໘. ປຐມທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໘໐. ອຏ຺ຐເມ ປາກາເຣນ ຈ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຄປຸຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາກາເຣສຸ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ກໂຕ ວງ຺ກສຓ຺ຐາໂນ ສຣກ຺ເຂປຉິທ຺ທສຫິໂຕ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ ອຏ຺ຏາລໂກ ນາມ.

ໂສຬສວິຘສ຺ສາຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຬສວິຘສ຺ສ. ເຕ ຄາຣເວນາຕິ ເຕ ກິລນ຺ຕຣູປາ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຏ຺ຐາເນ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກິລນ຺ຕສຣີຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສາປເນ ຄາຣເວນ, ລຊ຺ຊາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຣສປີຕິ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກເສນາສນຄາຫາປກຠຓ຺ຑາຄາຣິກຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກຈີວຣຠາຊກຍາຄຸຠາຊກຜລຠາຊກຂຊ຺ຊຠາຊກອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊກສາຏິຍຄາຫາປກປຕ຺ຕຄາຫາປກອາຣາມິກເປສກສາມເຓຣເປສກສມ຺ມຸຕີນໍ ວເສນ ເຕຣສປິ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ອປິສູ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖ ນິປາໂຕ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສູຕິ ປີຐາທີສຸ ເສນາສນສາຘາຣເຓສຸ, ກຕິກສຓ຺ຐານປເວສນິກ຺ຂມນກາລາທີສຸ ປນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກຖາເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ນິມ຺ມິຕານໍ ຘມ຺ມຕາຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິຍເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກເຖນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວນ຺ຕຸ, ນານາປ຺ປກາຣໍ ອິຣິຍາປຖໍ, ກິຣິຍຎ຺ຈ ກປ຺ເປນ຺ຕຸ, ນານາວຓ຺ຓສຓ຺ຐານວໂຍນິຍມາ ຈ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕປ຺ປກາຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ວິສທິສາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອວຕ຺ຖຸກວຈນນ຺ຕິ ນິຣຕ຺ຖກວຈນໍ.

໓໘໓. ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິມນາປຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ວິສຸໍ ຐິຕິກາຍ ປາເປຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ. ຕທ຺ຘິຕໂວຫາເຣນາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປມາຓມສ຺ສ ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ເອວໍ ຕທ຺ຘິຕໂວຫາເຣນ. ຠໂວຕິ ຠວິຕພ຺ໂພ. ອຕີຕໍ ທິວສຠາຄນ຺ຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ທິວເສ ສລາກທານກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫິຍ຺ໂຍຕິ ອິມສ຺ສ ອຊ຺ຊ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫໍສຸ ‘‘ສ຺ເວ ອມ຺ເຫ’’ຕິອາທິ. ປຘູປາຍນ຺ຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກຘວເສນ ປຘູປາຍນ຺ຕາ. ປາຬິຍໍ ກິສ຺ສ ມນ຺ຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ມຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘໔. ‘‘ສຣສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເອກໍ ວາກ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ກຕ຺ຕຣິ ຣິຕຸປຈ຺ຈຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອສີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫາຣປເທນ ສຫ ເອກວາກ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ເອວຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ, ‘‘ຍຖາຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາຫາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ທ຺ວີສຸ ວາກ຺ເຍສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸຊຸກເມວາຕິ ຕ຺ວາ-ປຈ຺ຈຍນ຺ຕວເສນ ປຐມໍ ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ອຸຊຸກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທຸຕິໂຍ ທພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ປຓ຺ຑິຕາທິວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ນ ໂຂ ທພ຺ພ ທພ຺ພາ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕີຕິ ໂທສໂຕ ໂມເຈນ຺ຕິ. ວິນຍລກ຺ຂເຓ ຕນ຺ຕິນ຺ຕິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍລກ຺ຂຓວິສເຍ ອາຄມໍ ຐເປນ຺ໂຕ. ປາຬິຍໍ ຍໂຕ ອຫນ຺ຕິອາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອຫໍ ຊາໂຕ, ຕໂຕ ປຠຸຕິ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ນາຠິຊານາມິ, ນ ຈ ຕສ຺ສ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິເສວິຕາ ອໂຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸປິນນ຺ເຕນປີ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ເອກວາກ຺ຍວເສນ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຆຏຕີຕິ ຍສ຺ມາ ຂີຓາສວສ຺ສ ວຈເນນ ເອຕິສ຺ສາ ວຈນໍ ນ ສເມຕິ, ຕຎ຺ຈ ນ ຆຏນໍ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູສຸ ປສິທ຺ຘາຍ ເອວ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸສ຺ສີລຕາຍ ເອວ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈຣ ປິເຣຕິ ຈຣ ຄຈ຺ຉ ປິເຣ ປຣ ອມາມກ ຕ຺ວໍ. ວິນສ຺ສາຕິ ອທສ຺ສນໍ ຄຈ຺ຉ. ອກາຣິກາຕິ ອມູລເກນ ໂຈທນາຍ ນ ກາຣິກາ. ກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຍ຺ເຍນມ຺ຫິ ທູສິຕາ’’ຕິ ອິມາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຍທິ ນາສິຕາ, ຕທາ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸນີທູສກຕ຺ຕສິທ຺ຘິໂຕ ຕສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ກາຣໂກ ໂຫຕິ. ອກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ຕາຍ ກຕປຏິຎ຺ຎໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກາຣໂກ ໂຫຕິ. ຍທິ ຫິ ເຖໂຣ ກາຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ອວສ຺ສໍ ຕເມວ ໂທສໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຖາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ທພ຺ພຎ຺ຈ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ເມຕ຺ຕິຍາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຎ຺ເຎນ ໂທເສນ ນາສນາຣຫຕາ, ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ອມູລກຠາໂວ, ເຖຣສ຺ສ ອກາຣກຠາໂວ ຈ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປກ຺ເຂປວຈເນນ ສຫິຕໍ ກູຏສຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣ ກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາ’’ຕິ ໂອຕິຓ຺ຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ຕສ຺ສາ ນາສນາ ວິຫິຕາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທ ເຖໂຣ ກາຣໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ສິທ຺ຘສ຺ສ ປາຣາຊິກສ຺ສ ສຸຈິກາຍ ອສ຺ສາ ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ນາເສຖາຕິ ສິຊ຺ຌນໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ວາເທ ເຖໂຣ ອກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ. ມຫາວິຫາຣວາສີນມ຺ປິ ປນ ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອຕິຓ຺ຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ຕສ຺ສາ ນາສນາ ວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ນ ສາມຎ຺ຎໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ວາເທສຸ, ສຸຕ຺ເຕສຸ ວາ. ຍໍ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາວິຫາຣວາສີຫິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈາຣິຕໍ ເຫຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕໍ ວິຈາຣິຕໍ, ‘‘ຕຕ຺ຣ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ…ເປ… ອສຸທ຺ຘຕາເຍວ ນາເສສີ’’ຕິ ວກ຺ຂມານນເຍນ ວິນິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິເຍສຸ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ກຸຣຸນ຺ທິວາທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມນເຍປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈນປ຺ປມາຓໂຕຕິ ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍ ສມາເນປິ ອນຸທ຺ຘໍສນາທິວິເສເສ ສງ຺ຆາທິເສສາທິໂນ ວິຘາຍກວຈນພເລນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ.

ເອວໍ ທ຺ວີສຸປິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນສຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອິທານິ ປຈ຺ຉິເມ ປາຈິຕ຺ຕິຍວາເທ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຣິມທຸກ຺ກຏວາທເມວ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິສຸນ຺ຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໂຕ (ປາຈິ. ໑) ວິສຸໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອນນ຺ໂຕຄຘຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອມູລການຸທ຺ຘໍສເນ ວິສຸຎ຺ເຎວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມນໂຍຕິ ທຸກ຺ກຏວາໂທ. ເອວໍ ອນ຺ຕຣາ ປວິຏ຺ຐໍ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິຍວາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປາກຏເມວ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຕິ ຍຖາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຎ຺ຈ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສສທຸກ຺ກຏານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕຫິ ນາສນາ ນຕ຺ຖີຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ກເຏນ ອິມິສ຺ສາ ປນ ນາສນາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸສ຺ສີລາຕິ ປາຣາຊິກາ.

໓໘໖. ອາກາຣນານຕ຺ເຕນາຕິ ທູສິຕາກາຣສ຺ສ, ທູສກາກາຣສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ເຕນ. ອນຠິຣທ຺ໂຘຕິ ອຕຸຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສຸຂິໂຕ’’ຕິ. ນ ປສາທິໂຕຕິ ອນຸປ຺ປາທິຕປ຺ປສາໂທ. ຂີລ-ສທ຺ໂທ ຖທ຺ຘຠາວວຈໂນ, ກຈວຣປຣິຍາໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕ…ເປ… ຂີລ’’ນ຺ຕິ. ນປ຺ປຕີໂຕຕິ ປີຕິສຸຂາທີຫິ ນ ອຠິຄໂຕ ນ ອຸປຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອຠິສໂຏ’’ຕິ.

ເຍນ ທຸຏ຺ໂຐຕິ ຈ ກຸປິໂຕຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ທຸຏ຺ໂຐຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ກຸປິໂຕຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ມາຕິກາຍຎ຺ຈ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໘໖) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸຠຍມ຺ເປຕນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ທ຺ວີຫີຕິ ‘‘ເຕນ ຈ ໂກເປນ, ເຕນ ຈ ໂທເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂກປໂທສປເທຫິ ທ຺ວີຫິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ທ຺ວີຫິປິ ໂທໂສວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘເມວ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຍາຍາຕິ ອນຕ຺ຕມນຕາຍ.

ນ ຈຸທິຕກວເສນາຕິ ຍທິ ຈຸທິຕກວເສນາປິ ອມູລກໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສິຍາ, ອມູລກໍ ນາມ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນນ຺ຕິ ປທຠາຊນໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໍ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູເປສຸ ເອກູນວີສຕິຍາ ປາຣາຊິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໘໖) ປນ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕາເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ອິຘ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ອາປນ຺ນານາປນ຺ນຕໍ ອິຘານຸທ຺ຘໍສເນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນງ຺ຄໍ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປນ ອາປນ຺ເນ ວາ ອນາປນ຺ເນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລ ‘‘ອນາປນ຺ໂນ ເອໂສ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍ ວາ ວິມຕິຍາ ວາ ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍວ ອິຘ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕເຖວາຕິ ປສາທໂສເຕນ, ທິພ຺ພໂສເຕນ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ທິຏ຺ຐານຸສາເຣເນວ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣິສງ຺ກາວ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ອທິສ຺ວາ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ທິສ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິເຍວ. ອິເມສນ຺ຕິ ອິເມຫິ. ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາກາຣທສ຺ສນໍ, ປຈ຺ຉາ ປນ ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ກຕໍ ວາຕິ ສງ຺ກາຍ ໂຈເທຕິ. ນ ຫິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ໂຈທນາ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ອຣິຏ຺ຐໍ ປີຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ມຸເຂ ສຸຣາຄນ຺ຘວາຍນນິມິຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ອຣິຏ຺ຐຎ຺ຫິ ສຸຣາສທິສວຓ຺ຓຄນ຺ຘໍ ກປ຺ປິຍເຠສຊ຺ຊໍ.

ທິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖິ ສມູລກນ຺ຕິອາທີສຸ ອຊ຺ຌາຈາຣສ຺ສ ສມ຺ຠວາສມ຺ຠວານໍ ມູລາມູລຠາວທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຖິ ສຎ຺ຎາສມູລກນ຺ຕິອາທິ ປນ ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎາຍ ສມ຺ຠວາສມ຺ຠວານໍ ມູລາມູລຠາວທສ຺ສນໍ. ທິສ຺ວາວ ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ໂຈເທຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາສໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ໂຈເທນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສຸຕາທີສຸປິ. ສມູລເກນ ວາ ສຎ຺ຎາສມູລເກນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຣາຊິກມາປນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐາທິມູລເກນ ຈ ‘‘ອຍໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ອສຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ສມູລເກນ ໂຈເທຕິ ນາມ. ສຎ຺ຎາສມູລກຕ຺ເຕ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ອາປນ຺ເນ ວາ ອນາປນ຺ເນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລ ອາປນ຺ນສຎ຺ຎີ ທິຏ຺ຐາທີສຸ, ອທິຏ຺ຐາທີສຸ ວາ ມູເລສຸ ທິຏ຺ຐສຸຕາທິສຎ຺ຎີ ເຕນ ທິຏ຺ຐາທິມູລເກນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ສຎ຺ຎາສມູລເກນ ໂຈເທຕິ ນາມ. ອິເມສໍ ອນາປຕ຺ຕິ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອາປຕ຺ຕິວາເຣ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສມີເປ ຐຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖວິກາຣວຈີໂຆສານໍ ໂຈທນາວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານານໍ ທສ຺ສນສວນູປຈາເຣ ຐຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປຣໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ທູຕໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ສາສນໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ນ ເອຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາຈາຍ ວາຈາຍາຕິ ສກິໍ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ສກລມ຺ປິ ທິວສໍ ວທໂຕ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ໂຈທາປກສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ. ໂສປີຕິ ອາຓຕ຺ໂຕປິ. ຕສ຺ສ ຈ ‘‘ມຍາປິ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ອວຕ຺ວາປິ ‘‘ອມູລກ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕ຺ວໍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ອິທເມວ ວາຈໍ ປຣສ຺ສ ວຈນໍ ວິຍ ອກຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ເອວ. ສຕິປິ ປນ ອນຸທ຺ຘໍສນາຘິປ຺ປາເຍ ‘‘ອສຸເກນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເຣນ ວຸຕ຺ຕເມວ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ສເຈ ປນ ປເຣນ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ.

ສມ຺ພຫຸລາ ສມ຺ພຫຸເລ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ວຕ຺ຖູຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸເລຕິ ຈຸທິຕກພຫຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສນ ປຸຣິເມສຸ ຕີສຸ ວາເຣສຸ ຈຸທິຕກພຫຸຕ຺ເຕນາປິ ວາຣເຠທສພ຺ຠາວໍ ຎາເປຕິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈຸທິຕກວຕ຺ຖຸໂຈທກເຠເທນ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຸທິຕກພຫຸຕ຺ເຕນາປິ ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕຣໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ເອວ.

ອມູລກໂຈທນາປສງ຺ເຄນ ສມູລກໂຈທນາລກ຺ຂຓາທິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຈເທຕຸໍ ປນ ໂກ ລຠຕີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີຕິອາທິ ສຸຕ຺ຕໍ ຍສ຺ມາ ເຍ ໂຈທກສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ຕິ, ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂຈທກຠາເວ ຐຕ຺ວາວ ປກາເສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕໂຣປິ ຍສ຺ມາ ໂຈເທຕຸຎ຺ຈ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກປຣິໂຍສາເນຫິ ປຐມໂຈທເກຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸຎ຺ຈ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ສາວກຠາເວນ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທູຕໍ ວາຕິອາທີສຸ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເທຫີ’’ຕິ ທູຕໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ໂຍ ໂຈເທຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ, ມູລສາສນໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ. ສມເຍນາຕິ ປກຕິຍາ ຊານນກ຺ຂເຓ.

ຄຣຸການໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສານໍ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນາມ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໕; ໒.໙໔, ໙໕, ໒໒໕; ໓.໙໑, ໑໑໖, ໑໓໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໑໐) ທສວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາປກທິຏ຺ຐິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ນາມ. ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອາຊີວເຫຕຸປິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປາຣາຊິກໍ (ປາຣາ. ໑໙໕), ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ (ປາຣາ. ໓໐໑, ໓໐໒) ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ອຣຫາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໒໐) ປຣິຍາເຍນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຓີຕໂຠຊນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໒໕໗), ຠິກ຺ຂຸນິຍາປຓີຕໂຠຊນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາຏິເທສນີຍໍ (ປາຈິ. ໑໒໓໖), ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ (ປາຈິ. ໖໑໒-໖໑໓) ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິເມສໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໒໘໗) ວຸຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ. ນ ເຫຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາຊີວເຫຕຸ ເອວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຖາປິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ອາຊີວເຫຕຸປິ ເອຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຊີວເຫຕຸປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕາ ເອວ, ອຎ຺ຎາປິ ອທິນ຺ນາທານກຸລທູສນປາຓວຘເວຊ຺ຊກມ຺ມາທິວເສນ ອາຊີວເຫຕຸ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປິ ສນ຺ຕິ, ຕາ ປນ ອາປຕ຺ຕິສຠອາຄຕາຍ ປາຣາຊິກາທີສຸ ຉສຸ ເອວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ປນ ສີສໍ ນ ເອຕີຕິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂຈທນາ ປນ ກຕາ ເອວ ໂຫຕິ. ຕິໍສານີຕິ ຕິໍສໍ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ຕິໍສານິ, ຕິໍສາຘິການີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນວຸຕານີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນາ ອາທາຕພ຺ພໂຕ ທິຏ຺ຐາທິມູລເກຫິ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ປຣສ຺ສ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ອຕ຺ຕາທານນ຺ຕິ ໂຈທນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອາທາຕຸກາເມນ, ໂຈທນໍ ກຕ຺ຕຸກາເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸພ຺ພາຫິກາຍາຕິ ອຸພ຺ພຫນ຺ຕິ ວິໂຍເຊນ຺ຕິ ເອຕາຍ ອລຊ຺ຊີນໍ ຕຊ຺ຊນິໍ ວາ ກລຫໍ ວາຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາ, ສງ຺ຆສມ຺ມຸຕິ, ຕາຍ. ວິນິຈ຺ຉິນນໍ ນາມ ຕາຍ ສມ຺ມຕຠິກ຺ຂູຫິ ວິນິຈ຺ຉນນເມວ. ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນາຍ ຫິ ປຣິສາຍ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໒໒໗) ອາຄເຕຫິ ທສງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ, ເຕຫິ ຈ ສມ຺ມເຕຫິ ວິສຸໍ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ, ຕສ຺ສາ ເອວ ວາ ປຣິສາຍ ‘‘ອຎ຺ເຎຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາເວຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ.

ກິມ຺ຫີຕິ ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກິມ຺ຫິ ນໍ ນາມາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ກຕຣາຍ ວິປຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ໂຈເທສີ’’ຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ວິຎ຺ຎາຍມານາຍ ຠາສາຍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຈທກສ຺ສ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ ‘‘ສີລາຈາຣທິຏ຺ຐິອາຊີວວິປຕ຺ຕີສຸ ກຕຣາຍາຕິ ມໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຎາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ, ນ ປນ ກິມ຺ຫີຕິອາທິປທຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ. ນ ຫິ ອນຸວິຊ຺ຊໂກ ໂຈທກໍ ພາລໍ ອປຣິຈິຕຠາສາຍ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ກິມ຺ຫິ ນມ຺ປິ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸກາຍ ວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ຊານາສີຕິ ວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ພາລສ຺ສ ລຊ຺ຊິສ຺ສ ນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນໍ ໂຈເທສີຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ ອຘິປ຺ປາຍປ຺ປກາສນເມວ ນຍທານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກິມ຺ຫິ-ນໍ-ປທານໍ ປຣິຍາຍມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ນ ຫິ ພາໂລ ‘‘ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍໍ ນໍ ໂຈເທສີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ຎາເຕປິ ວິປຕ຺ຕິປ຺ປເຠທນໍ, ອຕ຺ຕນາ ໂຈທິຍມານໍ ວິປຕ຺ຕິສຣູປຎ຺ຈ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕເນວ ອຊານເນນ ອລຊ຺ຊີ ອປສາເທຕພ຺ໂພ. ‘‘ກິມ຺ຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ອວິຎ຺ຎຸຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພວ.

‘‘ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຣາ. ໓໙; ປຣິ. ໒) ‘‘ອລຊ຺ຊີນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ…ເປ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຫິຕີຕິ ຫິ-ກາໂຣ ເອຕ຺ຖ ອາຄໂມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐສນ຺ຕາເນນາຕິ ທິຏ຺ຐນິຍາເມນ. ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຈນປຏິວຈນກ຺ກເມເນວ ໂທເສ ອາວິຠູເຕປິ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ‘‘ອສຸທ຺ໂຘຫ’’ນ຺ຕິ ໂທສສມ຺ປຏິຈ຺ຉນປອຎ຺ຎາຍ ເອວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ເອຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສຸທ຺ຘປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸວິຊ຺ຊກສ຺ເສວ ນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຕ ໂຈທເກເນວ ອລຊ຺ຊິປຏິຎ຺ຎາຍ ຐາຕພ຺ພໂຕ. ໂທສາປຄມປຏິຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ອິຘ ປຏິຎ຺ຎາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖).

ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ໂທເສ ອາວິຠູເຕປິ ຕສ຺ສ ໂທສາປຄມປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ກາຕພ຺ພຕາທີປນຕ຺ຖໍ. ວິວາທວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາຕິ ເນສໍ ກຖາປຈ຺ເຉທຕ຺ຖໍ, ອຠິມຸຂກຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກຕິ ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ໂຈທກປກ຺ເຂ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອນຸວິຊ຺ຊກຠາວໂຕ ພຫິຠູຕຕ຺ຕາ ອນຸວິຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ເທເຫ ເອວ ຫິ ສຕິ ອນຸວິຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ສຕິ ຈຸທິຕເກນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອສຈ຺ຈໂຕປິ ປຏິຠາຕິ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸວິຊ຺ຊນາ ສິຍາຕິ.

‘‘ຕຖາ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອທຕ຺ວາ ສງ຺ຆໂຕ ວິໂຍຊນໍ ນາມ ລິງ຺ຄນາສນາ ວິຍ ອຍມ຺ປິ ເອໂກ ນາສນປ຺ປກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວິຣທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຫສາ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ປກ຺ຂານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອລຊ຺ຊິລກ຺ຂຓສມ຺ຠວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ປຏິຈ຺ຉາທິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ເອວ, ປຸຣິໂມ ລຊ຺ຊິຠາໂວ ນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີຕິ ສເຈ ມຍາ ກຕໂທສໍ ວກ຺ຂາມິ, ມຍ຺ຫໍ ອນຸວຕ຺ຕກາ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ. ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ລຊ຺ຊິຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກາຍວາຈາສຸ ວີຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ປຸພ຺ເພ ປກ຺ຂິການໍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ວູປສມິຕສ຺ສາປິ ອຘິກຣຓສ຺ສ ທຸວູປສນ຺ຕຕາຍ ອຍມ຺ປິ ຕຖາ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈຸທິຕກໂຈທເກສຸ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ວິນິຈ຺ຉເຍນ ຕຸຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສຖາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຸທິຕກໂຈທເກສຸ ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພກມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ມຊ຺ເຌຕິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍປຣິໂຍສານອນຸວິຊ຺ຊນານໍ ມຊ຺ຌໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອມູລກມ຺ປິ ສມູລກໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ມູລານີ’’ຕິ. ກາເລນ ວກ຺ຂາມີຕິອາທີສຸ ໂອກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕ ກາເລນ ວທຕິ ນາມ. ສລາກຄ຺ຄຍາຄຸອຄ຺ຄຠິກ຺ຂາຈາຣຏ຺ຐານາທີສຸ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອກາເລນ ວທຕິ ນາມ. ໂທສໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕຸກາມຕາຍ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວທຕິ ນາມ. ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ ໂທສຈິຕ຺ໂຕ. ປນ຺ນຣສສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມອາຈາຣຕາ, ຕຖາ ວຈີສມາຈາຣຕາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ, ພຫຸສ຺ສຸຕຕາ, ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂານໍ ສ຺ວາຄຕາທິຕາ, ກາເລນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໓໖໒) ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈຘມ຺ມາ ຈ ກາຣຸຎ຺ຎຕາ, ຫິເຕສິຕາ, ອນຸກມ຺ປຕາ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາ, ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຕິ (ຈູຬວ. ໔໐໑) ອິເມສຸ ປນ຺ນຣສສຸ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາຣຸຎ຺ຎຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ກຣຸຓາ ທສ຺ສິຕາ. ຫິເຕສິຕາຕິ ຫິຕຄເວສນຕາ. ອນຸກມ຺ປຕາຕິ ເຕນ ຫິເຕນ ສໍໂຍຊນຕາ, ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິປິ ເມຕ຺ຕາ ທສ຺ສິຕາ. ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາຕິ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາປນຕາ. ວຕ຺ຖຸໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຍ ກມ຺ມກຣຓໍ ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ນາມ.

ອຘິກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິກາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ, ສມເຖຫິ ວູປສເມຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ຕໍ ນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເສສານິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖). ຍໍ ອຘິກິຈ຺ຈາຕິອາທິນາ ອຘິກຣຓສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຄາຫນ຺ຕິ ‘‘ອສຸກໍ ໂຈເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ມນສາ ໂຈທນາກາຣສ຺ສ ຄຫຓໍ. ເຈຕນນ຺ຕິ ‘‘ໂຈເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕພ຺ຍາປາຣສງ຺ຂາຕໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ອກ຺ຂນ຺ຕິນ຺ຕິ ຈຸທິຕກສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂກຘໍ ອສຫນໍ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣາສິໍ. ໂວຫາຣນ຺ຕິ ໂຈທນາວສປ຺ປວຕ຺ຕວຈນໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິນ຺ຕິ ໂຈທນາວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ມນສາ ປຣິກປ຺ປິຕໍ ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ. ອຕ຺ຕາທານໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ໂຈທນໍ ມນສາ ຄເຫຕ຺ວາ. ຕໍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ຕໍ ຄາຫລກ຺ຂຓໍ ອຘິກຣຓໍ. ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ເຈຕນາຍ ຂຓິກຕ຺ຕາ, ສາ ຈ ສມຖປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອຸປຣິປິ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ໂວຫາຣວຈນສ຺ສ ນິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ສມຖປ຺ປຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສາປິ ເອກຈ຺ເຈຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕມ຺ປິ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອຘິກຣຓຕໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ຄຫຓໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາຣາຊິກາທິອາປຕ຺ຕິ ເອກນ຺ຕອກຸສລສຠາວາ ວາ ອພ຺ຍາກຕສຠາວາ ວາ ໂຫຕີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ມປາຣາຊິກາປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິອຘິກຣຓວາເທນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸທ຺ຘຏໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ ເຕ…ເປ… ອຈ຺ຈນ຺ຕອກຸສລຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ເຕຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ.

ອມູລກຎ຺ເຈວ ຕໍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອມູລກປາຣາຊິກເມວ ອຘິກຣຓ-ສທ຺ເທນ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນາຕິອາທິ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຍ ອມູລກປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາຕິ ສຠາວໂຕ ປຣິສຸທ຺ເຘປິ ປຸຄ຺ຄເລ ‘‘ປາຣາຊິໂກ’’ຕິອາທິນາ ໂຈທເກນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ກຖິໂຕ. ອຘິກຣເຓ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ມນສາ ອາໂຣປິຕມຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣເຓ ວາຈກຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຖປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນາປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາກາເຣນ ມນສາ ອາໂຣປິຕອຕ຺ຖປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອິເຘວາຕິ ຕຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ອຘິກຣຓຕ຺ຕໍ ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍ ເອວ ສິກ຺ຂາປເທ. ເອເກຕິ ເກຈິ. ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ເອກຈ຺ເຈຫິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຠາວໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ກຸສລາທິປຣມຕ຺ຖຠາວໍ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕໍ ເມຖຸນຘມ຺ມປາຣາຊິກາປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປປຎ຺ຈໂຕ ທສ຺ສິໂຕ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ, ເຕນ ຈ ຕສ຺ມິໍ ວາເທ ຍທິ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ອກຸສລາ ວາ ອພ຺ຍາກຕາ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ກຖໍ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ? ຕສ຺ສາປິ ອກຸສລາທີນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາປຕ຺ຕີຕິປິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ເມຖຸນາທີສຸ ອກຸສລາທີນໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ, ຄິລານາທີນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິອຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ຈ ສິຍາ. ອຖ ມຕໍ ‘‘ນ ເກວລໍ ອກຸສລາທິ ເອວ, ອຖ ໂຂ ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ເອວ ອກຸສລາທໂຍ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ອສາຣໍ, ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ເມຖຸນາທີສຸ ອນາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ອກຸສລາທິສຠາວາຍ ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເອກປໂຍຄາທີສຸ ເອກຕ຺ຕາທິປິ ນ ສິຍາ. ນ ຫິ ສກລມ຺ປິ ທິວສໍ ອິຕ຺ຖິໍ ກາຍໂຕ ອໂມເຈຕ຺ວາ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ເອກເມວາກຸສລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ພຫູ ວາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຜຸສິຕ຺ວາ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ພຫູນິ, ເຍນາປຕ຺ຕິຍາ ເອກຕ຺ຕໍ, ພຫຸຕ຺ຕໍ ວາ ສິຍາຕິ ເອວມາທິກໍ ອຍຸຕ຺ຕິໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈາຕິ ວີຕິກ຺ກໂມ. ຕຎ຺ຫິ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ມຸຕິປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ໂອກາສຏ຺ເຐນ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ອທິນ຺ນາທານາທິໂຕ ພຸທ຺ຘິສທ຺ທນິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປຣິກປ຺ປິຕສາມຎ຺ຎາກາໂຣ ໂຄຕ຺ຕໍ. ນາມນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ຖຠູຕາ ອາປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຈູຬວ. ໒໒໐; ປຣິ. ໓໐໓), ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຈູຬວ. ໒໒໒) ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ເຕຫິ ສມຸທ຺ຘຏໍ, ຕມ຺ປິ ນ ວິວາທາທີນໍ ກຸສລາທິຠາວສ຺ສ ປຣິຍາຍເທສິຕຕ຺ຕາຕິ ຍໍ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານາທິວຓ຺ຓນາຍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ວິຣທ຺ຘຏ຺ຐານໂສຘນຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ສາຣຕ຺ຖທີປນີກາຣກສ຺ສ ອກຸສລາທິຣູປາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ລທ຺ຘິ, ເຕເນວ ໂສ ອິຘາປິ ‘‘ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິອຘິກຣຓນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕໍ ປເນຕ’ນ຺ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍສ຺ສປິ ລທ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຖວິໂຣຘມ຺ປິ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘໂຆສາຈຣິໂຍ ອຏ຺ຐກຖາວາທໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຣຠິ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສຍເມວ ອຸປຣິ ກຖນໂຕ, ອຖ ໂຂ ທຸລ຺ລທ຺ຘິການໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ຕຕ຺ຖ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ປຏິເສເຘຕຸກາໂມ ອາຣຠິ, ເຕເນວ ອນ຺ເຕ ‘‘ເອເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິວາທາທີນໍ ກຸສລາທິກຕ຺ເຕ ຕໍສມຖານມ຺ປິ ຕພ຺ຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ ປຣມຕ຺ເຖສຸ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ສມຖາໂຍຄາຕິ ອາຫ ‘‘ກຸສລາທິສມເຖຫີ’’ຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຠາວານເມວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຕາ, ນ ປນ ກຸສລາທິປຣມຕ຺ຖຣູປານໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຂຓິກຕາຍ ສຍເມວ ສມຖປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ ສມຕ຺ຖິຕມຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ອິຕິ ອິມິນາ ອຘິກຣຓຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ’’ຕິ ອິມິນາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ວິວາທໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

ອນຸວາໂທຕິ ວິປຕ຺ຕີຫິ ອຸປວທນາ ເຈວ ໂຈທນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸປວທນາ ນາມ ຄຣຫາ, ອກ຺ໂກໂສ ຈ. ປຎ຺ຈປີຕິ ມາຕິກາປຣິຍາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຈ຺ຈຍຕາຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາ. ສປທານຸກ຺ກມນິທ຺ເທສສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປທານຸກ຺ກມນິທ຺ເທໂສຕິ ປທຠາຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ສຫິຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘໗. ອສ຺ສາຕິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕນ ໂຈທເກນາ’’ຕິອາທິ. ທິຏ຺ຐມູລເກ ປນາຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໓໘໗) ປາຬິວາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫນິສຊ຺ຊາທິທສ຺ສນມຕ຺ຕວເສນ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ, ນ ປນ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາທນາທິທສ຺ສນວເສນ. ຍທິ ຫິ ເຕນ ໂສ ຕຖາ ທິຏ຺ໂຐ ຠເວຍ຺ຍ, ອສຸທ຺ຘສຎ຺ຎີ ເອວາຍໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ສິຍາ, ອສຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍ ຈ ສຸທ຺ຘໍ ວາ ອສຸທ຺ຘໍ ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນ ສິຍາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສຸທ຺ເຘ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິສ຺ສ, ອສຸທ຺ເຘ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຣາ. ໓໙໐). ຕສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫນິສຊ຺ຊາທິມຕ຺ຕເມວ ທິສ຺ວາປິ ‘‘ສທ຺ໂຘ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ, ນາຍໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎິສ຺ສ ວາ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ‘‘ສຸໂຕ ມຍາ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນິຍເມຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ເສວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ນ ອສຸທ຺ຘສຎ຺ຎິສ຺ສ, ຕສ຺ສ ປນ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕນ຺ຕິ ມຸສາວາທາທິປຈ຺ຈຍາ ລຫຸກາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍປິ ທິຏ຺ຐໍ ຣໂຫນິສຊ຺ຊາທິມຕ຺ຕເມວ ວທຕິ, ອທິຏ຺ຐໍ ປນ ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາທນາທິປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸໍ ວາ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສີ’’ຕິອາທິກໍ ວາ ນ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຘິກໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໖-໓໘໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂຍ ປນ ທິຏ຺ເຐນ ຣໂຫນິສຊ຺ຊາທິນາ ປຐມປາຣາຊິເກນ ອສຸທ຺ຘສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ອທິນ຺ນາທານໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຸໂຕ’’ຕິ ວາ ອາທິໍ ວທຕິ, ຕສ຺ສາປິ ນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ອສຸທ຺ເຘ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຕາຍາຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ເຕນ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຠາວາ ອາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອິທໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ຕໍ ‘ອຍໍ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ…ເປ… ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສຸຕາທິມູລເກສຸປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາຄເຕສູຕິ ໂອມສວາທາທີສຸ ອາຄເຕສຸ. ອວສ຺ສຸໂຕຕິ ຕີຫິປິ ທ຺ວາເຣຫິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕທຸຈ຺ຈຣິຕານຸວສ຺ສເນນ ຕິນ຺ໂຕ. ກສມ຺ພຸຊາໂຕຕິ ກຈວຣຠູໂຕ, ນິສ຺ສາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂກຓ຺ໂຐຕິ ໂຈໂຣ, ທຸສ຺ສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຊຏ຺ຐພ຺ພຕິໂກຕິ ກາຬກຓ຺ຓິເທວີວເຕ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຖິໂຍຕິ ວທຕິ, ສາ ກິຣ ກາຬກຓ຺ຓິສິຣິເທວິຍາ ເຊຏ຺ຐາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທຄ຺ເຄນາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ, ຍຕ຺ຕເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທຄ຺ເຄນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂນ ກປ຺ເປຕີຕິອາທິ ເວມຕິກຠາວທີປນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໘໙. ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຈທນາຍໍ. ຕຊ຺ຊນີຍາທິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ກມ຺ມາຘິປ຺ປາໂຍ ນາມ. ປຣິວາສທານາທິກ຺ກເມນ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸໂປສຖໍ, ປວາຣຓໍ ວາ ສງ຺ເຆ ກາຕຸໍ ອທານຕ຺ຖາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທຍໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ ອຸໂປສຖປວາຣຓຏ຺ຐປນາຘິປ຺ປາໂຍ. ອສມ຺ມຸຂາ…ເປ… ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສປິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏໍ.

ສພ຺ພຕ຺ເຖວາຕິ ສພ຺ພາສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ. ອຸໂປສຖປວາຣຓານໍ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຠາວໂຕ ຎຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຕມານາຍ ເອວ ອຸໂປສຖປວາຣຓຏ຺ຐປນໍ ໂຫຕິ, ນ ນິຏ຺ຐິຕາຍ, ສາ ຈ ຍ຺ຍ-ກາເຣ ປຕ຺ເຕ ນິຏ຺ຐິຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍ຺ຍ-ກາເຣ ປຕ຺ເຕ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ.

ອນຸປາສໂກຕິ ອຸປາສໂກປິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂຫຕິ ສຣຓຄມນສ຺ສາປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອໂນທິສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ໂອທິສ຺ສ ກເຖນ຺ເຕນ ໂອກາສໍ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕ຺ວາຕິ ໂອກາສາກາຣາປນາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕ຺ວາ. ຍໍ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສງ຺ຂ຺ຍຸປຄມນໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎິຕາ ເວມຕິກຕາ ວາ, ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອມູລກຕາ, ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕ຺ວໍ ປາຣາຊິໂກ’’ຕິອາທິນາ ນິຍເມຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາ ໂຈທນາ ໂຈທາປນາ, ຕສ຺ສ ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.