໔. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ

ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ອຘິຏ຺ເຐມາຕິ ສໍວິທຫາມ. ອິຣິຍາປຖໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ປຘານານຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ. ອນາຄຕສມ຺ພນ຺ເຘ ປນ ອສຕີຕິ ຠາສິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປາຐເສສໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄຕສມ຺ພນ຺ເຘ ອສຕິ. ຠາສິໂຕຕິ ອຕີຕວຈນໍ ກຖໍ ອນາຄຕວຈເນນ ສມ຺ພນ຺ຘມຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ລກ຺ຂຓໍ ປນາຕິອາທິ. ອີທິເສ ຫິ ຐາເນ ຘາຕຸສມ຺ພນ຺ເຘ ປຈ຺ຈຍາຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ອຍຖາກາລວິຫິຕາປິ ປຈ຺ຈຍາ ສາຘໂວ ຠວນ຺ຕີຕິ ສທ຺ທສຕ຺ຖວິທູ ວທນ຺ຕິ.

໑໙໔. ວຓ຺ຓວາຕິ ອິມິນາ ອຠິນວຸປ຺ປນ຺ນວຓ຺ຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ຓາຕິ ອິມິນາ ມຸຂວຓ຺ຓສ຺ສ ອຕິປຓີຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ວິປ຺ປສນ຺ນຈ຺ຉວິວຓ຺ຓາຕິ ອິມິນາ ປກຕິສຣີຣວຓ຺ຓສ຺ເສວ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິປ຺ປສນ຺ນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຸປາທາຣູປຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຍວເສເນວ ປີຓນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິນິວິຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈປ຺ປສາທານໍ ວິຍ ຫທຍຣູປສ຺ສາປິ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາ ວຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ອິມໍ ສຣີຣໂສຠໍ ເນວ ປາປຸຓິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຈກ຺ກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອິຣິຍາປໂຖວ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໙໕. ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈນ຺ໂຕຕິ ປີເຬນ຺ໂຕ, ເຄຫາທີນິ ວາ ສຍໍ ຑຫນ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ປາເຈນ຺ໂຕ. ອຸທ຺ຘເຕຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກຕິເກ. ອຸນ຺ນເຬຕິ ອຸຄ຺ຄຕນຬສທິເສນ ອຸຄ຺ຄຕຕຸຈ຺ຉມາເນນ ສຫິເຕ. ຈປເລຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມຓ຺ຑນາທິນາ ຈາປລ຺ເລນ ຍຸຕ຺ເຕ. ມຸຂເຣຕິ ຂຣວຈເນ. ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິເຍຕິ ອສໍວຸຕຕ຺ຕາ ຄິຫິກາເລ ວິຍ ປກຕິຍໍ ຐິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ. ອິຣິຍາປຖສຓ຺ຐປນາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສາມນ຺ຕຊປ຺ປານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣມສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕີຫິ ມຫາອຣິຍວໍເສຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນິວຸຕ຺ຖເສນາສນານິ ໂລກສມ຺ມຕເສນາສນານິ ນາມ. ປຣິປາເຈຕຸນ຺ຕິ ວິມ຺ຫາປນວເສນ ປຣິຓາເມຕຸໍ. ຠິກ຺ຂາຈາເຣ ອສມ຺ປຊ຺ຊມາເນຕິ ອິທໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ປາຬິໍ ວາເຈນ຺ໂຕຕິອາທີຫິ, ຕານິ ປນ ປທານິ ອຕ຺ຕໂນ ນິຣນ຺ຕຣວາສຏ຺ຐາເນປິ ຊນປເທສຸປິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຈ ເຕ ວຕ຺ຕສີເສນ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ລາຠນິມິຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ຕນ຺ຕີຕິອາທິ. ກິຈ຺ເຉນາຕິ ອິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ກສິເຣນາຕິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປາຣມີປູຣຓວາຍາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຘາຣຓປຣິກ຺ຂາຣຠາເວນາຕິ ສງ຺ຆິກປຣິກ຺ຂາຣຠາເວນ. ຕຖາຠາວໂຕ ເຖເນຕ຺ວາຕິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍອເວຠງ຺ຄິຍຠາວໂຕ ເຖເນຕ຺ວາ, ນ ຐານາຈາວນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕນາຫ ‘‘ກຸລທູສກທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຠູຕນ຺ຕິ ອິທໍ ກາຣຓວຈນໍ, ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຕວສ຺ເສວາຕິ ກິຕວສ຺ສ ສກຸຓຄຫຓມິວ. ເກຣາຏິກສ຺ສາຕິ ສຐສ຺ສ. ສມໂຓຕິ ໂຄຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ອນຸໂຠນ຺ຕິ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ, ນາມມຕ຺ຕສມຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຊ຺ຊານປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ອນນ຺ຕທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຎາຕຸໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນາປິ ທຸກ຺ກຣໍ, ນ ປນ ສຣູປວເສນ ຎາຕຸໍ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ອວິສຍຠາວາ.

ອຘິມານວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ອຣຫຕ຺ເຕຕິ ອຄ຺ຄຜເລ. ຎາຓຈກ຺ຂຸນາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ຈກ຺ຂຸນາ, ອຖ ວາ ຜລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕເນວ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ. ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນາປິ ຫິ ຎາເຓນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ສຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕສ຺ມິໍ ອທິຏ຺ເຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພສໍ ກິເລສານໍ ປຫາຍກວເສນ ອາຊານາຕິ, ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ເພນ ວາ ປກາເຣນ ຊານາຕີຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາ’’ຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕທຸປຈາເຣນ ປນ ຕປ຺ຜລມ຺ປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກຣິໍສູຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກຣິໍສູ’’ຕິ. ອນ຺ຕຣາ ຐເປຕີຕິ ເສຂຠູມິຍໍ ອຘິມາໂນ ຐເປຕິ. ກິເລສສມຸທາຈາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ປຸຣິມມຄ຺ຄຕ຺ຕຍວຊ຺ຌານໍເຍວ ກິເລສານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຠວຣາຄາທີນໍ.

ສວິຠງ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ປກຕິມນຸສ຺ເສຫິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣານໍ ພຸທ຺ຘາທິອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານໍ ອຘິຄມຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມຕິ ອາຫ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານນ຺ຕິອາທິ. ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໑໙໘) ‘‘ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ມຍີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເມຕິ ອິທໍ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ. ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຘິຄມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຌານາທິໂນ ປຸຈ຺ຉາ ອຘິຄມປຸຈ຺ຉາ, ສາ ຈ ຌານາທີສຸ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປວຕ຺ຕາຕິ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວາ ທຸຕິຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ຕຕ຺ຖາປິ ກສິຓາທິອາຣມ຺ມເຓສຸ ກຕຣມາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ວາ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ຕຕ຺ຖາປິ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂໍ ວາ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາຕິ ເອວໍ ປຈ຺ເຈກໍ ເຠທນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ປຸຈ຺ຉນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໑໙໘) ‘‘ປຸນ ກຕເມສໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີ’’ຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ເຕນາຫ ປຐມມຄ຺ຄາທີສູຕິອາທິ. ຍາຍ ອນຸກ຺ກມປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ອຘິຄໂມ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິ ອາຄມນປຏິປທາ. ນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກມໍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ອປເນຕພ຺ໂພຕິ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນາຍໍ ນ ສກ຺ກາ ອຘິຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຘິຄຕມານໂຕ ອປເນຕພ຺ໂພ. ສນ຺ນິຫິເຕສຸ ກປ຺ປິເຍສຸປິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອລຄ຺ຄຕ຺ຕາ ‘‘ອາກາເສ ປາຓິສເມນ ເຈຕສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຂີຓາສວປຏິປຕ຺ຕິສທິສາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສຕ຺ຕາ. ອິທຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ຂີຓາສວສ຺ສ ນາມາຕິອາທິ. ເອວໍ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສສ຺ສ ວຕ຺ຕນເສກ຺ຂຘມ຺ມປຏິຊານນໍ ອິມິນາ ຠຍຸປ຺ປາທເນນ, ອມ຺ພິລາທິທສ຺ສເນ ເຂຬຸປ຺ປາທາທິນາ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວີມໍສິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວຈເນເນວ ຕໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປນ຺ນພ຺ຍາກຣໂຓຕິ ອິທໍ ນ ເກວລໍ ອຠາຍນກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ສູຣຊາຕິກສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ອຠາຍນໂຕ, ຣຊ຺ຊນີຍາຣມ຺ມຓານໍ ພທຣສາຬວາທິອມ຺ພິລມທ຺ທນາທີນໍ ອຸປນຍເນປິ ເຂຬຸປ຺ປາທາທິຕຓ຺ຫາປວຕ຺ຕຣຫິຕໍ ສພ຺ພຖາ ສຸໂສຘິຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນລກ຺ຂຓາ ປາປິຈ຺ຉາຕິ ອາຫ ຍາ ສາ ອິເຘກຈ຺ໂຈຕິອາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອສ຺ສທ຺ໂຘຕິອາທິປາຐໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາມຎ຺ຎໍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ສມຓຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ສາມຎ຺ຎໍ ຂຓ຺ຑສີລາທິຕາຍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐໍ ທຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕໍ ນິຣຍາຍ ນິຣຍທຸກ຺ຂາຍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຕຕ຺ຖ ນິຣເຍ ອຸປກຑ຺ຒຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິຖິໂລຕິ ໂອລີຍິຕ຺ວາ ກຣເຓນ ສິຖິລຄາເຫນ ກໂຕ, ສເຖນ ວາ ສາເຐຍ຺ເຍນ ອາທິຓ຺ໂຓ ສິຖິໂລ. ປຣິພ຺ພໂຊຕິ ສມຓຠາໂວ. ຠິຍ຺ໂຍຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຣາຄຣຊາທີນໍ ອຸປຣິ ອປຣມ຺ປິ ຣຊໍ ອາກິຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸຠາໂວຕິ ອຘມ຺ມິກປຏິຎ຺ຎາມຕ຺ຕສິທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ. ອຊານເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ ອຊານນ຺ໂຕ ເອວາຕິ, ‘‘ອຊານເມວ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເອວໍ ຊານາມິ ເອວໍ ປສ຺ສາມີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ເອວນ຺ຕິ ຈ ປຐມຊ຺ຌານາທິປຣາມສນໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຊານາມິ ທຸຕິຍາທິຌານນ຺ຕິ. ອສຸຠຊ຺ຌານາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາຍຄຕາສຕິຊ຺ຌານໍ ກສິຓຊ຺ຌານໍ ກສິຓມູລການິ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານານິ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ສຄຸຓໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ໂສ ປນາຍນ຺ຕິອາທິ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ນາມ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ນາມໍ ລຠຕິ ສຣເສນ ວາ ປຈ຺ຈນີເກນ ວາ ສຄຸເຓນ ວາ ອາຣມ຺ມເຓນ ວາ ອາຄມເນນ ວາ. ສເຈ ຫິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ທຸກ຺ຂໂຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ສຣສໂຕ ນາມໍ ນາມ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ສຸຂສຎ຺ຎໍ ປຓິຘິໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຫາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນວເສນ ສຸຎ຺ຎຕາ ໂຫຕິ, ອິທໍ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ນາມໍ ນາມ. ຣາຄາທີຫິ ປເນສ ສຸຎ຺ຎຕຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນໍ, ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ເອວ ວາ ອຠາເວນ ອນິມິຕ຺ໂຕ, ຣາຄປຓິຘິອາທີນໍ ອຠາວໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ອສ຺ສ ສຄຸຓໂຕ ນາມໍ. ຣາຄາທິສຸຎ຺ຎໍ ອນິມິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕຎ຺ຈ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນາມໍ. ອາຄມນໍ ປນ ທຸວິຘໍ ວິປສ຺ສນາຄມນໍ ມຄ຺ຄາຄມນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄ ວິປສ຺ສນາຄມນເມວ, ຜເລ ປນ ມຄ຺ຄານນ຺ຕເຣ ມຄ຺ຄາຄມນໍ, ຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ວິປສ຺ສນາຄມນມ຺ປິ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ ມຄ຺ໂຄ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຫິ ອນິມິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນາ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ເທຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຜລສ຺ສາຕິ ອິທໍ ອາຄມນໂຕ ນາມໍ.

ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຣາຄາທໂຍວ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປຓິຘີຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຄໂທສໂມຫປຓິຘີນ’’ນ຺ຕິ. ອິມິສ຺ສາ ວິຊ຺ຊາຍາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວິຊ຺ຊາຍາຕິອາທິນາ ເອເກກວິຊ຺ຊໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອກິສ຺ສາປິ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ຕາ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິຊ຺ຊານໍ ລາຠິມ຺ຫີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕປິ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທີນິ ປນ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ. ເອເກກໂກຏ຺ຐາສວເສນາຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ເກວລໍ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ລາຠີ’’ຕິ ເອເກກໂກຏ຺ຐາສວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ກິເລສານໍ ປຫານໍ ນາມ ອຠາວມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ຕໍ ປນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຄາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຕາຕິ ຣາຄໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິນີວຣຓຕາ, ຕໂຕ ຣາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ວີຕຣາຄນີວຣຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍາ ຈ ປຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນ ອາຄຕາຕິ ອິຘ ປທຠາຊເນ ‘‘ຎາຓນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສສາ ປຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊາ ນ ອາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ໂລກິຍຘມ຺ມສາຘາຣຓສງ຺ຂຕສ຺ສາປິ ອຠາວາ ໂລກິເຍຫິ ສພ຺ພຖາ ອສມ຺ມິສ຺ສໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາທິໍ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໐໐. ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ນ ໂຍຊິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນນາຕິ ປາໂຐ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຠາວາ. ປຐມຊ຺ຌານມູລກຎ຺ຫິ ເອກເມວ ຂຓ຺ຑຈກ຺ກໍ. ກຕ຺ຕຸສາຘໂນປິ ຠຓິຕ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ອຖ ວາຕິອາທິ. ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ນ ສກ຺ກາ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຊານິຕຸໍ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປນ ອຎ຺ຎາຫິ ມໂນທ຺ວາຣວີຖີຫິ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຊານາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມຸສາວາໂທຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ທວາຕິ ສຫສາ. ຣວາຕິ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຂລິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຠຓນໍ. ຕໍ ຊານາຕີຕິ ຕໍຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕໍຎາຓຕາ, ຎາຓສ຺ສ ວິສຍວິສຍີຠາເວນ ອຕ຺ຕສໍເວທນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓສໂມຘານນ຺ຕິ ພຫູນໍ ຎາຓານໍ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ສໂມຘານໍ, ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຊານາຕີຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ພຠາຄເຈຕນຎ຺ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸພ຺ພຠາຄເຈຕນາຠູເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນາຠູເຕນ ຈ ວິສໍວາທິຕພ຺ພສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣ ຊານາຕິ, ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ມຸສາ ຠຓິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ…ເປ… ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພາຕິ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ເອວໍ ອຫໍ ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ຕເທວ ມຸສາວາທຈິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ ຊານາຕີຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພາປຣສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນາກ຺ຂເຓສຸ ຕີສຸ ເອເກເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ຎາຓວິສຍຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ເອກກ຺ຂເຓ ປຸຄ຺ຄໂລ ຊານາຕີຕິ ອຍໍ ຕໍຎາຓຕາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພາ ວິສຍສ຺ເສວ ຕທາ ປກາສນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕນາຫ ນ ຫີຕິອາທິ. ຍທິ ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສຣູປໍ ນ ຎາຍຕິ, ກຖໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕີຕິ ອາຫ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຠຓິສ຺ສາມີຕິອາທິນາ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຸຣິມປຸຣິມຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ວິສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕຖາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ຈິຕ຺ຕານິ ຕທຎ຺ເຎເຫວ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຊານິຕພ຺ພານິ, ຕານິ ຈ ປຸຣິມປຸຣິມຈິຕ຺ເຕເນວ ອວສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ຠຓິສ຺ສາມີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສຕິ. ເສສທ຺ວຍນ຺ຕິ ຠຓາມິ, ຠຓິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ນ ເຫສ຺ສຕີຕິ ເອຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກໍ ວິຍ ປກາສຕີຕິ ຠິນ຺ນກ຺ຂຓານມ຺ປິ ນິຣນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ຕເທເວທ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ພລວຘມ຺ມວິນິຘານວເສນາຕິ ພລວຄາຫສ຺ສ ວິນິຘານວເສນ. ທຸພ຺ພລທຸພ຺ພລານນ຺ຕິ ທຸພ຺ພລທຸພ຺ພລານໍ ຄາຫານໍ. ສກຠາວປຣິຈ຺ຈຊນວເສນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ.

໒໐໗. ອຸຕ຺ຕາສິຕຕ຺ຕາຕິ ຠຍໍ ຊເນຕ຺ວາ ວິຍ ປລາປິຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ປລາປິໂຕ ນ ປຸນ ຕໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນ ອນລ຺ລີຍນຠາວທສ຺ສນວເສນາ’’ຕິ. ເຂຏ-ສທ຺ທໍ ສທ຺ທຕ຺ຖວິທູ ອຸຕ຺ຕາສຕ຺ເຖ ປຐນ຺ຕີຕິ ອາຫ ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖຕິອາທິ. ອຓຸ ເອວ ອຓຸສຫຄຕໍ, ອຓຸຕ຺ເຕນ ວາ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຕ຺ຕຸກາມວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໑໕. ເກວລຎ຺ຫິຍນ຺ຕິ ເກວລຎ຺ຫິ ອຍໍ ວາໂຣຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຊານາຕີຕິ ປກຕິຍາ ວຈນານນ຺ຕຣໍ ວິຊານນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປນ ວຈີເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ອິມມ຺ຫາ ອາວາສາ ປຐມໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ນໍ ມຍໍ ‘ອຣຫາ’ຕິ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ກຕສງ຺ເກຕາ ວິຫາຣາ ປຐມໍ ປກ຺ກມເນນ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອວີຕິວຕ຺ເຕປິ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ເຕປິ ປາຣາຊິກໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມໍ ‘ອຣຫາ’ຕິ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ຕມ຺ຫາ ອາວາສາ ປຐມໍ ປກ຺ກາມີຕິ ອາຄຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ (ປາຣາ. ໒໒໗) ວິຍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖຕິ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ຄຫຓໂຍຄ຺ເຄ ປເທເສ, ເຕນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂກຈິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ກາຍວິກາຣໍ ທິສ຺ວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວຈີເຠທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ຊານາຕິ, ນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໑໕) ອິມສ຺ມິໍ ປຏິວິຊານນວາເຣ ຍສ຺ມິໍ ອກ຺ຂເຣ ວາ ອຸຈ຺ຈາຣິເຕ ກາຍປ຺ປໂຍເຄ ວາ ກເຕເຍວ ອຍໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ໂນຕິອາທິອຕ຺ຖໍ ປໂຣ ວິຊານາຕິ, ຕໂຕ ປຸຣິເມສຸ ອກ຺ຂຣຸຈ຺ຈາຣຓາທິປ຺ປໂຍເຄສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິເມວ ປຏິວິຊານນປໂຍຄກ຺ຂເຓ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ເສເວຕ຺ຖ ສາມນ຺ຕຕ຺ຕາ, ເຕເນວ ພຸທ຺ຘທຕ຺ຕາຈຣິເຍນ –

‘‘ທຸກ຺ກຏໍ ປຐມສ຺ເສວ, ສາມນ຺ຕມິຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ;

ເສສານໍ ປນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍມຸທີຣິຕ’’ນ຺ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ, ອຍຎ຺ຈຕ຺ໂຖ ‘‘ນ ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທິວເສນາຕິອາທິນາ ຌານສມາຘິອາທິສທ຺ທານມຕ຺ເຖສຸ ປຸພ຺ເພ ອກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ອີທິສ’’ນ຺ຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ເກວລໍ ‘‘ວິສິຏ຺ໂຐ ໂກຈິ ສມຓຄຸໂຓ ອເນນ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ປເຣນ ຎາເຕປິ ປາຣາຊິກເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອນາປຕ຺ຕິເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໒໐. ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ມຍາ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ອມນສິກຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ, ອາວຸໂສ, ມຈ຺ຈຸໂນ ຠາຍາມີ’’ຕິອາທິກໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ໂວຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ຠາຍນ຺ໂຕຕິ ‘‘ຎຕ຺ວາ ຄຣຫນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ຠາຍນ຺ໂຕ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໒໒໓. ເສກ຺ຂຠູມິຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ຌານຠູມິມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ວິເວການນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວການໍ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓສ຺ສ ໂຠຊນປຣິໂຍສານຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວ ໂຠຊນປອໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣຆເຣ ຠຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ຈີວຣສຓ຺ຐາປນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ, ປາຬິຍໍ ປນ ທຸກ຺ກຣາທິວຕ຺ຖູສຸ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນາປິ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາປິ ຫິ ‘‘ນາວຸໂສ, ທຸກ຺ກຣໍ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກຕ຺ຕາຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໒໗. ນ ທານາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຏ຺ຐາເນ ນ ຄມິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ສຕິ ປຐມໍ ຄໂຕ ອຍໍ ປຸນ ຈ ນາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຣຫາຕິ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ອາວາສໍ ວາຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ປທສາ ຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ກຕິກາຍ ກຕຕ຺ຕາ ຍາເນນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຊ຺ຊາມຍິທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາເຍ ສຕິປິ ເອກສ຺ສາປິ ປຐມຄມນາຠາວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນສຸ ເອກໍ ທ຺ເວ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາເຍນ ເອກໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກເມວ. ເຕສຸ ຍສ຺ສ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ. ນານາເວຣຊ຺ຊກາຕິ ນານາຊນປທວາສິໂນ. ສງ຺ຆລາໂຠຕິ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ປາປຸຓນກໂກຏ຺ຐາໂສ. ອຍຎ຺ຈ ປຏິກ຺ເຂໂປ ອວິເສເສຕ຺ວາ ກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ກໂຕ, ວິເສເສຕ຺ວາ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ອສຸກສ຺ສາ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໒໘. ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ ວາ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ທຸສ຺ສທ຺ຘາປຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖຣາທິເກ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ. ວິຕຸເຑນ຺ຕີຕິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຑນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຜາສຸຬນ຺ຕຣິກາໂຍ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ຕາຫິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວເສນ ອຕ຺ໂຖ. ວິຕຸເທນ຺ຕີຕິ ປາເຐ ຜາສຸຬນ຺ຕຣິກາຫີຕິ ອາຘາຣຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ໂລຫຕຸຓ຺ເຑຫີຕິ ກາຬໂລຫມເຍຫິ ຕຸຓ຺ເຑຫິ. ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕາຕິ ຄຣຫິຕພ຺ພຕາຍ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ. ຈກ຺ຂຸຠູຕາຕິ ໂລກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ, ຈກ຺ຂຸສທິສາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ເຍນ ໂຄຆາຕກກມ຺ເມເນວ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ເສວາຕິ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ພຫຸປຏິສນ຺ຘິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ເອກສ຺ສ ອມ຺ພາທິພີຊສ຺ສ ອເນກງ຺ກຸຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍາຕິ ຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ອາຫ ຕສ຺ສ ນານາເຈຕນາຫິ ອາຍູຫິຕສ຺ສາຕິອາທິ, ເຕນ ໂຄຆາຕກກມ຺ມກ຺ຂເຓ ປຸພ຺ພເຈຕນາ ອປຣເຈຕນາ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຕິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ປາຓາຕິປາເຕ ພຫູ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕິ, ນານາປາຓາຕິປາເຕສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ນຣເກ ປຈິຕ຺ວາ ຕທຎ຺ຎເຈຕນາສຸ ເອກາຍ ອປຣາປຣິຍເຈຕນາຍ ອິມສ຺ມິໍ ເປຕຕ຺ຕຠາເວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອວເສສກມ຺ມໍ ວາ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕານເມວ ຄຫຓໍ ກຕໍ, ນ ຄຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ, ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐິຣາສິເຍວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສີ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ວິຕຈ຺ເຉນ຺ຕີຕິ ຕຸຓ຺ເຑຫິ ຕຈ຺ເຉນ຺ໂຕ ວິຍ ລຸຎ຺ຈນ຺ຕິ. ວິຣາເຊນ຺ຕີຕິ ວິລິຂນ຺ຕິ.

໒໒໙. ວລ຺ລູຣວິກ຺ກເຍນາຕິ ສຸກ຺ຂາປິຕມໍສວິກ຺ກເຍນ. ນິປ຺ປກ຺ຂຈມ຺ເມຕິ ວິຄຕປກ຺ຂໂລມຈມ຺ເມ. ເອກໍ ມິຄນ຺ຕິ ທີປກມິຄໍ. ກາຣຓາຫີຕິ ຆາຕນາຫິ. ຎຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຎຕ຺ວາ.

໒໓໐. ມງ຺ຄນວເສນ ອຸລຕີຕິ ມງ຺ຄຸລິ, ວິຣູປພີຠຈ຺ຉຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕເກຬິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ອນາຈາຣກີຬໍ.

໒໓໑. ນິສ຺ເສວາລປຓກກທ຺ທໂມຕິ ຕິລພີຊກາທິເສວາເລນ ນີລມຓ຺ຑູກປິຏ຺ຐິວຓ຺ເຓນ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ນີລວຓ຺ຓໍ ກຸຣຸມາເນນ ປຓເກນ ກທ຺ທເມນ ຈ ວິຣຫິໂຕ. ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ຕປນໂຕ ຕປໍ ອຸທກໍ ອສ຺ສາຕິ ຕໂປທກາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ກ-ກາຣໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕໂປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເປຕໂລໂກຕິ ປກຏ຺ເຐນ ອກຸສລກມ຺ເມນ ສຸຄຕິໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ອິຕານໍ ຄຕານໍ ໂລໂກ ສມູໂຫ, ນິວາສຏ຺ຐານໍ ວາ. ກຕຫຕ຺ຖາຕິ ຘນຸສິປ຺ເປ ສຸຏ຺ຐຸ ສິກ຺ຂິຕຫຕ຺ຖາ, ອວິຣຊ຺ຌນລກ຺ຂເວຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິປ຺ປທສ຺ສນວເສນ ຣາຊກຸລາທີສຸ ຣາຊສມູຫໍ ອຸເປຈ຺ຈ ກຕໍ ອສນໍ ສຣກ຺ເຂໂປ ເອເຕສນ຺ຕິ ກຕຸປາສນາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕສິປ຺ປາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຠຄ຺ໂຄຕິ ປຠຎ຺ຊິໂຕ, ປຣາຊິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໓໒. ອາເນຎ຺ຊສມາຘິນ຺ຕິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ສຕິປິ ສທ຺ທກຓ຺ຏເກນ ອຸຏ຺ຐານາຣໂຫ ຣູປາວຈຣສມາຘິເຍວ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ອເນຊໍ ອຈລນ຺ຕິອາທິ. ສມາຘິປຣິປນ຺ຖເກຕິ ວິຕກ຺ກາທິເກ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ອິທໍ ປນ ປຐມໂພຘິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ອນາຈາຣມຕ຺ຕວເສນ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂຈທິເຕປິ ຠຄວຕາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໒໘) ເອວໍ ອາຍຕິໍ ອຕ຺ຕນາ ປຎ຺ຎປິຍມານປາຣາຊິການຸຄຸຓໍ ຕທາ ເອວ ວິນີຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ປຈ຺ຉາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວິນີຕວຕ຺ຖຸຠາເວນ ສງ຺ຄຫມາໂຣປິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສາວການໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອນຸສ຺ສຣຓາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ກຣໍ ກຕນ຺ຕິ ອນນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈກປ຺ປສຕິເກ ກາເລ ວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕຕິໍ ອທິສ຺ວາປິ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ຕຕິຍຕ຺ຕຠາເວ ທິຏ຺ຐຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວຕ຺ຕມານຠວປຏິສນ຺ຘິຍາ ອນຸມາເນນາປິ ກາຣິຍກາຣຓາຠາວຄຫຓໍ ນາມ ສາວການໍ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ປຏິວິທ຺ຘສທິສາ. ຍຖາ ນາມ ສຕ຺ຕຘາ ຜາລິຕສ຺ສ ຈາມຣວາລໂລມສ຺ສ ເອກາຍ ອຄ຺ຄໂກຏິຍາ ອປຣສ຺ສ ວາລໂລມໍສຸໂນ ໂກຏິໍ ທູເຣ ຐຕ຺ວາ ວິຊ຺ເຌຍ຺ຍ ອາວຸນນ຺ໂຕ ວິຍ ປຏິປາເທຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອິມິນາປິ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອໂສ ອຄ຺ໂຄ. ຍທິທນ຺ຕິ ໂຍ ອຍໍ.

ນິຄມນວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ອິຘາຕິ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປາຣາຊິກປຣິທີປນນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສວເສນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປາຣາຊິກປຣິທີປນໍ, ນ ປນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປາຣາຊິກວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕອາປຕ຺ຕິປຣິທີປນໍ ຕຕ຺ຖ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທີນມ຺ປິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ເຕເນວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕວິຠງ຺ຄສ຺ສ ນິທ຺ເທສຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອສາຘາຣຓານິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາ (ປາຈິ. ໖໕໘) ວຊ຺ຊປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ (ປາຈິ. ໖໖໕) ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາ (ປາຈິ. ໖໖໙) ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາຕິ (ປາຈິ. ໖໗໕) ອິມານິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສາຘາຣຓານິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ປາຣາຊິການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທານໍ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ ວຕ຺ຖຸ ນາມ, ເຕນ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ເຕນ ວິປນ຺ນາ, ວິປນ຺ນວຕ຺ຖຸກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາຕິ ມຄ຺ຄານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓມາຫ. ກິຎ຺ຈາປິ ທຸເຫຕຸການມ຺ປິ ມຄ຺ໂຄ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທາສຸ ຐຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ມຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອເຫຕຸກາ ປນ ປຣິສຸທ຺ເຘ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ຐຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຕມ຺ປິ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນາວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປາຣາຊິກາຕິ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓເຍວ ປຣາຊຍໍ ອາປນ຺ນາ. ເຖຍ຺ຍສໍວາສກາທີນໍ ຄິຫິຠາເວ ຐຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ວາຍມນ຺ຕານມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິອຠາວໂຕ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ປນ ວາຣິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທີຆຕາຍ ລມ຺ພມານໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ລມ຺ພໍ ນາມ, ຕໍ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ໂສ ລມ຺ພີ. ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ປາຣາຊິໂກ, ຕໍ ປນ ທີຆໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸເຂ ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ວາ ເສວນາຘິປ຺ປາເຍນ ປເວເສນ຺ໂຕວ ປາຣາຊິໂກ, ອິຘ ປນ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ປເວເສນ຺ໂຕວ ອຘິປ຺ເປໂຕ ມຸທຸປິຏ຺ຐິເກເນວ ມຸເຂ ປເວສນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂສປິ ຫິ ກຕປຣິກມ຺ມຕາຍ ມຸທຸຠູຕາຍ ປິຏ຺ຐິຍາ ໂອນມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕວ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ, ນ ເກວໂລ. ໂຍ ປນ ມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ວາ ປເຣສໍ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄມຸຂໍ ວາ ອິຕ຺ຖີນໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ປຸຣິສນິມິຕ຺ເຕນ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປຏິປາທເນປິ ປາຣາຊິກໍ ນ ໂຫຕິ ປຸຣິສນິມິຕ຺ເຕນ ຕທິຕຣມຄ຺ຄສມ຺ປຏິປາທເນເນວ ເມຖຸນຘມ຺ມໂວຫາຣໂຕ. ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທຕີຕິ ປຣສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານໍ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມນິເຍ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປເວເສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສູປຣິ ນິສີທຕິ, ອິທຎ຺ຈ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ປເຣສໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ປເວເສນ຺ໂຕ ສາທິຍນ຺ໂຕປິ ປາຣາຊິໂກວ, ພລກ຺ກາເຣນ ປນ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ວາ ມຸເຂ ວາ ປເຣນ ປເວສິຍມາໂນ ຍທິ ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໂກວ. ເອຕ຺ຖ ອສາທິຍນໍ ນາມ ທຸກ຺ກຣໍ ວິຣຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາເວ ຐຕ຺ວາ ມາຕຸປິຕຸອຣຫນ຺ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຆາເຕນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ທູເສນ຺ໂຕ ຈ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປິ ນ ລຠຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ມາຕຸຆາຕກາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຕຕິຍປຐມປາຣາຊິເກສຸ ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ຄິຫິຠາເວ ຐຕ຺ວາ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອເຕນ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕນ ປຣິຍາເຍນ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ກຈ຺ຈິ ອຕ຺ຖາຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ

ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ປາຣາຊິກກຓ຺ຑວຓ຺ຓນານໂຍ.