ ອຕີຕທິວໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ຍາວຊີວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິກມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ຍາວຊີວິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວຎ຺ເຎວ ອຸປເນຕີ’’ຕິ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ຍາມກາລິເກນ ສໍສຏ຺ຐໍ ປນ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ ປາຐໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປາເຐ ‘‘ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິທເມວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ‘‘ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ປາຐໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ເກສຸຈິ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນຍໍ ອມນສິກໂຣນ຺ຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ກາລິເກສຸ ຍາວກາລິກໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາລາຕິກ຺ກເມ, ຍາມກາລິກໍ ປຈ຺ຉິມຍາມາຕິກ຺ກເມ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕຣສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາຍມາຫ ‘‘ກາລຍາມ’’ອິຈ຺ຈາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາວກາລິກໍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ວິກາເລ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຂາເທຍ຺ຍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິກາເລໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຈິ. ໒໔໘) ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍາມກາລິກໍ ຍາມາຕິກ຺ກເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຂາເທຍ຺ຍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສນ຺ນິຘິສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຈິ. ໒໕໓) ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສາຍນີຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ, ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫປຣມໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ, ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຣາ. ໖໒໒) ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ.

ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາລິການິ ເອກໂຕ ສໍສຏ຺ຐານິ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສານິ ປຸຣິມປຸຣິມກາລິກສ຺ສ ກາລວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ຠິນ຺ນຣສານິ ເຈ ໂຫນ຺ຕິ, ກຖໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍວ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ຈຕຸກາລິກວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ອຏ຺ຐາຣສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.