໑. ປຣິມຓ຺ຑລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໕໗໖. ເສຂິເຍສຸ ຍສ຺ມາ ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໓໕໖ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕວຕ຺ຕານິປິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເສຂິຍາເນວ, ຕສ຺ມາ ປາຣາຊິກາທີສຸ ວິເຍຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ກໂຕ. ຈາຣິຕ຺ຕນຍທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ໂອລມ຺ເພນ຺ໂຕ ນິວາເສຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສິກ຺ຂາ ກຣຓີຍາ’’ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາຬິ ອາໂຣປິຕາ. ປທຠາຊເນ ປນ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາທຣິຍກຣເຓ ທຸກ຺ກຏໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ຕໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອຘິກໍ, ອູນມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕເນວ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓໍ, ຐິຕສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລເມວາຕິ ສກ຺ກາ ນິຍເມຕຸໍ ອູນາຘິກຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ສາຣຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລານຸສາເຣນ ນິວາສນຎ຺ເຎວ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສຸກ຺ຂຊງ຺ໂຆ ວາ’’ຕິອາທິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ‘‘ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາທຣໍ ກຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຊານນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາປິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ນິວາສນປາຣຸປນວຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ອສິກ຺ຂິໂຕ ອນາທຣິຍເມວ. ປຣິມຓ຺ຑລຄ຺ຄຫເຓນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິວາສນມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ.

ສຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸວິຊານນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕກໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ປນ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວາທນເຍນ ໂລກວຊ຺ຊຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ວຕ຺ຖຸວິຊານນຈິຕ຺ເຕນ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວິຊານນຈິຕ຺ເຕນ ຈ ສຈິຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ເສຂິຍກຓ຺ຑ ໓.໕໗໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວຕ຺ຖຸວິຊານນໍ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວິຊານເນນ ຕສ຺ສາປິ ອນ຺ໂຕຄຘຠາວໂຕ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸໍ ເອວໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວິຊານນ຺ໂຕ ຫິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວິຊານາຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວາເທ ເຈຕ຺ຖ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອປຣິມຓ຺ຑລນິວາສນາທິວຕ຺ຖຸເມວ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມານາທຣິຍາຠາວາ ສພ຺ພເສຂິເຍສຸ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວ ອຠິມຕາ, ຕຎ຺ຈ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ໂກສມ຺ພກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑ ອາທໂຍ) ວຈ຺ຈກຸຏິຍໍ ອຸທກາວເສສໍ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວິຊານນາຠາເວປິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ …ເປ… ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໔໕໑). ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈສ຺ສ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຠາວໍ ນ ຊານາສີຕິ, ອາມ ນ ຊານາມີຕິ. ໂຫຕຸ ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ, ເທເສສ຺ສາມີຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຕິຍາ ກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕີຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ອໂຫສີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໔໕໑) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ‘‘ອຘມ຺ມວາທີຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕເກສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໔໕໗-໔໕໘) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ເສຂິຍຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ນໂຍ ອິເມສໍ, ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ ຈ ເຕສໍ ສາຘາຣໂຓວ ໂຫຕີຕິ. ເຕເນວ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຕິຍາ ກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິນໂຍ ຕຕ຺ຖາປິ ທສ຺ສິໂຕ. ຕສ຺ມາ ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖຣວາເທ ເອວ ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸວິຊານນຈິຕ຺ເຕເນວ ສພ຺ພເສຂິຍານິ ສຈິຕ຺ຕການິ, ນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວິຊານນຈິຕ຺ເຕນ. ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາຍສູປພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິຈ຺ຉາທນອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎີຕິ ທ຺ເວ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂລກວຊ຺ຊານິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ, ເສສານິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊານິ, ຕິຈິຕ຺ຕານິ, ຕິເວທນານິ ຈາຕິ ຄຫຓເມວ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ທິສ຺ສຕິ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ນິວາເສສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸອຊານນວເສເນວ ອນາປຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ ກຕາ, ນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວິຊານນຈິຕ຺ຕວເສນ.

ອປິຈ ‘‘ຍສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ອິມິນາ ລກ຺ຂຓວຈເນນາປິ ເຈຕໍ ສິຊ຺ຌຕິ. ວຕ຺ຖຸວິຊານນຈິຕ຺ຕວເສເນວ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວິຊານນຈິຕ຺ຕວເສນ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານມ຺ປິ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລຕ຺ຕນິຍເມນ ໂລກວຊ຺ຊຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊເມວ ນ ສິຍາ, ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ ອິມິນາ ວຈເນນ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຠາວາ. ນ ຈ ເສຂິເຍສຸ ວຕ຺ຖຸວິຊານນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ວິຍ ອກຸສລເມວາຕິ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ, ເຍເນຕ຺ຖ ໂລກວຊ຺ຊຕາ ປສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ‘‘ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເຈຕໍ ປາຬິວຈນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ວີຕິກ຺ກມເມວ ອນາທຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານິຕ຺ວາ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຂນ຺ຘກປາຬິຍາ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣຎ຺ຈ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ຍຖາ ວາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເວສິຕພ຺ໂພ. ອນາທຣິຍໍ, ອນາປຕ຺ຕິກາຣຓາຠາໂວ, ອປຣິມຓ຺ຑລນິວາສນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂກຣຓວເສນ ຕຕິຍງ຺ຄໂຍຊນເມວ ວິເສໂສ.

໕໗໗. ທຸຕິຍາທີສຸ ຄິຫິປາຣຸຕນ຺ຕິ ເສຕປຏປາຣຸຕາທິ. ວິຫາເຣປີຕິ ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານາທິກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໗໘. ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິອາທິ ປຏິຈ຺ຉາທນວິຘິທສ຺ສນໍ. ຄີວໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຄີວໍ, ມຓິພນ຺ຘນຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ປຣິມຓ຺ຑລສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອໂນລມ຺ເພຕ຺ວາ ປຣິມຓ຺ຑລເມວ ປາຣຸປິຕພ຺ພໍ.

໕໗໙. ວິວຣິຕ຺ວາ ນິສີທໂຕຕິ ວິຫາເຣ ວິຍ ເອກໍສປາຣຸປນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວາສຕ຺ຖາຍ ອຸປຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາສາຘິປ຺ປາຍໍ ວິນາ ຘມ຺ມເທສນປຣິຕ຺ຕຠຓນາທິອຕ຺ຖາຍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ນິສີທນ຺ເຕນ ສພ຺ພໍ ອນ຺ຕຣຆຣວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ເຕເນວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນິສີທນປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ເອວ ຈ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ‘‘ວາສູປຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາສຕ຺ຖາຍ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາປິ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕາທິສພ຺ພໍ ອໂກເປນ຺ເຕເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ວາສູປຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອຸປຄຈ຺ຉມານສ຺ສາຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອເກກສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສປຣິຄ຺ຄເຫ ກເຕ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎຫິ ຍຖາສຸຂໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ເຄຫສ຺ສາມິເກຫິ ‘ຍາວ ຕຸມ຺ເຫ ນິວສິສ຺ສຖ, ຕາວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ເຄຫໍ ເທມີ’ຕິ ທິນ຺ເນ ອຎ຺ເຎຫິ ອວາສາຘິປ຺ປາເຍຫິ ອນ຺ຕຣາຣາເມ ວິຍ ຍຖາສຸຂໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ນິສີທິຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຕຖາວຈນາຠາວາ, ທານລກ຺ຂຓາຠາວາ, ຕາວຕ຺ຕເກນ ວິຫາຣສງ຺ຂ຺ຍານຸປຄມນໂຕ ຈ. ‘‘ຍາວ ນິສີທິສ຺ສຖ, ຕາວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ເຄຫໍ ເທມີ’’ຕິ ເທນ຺ໂຕປິ ຫິ ຕາວກາລິກເມວ ເທຕິ ວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາຄລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ທານສ຺ສ.

໕໘໒. ຈຕຸຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໕໘໔. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວໂຣ ຫຸຕ຺ວາຕິ ກຏິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ກາຍພນ຺ຘນາທິທສ຺ສນວເສເນວຸກ຺ຂິປນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓາທິມຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ‘‘ນິສິນ຺ນກາເລ ປນ ຘມກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສິນ຺ນກາເລ ຫິ ຂນ຺ເຘ ລຄ຺ຄປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທິໂຕ ຘມກຣຓໍ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກຏິໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ນີຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາສເນ ນິສີທນ຺ຕສ຺ສາປິ ຈ ປາຣຸປິຕຈີວຣໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໍ ຊງ຺ຆປິຓ຺ເຑຫິ ອນຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ປນ ສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ວາສູປຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິສີທນປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ຉຏ຺ຐອຏ຺ຐເມສຸ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາສູປຄເຕນາປິ ສຸສໍວຸເຕນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸນາວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ເຕສໍ ວິເສສໍ ອວຕ຺ວາ ອິເຘວ ‘‘ວາສູປຄຕສ຺ສ ປນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕາ.

ປຣິມຓ຺ຑລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.