໑໐. ປຐມສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໑໐. ທສເມ ພຫູນນ຺ຕິ ທຸພ຺ພລຕາຍ ອຣຎ຺ຎາທິເສວາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາຍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ພຸທ຺ຘວຈນຄ຺ຄຫຓຘາຣຓາທິສງ຺ຂາຕໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທເມວ ປຣມໍ ອສ຺ສ, ນ ມຄ຺ຄລາໂຠຕິ ປທປຣໂມ. ອຠິສມ຺ຠຸຓິຕ຺ວາຕິ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ. ຘມ຺ມໂຕ ອເປຕໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໔) ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມວ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ປາຬິຍມ຺ປິ ‘‘ອຏ຺ຐ ມາເສ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໔໐໙) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕີຫິ ໂກຏີຫີຕິ ອສຸທ຺ຘມູເລຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈຕູສຸ ກຸເລສຸ ປກ຺ກປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນນິສ຺ສິຕຕາຍ, ມຈ຺ຉມໍສໂຠຊນວິຣຫິຕສ຺ສ ຈ ກຸລສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕາຍ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ເຘສຸ ຠຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ ມຈ຺ຉມໍສສໍສຄ຺ຄສງ຺ກາຍ, ທຸນ຺ນິວາຣຓຕາຍ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຣີຣຍາປນມ຺ປິ ນ ສິຍາຕິ ຠຄວຕາ ມຈ຺ຉມໍສໍ ສພ຺ພຖາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕີຫິ ໂກຏີຫິ ອປຣິສຸທ຺ຘເມວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ຠຄວາ ສພ຺ພຖາ ປຏິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂູ ມຣມານາປິ ມຈ຺ຉາທິສໍສຄ຺ຄສງ຺ກິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ຕຓ຺ຑຸລຘຎ຺ຎາທິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິທຫິຕ຺ວາ ສຍໍ ປຈິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຕທຸປກຣຓຠູຕໍ ທາສິທາສໍ, ອຸທຸກ຺ຂລມຸສລາທິກຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ຕາທິ ວິຍ ອວສ຺ສໍ ຄເຫຕຸໍ ອນຸຊານິຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວິຍ ຄຫຏ຺ຐາວາໂສ ເອວ ສິຍາ, ນ ຠິກ຺ຂຸອາວາໂສຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາລໍ ມຈ຺ຉພນ຺ຘນໍ. ວາຄຸຣາ ມິຄພນ຺ຘນີ. ກປ຺ປຕີຕິ ຍທິ ເຕສໍ ວຈເນນ ສງ຺ກາ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕໍ ວຈນໍ ເລສກປ຺ປໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ປວຕ຺ຕມໍສນ຺ຕິ ອາປຓາທີສຸ ປວຕ຺ຕໍ ວິກ຺ກາຍິກໍ ມຕມໍສໍ. ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ອກຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອກຕເມວາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ມງ຺ຄລາທີນຎ຺ຈາຕິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ຍຖາຐິຕວເສນ ອວຘາຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ‘‘ວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ກປ຺ປນ຺ຕິ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍກປ຺ປໍ, ‘‘ອາຍຸກປ຺ປ’’ນ຺ຕິປິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໔໑໐) ເກຈິ. ມຫາກປ຺ປສ຺ສ ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖຠາໂຄ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍກປ຺ໂປ, ຕໂຕ ວີສຕິໂມ ຠາໂຄ ສງ຺ຆເຠທກສ຺ສ ອາຍຸກປ຺ປນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ກປ຺ປຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ ‘‘ກປ຺ປວິນາເສ ເອວ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໐໙) ວຈນໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ປຸຎ຺ຎໍ. ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິປຣມ຺ປຣາຍ ກປ຺ປຏ຺ຐຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໑. ລທ຺ຘິນານາສໍວາສເກນາຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກຠາເວນ ຠາວປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທສສ຺ສ. ກມ຺ມນານາສໍວາສເກນາຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຠາເວນ. ‘‘ເຠທາຍ ປຣກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຠທນສໍວຕ຺ຕນິກສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ສມາທາຍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ປກ຺ຂປຣິເຍສນາທິວເສນ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍປິ ຈາຍໍ ສງ຺ຆເຠໂທ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ກມ຺ເມນາຕິ ອປໂລກນາທິນາ. ອຸທ຺ເທເສນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສນ. ໂວຫາເຣນາຕິ ຕາຫິ ຕາຫິ ອຸປປຕ຺ຕີຫິ ‘‘ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໓.໑໐-໓໙, ໔໒; ຈູຬວ. ໓໕໒) ໂວຫາເຣນ, ປເຣສໍ ປຎ຺ຎາປເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສາວນາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍາ ຄຫຓຕ຺ຖເມວ ອນຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຓ຺ຓມູເລ ມນ຺ຕສາວນາຍ, ກຖເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສລາກຄ຺ຄາເຫນາຕິ ເອວໍ ອນຸສາວນາຍ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປກ຺ເຂ ປວິຏ຺ຐຠາວສ຺ສ ສຎ຺ຎາຓຕ຺ຖໍ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ອິມໍ ສລາກ’’ນ຺ຕິ ສລາກຄ຺ຄາເຫນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມເມວ, ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ສງ຺ຆເຠເທ ປຘານໍ ກາຣຓໍ, ໂວຫາຣາທໂຍ ປນ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອພ຺ຠຸສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕໍ. ອຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ວິຫເຣຍ຺ຍ.

‘‘ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໒; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕) ວຈນໂຕ ອາປຕ຺ຕິຠເຍນ ອາໂຣຈນໍ ລຊ຺ຊີນໍ ເອວ ຠາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ລຊ຺ຊີຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ, ອລຊ຺ຊິສ຺ສປິ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊໂຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວທນ຺ຕານໍ ຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ປໂຫນ຺ເຕນາຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ, ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາປຕ຺ຕິ ປນ ອຑ຺ຒໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣເນວ ອຄິລານສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໖. ຎຕ຺ຕິຍາທີຫິ ທຸກ຺ກຏາທິສພ຺ຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ. ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ສມນຸຠາສນກມ຺ມສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ ‘‘ນ ຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕເນວ ຫິ ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໂຕຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣມນ຺ຖກສ຺ສ ໂຣມນ຺ຖນ’’ນ຺ຕິອາທິໍ (ຈູຬວ. ໒໗໓) ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸຎ຺ຎາຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອນາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ. ອາປຕ຺ຕິໍ ໂຣເປຕພ຺ໂພຕິ ສມນຸຠາສນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍອາປຕ຺ຕິໍ ໂຣເປຕພ຺ໂພ. ອາປຕ຺ຕິເຍວ ນ ຊາຕາຕິ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ ນ ຊາຕາ ເອວ.

‘‘ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ມຸຈ຺ຈນໂຕ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ. ສຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ‘‘ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ຊານນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕກໍ. ໂຍ ວິສຎ຺ຎີ ວາ ຠີໂຕ ວາ ວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ ‘‘ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ, ‘‘ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນໍ, ຘມ຺ມກມ຺ເມນ ສມນຸຠາສນໍ, ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສານໍ, ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາມີຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.