໒. ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ໂຑ

໑. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ເຕຣສກສ຺ສາຕິ ເຕຣສ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຣິມາຓານິ ອສ຺ສາຕິ ເຕຣສໂກ, ກຓ຺ໂຑ, ຕສ຺ສ. ສມເຖ ວິປສ຺ສນາຍ ວາ ອຠິຣຕິຣຫິໂຕ ອິຘ ອນຠິຣໂຕ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຕາຍ ກາຣຓມາຫ ກາມຣາຄາອິຈ຺ຈາທິ.

໒໓໕. ອພ຺ໂພຫາຣິກາຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິໂວຫາຣໍ ນາຣຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຸສລຠາເວ ປນສ຺ສາ ອພ຺ໂພຫາຣຕາ ນຕ຺ຖິ.

໒໓໖-໗. ເຈຕນາ-ສທ຺ທໂຕ ວິສຸໍ ສໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖາຠາວໍ ອິກ-ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖວນ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຎ຺ເຈຕນາ ວາຕິອາທິ ທຸຕິຍວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ສິຂາປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາສຍເຠທໂຕຕິ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫປຸພ຺ພໂລຫິຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສຍານໍ ເຠເທນ. ຘາຕຸນານຕ຺ຕໂຕຕິ ຣສຣຸຫິຣາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ, ປຖວາທີນໍ ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ນານຕ຺ເຕນ. ວຕ຺ຖິສີສນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕວຕ຺ຖິໂຕ ມຕ຺ຖກປສ຺ສໍ. ຫຕ຺ຖິມທຈລນໍ ນາມຎ຺ຈ ສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ຠໂວ ນິກ຺ຂມຕີ’’ຕິ. ສມ຺ຠວເວຄນ຺ຕິ ສມ຺ຠວສ຺ສ ຐານໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ທກໂສຕາຠິມຸຂໍ ໂອຕຣເຓນ ສຎ຺ຊາຕສຣີຣກ຺ໂຂຠເວຄໍ. ພາຫຸສີສນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປ຺ປເທສໍ. ທສ຺ເສສີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຍສ຺ມາ ກຓ຺ຓຈູຬິກາຫິ ສມ຺ຠໂວ ນິກ຺ຂມຕິ…ເປ… ສມ຺ຠວຎ຺ຈ ທສ຺ເສສິ, ຕສ຺ມາ ຕຕິຍສ຺ສ ຠາສິຕໍ ສຸຠາສິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທກໂສຕນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມນມຄ຺ຄໍ, ອງ຺ຄຊາຕປ຺ປເທສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸກ຺ກຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ຣສຣຸຫິຣາທິສຕ຺ຕເທຫຘາຕູສຸ ມຊ຺ຌິມຘາຕຸຈຕຸຊໍ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊາທິ ວິຍ ປຖວີຘາຕຸສງ຺ຄຫິຕໍ ອາຫາຣູປຊີວີນໍ ສກລກາຍຄຕໍ ອຕິທຫຣທາຣການມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວ, ຕໍ ປນ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕານໍ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊນກກາມຣາເຄເຫວ ຐານໂຕ ຈລຕິ, ຈລິຕຎ຺ຈ ອາໂປຘາຕຸຠາເວນ ຈິຕ຺ຕຊເມວ ຫຸຕ຺ວາ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕິ, ທກໂສຕໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍອຸຕຸຊໍ ໂຫຕິ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໂຕ ຈລິຕສິງ຺ຆາຓິກາ ວິຍ. ເຍສໍ ປນ ສມຸຈ຺ເຉທນວິກ຺ຂມ຺ຠນາທີຫິ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນ ສິຍາ. ອິຕິ ຍຖາຐານໂຕ ສຸກ຺ກສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐິເຍວ ຣາຄຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ, ນ ປກຕິຣູປໍ, ເຕເນວ ກຖາວຕ຺ຖຸອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໗) ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາມ ຣາຄສມຸຏ຺ຐານາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສຸກ຺ກສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐິ ເອວ ຣາຄສມຸຏ຺ຐານາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປກຕິຣູປໍ. ຉນ຺ນໍ ປນ ກາມາວຈຣເທວານໍ ວິຊ຺ຊມານາປິ ສຸກ຺ກຘາຕຸ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິວເສນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຣາເຄນາປິ ຐານໂຕ ນ ຄຬຕິ, ຍຖາຐາເນ ເອວ ຐຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊມານາ ຕງ຺ຂຓິກປຣິຬາຫວູປສມາວຫາ ເມຖຸນກິຈ຺ຈນິຏ຺ຐາປິຕາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກາຍສມ຺ຜສ຺ສສຸຂເມວ ເຕສໍ ກາມກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຂີຓາສວານໍ ປນ ອນາຄາມີນຎ຺ຈ ສພ຺ພໂສ ກາມຣາຄາຠາເວນ ສຸກ຺ກຘາຕຸວິກາຣມ຺ປິ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກາມຣາເຄນ ຊນິຕຕ຺ຕາ ອນາຫາຣູປຊີວິຕຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ພຖາ ສຸກ຺ກຘາຕຸປິ ນຕ຺ເຖວ. ຕເຖວາຕິ ໂມຈນສ຺ສາເທນ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໂຕຕິອາທິໍ ອຕິທິສຕິ. ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ຐານາຈາວນາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໒໓໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ທກໂສໂຕໂຣຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖາຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຕີສຸປິ ວາເທສຸ. ອຘິວາເສຕ຺ວາຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂມຈນສ຺ສາທໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ. ອນ຺ຕຣາ ນິວາເຣຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິມິຕ຺ເຕ ກຕູປກ຺ກເມນ ຐານາ ຈຸຕໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ນິວາເຣຕຸໍ. ໂມຈນສ຺ສາເທນ ຫຕ຺ຖປຣິກມ຺ມາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຸຕ຺ເຕປິ ທຸກ຺ກຏເມວ, ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມາຠາວໂຕ ປນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ທກໂສໂຕໂຣຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຍໍ ສພ຺ພາຈຣິຍສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຂຠກຣຓປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ວິສຠາຄເຠສຊ຺ຊເສນາສນາຫາຣາທິປຈ຺ຈໂຍ. ນານາວິຘໍ ສຸປິນນ຺ຕິ ຂຸຠິຕວາຕາທິຘາຕູນໍ ອນຸຄຸຓໍ. ອນຸຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ຠູຕປຸພ຺ພໍ ມນສາ ປຣິກປ຺ປິຕປຸພ຺ພຎ຺ຈ. ສຄ຺ຄນຣກເທສນ຺ຕຣາທີນມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ ວາຕິ ອິທໍ ເທວຕານໍ ຫິຕາຫິຕາຘິປ຺ປາຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖາຍ ວາ ອນຕ຺ຖາຍ ວາຕິ ສຠາວໂຕ ຠວິຕພ຺ພໍ ຫິຕາຫິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ເທວຕາຫິ ອຸປສໍຫຣິຍມານານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຕ຺ຖິ, ກຖໍ ຕານິ ປຸຣິໂສ ປສ຺ສຕິ, ເທວຕາ ວາ ຕານິ ອວິຊ຺ຊມານານິ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ໂສ ຕາສນ຺ຕິອາທິ. ເຕນ ‘‘ເອວເມໂສ ປຣິກປ຺ປຕູ’’ຕິ ເທວຕາຫິ ຈິນ຺ຕິຕມຕ຺ເຕນ ສຸປນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິໂຕ ນິປຕິຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ຈິນ຺ຕິຕນິຍາເມເນວ ປຣິກປ຺ປມານໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ເຕນ ປຣິກປ຺ປມານານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ເທວຕາຫິ ອຸປສໍຫຏານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ຈ ໂສ ເທວຕານຸຠາເວນ ປສ຺ສຕິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິທິວເສ ມຫາມາຍາເທວິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ເອກສ຺ສ ເສຕວຣວາຣຓສ຺ສ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິປວິຏ຺ຐຠາວທສ຺ສນໍ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕໍ ສຸປິນໍ ນາມ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສ຺ເວ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ຣຕ຺ຕິວິຠາຍນກາເລ ຫິມວນ຺ຕໍ ພິພ຺ໂພຫນໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມສມຸທ຺ເທສຸ ວາມທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖ ທກ຺ຂິຓສມຸທ຺ເທ ປາເທ ຈ ໂອທຫິຕ຺ວາ ມຫາປຖວິຍາ ສຍນໍ ເອໂກ, ທພ຺ພຕິຓສງ຺ຂາຕາຍ ຕິຣິຍາ ນາມ ຕິຓຊາຕິຍາ ນງ຺ຄລມຕ຺ຕຣຕ຺ຕທຓ຺ຑາຍ ນາຠິໂຕ ອຸຄ຺ຄຕາຍ ຂເຓນ ອເນກໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ນຠໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐານໍ ເອໂກ, ເສຕານໍ ກຓ຺ຫສີສານໍ ກິມີນໍ ປາເທຫິ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ຍາວ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐານໍ ເອໂກ, ນານາວຓ຺ຓານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສກຸຓານໍ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາທມູເລ ເສຕວຓ຺ຓຕາປຊ຺ຊນໍ ເອໂກ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫໂຕ ມີຬ຺ຫປພ຺ພຕສ຺ສ ອຸປຣິ ອລິມ຺ປມານສ຺ສ ຈງ຺ກມນໍ ເອໂກຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິນາ ນາມ, ອິເມ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ສມ຺ໂພຘິຍາ, ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ປກາສນສ຺ສ, ຄິຫີນຎ຺ຈ ສຣຓູປຄມນສ຺ສ, ຂຕ຺ຕິຍາທິຈຕຸວຓ຺ຓານໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປຏິລາຠສ຺ສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ລາເຠ ອລິຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສຬສ ສຸປິນາ ປາກຏາ ເອວ. ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈເມວາຕິ ຜລນິຍມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສ຺ສນໍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິປລ຺ລຕ຺ຖເມວ. ຘາຕຸກ຺ໂຂຠາທີສຸ ຈຕູສຸ ມູລກາຣເຓສຸ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ກທາຈິ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍສຄ຺ຄເຠທໂຕ’’ຕິ. ສຸປິນເຠໂທຕິ ສຈ຺ຈາສຈ຺ຈຕ຺ຖຕາເຠໂທ.

ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎຣູປເມວ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ສຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ຕານິ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນິ ອາຣມ຺ມຓານິ ຍສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ. ອີທິສານີຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓານິ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈ. ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນາຕິ ປຏິພຸທ຺ຘສ຺ສ ປກຕິວີຖິຈິຕ຺ເຕນ. ໂກ ນາມ ປສ຺ສຕີຕິ ສຸຕ຺ຕປຏິພຸທ຺ຘຠາວວິຍຸຕ຺ຕາຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນາມ ນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕນາຫ ‘‘ສຸປິນສ຺ສ ອຠາໂວວ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕຕິ ອິມິນາ ນິທ຺ທາວເສນ ປວຕ຺ຕມານຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິພ຺ຍວຫິຕາຍ ກຸສລາກຸສລາຍ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິຍາ ຈ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນາຫ ຍາ ນິທ຺ທາຕິອາທິ. ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ກຸສລາກຸສລສງ຺ຂາເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ໂຕ. ອາວຊ຺ຊນຕທາຣມ຺ມຓກ຺ຂເຓຕິ ສຸປິເນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວີຖິຍາ ອຠາວໂຕ ມໂນທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸປິນນ຺ເຕປິ ຕທາຣມ຺ມຓວຈນໂຕ ອນຸຠູເຕສຸ ສຸຕປຸພ຺ເພສຸ ວາ ຣູປາທີສຸ ປຸຣາປຕ຺ຕິຠາເວນ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິປລ຺ລາສໂຕ ປວຕ຺ຕມານາປິ ກາມາວຈຣວິປາກຘມ຺ມາ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ເມ ນິສ຺ສາຍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ສຣູປໂຕ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິອາກາຣໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຣາຄາທິສວິປາກຘມ຺ມານມ຺ປິ ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຏິສນ຺ຘາທິວິປາການມ຺ປິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາ ຈ ອຸປປນ຺ນາ ເອວ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຖຸຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປນ ສມ຺ມຸຕິຠູຕໍ ກສິຓາທິປຏິຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປຈາຣປ຺ປນາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຘມ຺ມາ ເອວ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໒) ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ສ຺ວາຍນ຺ຕິ ສຸປິໂນ. ວິປລ຺ລາເສນ ປຣິກປ຺ປິຕປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ‘‘ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊມານາຣມ຺ມເຓ ອວສວຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕນາຫ ອວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິອາທິ.

ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ອນຸຣູປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ, ວຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ກິໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ. ຣຸຬ຺ຫິສທ຺ເທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທາເຍ ນິປ຺ຜນ຺ນສ຺ສາປິ ສທ຺ທສ຺ສ ຕເທກເທເສປິ ປສິທ຺ຘິ ອິຘ ຣຸຬ຺ຫີ ນາມ, ຕາຍ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ຍຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ໂທ, ເຕນ. ຣຸຬ຺ຫິຍາ ກາຣຓມາຫ ອວຍເວອິຈ຺ຈາທິນາ.

ກາລຎ຺ຈາຕິ ‘‘ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ເຠ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິຕກາລຎ຺ຈ, ‘‘ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ເຠ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ເຠ ຊາເຕ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ໂມເຈຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ກາໂລ ຄມ຺ມຕິ. ນວມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ວີມໍສາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ. ວຕ຺ຖູຕິ ວິສຍໍ.

໒໓໘. ໂລມາ ເອເຕສໍ ສນ຺ຕີຕິ ໂລມສາ, ພຫຸໂລມປາຓກາ.

໒໓໙. ໂມຈເນນາຕິ ໂມຈນປ຺ປໂຍເຄນ. ໂມຈນສ຺ສາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂມຈນິຈ຺ຉາວ ໂມຈນສ຺ສາໂທ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ປນ ໂມຈເນ ອສ຺ສາທໍ ສຸຂໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິຍາ ເຈຕນາຍາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອິຕຣຖາ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ໂມເຈນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ອາໂຣຄ຺ຍາທິອຕ຺ຖາຍາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອາໂຣຄ຺ຍາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ໂມຈນິຈ຺ຉາຍ ເຈຕນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໒໔໐. ວາຍມໂຕຕິ ອງ຺ຄຊາເຕ ກາເຍນ ອຸປກ຺ກມໂຕ. ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິສຫສ຺ສານີຕິ ຂຓ຺ຑຈກ຺ກາທີນິ ອນາມສິຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ຂຓ຺ຑຈກ຺ກາທິເຠເທນາປິ ຄຓນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອເກນ ປເທນາຕິ ເຄຫສິຕເປມປເທນ. ຕເຖວາຕິ ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາຍ ເອວ ຄາຬ຺ຫໍ ປີຬນາທິປ຺ປໂຍຄໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ສຸປເນນ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ໂມຈນສ຺ສາທສ຺ສ ນິມິຕ຺ເຕ ອູຣຸອາທີຫິ ກຕອຸປກ຺ກມສ຺ສ ວິຊຫນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ອສຸຠມນສິກາຣາຠາເວປິ ປໂຍຄາຠາເວເນວ ໂມຈເນປິ ອນາປຕ຺ຕິ ທີປິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຕນ ອຸປກ຺ກເມນ ມຸຕ຺ເຕຕິ ມຸຈ຺ຈມານໍ ວິນາ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ສຸກ຺ເກ ຐານໂຕ ມຸຕ຺ເຕ. ຍທິ ປນ ອຸປກ຺ກເມ ກເຕປິ ມຸຈ຺ຈມານເມວ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ ປໂຍເຄນ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ. ຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາຕິ ຈີວຣາທີສຸ ລິມ຺ປນປຣິຫາຣາຍ ຫຕ຺ເຖນ ອງ຺ຄຊາຕຄ຺ຄຫຓໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕປ຺ປໂຍໂຄ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອໂນກາສນ຺ຕິ ອງ຺ຄຊາຕປ຺ປເທສໍ.

໒໖໒. ສຸປິນນ຺ເຕນ ກາຣເຓນາຕິ ສຸປິນນ຺ເຕ ປວຕ຺ຕອຸປກ຺ກມເຫຕຸນາ. ອາປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນເຍວ ຫິ ອຍໍ ອນາປຕ຺ຕິ ອວິສຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຈສ຺ສ ວິສໂຍ ໂຫຕິ ນິຈ຺ຈເລນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໖໓. ວິນີຕວຕ຺ຖຸປາຬິຍໍ ອຓ຺ຑກຓ຺ຑຸວນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂມຈນາຘິປ຺ປາເຍນ ອຓ຺ຑຈລເນນ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສາປິ ຈລນໂຕ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕີຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ປນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ນ ຈລຕິ, ເອວໍ ອຓ຺ຑເມວ ກຓ຺ຑຸວເນນ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ ອຓ຺ຑສ຺ສ ອນງ຺ຄຊາຕຕ຺ຕາ.

໒໖໔. ວຕ຺ຖິນ຺ຕິ ອງ຺ຄຊາຕສີສຈ຺ຉາທກຈມ຺ມໍ. ອຸທຣໍ ຕາເປນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຸທຣຕາປເນນ ອງ຺ຄຊາເຕປິ ຕຕ຺ເຕ ຕາວຕ຺ຕເກນ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກໂມ ກໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໖໕. ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ສາມເຓຣາຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕຸ, ເຕນ ກຣິຍມານສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕຈລນສ຺ສ ໂມຈນສ຺ສາເທນ ສາທິຍນໂຕ ຕໍ ຈລນໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສາທິຍນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕຈລນສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາ ອສ຺ສາທເຈຕນາວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ນ ອາຓາປນວາຈາ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ອສິຊ຺ຌນໂຕ. ເອວໍ ອາຓາເປຕ຺ວາປິ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ໂມຈນສ຺ສາທໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິອສມ຺ຠວໂຕ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຊາຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອາຓາປນວາຈາຍ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ປເຣນ ອນາຓຕ຺ເຕນ ພລກ຺ກາເຣນາປິ ກຣິຍມານປ຺ປໂຍຄໍ ໂມຈນສ຺ສາເທນ ສາທິຍຕິ, ຕສ຺ສາປິ ມຸຕ຺ເຕ ປຐມປາຣາຊິເກ ວິຍ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ, ອມຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ໂມຈນສ຺ສາເທ ເຈຕນາຍ ປນ ອສຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາປິ ມຸຕ຺ເຕປິ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕເມວ.

໒໖໖. ກາຍຕ຺ຖມ຺ຠນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຈລນວເສນ ຍຖາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຸປກ຺ກໂມ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ວິຊມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຸປນິຊ຺ຌາຍນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອງ຺ຄຊາຕນ຺ຕິ ຊີວມານອິຕ຺ຖີນໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ເນຕໂຣ.

໒໖໗. ປຸປ຺ຜາວລີຕິ ກີຬາວິເສໂສ. ຕໍ ກິຣ ກີຬນ຺ຕາ ນທີອາທີສຸ ຉິນ຺ນຕຏໍ ອຸທເກນ ຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠ ປາເທ ປສາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ປຕນ຺ຕິ, ‘‘ປຸປ຺ຜາວລິຍ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ປເວເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປໂຍຊກຕ຺ເຕນ ທ຺ວິກມ຺ມິກຕ຺ຕາ ‘‘ວາລິກໍ ອງ຺ຄຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ເຈຕນາ, ອຸປກ຺ກໂມ, ມຸຈ຺ຈນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໖໙. ທຸຕິເຍ ເກສຸຈິ ວາຕປາເນສຸ ວິວເຏສຸ ພຫິປິ ອນ຺ຘກາຣຕ຺ຕາ ອາໂລໂກ ນ ປວິສຕິ, ວິວຏກວາເຏນ ອຎ຺ຎໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອາໂລກສ຺ສ ນິວາຣຓໂຕ ກວາຏສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຆນນ຺ຘກາໂຣວ ໂຫຕິ, ຕາທິສານິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຍສຸ ວິວເຏສຸ ອນ຺ຘກາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄມງ຺ຄານໍ ປຣາມສນກ຺ຂເຓ ອນາຈາຣານຸກູລາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຓ຺ຓຠຓນກ຺ຂເຓ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ມຎ຺ເຎຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ, ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ວິຍາຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸລິຕ຺ຖີນໍ ເອວໍ ປເຣຫິ ອຠິຠວນໍ ນາມ ອຈ຺ຈນ຺ຕາວມາໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິປ຺ປກາຣ’’ນ຺ຕິ.

໒໗໐. ໂອຕິຓ຺ຓສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນປກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍກ຺ຂາທີຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຕ຺ຕຸສາຘນປກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກູປາທີນີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິສຣີຣສງ຺ຂາເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ.

໒໗໑. ອສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິກສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ.

໒໗໓. ເອເຕສໍ ປທານນ຺ຕິ ອາມສນາທິປທານໍ. ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີຕິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ. ນໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ກາຍວິເສສນຠາເວນ ເອຕໍ ກາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອມສນ຺ໂຕ…ເປ… ເອກາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອນິວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິວຕ຺ຖໍ. ສນິວຕ຺ຖາຍ ປນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣນ຺ຕສ຺ສ ນິວຕ຺ຖສາຏໂກປຣິ ຫຕ຺ເຖ ອາຣຸຬ຺ເຫ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ສາຏກໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາຣາເປຕ຺ວາ ຊງ຺ຆໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອມສນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ.

ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐນິທ຺ເທເສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຍສໍສຄ຺ຄນິທ຺ເທເສ. ເຕນາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ວຕ຺ຖຸສຎ຺ຎາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕໍ ຄຣຸກໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກເຣຍ຺ຍ ປກາເສຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

ສຎ຺ຎາຍ ວິຣາຄິຕມ຺ຫີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ວິຣທ຺ຘາຍ. ອິທໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕໍ, ອນາຄຕຎ຺ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄເນວ ສາຣຕ຺ຕໍ. ວິຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄຣຫິຕໍ ມາຕຸອາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ມາຕຸເປມາທິວເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິຣຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ເອວ. ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສເມຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ ສເມຕີຕິ ເຈ? ຍທິ ຫິ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາ ວິຣາຄິຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘຄ຺ຄຫເຓປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນາປິ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາຍ ເອວ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໒໗໖) ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ກາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາ ວິຣາຄິຕາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ກາຍໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາຍ ເຈວ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄສ຺ສ ຈ ກາຍຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠວາ ຍຖາວຕ຺ຖຸກໍ ສງ຺ຆາທິເສສເມວ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕວາໂທວ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ພາຫາຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປຣິກ຺ຂິປໂຕ ມຊ຺ຌຄຕານໍ ວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ‘‘ມຊ຺ຌຄຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍປິ ສເມຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນີເລນ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໂຕ ກາຬິຕ຺ຖີ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໗໙. ເສວນາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຜສ຺ສສຸຂເສວນາຘິປ຺ປາໂຍ. ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາມສນວາເຣ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘວເສນ ຜສ຺ສປຏິວິຊານນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕິຍາຠາວໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄມຕ຺ເຕນ ກາຍຈລນສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອິຕ຺ຖິຍາ ກຣິຍມານກາຍຈລນໍ ສາທິຍໂຕປິ ປໂຍຄາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມປາຣາຊິເກ ປນ ປເຣຫິ ອຸປກ຺ກມິຍມານສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເສວນາຘິປ຺ປາເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເຕນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອງ຺ຄຊາຕກ຺ໂຂໂຠ ສຍເມວ ອວສ຺ສໍ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ໂສ ຈ ເຕນ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ປາຣາຊິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ນເຍນ ປຐມສງ຺ຆາທິເສເສປິ ປເຣນ ກຣິຍມານປໂຍຄສາທິຍມາເນປິ ອງ຺ຄຊາຕກ຺ໂຂຠສມ຺ຠເວນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕຸຕ຺ເຖຕິ ‘‘ນ ຈ ກາເຍນ ວາຍມຕິ, ນ ຈ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ. ຜສ຺ສປຏິວິຊານນມ຺ປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ຕຕິຍວາເຣ ວິຍ ວາຍາໂມປິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາມສເນ ວິຍາຕິ ອິທໍ ປນ ຜສ຺ສປຏິວິຊານນາຠາວມຕ຺ຕສ຺ເສວ ນິທສ຺ສນໍ, ນ ປໂຍຄາຠາວສ຺ສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄ ສມຸປ຺ປນ຺ເນປິ ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ, ວິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນານໂຍ.

໒໘໑. ເອຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ເຄຫສິຕເປເມນ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ຜຸສເນ ທຸກ຺ກຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກາຣຸຎ຺ເຎນ ປນ ວຕ຺ຖາທິໍ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິໍ ‘‘ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ອວສສຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊນ຺ຕິໍ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ສຫສາ ອນາມາສນ຺ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເກສາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາເຍນ ອາກຑ຺ຒໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ນ ຫິ ມີຍມານໍ ມາຕຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍ ມາຕຸຍາປິ ອາມາໂສ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ມາຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາ ກາຕພ຺ພໍ ປນ ອຎ຺ຎາສມ຺ປິ ອິຕ຺ຖີນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ ອນາມາສຕ຺ເຕ ວິເສສາຠາວາ.

ຕິຓຓ຺ຑຸປກນ຺ຕິ ຫິຣິເວຣາທິມູເລຫິ ເກສາລງ຺ກາຣຕ຺ຖາຍ ກຕຈຸມ຺ພຏກໍ. ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສນາທິຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາ. ປູຊາທິອຕ຺ຖໍ ປນ ຕາວກາລິກມ຺ປິ ອາມສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສີສປສາຘນກທນ຺ຕສູຈິອາທີຕິ ອິທໍ ສີສາລງ຺ກາຣຕ຺ຖາຍ ປຏປິໂລຕິກາທີຫິ ກຕໍ ສີສປສາຘນກຎ຺ເຈວ ທນ຺ຕສູຈິອາທິ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສີສປສາຘນໍ ສິປາຏິໂກປກຣຓຕ຺ຖາຍ ເຈວ ທນ຺ຕສູຈິອຸປກຣຓຕ຺ຖາຍ ຈ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເກສກລາປໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕິຣິຍໍ ປເວສນຕ຺ຖາຍ ກຕາ ທນ຺ຕສູຈິ ເອວ ສີສປສາຘນກທນ຺ຕສູຈີຕິ ເອກເມວ ກຕ຺ວາ ສິປາຏິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕພ຺ພສູຈິເຍວ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປກຣຓນ຺ຕິ ສິປາຏິກາສູຈິອຸປກຣຓນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ໂປຕ຺ຖກຣູປນ຺ຕິ ສຸຘາທີຫິ ກຕໍ, ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີນໍ ສຓ຺ຐາເນນ ກຕມ຺ປິ ອນາມາສເມວ. ອິຕ຺ຖິຣູປາທີນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ, ວຕ຺ຖຠິຕ຺ຕິອາທິຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ວຬຎ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຣູເປຫິ ອນາມາເສ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄ ອສຕິ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ອາມສໂຕ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາມາສມ຺ປິ ທຓ຺ຑປາສາຓາທີຫິ ເຠທນສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ປາຬິຍມ຺ປິ ອາປທາສຸ ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອາມສເນປິ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ສປ຺ປິນີອາທີຫິ ວາຬມິຄີຫິ ຈ ຄຫິຕປາຓການໍ ໂມຈນຕ຺ຖາຍ ຕໍ ສປ຺ປິນີອາທິໍ ວຕ຺ຖທຓ຺ຑາທີຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ, ມາຕຸອາທິໍ ອຸທເກ ມີຍມານໍ ວຕ຺ຖາທີຫິ ຄເຫຕຸໍ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕິໍ ເກສາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພວ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນ ຕ຺ເວວ ອາມສິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ວຈນໍ ອມີຍມານວຕ຺ຖຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ.

ມຄ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສາມີຈິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕຫິ ປນ ອາສນໍ ອປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ນິສີທຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຍເມວ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖຊາຕການີຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠູຕຄາມຠາເວເນວ ຐິຕານິ. ກີຬນ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສນ຺ຕກໍ ປນ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ ສພ຺ພຖາ ອາມສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ທສ຺ສາມີຕິ ອິທໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນປິ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຫເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ ອນາມາສຕ຺ຕາຠາວາ.

ມຓີຕິ ເວຬຸຣິຍາທິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ໂຊຕິຣສາທິເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ມຓິ. ເວຬຸຣິໂຍຕິ ອລ຺ລເວຬຸວຓ຺ໂຓມຓິ, ‘‘ມຊ຺ຊາຣກ຺ຂິ ມຓ຺ຑລວຓ຺ໂຓ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສິລາຕິ ມຸຄ຺ຄມາສວຓ຺ຓາ ອຕິສິນິທ຺ຘາ ກາຬສິລາ, ມຓິໂວຫາຣໍ ອາຄຕາ ຣຕ຺ຕເສຕາທິວຓ຺ຓາ ສຸມຏ຺ຐາປິ ສິລາ ອນາມາສາ ເອວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຣຊຕນ຺ຕິ ກຫາປຓມາສາທິເຠທໍ ຊຕຸມາສາທິໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ຣູປິຍໍ ຄຫິຕໍ. ໂລຫິຕງ຺ໂກຕິ ຣຕ຺ຕມຓິ. ມສາຣຄລ຺ລນ຺ຕິ ກພຣວຓ຺ໂຓ ມຓິ, ‘‘ມຣກຕ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ປິສິຕ຺ວາ ໂຍຊິຕານໍ ມຸຕ຺ຕານໍ ຣຕນຠາວວິຣຫໂຕ ຄຫຓກ຺ຂເຓປິ ຣຕນາກາເຣນ ອເປກ຺ຂິຕາຠາວາ ‘‘ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາວ ປນ ຕາ ມຸຕ຺ຕາ ຣຕນຣູເປນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕາວ ອາມສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ເອວໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຣຕນປາສາຓໍ ປິສິຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ເຊ ໂຍຊນຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ, ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປນ ປິສິຕ຺ວາ ໂຍຊນເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຄຫຏ຺ເຐຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຍທິ ເຠສຊ຺ເຊ ສຸວຓ຺ຓາທິຣູເປນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວິໂຍເຊຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ກາ, ຕາທິສໍ ເຠສຊ຺ຊມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕໍ ຄຕໍ ເຈ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຊາຕິຜລິກໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ສູຣິຍກນ຺ຕຈນ຺ທກນ຺ຕາທິກໍ ຊາຕິປາສາຓໍ ມຓິມ຺ຫິ ເອວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຘມນສງ຺ໂຂ ຈ ໂຘຕວິທ຺ໂຘ ຈ ຣຕນມິສ຺ໂສ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິທ຺ໂຘຕິ ມຓິອາທິຠາເວນ ກຕຉິທ຺ໂທ.

ຣຕນມິສ຺ໂສຕິ ກຎ຺ຈນລຕາທິວິຈິຕ຺ໂຕ, ມຸຕ຺ຕາທິຣຕນຂຈິໂຕ ຈ, ເອເຕນ ຘມນສງ຺ຂໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຣຕນມິສ຺ໂສວ ອນາມາໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສິລາຍມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປານີຍສງ຺ໂຂຕິ ອິມິນາວ ຖາລກາທິອາກາເຣນ ກຕສງ຺ຂມຍຠາຊນານິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເສສາຕິ ຣຕນສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ.

ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຘາຕຸປາສາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ປຏິກ຺ຂິປີຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍຘາຕຸກຣຓ຺ຑກສ຺ສ, ພຸທ຺ຘຣູປາທິສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກກຣເຓ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຣູປິຍຉຑ຺ຑກຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣູປິຍຉຑ຺ຑກສ຺ສ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເກຬາປຍິຕຸນ຺ຕິ ອາມສິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈາເຣຕຸໍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຈວຣເມວ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຄປກາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອຎ຺ເຎ ວາ, ຫຕ຺ເຖນ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ກຈວຣໍ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມລມ຺ປິ ປມຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ ເກຬາຍນສທິສຕ຺ຕາ. ອາຣກູຏໂລຫນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ກິຕ຺ຕິມໂລຫວິເສໂສ. ຕິວິຘຎ຺ຫິ ກິຕ຺ຕິມໂລຫໍ ກໍສໂລຫໍ ວຏ຺ຏໂລຫໍ ຫາຣກູຏໂລຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິປຸຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ກໍສໂລຫໍ ນາມ. ສີສຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ວຏ຺ຏໂລຫໍ. ຣສຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ຫາຣກູຏໂລຫໍ ນາມ. ຕໍ ປນ ‘‘ຊາຕຣູປຄຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຣູປິເຍສຸ ປນ ອຄຓິຕຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ອາມສເນ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ ຈ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພກປ຺ປິໂຍຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓາທິມຍານໍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣານໍ ອາມສນໂຄປນາທິວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ສພ຺ພຖາ ກປ຺ປິໂຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມວິນຍວຓ຺ຓນຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆິກເມວ ສຸວຓ຺ຓາທິມຍໍ ເສນາສນໍ, ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣາ ຈ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລິການີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ປຐມເມວ ອນາມສິຕ຺ວາ ປາສາຓາທິນາ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕໍ ເຠທໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑຕ຺ຖາຍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ກິຎ຺ຈິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ວິໂຍເຊຕ຺ວາ ວາ ອາມສິຕພ຺ພ.

ຜລກຊາລິກາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຣປຣິຕ຺ຕາຓາຍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ກິຏິກາຜລກໍ ອກ຺ຂິຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຍໂລຫາທີຫິ ຊາລາກາເຣນ ກຕ຺ວາ ສີສາທີສຸ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ ຊາລິກໍ ນາມ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກວຈາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນາມາສານີຕິ ມຈ຺ຉຊາລາທິປຣູປໂຣຘກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຣປຣິຕ຺ຕາຓໍ ຕສ຺ສ ອາວຸຘຠຓ຺ຑຕ຺ຕາຠາວາ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປຣູປໂຣຘນິວາຣຓໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອາສນສ຺ສາຕິ ເຈຕິຍສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ກຕປຣິຠຓ຺ຑສ຺ສ. ພນ຺ຘິສ຺ສາມີຕິ ກາກາທີຫິ ອທູສນຕ຺ຖາຍ ພນ຺ຘິສ຺ສາມິ.

‘‘ເຠຣິສງ຺ຆາໂຏຕິ ສງ຺ຆຏິຕຈມ຺ມເຠຣີ. ວີຓາສງ຺ຆາໂຏຕິ ສງ຺ຆຏິຕຈມ຺ມວີຓາ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໒໘໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈມ຺ມວິນທ຺ຘານິ ວີຓາເຠຣິອາທີນີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນໂຕ ວິເສສາຠາວາ, ‘‘ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ຕໂຕ ວິເສສສ຺ສ ວຕ຺ຕຸມາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ເຠຣິອາທີນໍ ວິນທ຺ຘໂນປກຣຓສມູໂຫ ເຠຣິວີຓາສງ຺ຆາໂຏຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆຏິຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ຆາໂຏຕິ ກຕ຺ວາ. ຕຸຈ຺ຉໂປກ຺ຂຣນ຺ຕິ ອວິນທ຺ຘຈມ຺ມເຠຣິວີຓານໍ ໂປກ຺ຂຣໍ. ອາໂຣປິຕຈມ຺ມນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ອາໂຣປິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຐປິຕມຸຂຈມ຺ມມຕ຺ຕໍ, ນ ເສໂສປກຣຓສຫິຕໍ. ສຫິຕໍ ປນ ສງ຺ຆາໂຏຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ໂອນຫິຕຸນ຺ຕິ ເຠຣິໂປກ຺ຂຣາທີນິ ຈມ຺ມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຈມ຺ມວຏ຺ຏິອາທີຫິ ສພ຺ເພຫິ ອຸປກຣເຓຫິ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ.

ປາຬິຍໍ ປຓ຺ຑກສ຺ສາຕິ ປຓ຺ຑເກນ. ປາຣາຊິກປ຺ປໂຫນກກາເລຕິ ອກຸຖິຕກາເລ. ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄາທິຠາເວ ສພ຺ພາວຕ຺ຖາຍປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ສຓ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາຍມາເນ ອນາມາສທຸກ຺ກຏໍ ນ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສງ຺ກມາທີນໍ ຐານາຈາວນວເສນ ອຈາເລຕພ຺ພຕາຍ ນ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໂວຫາໂຣຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໘໒. ເອກປທິກສງ຺ກໂມຕິ ຕນຸກເສຕຸ. ‘‘ອາວິຎ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈາເລຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາຍ ເອວ ຣຊ຺ຊຸຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ນ ອິຕຣາຍ ຠິຕ຺ຕິຖມ຺ຠາທິຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຍາ ມຫາຣຊ຺ຊຸ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ຈາເລຕຸໍ ຍຸຕ຺ເຕ ຕນຸກຣຊ຺ຊຸທຓ຺ຑເກ ອຈາເລຕ຺ວາ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສາປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວາຕິ ທີປິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພາຕິ ຉາທນາທິວເສນ ຄູຫິຕພ຺ພາ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ, ວາຍາໂມ, ເຕນ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ຜຸສນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໘໕. ຕຕິເຍ ອສທ຺ຘມ຺ມປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ພາລາຕິ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊານນ຺ຕີ, ສຸຣາມທມຕ຺ຕຕາຍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທິຠາເວນ ຈ ອຊານນ຺ຕີປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ນ ຕາວ ສີສໍ ເອຕີຕິ ສງ຺ຆາທິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາຣິປູຣິ ນ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄເມຖຸເນຫິ ອຆຏິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ປນ ໂຫຕິ ເອວ.

ອປສາເທຕີຕິ ອປສາທກຣວຈນໍ ກໂຣຕິ. ໂທສໍ ເທຕີຕິ ໂທສໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ຕີຫີຕິ ອນິມິຕ຺ຕາສີຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຠາເວນາປິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາຣຫຕ຺ຕາ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄາທິປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕຕານິຍໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕຫິ ປນ ອຏ຺ຐຫິ ປເທຫິ ປຣິພ຺ພາຊິກາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໒໘໙) ວິຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຸຎ຺ຈິກປນາຬິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸຎ຺ຈິກາຉິທ຺ທມຕ຺ຕໍ. ສຸກ຺ຂໂສຕາຕິ ທກໂສຕສ຺ສ ສຸກ຺ຂຕາຍ ໂລຫິຕວຓ຺ຓວິຄໂມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸທ຺ຘານີຕິ ເມຖຸນາທິປເທຫິ ອໂຍຊິຕານິປິ. ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ຆຏິຕາເນວາຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ, ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ເຄຫິປິ ອນິມິຕ຺ເຕ ‘‘ຕວ ວຈ຺ຈມຄ຺ໂຄ, ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄ ວາ ອີທິໂສ’’ຕິອາທິນາ ຆຏິເຕປິ ອາປຕ຺ຕິກຣາເນວ.

໒໘໖. ຄຣຸກາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາຍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໒໘໗. ຫສນ຺ໂຕ ຫສນ຺ໂຕຕິ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ, ອຫສນ຺ໂຕປິ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ວິປຣິຓຕຈິຕ຺ຕຕໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ປກາເສນ຺ໂຕ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ໂອຠາເສນ຺ຕສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ.

໒໘໘. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິວິຊານນໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິວິຊານເນ ປນ ສຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ ປຣິພ຺ພາຊິກາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໒໘໙) ວິຍ ອເຂຕ຺ຕປທຕ຺ຕາ. ເຂຕ຺ຕປເທ ຫິ ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ສິຍາ ເມຖຸນຘມ຺ມຍາຈນວຕ຺ຖຸທ຺ວເຍ (ປາຣາ. ໒໘໙) ວິຍ, ຕໍ ປນ ວຕ຺ຖຸທ຺ວຍໍ ເມຖຸນຍາຈນໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖສງ຺ຆາທິເສເສ ວຕ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທມຕ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເຂຕ຺ຕປເທນ ວທນ຺ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຍາ ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ກິໍ ໂຫຕີຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕີຕິ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍເນເວຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ອເຂຕ຺ຕປເທ ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຂຕ຺ຕປເທ ປນ ປຏິວິຊານເນ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອປ຺ປຏິວິຊານເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ທຸກ຺ກຏໍ, ອເຂຕ຺ຕປທໂຕ ວິເສສາຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທປິ ອເຂຕ຺ຕປເທ ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຂຕ຺ຕປເທ ປນ ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ນວາວຸຕນ຺ຕິ ນວວີຕໍ.

໒໘໘. ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ເມຖຸນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຸຕ຺ຕສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພີຊນິກ຺ເຂປໂຕ ວປ຺ປປຣິຍາຍໍ ລຠຕີຕິ.

ສໍສີທຕີຕິ ວຫຕິ, ສໍສຣີຍຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ຕຖາສຎ຺ຎິຕາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາໂຄ, ເຕນ ໂອຠາສນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໙໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປເຣຫິ ປຕ຺ເຕ ປາຕິຍມານານໍ ຠິກ຺ຂາປິຓ຺ຑານໍ ປາໂຕ ສນ຺ນິປາໂຕຕິ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ ຠິກ຺ຂາຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍສທິສຕາຍ ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ວິນາ ຠິກ຺ຂູຫິ ລທ຺ໂຘ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຕິ ເອຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຕິກຣຓຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ໂຣຄທຸກ຺ຂານໍ ວາ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍ. ສປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ຫິຕສ຺ສ. ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫີຕິ ນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຓເກຫິ. ຣາຊູນໍ ເຄຫປຣິກ຺ເຂໂປ ປຣິຂາ ອຸທ຺ທາໂປ ປາກາໂຣ ເອສິກາ ປລິໂຆ ອຏ຺ໂຏຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ນຄຣປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສຕປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ວິສຸທ຺ຘິສີລາລງ຺ກາໂຣ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ອິຘ ‘‘ຣໂຖ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ອລງ຺ກາຣຏ຺ເຐນ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຈກ຺ກວີຣິໂຍຕິ ວີຣິຍຈກ຺ໂກ. ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິກາຣຓານິ. ສມຸທາເນຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ມາ ອຸທ຺ຘໍ ອາເນຕພ຺ພາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ.

໒໙໑. ອຸປຈາເຣຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາທິເສ ຐາເນ. ກາໂມ ເຈວ ເຫຕຸ ຈ ປາຣິຈຣິຍາ ຈ ອຕ຺ໂຖຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ, ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໙໒) ວຸຕ຺ເຕສຸ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປເທສຸ ກາໂມ, ເຫຕຸ, ປາຣິຈຣິຍາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຐເມ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ຍາຘິປ຺ປາຍສູຈນໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ເສສນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາຍປທເມກໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕໍ, ປຐມວິກປ຺ປານຸປໂຍຄິຕາຍ ວຈນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ປທຠາຊເນນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກາເມນ ປາຣິຈຣິຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ອິເມຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກາເມນ ປາຣິຈຣິຍາ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ວິຎ຺ຎູ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ອຘິປ຺ປາຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ກາມິຕ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖຠາວໂຕ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕກາມິຕຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ປໍ ວິຎ຺ຎູ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ.

ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອສາ ອຄ຺ຄາ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປເທປິ (ປາຣາ. ໒໘໕) ກາມໍ ‘‘ຍາຈຕິປິ ອາຍາຈຕິປີ’’ຕິ ເອວໍ ເມຖຸນຍາຈນໍ ອາຄຕໍ, ຕໍ ປນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ເມຖຸນສ຺ສາທຣາຄວເສນາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ‘‘ອຄ຺ຄທານໍ ເທຫີ’’ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປເທ ປນ ປຣຕ຺ຖາຍປິ ວຸຕ຺ເຕ ສີສໍ ເອຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຠຄາຕິ ອິສ຺ສຣິຍາທີຫິ ສຸນ຺ທເຣຫິ ຠເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ຕຖາສຎ຺ຎິຕາ, ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາໂຄ, ເຕນ ກາມປາຣິຈຣິຍຍາຈນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໙໖. ປຎ຺ຈເມ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນາຕິ ສຠາວຎາເຓນ. ຄຕິມນ຺ຕາຕິ ສຠາວຎາຓຄຕິຍຸຕ຺ຕາ. ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນາຕິ ອິຕ຺ຖິກຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ສິກ຺ຂິຕຎາເຓນ. ເມຘາຍາຕິ ອສິກ຺ຂິເຕສຸປິ ຕໍອິຕ຺ຖິກຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ. ເຉກາຕິ ກາເຍນ ປຈນາທິກຸສລາ.

ອາວຫນໍ ອາວາໂຫ, ທາຣິກາຍ ຄຫຓໍ. ວິຘິນາ ປຣກຸເລ ວຫນໍ ເປສນໍ ວິວາໂຫ, ທາຣິກາຍ ທານໍ.

໒໙໗. ຣນ຺ຘາປນໍ ຠຕ຺ຕປຈາປນໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນາທິສມ຺ປາທນໍ ປຈາປນໍ. ນ ອຸປາຫຏນ຺ຕິ ນ ທິນ຺ນໍ. ກໂຍ ນາມ ຄຫຓໍ. ວິກ຺ກໂຍ ນາມ ທານໍ. ຕທຸຠຍໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂວຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໐. ‘‘ອພ຺ຠຸຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ປຣາຊິເຕນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອເທນ຺ໂຕ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ອຈິຣກາເລ ອຘິກາໂຣ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຈິຣກາລາຘິກາຣິກໍ, ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຈິຣກາລາຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ອຈິຣກາເລ ອາຈາໂຣ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໑. ກິຎ຺ຈາປິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸອາທິກາປິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປນ ອສພ຺ພກາລິກຕ຺ຕາ, ອປ຺ປກຕ຺ຕາ ຈ ອິຘາປິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖເນວ ກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິປທຠາຊນມາຫ. ສຎ຺ຈຣຓໍ ສຎ຺ຈໂຣ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຈຣີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຎ຺ຈຣຓຠາວ’’ນ຺ຕິ. ສຎ຺ຈຣຕີຕິ ສຎ຺ຈຣໂຓ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຎ຺ຈຣຓຠາໂວ, ຕໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຎ຺ຈຣຓຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຊາຍາຠາເວຕິ ຠຣິຍຠາວາຍ. ຊາຣຠາເວຕິ ສາມິຠາວາຍ, ຕໍນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຊາຣຕ຺ຕເນ’’ຕິ ປທສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຊາຣີ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໒) ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ປນ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຫິໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຸຣິເສນ ວາ ປຫິໂຕ ອິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕິເກ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸຣິສສ຺ສາປິ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊາຣຕ຺ຕເນ’’ຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ມຕິໍ ປຸຣິສສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຊາຣຕ຺ຕເນ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ປຸຣິສສ຺ສ ມຕິໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອາໂຣຈນວເສເນວ ປທທ຺ວເຍປິ ໂຍຊນາ ກຕາ, ຕທນຸສາເຣນ ອິຕ຺ຖິຍາ ມຕິໍ ປຸຣິສສ຺ສ ອາໂຣຈນາກາໂຣປິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ.

ອິທານິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ປຕິ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ອິທໍ ຊາຍາສທ຺ທສ຺ສ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນິຍມໂຕ ປຸຣິສປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິພທ຺ຘສາມິໂກ ຠວິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊາໂຣ ຠວິສ຺ສສີຕິ ມິຈ຺ຉາຈາຣຠາເວນ ອຸປຄຈ຺ຉນໂກ ຠວິສ຺ສສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໐໓. ເສຣິວິຫາຣນ຺ຕິ ສຈ຺ຉນ຺ທຈາຣໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຓໍ. ໂຄຕ຺ຕວນ຺ເຕສຸ ໂຄຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ, ຘມ຺ມຈາຣີສຸ ຈ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໂຄຕ຺ເຕຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສໂຄຕ຺ເຕຫີຕິ ສມານໂຄຕ຺ເຕຫິ. ສຫຘມ຺ມິເກຫີຕິ ເອກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ສຫຈຣິຕພ຺ພຘມ຺ເມຫິ, ສມານກຸລຘມ຺ເມຫິ ວາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກໍ ສຕ຺ຖາຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອກຄຓປຣິຍາປນ຺ເນຫີຕິ ມາລາກາຣາທິເອກຄຓປຣິຍາປນ຺ເນຫິ.

ສສ຺ສາມິກາ ສາຣກ຺ຂາ. ຍສ຺ສາ ຄມເນ ຣຎ຺ຎາ ທຓ຺ໂຑ ຐປິໂຕ, ສາ ສປຣິທຓ຺ຑາ. ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຫຕີຕິ ຕາສຸ ຄຕປຸຣິສານໍ ວິຍ ຕາສມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຫຕິ ສສ຺ສາມິກຠາວໂຕ. ນ ອິຕຣາສນ຺ຕິ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນຕ຺ຖິ ອສ຺ສາມິກຕ຺ຕາ, ຕາສຸ ຄຕານໍ ປຸຣິສານເມວ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຫຕິ ມາຕາທີຫິ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ. ປຸຣິສາ ຫິ ປເຣຫິ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ໂຄປິຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ປນ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ຠຣິຍາຠາເວນ ຄຫິຕາວ ປຸຣິສນ຺ຕຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ນ ອິຕຣາ ອຕ຺ຕໂນ ຜສ຺ສສ຺ສ ສຍໍ ສາມິກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ມາຕາທໂຍ ສຍໍ ຕາສໍ ຜສ຺ສານຸຠວນຕ຺ຖໍ ຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ເກວລໍ ປຸຣິສຄມນເມວ ຕາສໍ ວາເຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເກນຈິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕຜສ຺ສຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ຜສ຺ສຕ຺ຕາ ຈ ອິຕ຺ຖີນໍ ນ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ, ປຸຣິສານໍ ປນ ປເຣຫິ ວາຣິເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອສນ຺ຕກຏ຺ຐາເນ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຠເຄນາຕິ ໂຠຄເຫຕຸ. ອຸທປຕ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ. ຘຊ-ສທ຺ເທນ ເສນາ ເອວ ອຸປລກ຺ຂິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊາຍາ’’ຕິອາທິ.

໓໐໕. ພຫິທ຺ຘາ ວິມຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາໂຣຈິຕໍ. ຕໍ ກິຣິຍໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ສມ຺ປາເທຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຕໍ ກິຣິຍໍ ສມ຺ປາທເນ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາຣກໍ, ທາຣິກຎ຺ຈ ອຊານາເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕຸອາທີຫິ ມາຕາປິຕຸອາທີນຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕິກໍ ສາສເນ ເປສິເຕປິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓສງ຺ຂາຕາຍ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສາສນໍ ເປສິຕໍ, ຕໍ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ຕສ຺ສາ ມາຕຸອາທີນໍ ອາໂຣຈິເຕປິ ເຂຕ຺ຕເມວ ໂອຕິຓ຺ຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິ ອຸທາຫຏໍ, ອິທຎ຺ຈ ວຈນພ຺ຍຕ຺ຕຍເຫຕຸພ຺ຍຕ຺ຕຍານໍ ເຠເທປິ ພ຺ຍຕ຺ຕຍສາມຎ຺ຎໂຕ ອຸທາຫຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ອຸທາຫຣຓໂທສໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ສເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ສຍໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາທີນໍ ວຕ຺ວາ ວີມໍສາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ, ເອວໍ ຕສ຺ສາ ສຍໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອາໂຣຈນຕ຺ຖໍ ມາຕຸອາທີນໍ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ມາຕຸອາທໂຍ ຕໍ ກິຣິຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ. ຍທິ ຫິ ເຕສໍ ມາຕຸອາທີນໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕຠາວມ຺ປິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ.

ຆຣກິຈ຺ຈໍ ເນຕີຕິ ຆຣຓີ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ວິສງ຺ເກຕໍ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸ ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ວຕ຺ຖຸສງ຺ເກໂຕ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມູລຏ຺ຐານຎ຺ຈ ວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕຸອາທໂຍ ສາສນເປສເນ ມູລຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ມູລຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໓໒໒. ປາຬິຍໍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາຍ ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິຓຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘີຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ໂຫຕູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິຓຕິ, ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ຎາຕການໍ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ‘‘ມມ ຘີຕາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຫິຓຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາຕິ ປຐມສງ຺ຆາທິເສເສ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ.

໓໓໘. ອນ຺ເຕ ເອເກນາຕິ ເອເກນ ປເທນ. ເອຕ຺ໂຕວ ປກ຺ກມຕີຕິ ອປຈ຺ຈາຫຣິຕ຺ວາ ຕໂຕວ ປກ຺ກມຕິ. ‘‘ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊມານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ອຠິນນ຺ທເນ ສາສນໍ ອນາໂຣເຈນ຺ໂຕ ປນ ນ ວີມໍສຕິ ນາມ. ຕຕິຍປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ປາຬິຍໍ ອນ຺ເຕວາສິໍ ວີມໍສາເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຍໍ ເຕສໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອນ຺ເຕວາສິນາ ວີມໍສາເປຕ຺ວາ. ສເຈ ປນ ໂສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຕໍ ວຈນໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາປິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ມາຕຸອາທີສຸ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕສຸ ເຕສໍ ຕຸຓ຺ຫິຠາວໍ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປາຬິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ອສຕິປິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສມ຺ປາເທຕິ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິສໍວາເທຕິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນເມວາຕິກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໔໐. ກາຣຸການນ຺ຕິ ວຑ຺ຒກີອາທີນໍ ຕຈ຺ຉກອໂຍກາຣຕນ຺ຕວາຍຣຊກນ຺ຫາປິຕກາ ປຎ຺ຈ ກາຣໂວ ‘‘ກາຣຸກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວຣູເປນ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຕາທິສໍ ຄິຫິເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈມ຺ປິ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວາ ອລໍວຈນີຍຠາວໍ ວາ ຕທຸຠຍໍ ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ກາຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣທ຺ວເຍປິ. ອລໍວຈນີຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຸໂຠປິ ວາ ຊາຍາຠາເວ, ສາມິກຠາເວ ຈ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມາຄມຕ຺ຖໍ ‘‘ມາ ເອວໍ ອກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ວຈນີຍຕາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ອລໍ ອຣຫາຕິ ອລໍວຈນີຍາ, ອລໍ ວາ ກຕ຺ຕຸໍ ອຣຫໍ ສນ຺ຘານວຈນເມເຕສຸ ອິຕ຺ຖິປຸຣິເສສູຕິ ອລໍວຈນີຍາ, ສນ຺ຘານກາຣສ຺ສ ວຈນໍ ວິນາ ອສງ຺ຄຈ຺ຉນກາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ປນ ຊານິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອລໍວຈນີຍຠາວໍ ວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຕທຸຠຍໍ ປນ ຊານິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ອຊານາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປຓ຺ເຓ ລິຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຓ຺ຓໍ ອສຸກສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິອລໍວຈນີຍຠາວອຊານນວເສເນວ ຫິ ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຈິຕ຺ຕກໍ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສຎ຺ຈຣຓຠາວມ຺ປິ ອຊານນວເສນ, ປາຬິຍຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອາໂຣຈນເມວ ທສ຺ສິຕໍ. ຕສ຺ມາ ສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສນ຺ທສ຺ສນວເສນາປິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໓໔໑. ຍຖາ ຍຖາ ເຍສຸ ເຍສຸ ຊນປເທສູຕິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຓ຺ຓທານຎາຕິຊນິສ຺ສຣາທິຊານາປນາທິຕໍຕໍເທສນິຍຕໍ ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ, ອິທຎ຺ຈ ນິພທ຺ຘຠຣິຍາຠາເວນ ຄຫິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ສງ຺ຄຕານໍ ປນ ອິຕ຺ຖີນໍ, ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຍ ຈ ປຸຣິເສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຣຊ຺ຊນເມວ ອລໍວຈນີຍຠາເວ ກາຣຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທີສຸປີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຕກາມສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອຕ຺ຖ ປນ ປາຬິຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ນ ຍກ຺ຂີ’’ຕິອາທິນາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ນ ທສ຺ສິຕາ, ຕຖາປິ ‘‘ທສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ’’ຕິອາທິນາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີນຎ຺ເຎວ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປຸຣິສານມ຺ປິ ຕທນຸຄຸຓານເມວ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາ ເຍສຸ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກຕາ, ນ ນາລໍວຈນີຍຕາ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ, ວີມໍສນ, ປຈ຺ຈາຫຣຓານີຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໔໒. ຉຏ຺ເຐ ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ທາຣຸອາທິນາ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປ຺ປມາຓາໂຍຕິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນທາຣຸອາທິປມາຓາໂຍ. ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍາຕິ ປຣສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ສນ຺ຕກກຣຓວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຍາຈໂຕ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏຎ຺ເຈວ ທາສປຏິຄ຺ຄຫຓທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ໂຫຕິ ‘‘ທາສິທາສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔) ວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສກກມ຺ມນ຺ຕິ ປາຓວຘກມ຺ມໍ. ອິທຎ຺ຈ ປາຓາຕິປາຕໂທສປຣິຫາຣາຍ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຣິຫາຣາຍ. ອນິຍເມຕ຺ວາປິ ນ ຍາຈິຕພ຺ພາຕິ ສາມີຈິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປນ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍທິຈ຺ຉກໍ ກາຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈາມິ, ເທຖາ’’ຕິອາທິນາ ອຍາຈິຕ຺ວາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສກິຈ຺ຈປສຸຕມ຺ປິ ເອວໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ເອວ, ສາມີຈິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສພ຺ພກປ຺ປິຍຠາວທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ກປ຺ປິຍຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ມູລໍ ເທຖາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ມູລໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ມູລນ຺ຕິ ວຈນສ຺ສ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸສາມຎ຺ຎວຈນຕ຺ເຕປິ ນິຏ຺ຐິຕຠຕິກິຈ຺ຈານໍ ທາປນໂຕ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸສາທິຍນໍ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ.

ມຎ຺ຈ…ເປ… ຈີວຣາທີນິ ກາຣາເປຕຸກາເມນາປີຕິອາທີສຸ ຈີວຣໍ ກາຣາເປຕຸກາມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຕນ຺ຕວາເຍຫິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມຍາຈນວເສນ ວາຍາປເນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏາຠາເວປິ ຈີວຣວາຍາປນສິກ຺ຂາປເທນ ຍຖາຣຫໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອກປ຺ປິຍກຫາປຓາທິ ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍມຸເຂນ ລທ຺ຘມ຺ປິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖາຍ ອິມສ຺ສ ກຫາປຓໍ ເທຫີຕິ ວຕ຺ວາ ທານໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ທາປເນ ກິຎ຺ຈາປິ ໂທໂສ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ອສາຣຸປ຺ປເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຕກມ຺ມຕ຺ຖາຍປິ ກາຕພ຺ພກມ຺ມຕ຺ຖາຍປິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ປຣິຍາຍໂຕ ຠຕິໍ ທາເປນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕໍ, ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ສາຂາຍ ມກ຺ຂິກພີຊເນນ ປຓ຺ຓາທິຈ຺ເຉເທ ພີຊຄາມໂກປນສ຺ສ ເຈວ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄຣຊາທິອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຈ ປຣິຫາຣຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຸຠຍາສງ຺ກາຍ ອສຕິ ຕຖາ ອກຣເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ນທີຍາທີສຸ ອຸທກສ຺ສ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາຍ ‘‘ອາຫຣາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ອາຫຏໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອາປນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏໍ ເທເສຕ຺ວາປິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ປຣິໂຠເຄ ທຸກ຺ກຏເມວ, ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ສຫຘມ຺ມິການໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອລຊ຺ຊີຫິ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ວາ ສາມເຓເຣຫິ ວາ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ນ ກາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ອລຊ຺ຊີ ນິວາຣິຍມາໂນປິ ພີຊນາທິໍ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ເຈຕິຍກມ຺ມາທີນິ ປນ ເຕຫິ ກາຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອລຊ຺ຊີຫິ ສາມເຓເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ປຣິ. ໓໕໙) ອລຊ຺ຊີລກ຺ຂຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປລກ຺ຂຓໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍລກ຺ຂຓວິຣຫິຕານໍ ສາມເຓຣາທີນໍ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນກໂຄຕ຺ຣຠຸປຣິໂຍສານານໍ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎານໍ ທຸສ຺ສີລານມ຺ປິ ສາຘາຣຓວເສນ ອລຊ຺ຊິຕາລກ຺ຂຓໍ ຍຖາວິຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຕິຏ຺ຐນເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອາຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ, ປຏິລາຠກ຺ຂເຓ ໂຄຓານໍ ສາທິຍນປຈ຺ຈຍາ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂຄຓຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘມ຺ປິ ສາທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ຫຕ຺ຖິຄວສ຺ສວຬວປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຎາຕິປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕປິ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍ ຍາຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏາຠາເວປິ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸຍາຈເນປິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຣກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ໂຈຣາທິອຸປທ຺ທວໂຕ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ. ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາຕິ ຕິຓທານາທີຫິ ໂປເສຕ຺ວາ.

ຎາຕິປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສກຏສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາວກາລິກໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາສິອາທີນິ ປຸຄ຺ຄລິການິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອສ ນໂຍ ວາສີ’’ຕິອາທິ. ວລ຺ລິອາທີສຸ ຈ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ຈ ເອເສວ ນໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຄຣຸຠຓ຺ຑປ຺ປໂຫນເກສຸເຍວາ’’ຕິ ອິທໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທິນ຺ນາທາເນ ປນ ຕິຓສລາກໍ ອຸປາທາຍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ເອວ, ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ວລ຺ລິອາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປາຬິອາຄຕານໍ (ປາຣາ. ໓໔໙) ເວຬຸອາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຫຣິຕາລຊາຕິຫິງ຺ຄຸລາທິ ອປ຺ປກມ຺ປິ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕໍ ຕາລປກ຺ກປມາຓໂຕ ອູນມ຺ປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ, ວິຎ຺ຎາເປຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ສາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ປຣິກຖາທີສຸ ‘‘ເສນາສນໍ ສມ຺ພາຘ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໙) ປຣິຍາເຍນ ກຖນໍ ປຣິກຖາ ນາມ. ອຸຊຸກເມວ ອກເຖຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ກິໍ ປາສາໂທ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໙) ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຖາວິຠູໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠາສນໍ ໂອຠາໂສ ນາມ. ເສນາສນາທິອຕ຺ຖໍ ຠູມິປຣິກມ຺ມາທິກຣຓວເສນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທາຍ ນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ. ອຸກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໓໔໔. ມຓິ ກຓ຺ເຐ ອສ຺ສາຕິ ມຓິກຓ຺ໂຐ. ເທວວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເທວຕ຺ຕຠາວໍ.

໓໔໕. ປາຬິຍໍ ປຕ຺ເຕນ ເມ ອຕ຺ໂຖຕິ (ປາຣາ. ໓໔໕) ອນຕ຺ຖິກມ຺ປິ ປຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ວທາເປນ຺ໂຕ ຠຄວາ ໂສຕ຺ຖິຍາ ມນ຺ຕປທວເສນ ວທາເປສິ. ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວຕາ ອາຓຕ຺ຕວຈນໍ ວເທມີຕິ ອໂວຈ, ເຕນສ຺ສ ມຸສາ ນ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ປຕ຺ເຕນ ເມ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ທທນ຺ຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ມຓິນາ ເມ ອຕ຺ໂຖຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ, ກຖາເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຈນໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໓໔໙. ອຸທ຺ຘໍມຸຂໍ ລິຕ຺ຕາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ, ຉທນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ລິມ຺ປນ຺ຕາ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຸທ຺ຘໍມຸຂາ ລິມ຺ປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕລິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອໂຘມຸຂໍ ລິຕ຺ຕາ ອວລິຕ຺ຕາ. ພຫິ ລິມ຺ປນ຺ຕາ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອໂຘມຸຂາ ລິມ຺ປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ພຫິລິຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວິໂລມິຕໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ກາຣຍມາເນນາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸວຈນສ຺ສ ‘‘ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕຸວຈນໍ ປຣິຍາຍວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກໂຣນ຺ເຕນ ວາ ກາຣາເປນ຺ເຕນ ວາ’’ຕິ ກາຣຍມາເນນາຕິ ພຫຸອຸທ຺ເທສປທານຸຄຸຓໍ ກຣຓວຈເນເນວ ປທຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທເສ ກເຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ປນ ປທຕ຺ຖວເສນ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ສິທ຺ຘເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວເສນ ‘‘ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິອາທິ. ປທຕ຺ຖໂຕ, ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ຈ ລພ຺ຠມານໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຫິ ກາຣຍມາເນນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຸທ຺ເທໂສຕິ ສາມິຠາເວນ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ເສຕກມ຺ມນ຺ຕິ ເສຕວຓ຺ຓກຣຓຕ຺ຖໍ ເສຕວຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາຍ ວາ ສຸຘາຍ ວາ ກຕຕນຸກເລໂປ, ເຕນ ປນ ສຫ ມິນິຍມາເນ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ສງ຺ການິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໂວຫາຣໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ກຸຏິຍາ ອນງ຺ຄຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອາຍາມໂຕ ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ປຕ຺ຖສ຺ສ ວາ-ສທ຺ທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກໂຕຠາເຄ ວຑ຺ຒິເຕປິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ປກາສິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕິຫຕ຺ຖາຕິ ປກຕິຫຕ຺ເຖນ ຕິຫຕ຺ຖາ, ‘‘ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນາ’’ຕິປິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໔໘-໓໔໙) ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ…ເປ… ອຍໍ ກຸຏີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ຕິຫຕ຺ຖາຍປິ ກຸຏິຍາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈສ຺ສ ສຸເຂນ ປຣິວຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ອູນກຈຕຸຫຕ຺ຖາ ວາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈສ຺ສ ອປຣິວຕ຺ຕນາຣຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ປກຕິຫຕ຺ເຖນ ຈຕຸຫຕ຺ຖາຍປິ ກຸຏິຍາ ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ມຎ຺ໂຈ ນ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ສາ ອກຸຏີເຍວ, ຕສ຺ມາ ມຎ຺ຈປຣິວຕ຺ຕນມຕ຺ເຕເນວ ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ມຎ຺ໂຈຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ມຎ຺ໂຈ. ໂສ ຫິ ປກຕິວິທຕ຺ຖິຍາ ນວວິທຕ຺ຖິໂກ, ອຏ຺ຐວິທຕ຺ຖິໂກ ວາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຂຸທ຺ທໂກ ມຎ຺ໂຈ ສີສູປຘານໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາທໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ປໂຫຕິ. ປມາຓໂຕ ອູນຕຣມ຺ປີຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປ຺ປມາຓໂຕ ອູນຕຣມ຺ປິ, ອິທຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕາຍປິ ວຕ຺ຖຸເທສນາ ກາຕພ຺ພາ, ນ ວາຕິ ສນ຺ເທຫນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກລລເລໂປຕິ ເກນຈິ ສິເລເສນ ກຕເລໂປ, ເສຕຣຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓກຣຓຕ຺ຖໍ ກຕຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາທິກລລເລໂປ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອເລໂປ ເອວາ’’ຕິ. ເຕນ ຕຬາກາທີສຸ ຆເນນ ກລເລນ ກຕພຫລເລໂປ ມຕ຺ຕິກາເລປເນ ເອວ ປວິສຕິ ເລປໂວຫາຣຄມນໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາໂຏ ນາມ ທ຺ວາຣພາຫສງ຺ຂາໂຕ ຈຕຸຣສ຺ສທາຣຸສງ຺ຆາໂຏ, ຍຕ຺ຖ ສອຸຕ຺ຕຣປາສໍ ກວາຏໍ ອປສ຺ສາຍ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫນ຺ຕິ.

ໂອໂລເກຕ຺ວາປີຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາປິ, ອປໂລກນກມ຺ມວເສນາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອປສທ຺ທສ຺ສາປິ ໂອອາເທໂສ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໓໕໓. ນິພທ຺ຘໂຄຈຣຏ຺ຐານມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມນ຺ຕານໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ນິພທ຺ຘຄມນມຄ຺ໂຄປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ເອເຕສນ຺ຕິ ສີຫາທີນໍ. ໂຄຈຣຠູມີຕິ ອາມິສຄ຺ຄຫຓຏ຺ຐານໍ. ນ ຄຫິຕາຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຠາເວນ ນ ຄຫິຕາ, ນ ວາຣິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີຫາທີນຎ຺ຫິ ໂຄຈຣຄ຺ຄຫຓຏ຺ຐານໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ວິຍ ນິພທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ປນ ໂຄມຫິໍສາທິປາຓກາ ສນ຺ຕິ, ທູຣມ຺ປິ ຕໍ ຐານໍ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຕໍ ນ ວາຣິຕໍ, ນິພທ຺ຘຄມນມຄ຺ໂຄວ ວາຣິໂຕ ອາສຍໂຕ ຄມນມຄ຺ຄສ຺ສ ນິພທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ວາຬານນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎມຫິໍສາທີນໍ. ອາໂຣຄ຺ຍຕ຺ຖາຍາຕິ ນິຣຸປທ຺ທວາຍ. ເສສານີຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓນິສ຺ສິຕາທີນິ ໂສຬສ. ຕານິ ຈ ຊນສມ຺ມທ຺ທມຫາສມ຺ມທ຺ທກຸຏິວິໂລປສຣີຣປີຬາທິອຸປທ຺ທເວຫິ ສອຸປທ຺ທວານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຠິຫນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອພ຺ຠາຆາຕໍ. ‘‘ເວຣິຆຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ໂຈຣານໍ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ມຄນ຺ຘິກາຕິ ຘມ຺ເມນ ທຓ຺ຑນີຕິຍາ ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ຉິນ຺ທນຄນ຺ຘິກາ. ຄນ຺ຘິກາຕິ ຈ ຍສ຺ສ ອຸປຣິ ຫຕ຺ຖາທິໍ ຐເປຕ຺ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ທາຣຸຂຓ຺ຑຜລກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ຈ ອຸປລກ຺ຂິຕໍ ຐານໍ. ປາຬິຍໍ ຣຈ຺ຉານິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຣຖິການິສ຺ສິຕໍ. ຈຈ຺ຈຣນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຣຖິການໍ ສນ຺ຘິນິສ຺ສິຕໍ. ສກເຏນາຕິ ອິຏ຺ຐກສຸຘາທິຠຓ຺ຑາຫຣຓສກເຏນ.

ປາຈິນນ຺ຕິ ເສນາສນສ຺ສ ຠູມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຕລາວສານໍ ຈິນິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸກໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຍສ຺ສ ອຸປຣິ ຠິຕ຺ຕິຖມ຺ຠາທີນິ ຈ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈາປິ ອິຘ ປຸພ຺ພປໂຍຄສຫປໂຍຄານໍ ອທິນ຺ນາທາເນ ວິຍ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ເຕສໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ສນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ປຸນ ກາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸຏິຍາ ເຠເທນ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ. ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ຕຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍ. ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ວາ ກຕໍ. ປຓ຺ຓສາລນ຺ຕິ ປຓ຺ຓກຸຏິຍາ ຕິຓປຓ຺ຓຈຸຓ຺ຓສ຺ສ ອປຣິປຕນຕ຺ຖາຍ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ລິມ຺ປນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປຓ຺ຓສາລໍ ລິມ຺ປຕີ’’ຕິ.

ອນ຺ໂຕເລເປເນວ ນິຏ຺ຐາເປຕຸກາມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນ຺ໂຕເລເປ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິເລເປ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ເຘ ວາ ວາຕປາເນ ວາ ຐປິເຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ໂສກາສນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣພນ຺ຘາທິສ຺ສ ໂອກາສຠູຕໍ ຉິທ຺ທໍ. ປຸນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ຐປິໂຕກາສໍ ຂຸທ຺ທກໍ ເຈ, ຕໍ ທ຺ວາຣວາຕປານຈ຺ຉິທ຺ທເຠທເນນ ປຸນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ຐປິເຕຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ເຘ ວາ ຄວກ຺ຂສງ຺ຆາເຏ ວາ ອາເນຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວຑ຺ຒິເຕ ວາ ອວຑ຺ຒິເຕ ວາ ຉິທ຺ເທ ປຕິຏ຺ຐາປິເຕ. ເລໂປ ນ ຆຏີຍຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ທິນ຺ໂນ ເລໂປ ຕຖາ ຐປິເຕນ ທ຺ວາຣພນ຺ຘເນນ ວາ ວາຕປາເນນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ນ ຆຏີຍຕິ, ເອກາພທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ຘໍ ວາ ວາຕປານໍ ວາ. ປຐມເມວ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ເຕສໍ ສມນ຺ຕໂຕ ປຸພ຺ເພວ ເລປສ຺ສ ຆເຏຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣພນ຺ຘວາຕປານານໍ ຐປນໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ.

ເລປຆຏເນເນວາຕິ ອິຏ຺ຐກາຫິ ກຕວາຕປານາທີນິ ວິນາ ສມນ຺ຕາ ເລປຆຏເນເນວ ອາປຕ຺ຕິ ວາຕປານາທີນໍ ອເລໂປກາສຕ຺ຕາ, ອິຏ຺ຐກາຫິ ກຕຕ຺ຕາ ວາ, ວາຕປານາທີສຸປິ ເລປສ຺ສ ຠິຕ຺ຕິເລເປນ ສທ຺ຘິໍ ຆຏເນເນວາຕິປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ. ອາໂລກຕ຺ຖາຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ລິມ຺ປຕີຕິ ທາຣຸກຸຏ຺ຏສ຺ສ ທາຣູນມນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ວິວຣໍ ຍາວ ລິມ຺ປຕິ, ຕາວ ອາໂລກຕ຺ຖາຍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສກຸຏ຺ຏຈ຺ຉທນໍ ລິມ຺ປຕິ, ປຈ຺ຉາ ເອຕໍ ວິວຣໍ ລິມ຺ປິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ຐປເນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ປນ ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພທາປິ ອາໂລກຕ຺ຖາຍ ວາຕປານວເສນ ຐເປຕິ, ວາຕປານທ຺ວາຣສງ຺ຆາເຏ ຆຏິເຕ ເລໂປ ຈ ຆຏີຍຕິ, ປຐມເມວ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ມຕ຺ຕິກາກຸຏ຺ຏເມວ ມຕ຺ຕິກາເລປສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ມຕ຺ຕິກາຍ ກຸຏ຺ຏໍ ກໂຣຕິ, ຉທນເລເປນ ສທ຺ຘິໍ ຆຏເນ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ເລປສ຺ສ ອຆຏິຕຕ຺ຕາ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ.

໓໕໔. ອາປຕ຺ຕິເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສາຣມ຺ເຠ ຈ ອປຣິກ຺ກມເນ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກຕາຍ, ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຕາຍ ຈ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

໓໖໑. ອນິຏ຺ຐິເຕ ກຸຏິກມ຺ເມຕິ ເລປປຣິໂຍສາເນ ກຸຏິກມ຺ເມ ເອກປິຓ຺ຑມຕ຺ເຕນປິ ອນິຏ຺ຐິເຕ. ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ປນ ລທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສາປິ ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຣາ. ໓໖໓) ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມມ຺ປິ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາເຍວ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕນາປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ສາມເຓຣາທີນໍ ວາ ທຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເກຈິ ປນ ‘‘ປຣໂຕ ລທ຺ຘາຍ ກຸຏິຍາ ນິຏ຺ຐາປເນ ອນາປຕ຺ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອກຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປຈິນິຕພ຺ພາຕິ ຍາວ ປາຈິນາ ວິທ຺ຘໍເສຕພ຺ພາ. ຠູມິສມໍ ກຕ຺ວາຕິ ປາຈິນຕລາວສານໍ ກຕ຺ວາ.

໓໖໔. ເລຓນ຺ຕິ ປພ຺ພຕເລຓໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ເລໂປ ຆຏີຍຕີຕິ ຉທນເລປສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິສຸໍ ເອວ ວາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ເລຓສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຸປຣິຠາເຄ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິກຣຓຕ຺ຖໍ ເລປໍ ເທນ຺ຕິ, ອຸລ຺ລິຕ຺ຕກຸຏິສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ອິຏ຺ຐກາທີຫິ ກຕໍ ຈຕຸຣສ຺ສກູຏາຄາຣສຓ຺ຐານໍ ເອກກຓ຺ຓິກາພທ຺ຘໍ ນາຕິອຸຈ຺ຈໍ ປຏິສ຺ສຍວິເສສໍ ‘‘ຄຸຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ຠູມິຄຸຫນ຺ຕິ ອຸມງ຺ຄຄຸຫໍ.

ອຏ຺ຐກຖາສູຕິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉິກເຄຫນ຺ຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕິຓກຸຏິກາ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉິກເຄຫນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ວິວຣນ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ຉທນໍ ທຓ຺ຑເກຫິ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ທຓ຺ຑເກຫິ ຊາລພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ທີຆໂຕ, ຕິຣິຍໂຕ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ວລ຺ລິຍາທີຫິ ພທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫິ ຊາລໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ. ໂສ ຈາຕິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທິຠາໂວ. ຉທນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຉທນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ລິມ຺ປນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ມຕ຺ຕິກາກຸຏ຺ເຏ ຠິຕ຺ຕິເລປໍ ວິນາປິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຉທນເລປສ຺ສ ຆຏນມຕ຺ເຕນາປິ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ຉທນເລໂປວ ປຘານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອຸປຈິກາໂມຈນຕ຺ຖເມວ ເຫຏ຺ຐາ ປາສາຓກຸຏ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອລິມ຺ປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ລິມ຺ປຕິ, ເລໂປ ນ ຆຏີຍຕິ ນາມ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ປນ ຉທນເລປຆຏນຕ຺ຖໍ ສກລາຍປິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ເລໂປ ອວສ຺ສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພວ ຕສ຺ສາ ເອກເທສສ຺ສ ອເລເປປິ ຉທນເລປສ຺ສ ອຆຏນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເລໂປ ນ ຆຏີຍຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຓກຸຏິກາຍໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕິຓກຸຏິກາຍໍ ເອວ, ເລຓຄຸຫາທີສຸປິ ສາຣມ຺ຠາປຣິກ຺ກມນປຈ຺ຈຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວ, ອິມິນາ ປນ ນເຍນ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸຏິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິຠາໂວ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປາຬິວິໂຣຘໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາຍາທິໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວ, ຍໍ ປນ ປາຬິຍໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິກາຣຸການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ນ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ຍຖາສມາທິຏ຺ຐາຍ ກຸຏິຍາ ອກຣຓປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາສມາທິຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ສມາທິສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ‘ກຸຏິໍ ເມ ກໂຣຖາ’ຕິ ສມາທິສຕິ ຈ, ເທສິຕວຕ຺ຖຸກາ ຈ ໂຫຕຸ ອນາຣມ຺ຠາ ຈ ສປຣິກ຺ກມນາ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ກາຣາປເກນ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ກມໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກຣຓປຈ຺ຈຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຕ຺ຖຈິ ປນ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ກຸຏິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ກຸຏິໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ…ເປ… ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປາຐສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ‘‘ຍໍ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ກາຣຸການ’’ນ຺ຕິອາທິປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສວ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ປາກໂຏ ໂຫຕິ.

ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຕ຺ວາຕິ ວາສາຄາຣຕ຺ຖາຍ ເອວ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຕ຺ວາ. ອເທສາເປຕ຺ວາ ກໂຣໂຕຕິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກໂຣໂຕ. ອຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິອຊານນຈິຕ຺ເຕນ ອຈິຕ຺ຕກໍ. ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຕາ, ເຫຏ຺ຐິມປ຺ປມາຓສມ຺ຠໂວ, ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກຕາ, ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຕາ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ວາສາຄາຣຕາ, ເລປຆຏນາຕິ ສຕ຺ຕ ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕງ຺ຄາທີສຸ ຉ ວາ ອງ຺ຄານິ.

ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໖໕. ສຕ຺ຕເມ ປູຊາວຈນປ຺ປໂຍເຄ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນສ຺ສປິ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຄາມສ຺ສ ວາ ປູຊິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ວິຊ຺ຊມານໍ ສນ຺ຘາຍ ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍຕາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ເຕ ຫິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ຠູຕຄາມານໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໓໖໖. ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐານາຠາໂວຕິ ວຕ຺ຖຸໂນ ອເທສນາສງ຺ຂາຕໍ ອກິຣິຍໍ ວິນາ ນ ເກວລໍ ກິຣິຍາຍ ສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ. ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ ຫິ ອິທໍ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ຠິກ຺ຂູ ວາ ອນຠິເນຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ມຫລ຺ລກຎ຺ຈ ວິຫາຣໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອນຠິເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ກິຣິຍຎ຺ຈ ອກິຣິຍຎ຺ຈ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ.

ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປຐມທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໘໐. ອຏ຺ຐເມ ປາກາເຣນ ຈ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຄປຸຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາກາເຣສຸ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ກໂຕ ວງ຺ກສຓ຺ຐາໂນ ສຣກ຺ເຂປຉິທ຺ທສຫິໂຕ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ ອຏ຺ຏາລໂກ ນາມ.

ໂສຬສວິຘສ຺ສາຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຬສວິຘສ຺ສ. ເຕ ຄາຣເວນາຕິ ເຕ ກິລນ຺ຕຣູປາ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຏ຺ຐາເນ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກິລນ຺ຕສຣີຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສາປເນ ຄາຣເວນ, ລຊ຺ຊາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຣສປີຕິ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກເສນາສນຄາຫາປກຠຓ຺ຑາຄາຣິກຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກຈີວຣຠາຊກຍາຄຸຠາຊກຜລຠາຊກຂຊ຺ຊຠາຊກອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊກສາຏິຍຄາຫາປກປຕ຺ຕຄາຫາປກອາຣາມິກເປສກສາມເຓຣເປສກສມ຺ມຸຕີນໍ ວເສນ ເຕຣສປິ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ອປິສູ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖ ນິປາໂຕ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສູຕິ ປີຐາທີສຸ ເສນາສນສາຘາຣເຓສຸ, ກຕິກສຓ຺ຐານປເວສນິກ຺ຂມນກາລາທີສຸ ປນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກຖາເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ນິມ຺ມິຕານໍ ຘມ຺ມຕາຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິຍເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກເຖນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວນ຺ຕຸ, ນານາປ຺ປກາຣໍ ອິຣິຍາປຖໍ, ກິຣິຍຎ຺ຈ ກປ຺ເປນ຺ຕຸ, ນານາວຓ຺ຓສຓ຺ຐານວໂຍນິຍມາ ຈ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕປ຺ປກາຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ວິສທິສາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອວຕ຺ຖຸກວຈນນ຺ຕິ ນິຣຕ຺ຖກວຈນໍ.

໓໘໓. ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິມນາປຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ວິສຸໍ ຐິຕິກາຍ ປາເປຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ. ຕທ຺ຘິຕໂວຫາເຣນາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປມາຓມສ຺ສ ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ເອວໍ ຕທ຺ຘິຕໂວຫາເຣນ. ຠໂວຕິ ຠວິຕພ຺ໂພ. ອຕີຕໍ ທິວສຠາຄນ຺ຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ທິວເສ ສລາກທານກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫິຍ຺ໂຍຕິ ອິມສ຺ສ ອຊ຺ຊ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫໍສຸ ‘‘ສ຺ເວ ອມ຺ເຫ’’ຕິອາທິ. ປຘູປາຍນ຺ຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກຘວເສນ ປຘູປາຍນ຺ຕາ. ປາຬິຍໍ ກິສ຺ສ ມນ຺ຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ມຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘໔. ‘‘ສຣສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເອກໍ ວາກ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ກຕ຺ຕຣິ ຣິຕຸປຈ຺ຈຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອສີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫາຣປເທນ ສຫ ເອກວາກ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ເອວຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ, ‘‘ຍຖາຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາຫາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ທ຺ວີສຸ ວາກ຺ເຍສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸຊຸກເມວາຕິ ຕ຺ວາ-ປຈ຺ຈຍນ຺ຕວເສນ ປຐມໍ ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ອຸຊຸກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທຸຕິໂຍ ທພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ປຓ຺ຑິຕາທິວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ນ ໂຂ ທພ຺ພ ທພ຺ພາ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕີຕິ ໂທສໂຕ ໂມເຈນ຺ຕິ. ວິນຍລກ຺ຂເຓ ຕນ຺ຕິນ຺ຕິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍລກ຺ຂຓວິສເຍ ອາຄມໍ ຐເປນ຺ໂຕ. ປາຬິຍໍ ຍໂຕ ອຫນ຺ຕິອາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອຫໍ ຊາໂຕ, ຕໂຕ ປຠຸຕິ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ນາຠິຊານາມິ, ນ ຈ ຕສ຺ສ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິເສວິຕາ ອໂຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸປິນນ຺ເຕນປີ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ເອກວາກ຺ຍວເສນ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຆຏຕີຕິ ຍສ຺ມາ ຂີຓາສວສ຺ສ ວຈເນນ ເອຕິສ຺ສາ ວຈນໍ ນ ສເມຕິ, ຕຎ຺ຈ ນ ຆຏນໍ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູສຸ ປສິທ຺ຘາຍ ເອວ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸສ຺ສີລຕາຍ ເອວ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈຣ ປິເຣຕິ ຈຣ ຄຈ຺ຉ ປິເຣ ປຣ ອມາມກ ຕ຺ວໍ. ວິນສ຺ສາຕິ ອທສ຺ສນໍ ຄຈ຺ຉ. ອກາຣິກາຕິ ອມູລເກນ ໂຈທນາຍ ນ ກາຣິກາ. ກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຍ຺ເຍນມ຺ຫິ ທູສິຕາ’’ຕິ ອິມາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຍທິ ນາສິຕາ, ຕທາ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸນີທູສກຕ຺ຕສິທ຺ຘິໂຕ ຕສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ກາຣໂກ ໂຫຕິ. ອກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ຕາຍ ກຕປຏິຎ຺ຎໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກາຣໂກ ໂຫຕິ. ຍທິ ຫິ ເຖໂຣ ກາຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ອວສ຺ສໍ ຕເມວ ໂທສໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຖາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ທພ຺ພຎ຺ຈ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ເມຕ຺ຕິຍາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຎ຺ເຎນ ໂທເສນ ນາສນາຣຫຕາ, ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ອມູລກຠາໂວ, ເຖຣສ຺ສ ອກາຣກຠາໂວ ຈ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປກ຺ເຂປວຈເນນ ສຫິຕໍ ກູຏສຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣ ກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖາ’’ຕິ ໂອຕິຓ຺ຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ຕສ຺ສາ ນາສນາ ວິຫິຕາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທ ເຖໂຣ ກາຣໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ສິທ຺ຘສ຺ສ ປາຣາຊິກສ຺ສ ສຸຈິກາຍ ອສ຺ສາ ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ນາເສຖາຕິ ສິຊ຺ຌນໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ວາເທ ເຖໂຣ ອກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ. ມຫາວິຫາຣວາສີນມ຺ປິ ປນ ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອຕິຓ຺ຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ຕສ຺ສາ ນາສນາ ວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ນ ສາມຎ຺ຎໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ວາເທສຸ, ສຸຕ຺ເຕສຸ ວາ. ຍໍ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາວິຫາຣວາສີຫິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈາຣິຕໍ ເຫຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕໍ ວິຈາຣິຕໍ, ‘‘ຕຕ຺ຣ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ…ເປ… ອສຸທ຺ຘຕາເຍວ ນາເສສີ’’ຕິ ວກ຺ຂມານນເຍນ ວິນິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິເຍສຸ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕມຫາອຏ຺ຐກຖາວາທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ກຸຣຸນ຺ທິວາທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມນເຍປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈນປ຺ປມາຓໂຕຕິ ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍ ສມາເນປິ ອນຸທ຺ຘໍສນາທິວິເສເສ ສງ຺ຆາທິເສສາທິໂນ ວິຘາຍກວຈນພເລນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ.

ເອວໍ ທ຺ວີສຸປິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນສຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອິທານິ ປຈ຺ຉິເມ ປາຈິຕ຺ຕິຍວາເທ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຣິມທຸກ຺ກຏວາທເມວ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິສຸນ຺ຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໂຕ (ປາຈິ. ໑) ວິສຸໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອນນ຺ໂຕຄຘຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອມູລການຸທ຺ຘໍສເນ ວິສຸຎ຺ເຎວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມນໂຍຕິ ທຸກ຺ກຏວາໂທ. ເອວໍ ອນ຺ຕຣາ ປວິຏ຺ຐໍ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິຍວາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປາກຏເມວ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຕິ ຍຖາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຎ຺ຈ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສສທຸກ຺ກຏານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕຫິ ນາສນາ ນຕ຺ຖີຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ກເຏນ ອິມິສ຺ສາ ປນ ນາສນາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸສ຺ສີລາຕິ ປາຣາຊິກາ.

໓໘໖. ອາກາຣນານຕ຺ເຕນາຕິ ທູສິຕາກາຣສ຺ສ, ທູສກາກາຣສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ເຕນ. ອນຠິຣທ຺ໂຘຕິ ອຕຸຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສຸຂິໂຕ’’ຕິ. ນ ປສາທິໂຕຕິ ອນຸປ຺ປາທິຕປ຺ປສາໂທ. ຂີລ-ສທ຺ໂທ ຖທ຺ຘຠາວວຈໂນ, ກຈວຣປຣິຍາໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕ…ເປ… ຂີລ’’ນ຺ຕິ. ນປ຺ປຕີໂຕຕິ ປີຕິສຸຂາທີຫິ ນ ອຠິຄໂຕ ນ ອຸປຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອຠິສໂຏ’’ຕິ.

ເຍນ ທຸຏ຺ໂຐຕິ ຈ ກຸປິໂຕຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ທຸຏ຺ໂຐຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ກຸປິໂຕຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ມາຕິກາຍຎ຺ຈ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໘໖) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸຠຍມ຺ເປຕນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ທ຺ວີຫີຕິ ‘‘ເຕນ ຈ ໂກເປນ, ເຕນ ຈ ໂທເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂກປໂທສປເທຫິ ທ຺ວີຫິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ທ຺ວີຫິປິ ໂທໂສວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘເມວ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຍາຍາຕິ ອນຕ຺ຕມນຕາຍ.

ນ ຈຸທິຕກວເສນາຕິ ຍທິ ຈຸທິຕກວເສນາປິ ອມູລກໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສິຍາ, ອມູລກໍ ນາມ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນນ຺ຕິ ປທຠາຊນໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໍ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູເປສຸ ເອກູນວີສຕິຍາ ປາຣາຊິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໘໖) ປນ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕາເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ອິຘ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ອາປນ຺ນານາປນ຺ນຕໍ ອິຘານຸທ຺ຘໍສເນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນງ຺ຄໍ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປນ ອາປນ຺ເນ ວາ ອນາປນ຺ເນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລ ‘‘ອນາປນ຺ໂນ ເອໂສ ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍ ວາ ວິມຕິຍາ ວາ ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍວ ອິຘ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕເຖວາຕິ ປສາທໂສເຕນ, ທິພ຺ພໂສເຕນ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ທິຏ຺ຐານຸສາເຣເນວ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣິສງ຺ກາວ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ອທິສ຺ວາ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ທິສ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິເຍວ. ອິເມສນ຺ຕິ ອິເມຫິ. ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາກາຣທສ຺ສນໍ, ປຈ຺ຉາ ປນ ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ກຕໍ ວາຕິ ສງ຺ກາຍ ໂຈເທຕິ. ນ ຫິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ໂຈທນາ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ອຣິຏ຺ຐໍ ປີຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ມຸເຂ ສຸຣາຄນ຺ຘວາຍນນິມິຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ອຣິຏ຺ຐຎ຺ຫິ ສຸຣາສທິສວຓ຺ຓຄນ຺ຘໍ ກປ຺ປິຍເຠສຊ຺ຊໍ.

ທິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖິ ສມູລກນ຺ຕິອາທີສຸ ອຊ຺ຌາຈາຣສ຺ສ ສມ຺ຠວາສມ຺ຠວານໍ ມູລາມູລຠາວທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຖິ ສຎ຺ຎາສມູລກນ຺ຕິອາທິ ປນ ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎາຍ ສມ຺ຠວາສມ຺ຠວານໍ ມູລາມູລຠາວທສ຺ສນໍ. ທິສ຺ວາວ ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ໂຈເທຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາສໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ໂຈເທນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສຸຕາທີສຸປິ. ສມູລເກນ ວາ ສຎ຺ຎາສມູລເກນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຣາຊິກມາປນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐາທິມູລເກນ ຈ ‘‘ອຍໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ອສຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ສມູລເກນ ໂຈເທຕິ ນາມ. ສຎ຺ຎາສມູລກຕ຺ເຕ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ອາປນ຺ເນ ວາ ອນາປນ຺ເນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລ ອາປນ຺ນສຎ຺ຎີ ທິຏ຺ຐາທີສຸ, ອທິຏ຺ຐາທີສຸ ວາ ມູເລສຸ ທິຏ຺ຐສຸຕາທິສຎ຺ຎີ ເຕນ ທິຏ຺ຐາທິມູລເກນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ສຎ຺ຎາສມູລເກນ ໂຈເທຕິ ນາມ. ອິເມສໍ ອນາປຕ຺ຕິ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອາປຕ຺ຕິວາເຣ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສມີເປ ຐຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖວິກາຣວຈີໂຆສານໍ ໂຈທນາວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານານໍ ທສ຺ສນສວນູປຈາເຣ ຐຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປຣໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ທູຕໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ສາສນໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ນ ເອຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາຈາຍ ວາຈາຍາຕິ ສກິໍ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ສກລມ຺ປິ ທິວສໍ ວທໂຕ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ໂຈທາປກສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ. ໂສປີຕິ ອາຓຕ຺ໂຕປິ. ຕສ຺ສ ຈ ‘‘ມຍາປິ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ອວຕ຺ວາປິ ‘‘ອມູລກ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕ຺ວໍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ອິທເມວ ວາຈໍ ປຣສ຺ສ ວຈນໍ ວິຍ ອກຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ເອວ. ສຕິປິ ປນ ອນຸທ຺ຘໍສນາຘິປ຺ປາເຍ ‘‘ອສຸເກນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເຣນ ວຸຕ຺ຕເມວ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ສເຈ ປນ ປເຣນ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ.

ສມ຺ພຫຸລາ ສມ຺ພຫຸເລ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ວຕ຺ຖູຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸເລຕິ ຈຸທິຕກພຫຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສນ ປຸຣິເມສຸ ຕີສຸ ວາເຣສຸ ຈຸທິຕກພຫຸຕ຺ເຕນາປິ ວາຣເຠທສພ຺ຠາວໍ ຎາເປຕິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈຸທິຕກວຕ຺ຖຸໂຈທກເຠເທນ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຸທິຕກພຫຸຕ຺ເຕນາປິ ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕຣໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ ເອວ.

ອມູລກໂຈທນາປສງ຺ເຄນ ສມູລກໂຈທນາລກ຺ຂຓາທິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຈເທຕຸໍ ປນ ໂກ ລຠຕີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີຕິອາທິ ສຸຕ຺ຕໍ ຍສ຺ມາ ເຍ ໂຈທກສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ຕິ, ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂຈທກຠາເວ ຐຕ຺ວາວ ປກາເສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕໂຣປິ ຍສ຺ມາ ໂຈເທຕຸຎ຺ຈ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກປຣິໂຍສາເນຫິ ປຐມໂຈທເກຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕຸຎ຺ຈ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ສາວກຠາເວນ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທູຕໍ ວາຕິອາທີສຸ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເທຫີ’’ຕິ ທູຕໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ໂຍ ໂຈເທຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ, ມູລສາສນໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ. ສມເຍນາຕິ ປກຕິຍາ ຊານນກ຺ຂເຓ.

ຄຣຸການໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສານໍ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນາມ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໕; ໒.໙໔, ໙໕, ໒໒໕; ໓.໙໑, ໑໑໖, ໑໓໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໑໐) ທສວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາປກທິຏ຺ຐິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ນາມ. ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອາຊີວເຫຕຸປິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປາຣາຊິກໍ (ປາຣາ. ໑໙໕), ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ (ປາຣາ. ໓໐໑, ໓໐໒) ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ອຣຫາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໒໐) ປຣິຍາເຍນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຓີຕໂຠຊນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໒໕໗), ຠິກ຺ຂຸນິຍາປຓີຕໂຠຊນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປາຏິເທສນີຍໍ (ປາຈິ. ໑໒໓໖), ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ (ປາຈິ. ໖໑໒-໖໑໓) ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິເມສໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໒໘໗) ວຸຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ. ນ ເຫຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາຊີວເຫຕຸ ເອວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຖາປິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ອາຊີວເຫຕຸປິ ເອຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຊີວເຫຕຸປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕາ ເອວ, ອຎ຺ຎາປິ ອທິນ຺ນາທານກຸລທູສນປາຓວຘເວຊ຺ຊກມ຺ມາທິວເສນ ອາຊີວເຫຕຸ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປິ ສນ຺ຕິ, ຕາ ປນ ອາປຕ຺ຕິສຠອາຄຕາຍ ປາຣາຊິກາທີສຸ ຉສຸ ເອວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ປນ ສີສໍ ນ ເອຕີຕິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂຈທນາ ປນ ກຕາ ເອວ ໂຫຕິ. ຕິໍສານີຕິ ຕິໍສໍ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ຕິໍສານິ, ຕິໍສາຘິການີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນວຸຕານີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນາ ອາທາຕພ຺ພໂຕ ທິຏ຺ຐາທິມູລເກຫິ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ປຣສ຺ສ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ອຕ຺ຕາທານນ຺ຕິ ໂຈທນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອາທາຕຸກາເມນ, ໂຈທນໍ ກຕ຺ຕຸກາເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸພ຺ພາຫິກາຍາຕິ ອຸພ຺ພຫນ຺ຕິ ວິໂຍເຊນ຺ຕິ ເອຕາຍ ອລຊ຺ຊີນໍ ຕຊ຺ຊນິໍ ວາ ກລຫໍ ວາຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາ, ສງ຺ຆສມ຺ມຸຕິ, ຕາຍ. ວິນິຈ຺ຉິນນໍ ນາມ ຕາຍ ສມ຺ມຕຠິກ຺ຂູຫິ ວິນິຈ຺ຉນນເມວ. ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນາຍ ຫິ ປຣິສາຍ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໒໒໗) ອາຄເຕຫິ ທສງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ, ເຕຫິ ຈ ສມ຺ມເຕຫິ ວິສຸໍ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ, ຕສ຺ສາ ເອວ ວາ ປຣິສາຍ ‘‘ອຎ຺ເຎຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາເວຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ.

ກິມ຺ຫີຕິ ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກິມ຺ຫິ ນໍ ນາມາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ກຕຣາຍ ວິປຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ໂຈເທສີ’’ຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ວິຎ຺ຎາຍມານາຍ ຠາສາຍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຈທກສ຺ສ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ ‘‘ສີລາຈາຣທິຏ຺ຐິອາຊີວວິປຕ຺ຕີສຸ ກຕຣາຍາຕິ ມໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຎາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ, ນ ປນ ກິມ຺ຫີຕິອາທິປທຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ. ນ ຫິ ອນຸວິຊ຺ຊໂກ ໂຈທກໍ ພາລໍ ອປຣິຈິຕຠາສາຍ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ກິມ຺ຫິ ນມ຺ປິ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸກາຍ ວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ຊານາສີຕິ ວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ພາລສ຺ສ ລຊ຺ຊິສ຺ສ ນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນໍ ໂຈເທສີຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ ອຘິປ຺ປາຍປ຺ປກາສນເມວ ນຍທານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກິມ຺ຫິ-ນໍ-ປທານໍ ປຣິຍາຍມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ນ ຫິ ພາໂລ ‘‘ກຕຣວິປຕ຺ຕິຍໍ ນໍ ໂຈເທສີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ຎາເຕປິ ວິປຕ຺ຕິປ຺ປເຠທນໍ, ອຕ຺ຕນາ ໂຈທິຍມານໍ ວິປຕ຺ຕິສຣູປຎ຺ຈ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕເນວ ອຊານເນນ ອລຊ຺ຊີ ອປສາເທຕພ຺ໂພ. ‘‘ກິມ຺ຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ອວິຎ຺ຎຸຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພວ.

‘‘ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຣາ. ໓໙; ປຣິ. ໒) ‘‘ອລຊ຺ຊີນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ…ເປ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຫິຕີຕິ ຫິ-ກາໂຣ ເອຕ຺ຖ ອາຄໂມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐສນ຺ຕາເນນາຕິ ທິຏ຺ຐນິຍາເມນ. ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຈນປຏິວຈນກ຺ກເມເນວ ໂທເສ ອາວິຠູເຕປິ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ‘‘ອສຸທ຺ໂຘຫ’’ນ຺ຕິ ໂທສສມ຺ປຏິຈ຺ຉນປອຎ຺ຎາຍ ເອວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ເອຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສຸທ຺ຘປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸວິຊ຺ຊກສ຺ເສວ ນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຕ ໂຈທເກເນວ ອລຊ຺ຊິປຏິຎ຺ຎາຍ ຐາຕພ຺ພໂຕ. ໂທສາປຄມປຏິຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ອິຘ ປຏິຎ຺ຎາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖).

ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ໂທເສ ອາວິຠູເຕປິ ຕສ຺ສ ໂທສາປຄມປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ກາຕພ຺ພຕາທີປນຕ຺ຖໍ. ວິວາທວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາຕິ ເນສໍ ກຖາປຈ຺ເຉທຕ຺ຖໍ, ອຠິມຸຂກຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກຕິ ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ໂຈທກປກ຺ເຂ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອນຸວິຊ຺ຊກຠາວໂຕ ພຫິຠູຕຕ຺ຕາ ອນຸວິຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ເທເຫ ເອວ ຫິ ສຕິ ອນຸວິຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ສຕິ ຈຸທິຕເກນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອສຈ຺ຈໂຕປິ ປຏິຠາຕິ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸວິຊ຺ຊນາ ສິຍາຕິ.

‘‘ຕຖາ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອທຕ຺ວາ ສງ຺ຆໂຕ ວິໂຍຊນໍ ນາມ ລິງ຺ຄນາສນາ ວິຍ ອຍມ຺ປິ ເອໂກ ນາສນປ຺ປກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວິຣທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຫສາ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ປກ຺ຂານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອລຊ຺ຊິລກ຺ຂຓສມ຺ຠວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ປຏິຈ຺ຉາທິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ເອວ, ປຸຣິໂມ ລຊ຺ຊິຠາໂວ ນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີຕິ ສເຈ ມຍາ ກຕໂທສໍ ວກ຺ຂາມິ, ມຍ຺ຫໍ ອນຸວຕ຺ຕກາ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ. ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ລຊ຺ຊິຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກາຍວາຈາສຸ ວີຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ປຸພ຺ເພ ປກ຺ຂິການໍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ວູປສມິຕສ຺ສາປິ ອຘິກຣຓສ຺ສ ທຸວູປສນ຺ຕຕາຍ ອຍມ຺ປິ ຕຖາ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈຸທິຕກໂຈທເກສຸ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ວິນິຈ຺ຉເຍນ ຕຸຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສຖາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຸທິຕກໂຈທເກສຸ ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພກມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ມຊ຺ເຌຕິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍປຣິໂຍສານອນຸວິຊ຺ຊນານໍ ມຊ຺ຌໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອມູລກມ຺ປິ ສມູລກໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ມູລານີ’’ຕິ. ກາເລນ ວກ຺ຂາມີຕິອາທີສຸ ໂອກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕ ກາເລນ ວທຕິ ນາມ. ສລາກຄ຺ຄຍາຄຸອຄ຺ຄຠິກ຺ຂາຈາຣຏ຺ຐານາທີສຸ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອກາເລນ ວທຕິ ນາມ. ໂທສໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕຸກາມຕາຍ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວທຕິ ນາມ. ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ ໂທສຈິຕ຺ໂຕ. ປນ຺ນຣສສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມອາຈາຣຕາ, ຕຖາ ວຈີສມາຈາຣຕາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ, ພຫຸສ຺ສຸຕຕາ, ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂານໍ ສ຺ວາຄຕາທິຕາ, ກາເລນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໓໖໒) ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈຘມ຺ມາ ຈ ກາຣຸຎ຺ຎຕາ, ຫິເຕສິຕາ, ອນຸກມ຺ປຕາ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາ, ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຕິ (ຈູຬວ. ໔໐໑) ອິເມສຸ ປນ຺ນຣສສຸ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາຣຸຎ຺ຎຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ກຣຸຓາ ທສ຺ສິຕາ. ຫິເຕສິຕາຕິ ຫິຕຄເວສນຕາ. ອນຸກມ຺ປຕາຕິ ເຕນ ຫິເຕນ ສໍໂຍຊນຕາ, ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິປິ ເມຕ຺ຕາ ທສ຺ສິຕາ. ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາຕິ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາປນຕາ. ວຕ຺ຖຸໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຍ ກມ຺ມກຣຓໍ ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ນາມ.

ອຘິກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິກາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ, ສມເຖຫິ ວູປສເມຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ຕໍ ນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເສສານິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖). ຍໍ ອຘິກິຈ຺ຈາຕິອາທິນາ ອຘິກຣຓສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕາ ວຸຕ຺ຕາ.