໑. ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໕໖. ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ມິຄາຣມາຕຸຍາຕິ ມິຄາຣມາຕຸ, ວິສາຂາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຬິຍໍ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ຄປາຬິຍາ ສມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທໍ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຎ຺ເຈວ ຕາຍ ສຫ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອາຓາຍ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕິເກ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຈສຕສາກິຍານິໂຍ ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາ ຫິ ຠຄວຕາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຍາຈນາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານນ຺ເຕນ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ມມ ສາສເນ ຕຸມ຺ເຫປິ ປວິສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ວິຍ ຊາຕາ. ສາກິຍານິໂຍ ເອວ ສຣຓສີລານິ ທຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ອຸປສມ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເອຕາຫິ ອຎ຺ຎາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸນິຠາວາທິນາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ ສນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ເຖຣີຄາຖາສຸ ຠທ຺ທາຍ ກຸຓ຺ຑລເກສິຍາ –

‘‘ນິຫຈ຺ຈ ຊາຓຸໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ສມ຺ມຸຂາ ອຎ຺ຊລິໍ ອກໍ;

‘ເອຫິ ຠທ຺ເທ’ຕິ ມໍ ອໂວຈ, ສາ ເມ ອາສູປສມ຺ປທາ’’ຕິ. (ເຖຣີຄາ. ໑໐໙) –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈ ອປທາເນປິ –

‘‘ອາຍາຈິໂຕ ຕທາ ອາຫ, ‘ເອຫິ ຠທ຺ເທ’ຕິ ນາຍໂກ;

ຕທາຫໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ປຣິຕ຺ຕໍ ໂຕຍມທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໔໔) –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ອາຓາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປທາ ອໂຫສີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຖຣີຄາຖາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອຫິ ຠທ຺ເທ, ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊສ຺ສູຕິ ມໍ ອວຈ ອາຓາເປສິ, ສາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປທາ ອາສິ ອໂຫສີ’’ຕິ (ເຖຣີຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໑).

໖໕໗. ສາຘາຣຓປາຣາຊິເກຫີຕິ ເມຖຸນາທີຫິ ຈຕູຫິ. ຕານິ, ປນ ອຎ຺ຎານິ ຈ ສາຘາຣຓສິກ຺ຂາປທານິ ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນິທານວຕ຺ຖາທີສຸ ເອວ ສາຘາຣຓວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉາ ປນ ຕານິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊານນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຕາສໍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານາຠາເວນ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ຉນ຺ທໂສ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ຕທນຸຣູປວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອສາຘາຣຓສິກ຺ຂາປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສວເສນ ເອກໂຕ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເນສໍ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ (ປາຣາ. ໔໔ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສພ຺ໂພປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອສາຘາຣຓານໍ ເອວ ອິຘ ວິຠງ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໕໙. ຠິກ຺ຂູນໍ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ພຫຸລນເຍນາຕິ ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານສ຺ເສວ ພຫຸລຠາວໂຕ, ເອເຕນ ອກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານາປິ ອຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ທສ຺ເສຕິ, ມຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ຕກ຺ກຍາມ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສາທິຍນ຺ຕິຍາ ກິຣິຍາຍ ອຠາເວປິ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານຄມນອິງ຺ຄິຕາກາຣທສ຺ສນາທິກິຣິຍານໍ ວເສເນວ ກິຣິຍາສມອຸຏ຺ຐານເມວ, ປເຣຫິ ມຄ຺ເຄ ກຣິຍມານຸປກ຺ກເມນ ນິຈ຺ຈລສ຺ສ ສາທິຍໂຕ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ວິຍ ປຸພ຺ພປໂຍຄາຠາເວປິ ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຂເຓ ປຣູປກ຺ກເມນ ຊນິຍມານາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍຈລນາທິສງ຺ຂາຕາຍ ກິຣິຍາຍ, ສາ ຫິ ສາທິຍມາເນນ ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ເຕນາປິ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ກິຣິຍາ ນາມ ໂຫຕິ ອວາຍມິຕ຺ວາ ປຣູປກ຺ກເມນ ເມຖຸນສາທິຍເນ ວິຍ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ ປຣູປກ຺ກມຊນິຕໍ ກິຣິຍໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຣິຍມານປໂຍຄວເສເນວ ‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’ຕິ ເອວໍ ວິເສເສຕ຺ວາວ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາທິຍມາເນປິ ນ ໂທໂສ. ອິຕຣຖາ ຫິ ຕພ຺ພຫຸລນເຍເນຕ຺ຖ ກິຣິຍຕ຺ເຕ ຄຍ຺ຫມາເນ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ກິຣິຍາກິຣິຍສິກ຺ຂາປທານໍ ກິຣິຍຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສາຕິ ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານຕາ. ຕເຖວາຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄີ ເອວ.

ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.