໑໗. ມຎ຺ຈປີຐາທິສງ຺ຆິກເສນາສເນສຸປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໘໒. ເອວໍ ສຫເສຍ຺ຍວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ສງ຺ຆິເກ ວິຫາເຣ ເສຍ຺ຍາສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ວິຫາເຣ ສງ຺ຆິເກ ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຄ຺ຄໍ ກມ຺ມໍ ສມຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ສງ຺ໂຆ, ອຍເມວ ວຈນຕ຺ໂຖ ສພ຺ພສງ຺ຆສາຘາຣໂຓ. ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ສງ຺ຆິໂກ, ວິຫຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຫາໂຣ, ຕສ຺ມິໍ. ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສຍ຺ຍາ, ຕໍ. ອສນ຺ຖຣີຕິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວານ. ປກ຺ກມນໍ ປກ຺ກໂມ, ຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິຫາເຣ ສງ຺ຆິເກ ເສຍ຺ຍໍ, ສນ຺ຖຣິຕ຺ວານ ປກ຺ກໂມ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຸທ຺ເທສປາຐສ຺ສ ສງ຺ຆິເກ ວິຫາເຣ…ເປ… ປກ຺ກມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກມເນ ອຍໍ ອີທິໂສ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕໂມ ໂສ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຆິເກ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ນາມ ເສນາສນໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາຕາ. ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍາຕິກ຺ກເມ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິຈ຺ຈາຫ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ວຈນໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆິໂກ ວິຫາໂຣ ປາກໂຏ, ເສຍ຺ຍາ ອປາກຏາ, ສາ ກຕິວິຘາອິຈ຺ຈາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍາ ນາມ…ເປ… ທສວິຘາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ກຕມາ ຠິສິ, ກຕມາ ຈິມິລິກາທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠິສີຕິ…ເປ… ເອສ ນໂຍ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາເຣ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ເຈ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພາຕິ ມຎ຺ຈກຠິສິ, ເອວໍ ອິຕຣຕ຺ຣ, ວຓ຺ຓານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ກຕາຕິ ປຏຂຓ຺ຑາທີຫິ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕາ. ຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພາຕິ ຈິມິລິກາຍ ສຕິ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ, ອສຕິ ສຸທ຺ຘຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພາ. ສີຫຘມ຺ມາທີນໍ ປຣິຫຣເຓ ເອວ ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອິມິນາ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຸນ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປນາທິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຫຣຓເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠູມຕ຺ຖຣຓາທິວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຫຣຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຂນ຺ຘເກ ຫິ ‘‘ອນ຺ໂຕປິ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫິປິ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ມຎ຺ຈາທີສຸ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປຣິຫຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຈມ຺ມານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ສີຫຈມ຺ມໍ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມໍ ທີປິຈມ຺ມໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໕) ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໑໒) ປນ ‘‘ຍທິ ເອວໍ ‘ປຣິຫຣເຓເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ກຕ຺ວາ ‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພໍ ປາສາທປຣິໂຠຄ’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐) ວຈນໂຕ ປຸຄ຺ຄລິເກປິ ເສນາສເນ ເສນາສນປຣິໂຠຄວເສນ ນິຍມິຕໍ ສຸວຓ຺ຓຆຏາທິກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏມານມ຺ປິ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວມິທໍ ຠູມຕ຺ຖຣຓວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏມານມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຣິຫຣເຓເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາເຍວ ຐປິຕາ ອຸຄ຺ຄຕໂລມາ ອຕ຺ຖຣຓວິເສສາ. ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕຖາວຸຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕາທິສໍ ມຎ຺ຈປີເຐສຸ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖຣຓເມວາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ນາມ ປາວາໂຣ ໂກຊໂວ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ອິມິນາ ນ ສເມຕິ, ‘‘ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໑໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ວີມໍສິເຕ ປນ ເອວມຘິປ຺ປາໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາປິ ອຏ຺ຐກຖາເຍວ, ຕສ຺ມາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ປາວາໂຣ ໂກຊໂວ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ນິຍມເນ ສຕິປິ ຍຖາ ‘‘ລທ຺ຘາຕປຕ຺ໂຕ ຣາຊກຸມາໂຣ’’ຕິ ອາຕປຕ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘຠາເວເຍວ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ ນິທສ຺ສນນຍວເສນ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑສາມຎ຺ເຎນ ສມານາ ວາລພີຊນາທໂຍປິ ວຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ‘‘ປາວາໂຣ ໂກຊໂວ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ ນິທສ຺ສນນຍວເສນ ເຕຫິ ມຎ຺ຈປີເຐສຸ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພຠາວສາມຎ຺ເຎນ ສມານາ ອຎ຺ເຎ ອຕ຺ຖຣຓາປິ ວຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ປຏິໂລມໍ ນ ໂຫຕິ, ອນຸໂລມເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ‘‘ເຍນ ວິຫາໂຣ ກາຣິໂຕ, ໂສ ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ’’ຕິ ປາຐໍ ນິສ຺ສາຍ ເອກຈ຺ເຈ ວິນຍຘຣາ ‘‘ສງ຺ຆິກວິຫາຣສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກວິຫາຣສ຺ສ ວາ ວິຫາຣທາຍໂກເຍວ ສາມິໂກ, ໂສເຍວ ອິສ຺ສໂຣ, ຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ເອວ ວສິຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລານໍ ຣຸຈິຍາ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ວີມໍສິຕພ຺ໂພ, ກຖໍ ອຍໍ ປາໂຐ ກິມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ ອິສ຺ສຣຕ຺ຖໍ ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ວາຕິ? ເອວໍ ວີມໍສິເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຖເມວ ສາເຘຕິ, ນ ອິສ຺ສຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ອຖ ສິຍາ ‘‘ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘ ອິສ຺ສຣຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕິ. ອິສ຺ສຣຠາວໂຕເຍວ ຫິ ໂສ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຖວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ອາປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ສາມເຓໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອາຣາມິໂກ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ມເຕນ ຠິກ຺ຂຸປິ ສາມເຓໂຣປິ ອາຣາມິໂກປິ ວິຫາຣກາຣໂກປິ ຕສ຺ສ ກຸເລ ໂຍ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອິສ຺ສໂຣຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຍມາເນປິ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວາ ສາມເຓເຣ ວາ ອາຣາມິເກ ວາ ສຕິ ເຕເຍວ ອິສ຺ສຣາ, ນ ວິຫາຣກາຣໂກ. ເຕສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິເຍວ ວິຫາຣກາຣໂກ ອິສ຺ສໂຣ ສິຍາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຘິກາເຣ ສງ຺ຆິກໍ ເສນາສນໍ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍເຍວ ວທຕິ, ນ ອິສ຺ສຣຠາວໂຕ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ‘‘ອນາປຸຈ຺ຉໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ.

ອຖາປິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ນ ສກລສ຺ສ ວາກ຺ຍປາຐສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ‘ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປທຕ຺ຖໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ? ສໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສາມິໂກ, ວິຫາຣສ຺ສ ສາມິໂກ ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ. ‘ໂກ ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ ນາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ເຍນ ວິຫາໂຣ ກາຣິໂຕ, ໂສ ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ ນາມາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ວິຫາຣກາຣໂກ ທາຍໂກ ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ ນາມາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຍມາເນ ສຕິ ສາມິໂກ ນາມ ສສ຺ສ ຘນສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ, ຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ເອວ ອຎ຺ເຎ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຫາຣສ຺ສາມິກຠູຕສ຺ສ ທາຍກສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ເອວ ຠິກ຺ຂູ ວສິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລານໍ ຣຸຈິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ມາ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ, ຍຖາ ນາມ ‘‘ຆຏິກາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອິທານິ ຆຏໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ປນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຆຏໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ‘‘ຆຏິກາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ອິຕິ ປຸພ຺ເພ ລທ຺ຘນາມຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພໂວຫາຣວເສນ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕປິ ‘‘ຆຏິກາໂຣ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ໂສ ວິຫາຣກາຣໂກ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ ນ ໂຫຕິ ວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາຄລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ທານສ຺ສ, ປຸພ຺ເພ ປນ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕກາເລ ວິຫາຣສ຺ສ ກາຣກຕ຺ຕາ ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ລທ຺ຘນາມຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພໂວຫາຣວເສນ ‘‘ວິຫາຣສ຺ສາມິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ, ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອິສ຺ສຣຠາວໂຕ. ເຕເນວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ‘‘ວິຫາຣທາຍການໍ ຣຸຈິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕູ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ເສນາສນປຎ຺ຎາປໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ (ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໒໙໕) ‘‘ເຕສໍ ເຄຫານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາສຕ຺ຖາຍ ກຕມ຺ປິ ຍາວ ນ ເທນ຺ຕິ, ຕາວ ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍເຍວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ເຕນ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ສນ຺ຕການິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ປນ ກຖາ ປາຐສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠູຕຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຖິຕາ. ວິຫາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ ປນ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຠາຊນວິນິຈ຺ຉເຍ (ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໔ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂຍ ໂກຈີຕິ ຎາຕໂກ ວາ ອຎ຺ຎາຕໂກ ວາ ໂຍ ໂກຈິ. ເຍນ ມຎ຺ຈໍ ປີຐໍ ວາ ວິນນ຺ຕິ, ຕໍ ມຎ຺ຈປີຐກວານໍ.

໘໓. ສິລຸຈ຺ຈຍເລຓນ຺ຕິ ສິລຸຈ຺ຈເຍ ເລຓໍ, ປພ຺ພຕຄຸຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເສນາສນໍ ອຸປຈິກາຫິ ຂາຍິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸອນຸຣູປວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປຈິກາສງ຺ກາຍ ອຠາເວນ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໓໖໐ ອາທໂຍ) ຄມິກວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ເຕນ ‘‘ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກວລໍ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາປຸຈ຺ຉນໍ ປນ ວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ເຕເນວ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍໍ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ວາ ກຕເສນາສນໍ ຍຕ຺ຖ ອຸປຈິກາ ນາໂຣຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຕາທິເສ ເສນາສເນ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຄມິກວຕ຺ເຕ ເສນາສນໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕເຠໂທ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອາໂຠເຄນ ມຸຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄມນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ມຓ຺ຑເປ ວາຕິ ສາຂາມຓ຺ຑເປ ວາ ປທຣມຓ຺ຑເປ ວາ. ຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ວິນສ຺ສຕິ.

໘໔. ມຊ຺ເຌ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ປຓວສຓ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘນ຺ຕິ ເອຣກປຕ຺ຕາທີຫິ ເວຓິໍ ກຕ຺ວາ ຕາຍ ເວຓິຍາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ວິຕ຺ຖຕຏ຺ຐາເນ ພຫຸໍ ເວເຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ, ຕາວ ອນ຺ໂຕອາກຑ຺ຒນວເສນ ເວເຐຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ. ຍຕ຺ຖ ກາກາ ວາ ກຸລລາ ວາ ນ ອູຫທນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຘຸວນິວາເສນ ກຸລາວເກ ກຕ຺ວາ ວສມານາ ເອເຕ ກາກກຸລລາ, ອຎ຺ເຎ ວາ ສກຸຓາ ຕໍ ເສນາສນໍ ນ ອູຫທນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໕. ນວວາຍິໂມຕິ ອຘຸນາ ສຸຕ຺ເຕນ ວີຕກຈ຺ເຉນ ປລິເວຐິຕມຎ຺ໂຈ. ໂອນທ຺ໂຘຕິ ກປ຺ປິຍຈມ຺ເມນ ໂອນທ຺ໂຘ, ໂສວ ໂອນທ຺ຘໂກ ສກຕ຺ເຖ ກ-ປຈ຺ຈຍວເສນ. ເຕນ ຫິ ວສ຺ເສນ ສີຆໍ ນ ນສ຺ສຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐອພ຺ໂຠກາສິໂກຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ສຸຂປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສາປິ ປນ ຈີວຣກຸຏິ ວຏ຺ຏເຕວ. ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ທີເປຕິ, ເຕນ ຈ ວສ຺ສຠເຍນ ສຍໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອພ຺ໂຠກາສິການໍ ອເຕມນຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທາຍເກຫິ ທິນ຺ນມ຺ປິ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພເມວ. ‘‘ຍສ຺ມາ ປນ ທາຍເກຫິ ທານກາເລເຍວ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກມ຺ປິ ກມ຺ພລໍ ‘ປາທປຸຎ຺ຉນິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ທິນ຺ນໍ ຕເຖວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທມ຺ປິ ມຎ຺ຈປີຐາທິເສນາສນໍ ‘ອຊ຺ໂຌກາເສປິ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ທາຍເກຫິ ທິນ຺ນໍ ເຈ, ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໐໘-໑໑໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ເປເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສຕພ຺ພໍ.

ວລາຫການໍ ອນຸຏ຺ຐິຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ຄິມ຺ຫາເນປິ ເມເຆ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທິເກ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິຍເມຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາຕິ ຍຕ຺ຖ ສມນ຺ຕໂຕ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຓມຊ຺ເຌ ສພ຺ພທາ ກຈວຣສ຺ສ ສງ຺ກຑ຺ຒເນນ ມຊ຺ເຌ ວາລິກາ ສຎ຺ຈິຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ, ຠິຕ຺ຕິປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ວາ ວາລິກາ ຫຣິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ໂກເຓສຸ ວາລິກາ ສຎ຺ຈິຕາ, ຕຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣທິສາຠິມຸຂາ ຫຣິຕພ຺ພາ’’ຕິ ເກຈິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐານສ຺ສ ປທວລຎ຺ເຊນ ອວິໂກປນຕ຺ຖາຍ ສຍໍ ອສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາທາຠິມຸຂໍ ວາລິກາ ຫຣິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ປນ ‘‘ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາຕິ ນິສີທນ຺ຕານໍ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂນ຺ຕິ ເກຈິ, ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂນ຺ຕິ ອປເຣ, ພຫິວາລິກາຍ ອຄມນນິມິຕ຺ຕໍ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາ ຫຣິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຈວຣໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາລິກາ ນ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພາຕິ ທີເປຕິ.

໘໖. ກປ຺ປໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ກປ຺ປໍ ລຠິຕ຺ວາ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ. ເລຑ຺ຑຸປາຕຸປຈາຣໂຕ ພຫິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາທຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຐມປາທຸທ຺ຘາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາກຕິກໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອປຏິສາເມຕ຺ວາ. ອນ຺ຕຣສນ຺ນິປາເຕຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສນ຺ນິປາເຕ.

໘໗. ອາວາສິການໍເຍວ ປລິໂພໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸເກສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນສຸປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອາວາສິກາເຍວ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຄເຕສຸປິ ອາວາສິການເມວ ປລິໂພໂຘ. ມຫາປຈ຺ຈຣິວາເທ ປນ ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາປິ ອວຕ຺ວາປິ ນິສິນ຺ນານເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາເທ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ສນ຺ຖຣາປເນ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸສ຺ສາຣໂກຕິ ສຣຠາຓໂກ. ໂສ ຫິ ອຸທ຺ຘໍອຸທ຺ຘໍ ປາຬິປາຐໍ ສາເຣຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ‘‘ອຸສ຺ສາຣໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອິທໍ ອຸສ຺ສາຣກສ຺ສ, ອິທໍ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສາ’’ຕິ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ຕສ຺ສ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐາປນີຍຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕຫິ ວຸຑ຺ຒຕເຣຫິ ອຸຏ຺ຐາປນີຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໘໘. ປາທປຸຎ຺ຉນີ ນາມ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ວາ ປິໂລຕິກາຍ ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນຕ຺ຖໍ ກຕາ. ຜລກປີຐໍ ນາມ ຜລກມຍໍ ປີຐໍ. ອຖ ວາ ຜລກຎ຺ເຈວ ທາຣຸມຍປີຐຎ຺ຈ. ທາຣຸມຍປີຐນ຺ຕິ ຈ ຜລກມຍເມວ ປີຐໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາທກຐລິກນ຺ຕິ ອໂຘຕປາທຏ຺ຐາປນກໍ. ອຊ຺ໂຌກາເສ ຣຊນໍ ປຈິຕ຺ວາ …ເປ… ປຏິສາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຖເວ ອສຕິ ຣຊນກມ຺ເມ ນິຏ຺ຐິເຕ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອລຊ຺ຊິໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂອຕາເປນ຺ໂຕ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ທູຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ນາຕິທູຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິຕິ ວິນຍສງ຺ຄຫສໍວຓ຺ຓນາຠູເຕ ວິນຍາລງ຺ກາເຣ

ມຎ຺ຈປີຐາທິສງ຺ຆິກເສນາສເນສຸປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ-

ວິນິຈ຺ຉຍກຖາລງ຺ກາໂຣ ນາມ

ສຕ຺ຕຣສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.