໓. ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ

ຕີຫີຕິ ກາຍວຈີມໂນທ຺ວາເຣຫິ.

ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທານວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ຍາ ອຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ຕໍ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘກາເລ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຈ ນຄຣໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໔) ຣາຊຄຫສ຺ສ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ເອຕ຺ຖາປິ ສມານາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທມ຺ປິ ຈ ນຄຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈ ນ ເກວລໍ ຣາຊຄຫາທໂຍ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາວນໍ ນາມາຕິອາທິ ມຊ຺ຌິມຠາຓກສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓການໍ ມເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ທີຆຠາຓກາ ປນ ‘‘ຫິມວນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ ມຫາວນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉທເນນາຕິ ຫໍສວຏ຺ຏກປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ, ຫໍສມຓ຺ຑລາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍວິຈ຺ຉນ຺ທນິຍກຖນ຺ຕິ ກຣຊກາເຍ ວິຣາຄຸປ຺ປາທນກຖໍ. ຉນ຺ໂທຕິ ທຸພ຺ພລຣາໂຄ. ຣາໂຄຕິ ພລວຣາໂຄ. ‘‘ເກສໂລມາທິ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຍປິ ຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈປຎ຺ຈປ຺ປເຠເທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ປເຠທາ ເອຕສ຺ສ ປຣິຍາຍສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈປ຺ປເຠໂທ, ເຕນ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈປ຺ປເຠເທນາຕິ ເອວໍ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາສວເສນ ປຣິຍາຍວິເສສນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອສຸຠາຍາຕິ ອສຸຠມາຕິກາຍ. ວຓ຺ເຓຕພ຺ພມາຕິກຎ຺ຫິ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄ ສາມິວຈນໍ, ເຕນາຫ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິອາທິ. ຕໍ ວິຠຊນ຺ໂຕຕິ ມາຕິກໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ. ຜາຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິກຣຓໍ. ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິປຎ຺ຈນີວຣຓງ຺ຄວິຄເມນ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນຕາ, ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕວິຕກ຺ກາທິຊ຺ຌານງ຺ຄານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຌານສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານໍ ວເສນ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາ, ເຕສໍເຍວ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານໍ ລກ຺ຂຓວເສນ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ທສລກ຺ຂຓວິຠາວເນເນວ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕາ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາປິ ຌານສ຺ສ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຣິມານີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬີຕິ ຕສ຺ມິໍ ທສລກ຺ຂຓວິຠາວນວິສເຍ ອຍໍ ປາຬິ. ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘີຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸປຣິໂຍສານາຍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ຌານສ຺ສ ນີວຣຓາທິປຣິພນ຺ຘໂຕ ວິສຸທ຺ຘິ, ສາຍໍ ຍສ຺ມາ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາທີນມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕນ ປຘານາ ປຸຣິມກາຣຓສິທ຺ຘາ ຈ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທີ’’ຕິ. ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາຕິ ວິໂສເຘຕພ຺ພຕາທີນໍ ອຠາວໂຕ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອນຸພ຺ຣູຫນາ, ສາ ປນ ປຣິພນ຺ຘວິສຸທ຺ຘິສມກາລວິຠາວິນີປິ ຕພ຺ພິສຸທ຺ຘິຍາວ ນິປ຺ຜນ຺ນາຕິ ທີປນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ. ສມ຺ປຫໍສນາຕິ ວຕ຺ຖຸຘມ຺ມາທີນໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິສາຘກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ປຣິໂຍທປນາ, ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ສພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາວ ສິທ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ຕີຓິປິ ເຈຕານິ ກລ຺ຍາຓານິ ເອກກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠມານານິປິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ປນ ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາທິກ຺ຂຓຕ຺ຕເຍ ຍຖາກ຺ກມໍ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຊ຺ຌິມໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິອາທີສຸ ມຊ຺ຌິມໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ສມປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປນາສມາຘິເຍວ. ໂສ ຫິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈສງ຺ຂາຕານໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕານໍ ອນຸປຄມເນນ ມຊ຺ຌິໂມ, ສວິເສສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຐປນໂຕ ສມາຘິເຍວ ອຸປຣິວິເສສານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ‘‘ສມາຘິນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ປຏິລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ມຊ຺ຌິເມນ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ປນາໂຄຈເຣ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ວິໂສເຘຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວິໂສຘເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ສມຖຠາວູປຄມເນນ ສມຖປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຸນ ສມາຘາເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສມຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ສມຖປຏິປນ຺ນຠາວໂຕ ເອວມສ຺ສ ກິເລສສໍສຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ເອກຕ຺ເຕນ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຸນ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐາເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຊາຕານນ຺ຕິອາທີສຸ ເຍ ປນ ເຕ ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຌານຈິຕ຺ເຕ ຊາຕາ ສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາ ຍຸຄນທ຺ຘຘມ຺ມາ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕນສຠາເວນ ສມ຺ປຫໍສນາ ວິໂສຘນາ ປຣິໂຍທປນາ ຈ, ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິຣເສນ ເອກຣສຕາຍ ສມ຺ປຫໍສນາ ຈ, ຍຎ຺ເຈຕໍ ຕທຸປຄໍ ເຕສໍ ອນຕິວຕ຺ຕນເອກຣສຠາວານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ວີຣິຍໍ, ຕສ຺ສ ຕທຸປຄວີຣິຍສ຺ສ ວາຫນຏ຺ເຐນ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ ຈ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອາເສວນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ ຈ, ປຣິໂຍທປນາ ຈ ປຣິໂຍທປນກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສເນວ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕິວິຘຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີນິ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຖມນວຈນານິ. ວິຕກ຺ກສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກງ຺ເຄນ ສຸນ຺ທຣຠາວມຸປຄຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ສມາຘິນາ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ອິທໍ ຌານງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຏິກຸຏຕີຕິ ສງ຺ກຸຈຕິ. ປຏິວຏ຺ຏຕີຕິ ປຏິນິວຏ຺ຏຕິ. ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລນ຺ຕິ ນ຺ຫາຣຸຂຓ຺ຑໍ. ປຍຸຕ຺ຕວາຈນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສເນ ນິຍຸຕ຺ຕວາຈໍ. ທຓ຺ຑວາຄຸຣາຫີຕິ ທຓ຺ຑປຏິພທ຺ຘາຫິ ທີຆຊາລສງ຺ຂາຕາຫິ ວາຄຸຣາຫິ.

ສມຓກຸຕ຺ຕໂກຕິ ກາສາຍນິວາສນາທິສມຓກິຈ຺ຈໂກ. ວຄ຺ຄຸມຸທາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຄ຺ຄຸມຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ໂລກິກາ ‘‘ມຸທາ’’ຕິ ໂວຫຣິໍສູຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວຄ຺ຄຸມຕາ’’ຕິ. ‘‘ວຄ຺ຄູ’’ຕິ ມຕາ, ສຸທ຺ຘສມ຺ມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕານໍ ປາປຸນເນນ ໂສຘເນນ ສາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ.

໑໖໓. ມາຣສ຺ສ ເຘຍ຺ຍໍ ຐານໍ, ວຕ຺ຖຸ ວາ ນິວາໂສ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ເອວ, ອິຘ ປນ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ. ‘‘ອຍໍ ສມຓກຸຕ຺ຕໂກ ຍຖາສມຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄມູລເກນ ສມຓຠາວູປຄມເນນ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອໂວຈ, ນ ປນ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕີສຸ ຠເວສຸ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕາຍ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຣເຓເນວ ສຕ຺ຕານໍ ສໍສາຣໂມຈນລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ ເທວຕາຍ. ນ ຫິ ມຕານໍ ກຕ຺ຖຈິ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ເອວເມວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເຣສໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນຕ຺ເຖນ ເອວເມວ ສໍສາຣໂມຈນສຠາເວເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໖໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເຍ ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສຸໍ, ເຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູ ຐເປຕ຺ວາ ຕທວເສເສ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູ, ສພ຺ເພ ຈ ອຣິເຍ ອຍໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໖໔. ເອກີຠາວໂຕຕິ ປວິເວກໂຕ. ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ອາຈຣິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕທາ ປນ ອຸທ຺ເທສາທິທາຍກາ ຕນຸຠູເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຄຕາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໕. ທສານຸສ຺ສຕີສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາປິ ອານາປານສ຺ສຕິ ຕທາ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູນໍ ສປ຺ປາຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ຄຫິຕາ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຠຄວາ ເຕສໍ ເທເສສິ. ອາຫາເຣ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານສທິສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ອາຣຸປ຺ປາ ອາທິກມ຺ມິການໍ ອນນຸຣູປາຕິ ເຕສໍ ອິຘ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ. ອຕ຺ຖໂຍຊນາກ຺ກມນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂຍຊນາກ຺ກມຎ຺ຈ. ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ອສ຺ສາສໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕີຕິ ອປ຺ປມຸສ຺ສນຕາຍ ຕເມວ ອສ຺ສາສໍ ປສ຺ສາສຎ຺ຈ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານໍ, ຕຖາ ຕິຏ຺ຐນກຘມ຺ໂມ ສຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ສຕິວເສເນວ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາເມນ ໂຍ ອສ຺ສສຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສ ສຕິ ອສ຺ສາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕຕິ ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຠູເຕ. ຂເຓເນວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເນວ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປາທກຠູໂຕ ອຍໍ ສມາຘິ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ໂອປມ຺ມນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປມາວ ໂອປມ຺ມໍ, ຕສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ.

ພາຫິຣກາ ອານາປານສ຺ສຕິໍ ຊານນ຺ຕາ ອາທິໂຕ ຈຕຸປ຺ປກາຣເມວ ຊານນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ພໍ ໂສຬສປ຺ປກາຣນ຺ຕິ ອາຫ ສພ຺ພປ຺ປກາຣອິຈ຺ຈາທິ. ເອວມສ຺ເສຕໍ ເສນາສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ຠາວນາສຕິຍາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິພນ຺ຘເນ ສຕິເຍວ, ນາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ນິຣຕ຺ຖໂກ ອນນຸຣູໂປຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອວເສສສຕ຺ຕວິຘເສນາສນນ຺ຕິ ‘‘ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຕຸຕ຺ຕຍານຸກູລໍ ຘາຕຸຈຣິຍານຸກູລນ຺ຕິ ຄິມ຺ຫານາທິອຸຕຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ເສມ຺ຫາທິຘາຕຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ໂມຫາທິຈຣິຍຕ຺ຕຍສ຺ສ ຈ ອນຸກູລໍ. ນິສຊ຺ຊາຍ ທຬ຺ຫຠາວໍ ປລ຺ລງ຺ກາຠຸຊເນນ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ປວຕ຺ຕນສຸຂຕໍ ອຸປຣິມກາຍສ຺ສ ອຸຊຸກໍ ຐປເນນ, ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫູປາຍໍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິຍາ ຐປເນນ ອຸປທິສນ຺ໂຕ. ນ ປຓມນ຺ຕີຕິ ນ ໂອຓມນ຺ຕິ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານໍ ສຕິນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕໍ ສມ຺ໂມສປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນສງ຺ຂາຕໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ, ປຣມໍ ສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສໂຕວາຕິ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເອວ. ພາຕ຺ຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ຈຕູສຸ ຈຕຸກ຺ເກສຸ ອາຄຕານິ ທີຆຣສ຺ສາທີນິ ໂສຬສ ປທານິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວເສນ ທ຺ວິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣຫິ. ທີຆໍອສ຺ສາສວເສນາຕິ ທີຆອສ຺ສາສວເສນ, ວິຠຕ຺ຕິອໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ, ທີຆນ຺ຕິ ວາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕອສ຺ສາສວເສນ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ວິກ຺ເຂປປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ‘‘ອວິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຠາວໍ ປຊານໂຕ. ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ຫຸຕ຺ວາ ອສ຺ສາສວເສນ, ‘‘ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິອສ຺ສາສນວເສນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິໂນ ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາ ປຐມໍ ພຫິມຸຂໍ ສສນໍ ອສ຺ສາໂສ, ຕໂຕ ອນ຺ໂຕມຸຂໍ ປຏິສສນໍ ປສ຺ສາໂສຕິ ອາຫ ອສ຺ສາໂສຕິ ພຫິນິກ຺ຂມນວາໂຕຕິອາທິ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອາກຑ຺ຒນວເສນ ອນ຺ໂຕ ສສນໍ ອສ຺ສາໂສ, ພຫິ ປຏິສສນໍ ປສ຺ສາໂສຕິ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ພຫິນິກ຺ຂມນອນ຺ໂຕປວິສນວາເຕສຸ, ຕສ຺ສ ຈ ປຐມໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣວາໂຕ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການນ຺ຕິອາທິນາ ທາຣການໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ອສ຺ສາໂສ ພຫິນິກ຺ຂມນວາໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີເປຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສາສາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣທ຺ຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕາ ຈ ຜນ຺ທິຕາ ຈ ປສ຺ສາສາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣທ຺ຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕາ ຈ ຜນ຺ທິຕາ ຈາ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສເມຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອທ຺ຘານວເສນາຕິ ກາລທ຺ຘານວເສນ. ອຍຎ຺ຫິ ອທ຺ຘານ-ສທ຺ໂທ ກາລສ຺ສ ເທສສ຺ສ ຈ ວາຈໂກ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຫີຕິອາທິນາ ເທສທ຺ຘານໍ ອຸປມາວເສນ ທສ຺ສິຕໍ. ອິທານິ ຕພ຺ພິສິຏ຺ຐກາລທ຺ຘານວເສນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ທີຆຣສ຺ສຕໍ ອຸປເມຍ຺ຍວເສນ ວິຠາເວຕຸໍ ເອວນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາ ອເນກກລາປຠາເວນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຫຕ຺ຖິອາທິສຣີເຣ ສຸນຂາທິສຣີເຣ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ເທສທ຺ຘານວິສິຏ຺ຐກາລທ຺ຘານວເສເນວ ທີຆຣສ຺ສຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ທີຆໍ ອທ຺ຘານໍ ສຓິກໍ ປູເຣຕ຺ວາຕິອາທິວຈນໂຕ. ເຕສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ. ເຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ. ອິຕ຺ຕຣມທ຺ຘານນ຺ຕິ ອປ຺ປກໍ ກາລໍ. ນວຫາກາເຣຫີຕິ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອລທ຺ຘວິເສສສ຺ສ ເກວລໍ ອທ຺ຘານວເສນ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ອາກາຣາ, ເຕ ຈ ກສ຺ສຈິ ອສ຺ສາໂສວ, ກສ຺ສຈິ ປສ຺ສາໂສວ, ກສ຺ສຈິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຉນ຺ທວເສນ ຕໂຍ, ຕຖາ ປາໂມຊ຺ຊວເສນາຕິ ອິເມຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ. ເອເກນາກາເຣນາຕິ ທີຆໍ ອສ຺ສາສາທີສຸ ເອເກນາກາເຣນ.

ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕຕິ ທີເຆ ໂອກາສທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ກາລທ຺ຘາເນປິ ວາ, ເອວໍ ອຸປຣິ ອິຕ຺ຕຣສງ຺ຂາເຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ອາວຫນ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘສ຺ສາທຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສໂຍ ກຕ຺ຕຸກາມຕາລກ຺ຂໂຓ ກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຉນ຺ທວເສນາຕິ ຕຖາປວຕ຺ຕຉນ຺ທສ຺ສ ວເສນ. ປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ສຸຂຸມຕຣຠາເວ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕຕຣຕາຍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ວີຖິປຏິປນ຺ນຕາຍ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສຫຄໂຕ ປໂມໂທ ຂຸທ຺ທກາທິເຠທາ ຕຣຸຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ວິວຕ຺ຕຕີຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປກຕິອສ຺ສາສປສ຺ສາສໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕຕິ. ອຸເປກ຺ຂາ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທ ສມາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຸນ ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາປາຣາຠາວໂຕ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ໂຫຕິ, ສາ ປນາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນຸປສ຺ສນາຎາຓນ຺ຕິ ສມຖວເສນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ, ວິປສ຺ສນາວເສນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສມຸເຂນ ຕນ຺ນິສ຺ສຍນາມຣູປສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ ຈ ຎາຓໍ. ກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສງ຺ຂາໂຕ ກາໂຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ໂນ ສຕິ, ສຕິ ປນ ສຣສໂຕ ອຸປຕິຏ຺ຐນຏ຺ເຐນ ສຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ສຕິ ຈ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິອາທີສຸ ຍາ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ, ຕນ຺ນິສ຺ສຍຠູເຕ ກຣຊກາເຍ ຈ ກາຍສ຺ເສວ ອນຸປສ຺ສນາ ນິຈ຺ຈາທິຠາວໍ ວາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສຕ຺ຕຊີວາທິຠາວໍ ວາ ອນນຸປສ຺ສິຕ຺ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອນິຈ຺ຈາທິຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸປສ຺ສນາ, ຕາຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ ສຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຏ຺ຐານສ຺ສ ຠາວນາ ວຑ຺ຒນາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ອິຕ຺ຕຣວເສນາຕິ ປຣິຕ຺ຕກາລວເສນ. ຕາທິໂສຕິ ທີໂຆ ຣສ຺ໂສ ຈ. ວຓ຺ຓາຕິ ທີຆາທິອາກາຣາ. ນາສິກຄ຺ເຄວ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ, ວາ-ສທ຺ເທນ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ເຐ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນ ສພ຺ພໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍໍ ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕອາໂຠຄວເສນ ປຈ຺ຉາ ຕຖາ ສມຸປ຺ປນ຺ເນນ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍໍ ເອວໍ ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອສ຺ສສຕິ ເຈວ ປສ຺ສສຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ເອວໍຠູໂຕ ສພ຺ພກາຍປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ ນາມ, ນ ປນ ‘‘ອນາຄເຕ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕນມຕ຺ເຕນ ໂສ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຖາຠູຕສ຺ສາຕິ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ວິທິຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ສໍວໂຣຕິ ສຕິ ວີຣິຍມ຺ປິ ວາ. ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ສພ຺ພກາຍໍ ວິທິຕໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິອາທິກໍ ປຸພ຺ພາໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຎາຓຸປ຺ປາທນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາຍສງ຺ຂາຣປສ຺ສມ຺ຠນປີຕິປຏິສໍເວທນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກາຍສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ. ໂສ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນປິ ສມາໂນ ກຣຊກາຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ເຕນ ສງ຺ຂຣີຍຕີຕິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອນາຣທ຺ຘກາເລ, ຕທາຣມ຺ຠຕ຺ຖາຍ ກາຍຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ຫິ ອິມິນາ ກາຍປຣິຄ຺ຄໂຫ, ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ຈິຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຘິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ພລວໍ ໂອຬາຣິກໍ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຫິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຘິມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກິຣິຍາວິເສສນໍ ວາ ເອຕໍ. ສພ຺ເພສໍເຍວາຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ.

ມຫາຠູຕປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມຕິ ຈຕຸຘາຕຸມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍາຕິ ກລາປສມ຺ມສນມາຫ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພລວວິປສ຺ສນາ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ທຸພ຺ພລວິປສ຺ສນາ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລຕິອາທິນາ ສມຖນເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ໂຈທນາໂສຘນາຫີຕິ ອນຸໂຍຄປຣິຫາເຣຫິ. ກຖນ຺ຕິອາທິ ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ສິກ຺ຂຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕິ ກິຣາຕິອາທິ ໂຈທກວຈນໍ. ອິຕິ ກິຣາຕິ ເອວຎ຺ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາໂສ ສພ຺ພຖາ ອຠາວໍ ອຸປເນຕິ ເຈຕິ ໂຈທກສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວາຕູປລທ຺ຘິຍາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວາຕສ຺ສ ອຠາເວນ ຕພ຺ພິສຍາຍ ອຸປລທ຺ຘິຍາ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ວຑ຺ຒິ ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ປຸນ ອິຕິ ກິຣາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ໂຈທນາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ, ຕຕ຺ຖ ອິຕິ ກິຣ ສິກ຺ຂຕີຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ຍທິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຠາວນາ ໂຫຕີຕິ ຍທິປິ ໂອຬາຣິກາ ກາຍສງ຺ຂາຣາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ສຸຂຸມາ ປນ ອຕ຺ເຖວາຕິ ຠາວນາຍປິ ວຑ຺ຒິ ໂຫເຕວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກໍເສຕິ ກໍສຠາຊເນ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ, ເຕສໍ ສທ຺ທານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂຸມກາ ສທ຺ທາຕິ ອນຸຣເວ ອາຫ. ສຸຂຸມສທ຺ທນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາປີຕິ ສຸຂຸໂມ ສທ຺ໂທວ ນິມິຕ຺ຕໍ ຕທາຣມ຺ມຓຕາຍປິ.

ອາຠິສມາຈາຣິກສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສມາຈາໂຣຕິ ອຸຕ຺ຕມສມາຈາໂຣ, ຕເທວ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ສີລໍ, ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ສີລສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຫໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂາມີຕິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນໍ ສີລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາວາໂສຕິ ອາວາສປລິໂພໂຘ. ກຸລນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ນວກມ຺ມໍ. ອິທ຺ຘີຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາ ອິທ຺ຘິ, ສາ ວິປສ຺ສນາຍ ປລິໂພໂຘ. ໂສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໑) ວຸຕ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປລິໂພຘສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທປ຺ປກາເຣນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ໂຍຄານຸໂຍໂຄຕິ ໂຍຄສ຺ສ ຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ. ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມເຓສູຕິ ອາໂລກາກາສກສິຓທ຺ວຍໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ກສິຓານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕ຺ຕາຣີສຎ຺ເຎວ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນາຕິ ໂຍຄານຸໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ອິມິນາວ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນາຕິ ອິມິນາ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ. ມຫາຫຕ຺ຖິປຖໍ ນີຫຣນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວີຖິໍ ມຫາຫຕ຺ຖິມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ.

ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣມາຈຣິຍນ຺ຕິ ‘‘ອິມິນາວ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອາຈຣິຍໍ. ‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໗.໓໗; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓; ມິ. ປ. ໖.໑.໑໐) ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໒) ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣມາຈຣິຍນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈສນ຺ຘິກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈປພ຺ພໍ, ປຎ຺ຈຠາຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄນ຺ຖສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ຕທຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣິປຸຈ຺ຉາ, ຕຕ຺ຖ ສໍສຍປຣິປຸຈ຺ຉາ ວາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອວໍ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ເອວມິຘ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຸປຘາຣຓໍ. ຕຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານປ຺ປນາ ເອວໍ ຌານມປ຺ເປຕີຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຄຓນານຸພນ຺ຘນາຜຸສນານໍ ວເສນ ຠາວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຐປນາວເສນ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິ ອິຘ ຠາວນາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສຠາວສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓໍ, ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສຠາວູປຘາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຏ຺ຐາຣສເສນາສນໂທສວິວຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ມຫຕ຺ຕໍ ນວຕ຺ຕໍ ຊິຓ຺ຓຕ຺ຕໍ ປນ຺ຖນິສ຺ສິຕຕ຺ຕໍ ໂສຓ຺ຑິປຓ຺ຓປຸປ຺ຜຜລຍຸຕ຺ຕຕາ ປຕ຺ຖນີຍຕາ ນຄຣທາຣຸເຂຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ ວິສຠາຄານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖິຕາ ປຏ຺ຏນສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ ປຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ ຣຊ຺ຊສີມສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ ອສປ຺ປາຍຕາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ອລາໂຠຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ເສນາສນໂທເສຫິ ວິວຊ຺ຊິຕໍ. ປຎ຺ຈເສນາສນງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ນາຕິທູຣໍ ໂຫຕິ ນາຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ ທິວາ ອປ຺ປາກິຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ …ເປ… ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑) –

ເອວໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເສນາສນງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ, ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຕິທູຣຕາທິ ເອກໍ, ທິວາ ອປ຺ປາກິຓ຺ຓຕາທິ ເອກໍ, ອປ຺ປຑໍສາທິຕາ ເອກໍ, ຈີວຣາທິລາໂຠ ເອກໍ, ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິວາໂສ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຂຸທ຺ທກປລິໂພເຘນາຕິ ທີຆານໍ ເກສາທີນໍ ຫຣເຓນ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນໍ ປຈນຕຸນ຺ນກຣຓຣຊນາທິກຣເຓຫິ ຈ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ ຂຸທ຺ທກາ ປລິໂພຘາ ເຍນ, ເຕນ. ຠຕ຺ຕສມ຺ມທນ຺ຕິ ໂຠຊນນິມິຕ຺ຕໍ ປຣິສ຺ສມໍ. ອາຈຣິຍໂຕ ອຸຄ຺ຄໂຫ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄໂຫ, ສພ຺ໂພປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິຘິ, ນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕອຸຄ຺ຄຫມຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ. ເອກປທມ຺ປີຕິ ເອກໂກຏ຺ຐາສມ຺ປິ.

ອນຸວຫນາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອນຸຄມນວເສນ ສຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປ຺ປວຕ຺ຕນາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຄຓນາທິວເສນ ວິຍ ຜຸສນາວເສນ ວິສຸໍ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ເອວ ຄຓນາທິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ ຜຸສນາຄຫຓນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ຜຸສນາຕິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຐປນາຕິ ສມາຘານໍ, ສມາຘິປ຺ປຘານາ ປນ ອປ຺ປນາຕິ ອາຫ ‘‘ຐປນາຕິ ອປ຺ປນາ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ລກ຺ຂຓໂຕ ສລ຺ລກ຺ຂຓາ ວິປສ຺ສນາ. ປວຕ຺ຕໂຕ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ຈ ວິນິວຏ຺ຏນໂຕ ວິນິວຏ຺ຏນາ ມຄ຺ໂຄ. ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠາວໂຕ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ຜລໍ. ເຕສນ຺ຕິ ວິນິວຏ຺ຏນາປາຣິສຸທ຺ຘີນໍ. ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ‘‘ເອກໍ ຕີຓິ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອກນ຺ຕຣິກາທິຠາເວນ ຄຓນາຍ ຂຓ຺ຑນໍ. ອຖ ວາ ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຕິປຍກາລໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ປຸນ ຄຓນວເສນ ອນ຺ຕຣາ ໂອຘິປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຂຓ຺ຑໍ ທສ຺ເສນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານນິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ, ໂນ’’ຕິ ວີມໍສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ເຕນາຫ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ເມຕິອາທິ, ອິທຎ຺ຈ ເອວໍ ຂຓ຺ຑໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈິຣຕຣໍ ຄຓນາຍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ຕຖາ ລທ຺ຘໍ ອວິກ຺ເຂປມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ໂຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ຍສ຺ສ ເອໂກວ ປຐມໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ສ ປນ ອຸໂຠປິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕນ ອຸຠຍມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຓິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອິມິນາວ ທ຺ວີສຸ ນາສາປຸຏວາເຕສຸ ໂຍ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ໂສ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຐມໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕປິ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຓນ຺ຕສ຺ເສວ ກເມນ ອຸໂຠປິ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄເຓຕພ຺ພເມວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ສີຆຄຓນາຣມ຺ຠສ຺ສ ໂອກາສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມສ຺ສາປິ ປຸຣິມນເຍນ ຄຓຍໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍນາຕິ ທນ຺ຘຄຓນາຍ, ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ທນ຺ຘຄຓນາຍ ອາຣທ຺ຘກາເລ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວິສທຕາຍ ສຸຂຸມສ຺ສາສາທີນໍ ອປາກຏຕໍ, ປຈ຺ຉາ ວິສທກາເລ ປາກຏຕຎ຺ຈ ເຕສຸ ຈ ປາກເຏສຸ ທນ຺ຘຄຓນໍ ປຫາຍ ສີຆຄຓນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສີຆຄຓນາຍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິ ອປ຺ປນາວີຖິຍເມວ, ນ ກາມາວຈເຣ ຠວງ຺ຄນ຺ຕຣິກຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ສີຆຄຓນາຍ. ອນ຺ໂຕ ປວິສນ຺ຕໍ ວາຕໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປເວເສຕິ ນາມ.

ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສຊາຕໍ. ອນຸຄມນນ຺ຕິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ມນສິກຣຓເມວ, ນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອນຸວຕ຺ຕນໍ, ເຕນາຫ – ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານຸຄມນວເສນາ’’ຕິ. ຜຸສນາຐປນາວເສນ ວິສຸໍ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ຄຓນາຍ ຜຸສນາຍ ຈ ມນສິກໂຣຕິ, ເອວໍ ອນຸພນ຺ຘນໍ ວິນາ ເກວລໍ ຐປນາຍ ຈ ຜຸສນາຍ ຈ ມນສິກາໂຣປິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຄຓນໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ຍາວ ອປ຺ປນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອນຸພນ຺ຘນາຍ ຈ ຜຸສນາຍ ຈ ມນສິກໂຣຕິ, ອປ຺ປນາຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອນຸພນ຺ຘນາຍ ຐປນາຍ ຈ ມນສິກໂຣຕິ ນາມາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອນຸພນ຺ຘນາຍ ວິນາ ຐປນາຍ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນຸພນ຺ຘນາຍ ຈ ຜຸສນາຍ ຈ ຐປນາຍ ຈ ມນສິກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍາ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ນ ມິໂນຕິ ນ ວິນິຈ຺ຉນຕິ, ສາ ມານສ຺ສ ສມີເປຕິ ອຸປມານໍ ສິທ຺ຘສາທິເສນ ສາຘ຺ຍສາຘນໍ ຍຖາ ໂຄ ວິຍ ຄວໂຍຕິ. ປງ຺ຄຸໂຬຕິ ປີຐສປ຺ປີ. ໂທລາຕິ ເປງ຺ໂຂໂລ. ກີຬຕນ຺ຕິ ກີຬນ຺ຕານໍ. ອຸປນິພນ຺ຘນຕ຺ຖມ຺ຠມູເລຕິ ນາສິກຄ຺ຄໍ ມຸຂນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິໂຕ ປຠຸຕີຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ຖທສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນນິມິຕ຺ຕໍ ນາສິກຄ຺ຄໍ, ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວາ. ອນາຣມ຺ມຓເມກຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ເອກກ຺ຂເຓ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໂຍປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ນິມິຕ຺ເຕນ ສຫ ອສ຺ສາໂສ ປສ຺ສາໂສ ວາຕິ ທ຺ເວເຍວ ເອກກ຺ຂເຓ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊານໂຕ ຈ ຕໂຍ ຘມ຺ເມຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາໂສ ປສ຺ສາໂສຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອວິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ, ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣໂກ, ເຕນ ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອຍໍ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠາວນາຕິ ອານາປານສ຺ສຕິຠາວນາ.

ກຖໍ ອິເມ…ເປ… ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິທໍ ປຣິຫາຣຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ກກໂຈປມາຍ (ມ. ນິ. ໑.໒໒໒ ອາທໂຍ) ວິວຣິຕຸໍ ປຸຈ຺ຉາຐປນໍ. ຕຕ຺ຖ ກຖໍ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ກຖມິເມ ອວິທິຕາ…ເປ… ກຖໍ ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ປຘານນ຺ຕິ ຠາວນານິປ຺ຜາທກໍ ວີຣິຍໍ. ປໂຍຄນ຺ຕິ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠກໍ ຠາວນານຸໂຍຄໍ. ວິເສສນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕປຣິໂຍສານວິເສສໍ. ປຘານນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຉທນວີຣິຍໍ. ປໂຍຄນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເຉທນກກິຣິຍໍ. ກິຎ຺ຈາເປຕ຺ຖ ‘‘ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອຸປມາຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ໂຍເຊຕພ຺ພເມວ. ຍຖາ ຣຸກ຺ໂຂຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວາຕິ ທີຆນາສິໂກ ນາສິກຄ຺ເຄ, ອິຕໂຣ ມຸຂໍ ນິມິຍຕິ ຉາທິຍຕິ ເອເຕນາຕິ ມຸຂນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ເຐ.

ອິທໍ ປຘານນ຺ຕິ ເຍນ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຠາວນາກມ຺ມສ຺ສ ອຣຫໍ ອິຘ ປຘານນ຺ຕິ ຜເລນ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ນີວຣຓາ. ວິຕກ຺ກາຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທິມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ, ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ວາ ປຐມຊ຺ຌານາຘິຄມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກູປສມາປເທເສນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນມຘິຄມມາຫ. ອຍໍ ປໂຍໂຄຕິ ອຍໍ ຌານາຘິຄມສ຺ສ ເຫຕຸຠູໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄສງ຺ຂາໂຕ ປໂຍໂຄ. ສໍໂຍຊນາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ທສປິ ສໍໂຍຊນານິ ມຄ຺ຄປອປາຏິຍາ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ພ຺ຍນ຺ຕີ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕຖາ ສຕ຺ຕປິ ອນຸສຍາ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອນວເສສໂຕ ວິຄຕນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ອິມໍ ສມາຘິໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ລພ຺ຠມາໂນ ອຍໍ ສໍໂຍຊນປ຺ປຫານາທິໂກ ອິມສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາຕິອາທິ ນິຄມນວຈນໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ປາຣິປູຣິຍາ ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓາ. ອນຸປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ. ປຣິຈິຕາຕິ ປຣິຈິຓ຺ຓາ. ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ ປຎ຺ຎາປຠາເສນ ປຠາເສຕິ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ. ອສ຺ສາຕິ ອຸປມາຠູຕສ຺ສ ກກຈສ຺ສ. ອານຍເນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ. ອວເສສຌານງ຺ຄປຏິມຓ຺ຑິຕາຕິ ວິຕກ຺ກາທິອວເສສຌານງ຺ຄປຏິມຓ຺ຑິຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິຈາຣາທີຫີຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອປ຺ປນາຠາວໂຕ. ໂສ ຫິ ‘‘ອປ຺ປນາ ພ຺ຍປ຺ປນາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອວເສສ-ສທ຺ໂທ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິຕກ຺ກສມ຺ປໂຍຄໂຕ ວາ ຌານງ຺ເຄສຸ ປຘານຠູໂຕ ສມາຘິ ອປ຺ປນາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອວເສສຌານງ຺ຄປຏິມຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປນາສງ຺ຂາຕາ ຐປນາ ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ສຈິ ປນ ຄຓນາວເສເນວ ມນສິກາຣກາລໂຕ ປຠຸຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸກ຺ກມໂຕ…ເປ… ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມາໂນ ຄນ຺ໂຖ ປຸຣາຓໂປຕ຺ຖເກສຸ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ປາໂຐ ເອຕ຺ຖາປິ ລິຂິຕພ຺ໂພ, ເລຂການໍ ປນ ໂທເສນ ຄຬິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂອຬາຣິເກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນິຣຸທ຺ເຘຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍມ຺ປິ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວິຈຍນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອານີຕໍ. ເທສໂຕຕິ ປຸພ຺ເພ ຜຸສນວເສນ ຄຫິຕຏ຺ຐານໂຕ. ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕາກາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ສຎ຺ຎາ ຜຸສນຏ຺ຐາເນ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພາ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖວສນ຺ຕິ ອິມໍ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານວິຘິສງ຺ຂາຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ. ອິໂຕຕິ ອານາປານກມ຺ມຏ຺ຐານໂຕ. ຄຣຸກຕາ ຈ ຠາວນາທຸກ຺ກຣຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຣຸກຠາວນ’’ນ຺ຕິ. ຈຣິຕ຺ວາຕິ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ, ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ວາ. ອຸຠຍມ຺ປິ ຫິ ອິຘ ເອກຊ຺ຌໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຕູລປິຈຸອາທິອຸປມຕ຺ຕຍໍ ອຸຄ຺ຄເຫ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເສສໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ.

ຕາຣກຣູປໍ ວິຍາຕິ ຕາຣກາຍ ສຣູປໍ ວິຍ. ສຎ຺ຎານານຕາຍາຕິ ນິມິຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ນານຕາຍ. ສຎ຺ຎຊນ຺ຕິ ຠາວນາສຎ຺ຎາຍ ປຣິກປ຺ປິຕໍ, ນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ນານໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ຠາວນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ສຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ນິມິຕ຺ເຕ ເອວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐປເນ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິໂຕ ປຠຸຕີຕິ ອິໂຕ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ນິມິຕ຺ເຕຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ. ຐປຍນ຺ຕິ ຐປນາວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ຐປນ຺ໂຕ. ນານາກາຣນ຺ຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ນານາກາຣໍ. ວິຠາວຍນ຺ຕິ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຘາເປນ຺ໂຕ. ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ເຕ ອາກາຣາ ອມນສິກໂຣໂຕ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສຕິ ອສ຺ສາເສ ປສ຺ສາເສ ຈ ໂຍ ນານາກາໂຣ, ຕໍ ວິຠາວຍໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສມ຺ຠູເຕ ວາ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຐປຍໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພນ຺ຘຕິ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ເກຈິ ປນ ວິຠາວຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນານາກາຣໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ປຊານນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ລທ຺ຘໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພນ຺ຘຕິ ອປ຺ເປຕີຕິ.

ກິເລສາຕິ ອວເສສກິເລສາ. ສນ຺ນິສິນ຺ນາເຍວາຕິ ອລທ຺ຘນີວຣຓສຫາຍາ ໂອລີນາເຍວ. ອຸປຈາຣຠູມິຍນ຺ຕິ ອຸປຈາຣາວຕ຺ຖາຍໍ. ລກ຺ຂຓໂຕຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນາທິສຠາວໂຕ ວາ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວໂຕ ວາ. ໂຄຈໂຣຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາໂມ. ຍຕ຺ຖ ທຸລ຺ລຠາ ສປ຺ປາຍຠິກ຺ຂາ, ໂສ ອສປ຺ປາໂຍ, ອິຕໂຣ ສປ຺ປາໂຍ. ຠສ຺ສນ຺ຕິ ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕໍ ຠສ຺ສໍ, ຕໍ ສປ຺ປາຍໍ, ອິຕຣມສປ຺ປາຍໍ. ເສເສສຸ ອາວາສາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ຕໍ ຕໍ ສປ຺ປາຍໍ, ອິຕຣມສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ປນ ເອວໍ ສຕ຺ຕວິຘໍ ອສປ຺ປາຍໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍເມວ ເສວນ຺ຕສ຺ສປິ ອປ຺ປນາ ນ ໂຫຕິ, ເຕນ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ ທສວິຘໍ ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ ນາມ ເກສນຂຈ຺ເຉທນາທີຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ສຣີຣວຕ຺ຖຸສ຺ສ, ຈີວຣເສນາສນາທິໂຘວນປຣິກມ຺ມາທີຫິ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ວິສທຠາວກຣຓໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຎາຓມ຺ປິ ວິສທກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິກຣໍ ໂຫຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ ນາມ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມຠາວກຣຓໍ. ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ ນາມ ຠາວນາຍ ລທ຺ຘນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂຓໂກສລ຺ລໍ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິອາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘຕາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸທ຺ຘຕຕາຍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕທາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ຕໂຍ ອຠາເວຕ຺ວາ ປສ຺ສທ຺ຘາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາວເນນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນາ ໂຫຕິ. ຍທາສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕິສິຖິລວີຣິຍຕາທີຫິ ລີນຕາຍ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕທາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ຕໂຍ ອຠາເວຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິຈຍາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາວເນນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ໂຫຕິ. ຍທາສ຺ສ ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕາທີຫິ ນິຣສ຺ສາທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐສໍເວຄວຕ຺ຖຸປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິນາ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໔໑໘) ສມ຺ປຫໍສນສງ຺ຂາຕາ ສໍເວຊນາ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ອລີນໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ ອນິຣສ຺ສາທໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສມຖວີຖິປຏິປນ຺ນຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ອພ຺ຍາປາຣຕາສມາປຊ຺ຊເນນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ໂຫຕິ.

ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ ນາມ ສມາຘິອຘິມຸຕ຺ຕຕາ, ສມາຘິນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາຍໍ.

ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ປຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ຜລໍ ອຘິຄນ຺ຕຸກາໂມ ສມາປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສລ຺ລກ຺ຂຓາວິວຏ຺ຏນາວເສນ ປຐມໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລໍ ອຘິຄນ຺ຕຸກາໂມ. ຕໂຕ ປຣໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸກາໂມປີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນ…ເປ… ວສິປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິລທ຺ຘຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິຕກ຺ກາທີສຸ ຌານງ຺ເຄສຸ ເອເກກໍ ອາວຊ຺ຊຍໂຕ ຠວງ຺ຄໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ວິຕກ຺ກາທີສຸ ຍຖາວຊ຺ຊິຕຌານງ຺ຄາຣມ຺ມຓານິ ກາມາວຈຣຊວນານິ ຠວງ຺ຄນ຺ຕຣິຕານິ ຍທາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຖສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນວສີ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕານນ຺ຕຣໍ ສີຆໍ ສມາປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ ສມາປຊ຺ຊນວສີ ນາມ. ອຈ຺ຉຣາມຕ຺ຕໍ ວາ ທສຈ຺ຉຣາມຕ຺ຕໍ ວາ ຂຓໍ ຌານໍ ຐເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ອຘິຏ຺ຐານວສີ ນາມ. ຕເຖວ ລຫຸໍ ຂຓໍ ຌານສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ຌານໂຕ ຠວງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ວຸຏ຺ຐານວສີ ນາມ. ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ ຂຓໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ ຂຓໍ ຌານສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ປວຕ຺ຕປຸພ຺ພປຣິກມ຺ມເຠເທເນຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐານວຸຏ຺ຐານວສິໂຍ ຠິນ຺ນາ, ນ ສຣູປເຠເທນ, ຍາ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ, ວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສີ ປນ ອາວຊ຺ຊນວສິຍາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວີຖິຍຎ຺ຫິ ສີຆໍ ອາວຊ຺ຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາວຊ຺ຊນວສີ ຕທນນ຺ຕຣານໍ ຊວນານໍ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສີຕິ ອາວຊ຺ຊນວສີສິທ຺ຘິຍາວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສີ ສິທ຺ຘາ ເອວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຌານງ຺ຄານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຌານຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຌານງ຺ຄານິ ລກ຺ຂຓາທິວເສນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ເຕສຎ຺ຈ ນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ເຕສໍ ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສຍານໍ ຠູຕານໍ ນິສ຺ສຍໍ. ອິທຎ຺ຈ ກຣຊກາຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸທສກສ຺ສ ຠູຕນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຏ຺ຐານນເຍນ. ນ ຫິ ກລາປນ຺ຕຣຄຕານິ ຠູຕານິ ກລາປນ຺ຕຣຄຕານໍ ຠູຕານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຏ຺ຐາເນ ຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ ສພ຺ເພ ປຈ຺ຈຍາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກນເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍນິສ຺ສິຕຣູປານີຕິ ອຸປາທາຣູປານິ. ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕເກສາທິຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຕນ຺ນິສ຺ສຍກຣຊກາຍປອຄ຺ຄຫມຸເຂນ ອຸປຏ຺ຐິຕຈກ຺ຂາທິທ຺ວາຣຎ຺ຈ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມາຣຄຄ຺ຄຣີຕິ ກມ຺ມາຣານໍ ອຄ຺ຄິຘມນຠສ຺ຕາ. ຕຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕທນຸຣູປໍ. ຕສ຺ສາຕິ ນາມຣູປສ຺ສ. ຕໍ ທິສ຺ວາຕິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາທິປຈ຺ຈຍໍ ທິສ຺ວາ. ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕີຕິ ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ໂສຬສວຕ຺ຖຸກໍ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ອຕິກ຺ກມຕິ. ກລາປສມ຺ມສນວເສນາຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໑; ໓.໘໖, ໘໙; ອ. ນິ. ໔.໑໘໑) ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຕີຕາທິໂກຏ຺ຐາສໍ ເອເກກກລາປໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສມ຺ມສນໍ ກລາປສມ຺ມສນໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ. ໂອຠາສາທໂຍຕິ ໂອຠາໂສ ຎາຓໍ ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸເປກ຺ຂາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນິກນ຺ຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຘິໂມກ຺ໂຂຕິ ສທ຺ຘາ. ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຕິ. ອຸເປກ຺ຂາຕິ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂອຠາສາທໂຍ ນວ ນິກນ຺ຕິສງ຺ຂາຕຕຓ຺ຫຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸຕາຍ ອຸປກ຺ກິເລສາ ວຸຕ຺ຕາ, ນິກນ຺ຕິ ປນ ອຸປກ຺ກິເລສຕາຍ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸຕາຍ ຈ. ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານຸໂລມຎາຓານໍ ຈິຓ຺ຓປຣິຍນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓານນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ. ຜລກ຺ຂເຓ ຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕຕິ. ເອກູນວີສຕິເຠທສ຺ສາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄວີຖີນໍ ອນນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຫີນາວສິຏ຺ຐກິເລສານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພານໍ ວເສນ ເອກູນວີສຕິເຠທສ຺ສ. ອຣຫໂຕ ຫິ ອວສິຏ຺ຐກິເລສາຠາເວນ ເອກູນວີສຕິຕາ. ອສ຺ສາຕິ ອານາປານກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ.

ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນຕິ ປີຕິສຫຄຕານິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທ຺ເວ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌານານິ. ຕສ຺ສາຕິ ເຕນ ໂຍຄິນາ. ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓຕິ ສມາປນ຺ນກ຺ຂເຓ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ປຏິຠາຄາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ, ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມເຓ ຫິ ວິທິເຕ ຕພ຺ພິສຍາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິສໍວິທິຕາ ນາມ ໂຫຕິ ສລກ຺ຂຓໂຕ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ປຈ຺ຉາ ຄຫເຓ ສນ຺ເທຫາຠາວໂຕ. ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ວິສຍໂຕ ທສ຺ສນກ຺ຂເຓ. ເອວໍ ປີຕິໍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຫຓເມວ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິປຏິສໍເວທນໍ ນາມ.

ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ທີຆສ຺ສ ອສ຺ສາສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕສ຺ສ ວເສນ, ປຊານໂຕ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປໍ ປຊານໂຕຕິ ຌານປຣິຍາປນ຺ນໍ ອວິກ຺ເຂປາປນ຺ນໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຊານໂຕ. ຍເຖວ ຫິ ອາຣມ຺ມຓມຸເຂນ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ປຏິສໍວິທິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ຕທາຣມ຺ມຓຊ຺ຌາເນປິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ທີຆໍ ປສ຺ສາສວເສນາຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ທສ຺ສິຕໍ ປີຕິປຏິສໍເວທນໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາວຊ຺ຊໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊໂຕຕິ ຌານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ສາ ປີຕີຕິ ສາ ຌານປຣິຍາປນ຺ນາ ປີຕິ. ຊານໂຕຕິ ສມາປນ຺ນກ຺ຂເຓ ອາຣມ຺ມຓມຸເຂນ ຊານໂຕ, ຕສ຺ສ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປສ຺ສໂຕຕິ ທສ຺ສນຠູເຕນ ຎາເຓນ ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕຕິ ຌານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫໂຕຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເວລໍ ຌານສມງ຺ຄີ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຌານຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວສິຠາວານໍ ວເສນ ຌານສ຺ສ ປຊານນມຸເຂນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິຍາ ປຏິສໍເວທນາ ທສ຺ສິຕາ. ອຘິມຸຈ຺ຈໂຕຕິ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ, ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິສິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕພ຺ພໍ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ອຠິຊານໂຕຕິອາທິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິອາທີສຸປິ ປຣິຊານໂຕຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ອວເສສປທານີຕິ ສຸຂປຏິສໍເວທີ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຏິສໍເວທີຕິ ປທານິ.

ເວທນາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຎ຺ຎາ ຄຫິຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ເວ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາຠູມິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກາຍິກສຸຂາທິສີເສນ ປກິຓ຺ຓກສງ຺ຂາຣທສ຺ສນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ສມເຖ ກາຍິກສຸຂາຠາວໂຕ. ໂສຕິ ປສ຺ສມ຺ຠນປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ນິໂຣໂຘ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອິມສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸພ຺ເພ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໕) ກາຍສງ຺ຂາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ປີຕິສີເສນ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປີຕິອປເທເສນ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ, ສຸຂຄ຺ຄຫຓໂຕ ເວທນານຸປສ຺ສນາປສງ຺ຄໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທ຺ວີສຸ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປເທສູຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ສຎ຺ຎາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາຕິ ເວທນານຸປສ຺ສນາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕປຏິສໍເວທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ. ອາໂມເທຕີຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ປີຕິຍາ ຌານວິສຍາຍ ໂມເທຕິ. ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນກ຺ຂເຓ.

ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໖໗. ຍທິປິ ອຣິຍາ ເນວ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ນາປິ ປເຣຫິ ສມາທເປນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ປກາເຣຫິ ມຕານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອນ຺ຕເຣ ມິຄລຓ຺ຑິເກນ ມາຣິຕານໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ອຕ຺ຖິຕາຍ ‘‘ອຣິຍປຸຄ຺ຄລມິສ຺ສກຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ມຣຓສມເຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ມຕານມ຺ປິ ສພ຺ຠາວໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາຕິ ຊານິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາຕິອາທິນາ ພ຺ຍຎ຺ຊນານຸຣູປໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາໂຓຕິ ຊານນ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ມນຸສ຺ໂສຕິ ອຊານິຕ຺ວາປິ ເກວລໍ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ເອວ ປາຣາຊິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຘກເຈຕນາວເສນ ເຈເຕຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ວຘກເຈຕນາຍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ປກປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ວຘາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ອຠິວິຕຣິຕ຺ວາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ, ເຕນາຫ ‘‘ນິຣາສງ຺ກຈິຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ສິຂາປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ວີຕິກ຺ກມຠູຕສ຺ສ ອປຣກາລກິຣິຍາຍຸຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ຊາຕິອຸຓ຺ຓາ ນາມ ຕທຫຸຊາຕເອຬກສ຺ສ ໂລມໍ. ເອວໍ ວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາຄນ຺ຕິ ເອວໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໍ. ຕໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ທຸຕິຍສຕ຺ຕາຫາທີສຸ ອພ຺ພຸທາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຫີນເວຄສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ສຫກາຣີປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ຊນໂກ. ກມ຺ມເມວ ຫິ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ກມ຺ມຊຣູປານໍ ຊນກປຈ຺ຈໂຍ, ຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອນຸປຫຕໍ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປໍ ສຫກາຣີປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາວ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ, ເຍນ ເກນຈິ ວິໂຣຘິປຈ຺ຈເຍນ ນິຣຸທ຺ຘຈກ຺ຂາທິປ຺ປສາທານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ຈກ຺ຂາທິກໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ.

ອຕິປາເຕນ຺ໂຕຕິ ອຕິປາເຕນ຺ໂຕ ວິນາເສນ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕປກາຣເມວາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິປາຕນວິຘານໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ. ສຣເສເນວ ປຕນສຠາວສ຺ສ ສຓິກໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອຕີວ ປາຕນໍ ສີຆປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ປາຓສ຺ສ ອຕິປາໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ. ອາຖພ຺ພຓິກາຕິ ອຖພ຺ພຓເວທິໂນ. ອຖພ຺ພຓນ຺ຕິ ອຖພ຺ພຓເວທວິຫິຕໍ. ມນ຺ຕໍ ປໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ອໂລຓໂຠຊນທພ຺ພສຍນສຸສານຄມນາທີຫິ ປໂຍເຄຫິ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເຕນ ຍຖິຈ຺ຉິຕປາຓວຘາທິຜລໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ເມສຸ ປວິຏ຺ຐໍ. ອີຕິນ຺ຕິ ປີຬໍ. ອຸປທ຺ທວນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຘິກຕຣໍ ປີຬໍ. ປຊ຺ຊຣກນ຺ຕິ ວິສມຊ຺ຊຣໍ. ສູຈິກນ຺ຕິ ສູຈີຫິ ວິຍ ວິຊ຺ຌມານໍ ສູລໍ. ວິສູຈິກນ຺ຕິ ສສູລໍ ອາມາຕິສາຣໍ. ປກ຺ຂນ຺ທິຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕາຕິສາຣໍ. ວິຊ຺ຊໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ຄນ຺ຘາຣວິຊ຺ຊາທິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊໍ ກຕູປຈາຣໍ ມນ຺ຕປຐນກ຺ກເມນ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ. ເຕຫີຕິ ເຕຫິ ວຕ຺ຖູຫິ. ປໂຍຊນນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນໍ. ອໂຫ ວຕາຍນ຺ຕິ ອຍໍ ຕໍ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ. ຄພ຺ຠນ຺ຕິ ອິທໍ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ຄພ຺ຠໍ. ກຸລຸມ຺ພສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ, ກຸລສ຺ເສວ ວາ, ກຸຏຸມ຺ພສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາວນາມຍິທ຺ຘິຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເຕສໍ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໂຕ ນ ສເມຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖພ຺ພຓິທ຺ຘິວເສເນວ ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຠາວນາມຍິທ຺ຘິວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິຕຣຖາຕິ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ປທສ຺ສ ຄເວສນມຕ຺ຕເມວ ຍຖາຣຸຕວເສນ ອຕ຺ໂຖ ສິຍາ, ຕທາ ປຣິຍິຏ຺ຐມຕ຺ເຕນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາທີນໍ ລທ຺ຘມຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສສນ຺ຕິ ຫິໍສນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສຕ຺ຖນ຺ຕິ ວໂຘປກຣຓສ຺ສ ປາສາຓຣຊ຺ຊຸອາທິໂນ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ນາມນ຺ຕິ ອາຫ ລຄຸຬາຕິອາທິ. ລຄຸຬນ຺ຕິ ມຸຄ຺ຄຣສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຕ຺ຖສງ຺ຄໂຫຕິ ມາຕິກາຍໍ ສຕ຺ຖຫາຣກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສຕ຺ຖສງ຺ຄໂຫ. ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາຕິ ປຣໂຕ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸຕິຍປທສ຺ສ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຈິຕ຺ຕາທິອເນກຕ຺ຖວິສຍຕ຺ຕາ ອິຕເຣຫິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຕ຺ຖໍ ນິຍເມຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໗໔. ກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕີຕິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ກມ຺ມມສ຺ສ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍຖາປີຕິ ອຸທ຺ທິສການຸທ຺ທິສກວເສນ. ປຈ຺ຉາ ວາ ເຕນ ໂຣເຄນາຕິ ເອເຕນ ອນາຄຕມ຺ປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຎ຺ຈ ‘‘ຍທາ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຈິເຣນ ສມິທ຺ຘິຍມ຺ປິ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຓາຕິປາໂຕ. ໂອປາຕຂຓນາທິຖາວຣປໂຍເຄສຸ ປໂຍຄກຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສາປິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ມຣເຓ ປາຓາຕິປາໂຕ ຈ ອນາຄຕາຣມ຺ມໂຓ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຓາຕິປາຕາທິໂຕ ວິຣຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປາຓາຕິປາຕາທິນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອມາເຣຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕນ. ທຸຕິຍປ຺ປຫາເຣນ ມຣຕີຕິ ປຐມປ຺ປຫາຣໍ ວິນາ ທຸຕິເຍເນວ ມຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມປ຺ປຫາເຣເນວາຕິ ປຐມປ຺ປຫາຣສມຸຏ຺ຐາປກເຈຕນາກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມປ຺ປຫາໂຣ ສຍເມວ ນ ສກ຺ໂກຕິ ມາເຣຕຸໍ, ທຸຕິຍໍ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຊີວິຕວິນາສເຫຕຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຐມປ຺ປຫາຣໍ ວິນາ ມຣຓສ຺ສ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ປໂຍໂຄ ເຕນ ຈ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສໍສນ຺ທນໂຕ ປຐມປ຺ປຫາເຣເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ທຸຕິເຍນ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎນ ປຸຄ຺ຄເລນ ທຸຕິຍປ຺ປຫາຣທານາທີສຸ ວິຍ. ຍທິ ປນ ທຸຕິຍປ຺ປຫາຣທາຍກສ຺ສາປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຘກເຈຕນາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຍເຄນາປິ ມຕຕ຺ຕາ ປໂຍຄກ຺ຂເຓ ປາຓາຕິປາໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມາປຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕິຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ອານນ຺ຕຣິຍາທິກມ຺ມວິຠາຄສ຺ສ ປາຣາຊິກາທິອາປຕ຺ຕິວິຠາຄສ຺ສ ຈ ປາກຏຠາວຕ຺ຖໍ. ‘‘ເອຬກໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ວິປຣີຕຄ຺ຄຫເຓປິ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິ ຍຖານິປນ຺ນສ຺ເສວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຍຖາວຕ຺ຖຸກໍ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອາຫ ອິມໍ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິອາທິ. ຆາຕໂກ ຈ ໂຫຕີຕິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ເມນ ພທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕາທິຄຸຓມຫນ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕວຘກເຈຕນາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘ ປນ ເຈຕນາ ທາຣຸຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂລຫິຕກນ຺ຕິ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ. ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຕິ ຍຸທ຺ຘກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ. ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ຄເຕຕິ ໂຍຘໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປິຕຣິ ວິທ຺ເຘ, ໂຍຘໍ ປນ ອວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເກວລໍ ປິຕຣິ ວິທ຺ເຘປິ ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິເຍວ ປິຕຣິປິ ວຘກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ, ເກວລໍ ໂຍເຘ ວິທ຺ເຘປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອານນ຺ຕຣິຍໍ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ປິຕຸວິສຍໍ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ວິຊ຺ຌາຕິ ເອວໍ ປາເທຫິ ຠູມິຍໍ ຐຕ຺ວາ ເອວໍ ຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາຕິອາທິນາ ວິຊ຺ຌນປ຺ປກາຣສິກ຺ຂາປນມຸເຂນ ອາຓາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຫຣາຕິ ທຬ຺ຫໍ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ປຫຣ. ເອວໍ ຆາເຕຫີຕິ ເອວໍ ກມ຺ມກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ມາເຣຫິ. ຕຕ຺ຕກາ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຓາຕິປາຕາຕິ ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸໂຠຫິ ປໂຍຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຫິ ອາຓາປໂກ ‘‘ເອວໍ ວິທ຺ເຘ ອສຸໂກ ເອວໍ ມຣຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ເອວໍ ວິຊ຺ຌາ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ, ນິຍມິຕສ຺ເສວ ມຣເຓ ອາຓາປກສ຺ສ ກມ຺ມພທ຺ໂຘຕິ ວທນ຺ຕິ. ສເຈ ອາຓຕ຺ໂຕ ‘‘ອສຸກ’’ນ຺ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສຣໍ ຂິປຕິ, ອາຓາປໂກ ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາຓາເປຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ມຣເຓປິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ, ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ນິຍມິຕມຣເຓເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຊ຺ເຌຕິ ຫຕ຺ຖິໂນ ປິຏ຺ຐິໂນ ມຊ຺ເຌ. ເອເຕນາຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຓາເປຕີຕິອາທິປາຬິວຈເນນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍເຄ.

ກິຎ຺ຈາປິ ກິຣິຍາວິເສໂສ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອນາຄໂຕ, ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ວິຊ຺ຌ, ເອວໍ ປຫຣ, ເອວໍ ຆາເຕຫີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໗໔) ກິຣິຍາວິເສສສ຺ສ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ອາຄຕໍ ກິຣິຍາວິເສສມ຺ປິ ປາຬິສໍສນ຺ທນໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອປໂຣ ນໂຍຕິອາທິມາຫ. ວິຊ຺ຌນນ຺ຕິ ອຸສຸສຕ຺ຕິອາທີຫິ ວິຊ຺ຌນໍ. ເຉທນນ຺ຕິ ອສິອາທີຫິ ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ເຉທນໍ. ເຠທນນ຺ຕິ ມຸຄ຺ຄຣາທີຫິ ສີສາທິເຠທນໍ ທ຺ວິຘາກຣຓໍ. ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກນ຺ຕິ ສີສກຏາເຫ ຈມ຺ມໍ ສຫ ເກເສຫິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຖູລສກ຺ຂຣາຫິ ສີສກຏາຫໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ສງ຺ຂວຓ຺ຓກຣຓວເສນ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກມ຺ມກຣຓໍ. ເອວມາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ພິຬງ຺ຄຖາລິກາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸເຣ ປຫຣິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄີວາຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາຕິອາທິນາ ສຣີຣາວຍວປ຺ປເທເສສຸ ປຫຣຓວິຊ຺ຌນາທິນິຍໂມປິ ກິຣິຍາວິເສເສເຍວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກາທິສຣີຣປ຺ປເທສວິສຍາຍປິ ຆາຕນາຍ ຕຕ຺ຖ ປເວສິຕຕ຺ຕາ, ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໑໗໔ ປໂຍຄກຖາວຓ຺ຓນາ) ປຸຣໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຫີຕິອາທິກສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາປາຐສ຺ສ ‘‘ປຸຣິມປສ຺ສາທີນມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸສຠາຄໂຕ ວຕ຺ຖຸຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ປຸຣໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາຕິອາທີ’’ຕິ ເອວມຘິປ຺ປາຍກຖນໍ, ຕໍ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກາທິກສ຺ສ ສຣີຣປ຺ປເທເສ ກມ຺ມກາຣຓາກຣຓສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍ ກິຣິຍາວິເສສວິສເຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຓຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣມາຣຓເມວ ຫິ ວຕ຺ຖຸວິສໍວາໂທ, ນ ປຫຣິຕຸໍ ອາຓຕ຺ຕໍ ສຣີຣປ຺ປເທສວິສໍວາທນໍ, ເຕນາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ວິສໍ ວາເທຕ຺ວາ…ເປ… ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣຕິ. ປຸຣໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຫີຕິ ວາ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ’’ຕິ, ອິທໍ ປນ ຍຖາຓຕ຺ຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ກິຣິຍາວິເສສວິສງ຺ເກເຕນ ກມ຺ມພທ຺ຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາຓຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ກິຣິຍາວິເສສນິຍໂມປິ ທສ຺ສິໂຕ, ອິຕຣຖາ ຍຖາຓຕ຺ຕິຍາຕິ ວຈນສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຕາປຕ຺ຕິໂຕ. ວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ ຈ ‘‘ວຕ຺ຖູຕິ ມາເຣຕພ຺ໂພ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໔) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ຍຖາຓຕ຺ຕສ຺ສ ປຫຣິຕພ຺ພສຣີຣປ຺ປເທໂສປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ປຸຣໂຕ ປຫຣຓາທິປິ ກິຣິຍາວິເສເສ ເອວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວຕ຺ຖຸວິເສເສນາຕິ ມາຕຸອາທິມຕສຕ຺ຕວິເສເສນ. ກມ຺ມວິເສໂສຕິ ອານນ຺ຕຣິຍາທິກມ຺ມວິເສໂສ. ອາປຕ຺ຕິວິເສໂສຕິ ປາຣາຊິກາທິອາປຕ຺ຕິວິເສໂສ.

ຍທາ ກທາຈິ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫຕິ ອາຓຕ຺ຕທິວສໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທິວສສ຺ສ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ. ເອຕໍ ຄາເມ ຐິຕນ຺ຕິ ຄາໂມ ປຸຄ຺ຄລນິຍມນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ໂອກາສນິຍມນຕ຺ຖໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອເຕນ ກາໂລກາສອາວຸຘອິອຍາປຖກິຣິຍາວິເສສານໍ ນິຍມິຈ຺ຉາຍ ອສຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປກາເຣນ ມຣຓເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອາຓາປກສ຺ສ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເທສກາລາທິນິຍມສ຺ສ ວິສງ຺ເກເຕປິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘເຍວາຕິ ຎາປິຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຍທາ ກທາຈິ ເຍນ ເກນຈິ ປກາເຣນ ມຣຓເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ກາລາທິວິສງ຺ເກເຕນ ອກຸສລໂຕ ໂຈທນໂຕ ວາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ເລເສນ ກາລາທິນິຍມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກໂຕ ປຣິຍາເຍນ ອມຸຈ຺ຈນໂຕ ກາລາທິວິສງ຺ເກເຕປິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘວາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈາຣຓໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເກຈິ ປເນຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ຕຸຓ຺ເຑນາຕິ ອຄ຺ຄໂກຏິຍາ. ຖຣຸນາຕິ ຂຄ຺ຄມຸຏ຺ຐິນາ. ເອຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ຄມເນນ ປຸຄ຺ຄໂລວ ນິຍມິໂຕ, ນ ອິຣິຍາປໂຖ, ເຕນາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ທີຆໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ທີຆສຓ຺ຐານານໍ ພຫຸຠາວໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ເອວຣູປຎ຺ຈ ທີຆ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອສາຘາຣຓລກ຺ຂເຓນ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາຓາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຕາທິສໍ ມາເຣມີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈິຕ຺ເຕນ ພຫູສຸ ທີຆສຓ຺ຐາເນສຸ ເອກໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ ວາຈາຍ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕາທິເສ ມາຣິເຕ ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣປາຓິມ຺ຫິ ປາຓສຎ຺ຎິຕາລກ຺ຂຓສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເນວຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອາຓາປໂກ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ໂອກາສນິຍເມ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເນວ ວຘໂກ ມຸຈ຺ຈຕິ ນ ອາຓາປໂກ’’ຕິ. ໂອກາສຎ຺ຫິ ນິຍເມຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ນິສິນ຺ນໍ ມາເຣຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ສຍໍ ປນ ຕທາ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂອກາເສນ ສຫ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ເສວ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ສຍໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານເມວ ນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ມາຣິຍຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕໂນປິ ຊີວິຕໍ ອາຣພ຺ຠ ວຘກເຈຕນາ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຣສ຺ມິໍ ຕຕ຺ຖ ມາຣິເຕ ອາຓາປກສ຺ສ ກມ຺ມພທ຺ໂຘຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວຣູເປ ຐາເນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິນິຍໂມ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ນ ອນາທຣິຍໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕາວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສເຈ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ໂສ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍໍ ປຣໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຕເທວ ໂຫຕິ. ອຖ ໂສ ອວສ຺ສໍ ຆາເຕຕິ, ຍໍ ປຣໂຕ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໗໔) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອິມສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ, ນ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍານີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕາທີນມ຺ປິ ອາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິທຎ຺ຈ ຍຖາຓຕ຺ຕິວເສນ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປເນ ອສຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ໂວໂຣປເນ ສຕິ ເຕສມ຺ປິ ອາໂຣຈນກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕຕິ ອິທໍ ອວສ຺ສໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓສຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕກ຺ຂເຓເຍວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ສເຈ ຫິ ໂສ ອວສ຺ສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສ຺ສຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ນ ນິປ຺ຜາເທສ຺ສຕິ, ຕທາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິທໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນຍທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ນ ປເນຕໍ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ເຕນາຫ ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິອາທິ, ເອວໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ນ ສິຍາຕິ ວຘກສ຺ສ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ມຣຓປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ເນວ ສິຍາ, ເອວໍ ອໂນຬາຣິກວິສເຍປິ ຕາວ ທຸກ຺ກຏໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຣຓປຏິຄ຺ຄຫເຓຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓາທິ ນິທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ອໂຫ ວຕ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຫໂຕ ອສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ມຣຓາຠິນນ຺ທນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓາທິຠິນນ຺ທເນ ທຸກ຺ກເຏ ສຕິ ປເຄວ ‘‘ອຫໍ ຕໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຣຓປຏິຄ຺ຄຫເຓຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສເວຕໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອວຘາຣເຓນ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ນຕ຺ເຖວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ປຐມໍ ອາຓຕ຺ຕທຸກ຺ກຏເມວສ຺ສ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ເອເກນ ປໂຍເຄນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານໍ ອສມ຺ຠວາ. ປຸຣິມນເຍຕິ ສມນນ຺ຕຣາຕີເຕ ອວິສກ຺ກິຍທູຕນິທ຺ເທເສ. ເອຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂອກາສາຠາເວນາຕິ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂອກາສາຠາເວນ, ນ ປນ ອາປຕ຺ຕິອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໗໕. ສຍໍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານກາເລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາຈາຍ ວາຈາຍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມມ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອິມໍ ມາເຣຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ມຣຓາຠິນນ຺ທນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຈຣາປິ ນາມ ຕໍ ນ ຫນນ຺ຕີຕິອາທິວາຈາຍປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ທ຺ເວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ມຣຓໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ອຸໂຠ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຣຓໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ຕສ຺ສ ປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາຍ ເຈຕນາຍ ເອກຕ຺ເຕປິ ‘‘ທ຺ເວ ປາຓາຕິປາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາສງ຺ຂາຕໍ ພລວຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕີສຸ ມຫາວິປາກຕ຺ຕາ ‘‘ອກຸສລຣາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ພຫູ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຣຓສໍວຓ຺ຓເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຕກາ ປາຓາຕິປາຕາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ສໍວຓ຺ຓນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕການມ຺ປິ ວຕ຺ຕມານໍ ອນາຄຕຎ຺ຈ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສພ຺ພໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາວ ເຈຕນາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຕຕ຺ຕກາ ປາຓາຕິປາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກາຫິ ເຈຕນາຫິ ທາຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ເອກາວ ສາ ເຈຕນາ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຏິສນ຺ຘິວິປາກໍ ປນ ສຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣເຈຕນາ ຈ ເອເກກເມວ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໗໖. ເຍສໍ ຫຕ຺ຖໂຕຕິ ເຍສໍ ຎາຕກປວາຣິຕາທີນໍ ຫຕ຺ຖໂຕ, ອິທຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣູປິຍມູລສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນວ ຘນຎ຺ເຈ, ສຍເມວ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈຕິ, ມູລໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ໂປຕ຺ຖກສ຺ສ ໂປຕ຺ຖກສາມິໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາປາທນເມເວຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເລຂາທສ຺ສນໂກຕູຫລກາຕິ ສຸນ຺ທຣກ຺ຂຣໍ ທິສ຺ວາ ວາ ‘‘ກີທິສໍ ນຸ ໂຂ ໂປຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິ ວາ ໂອໂລເກຕຸກາມາ.

ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປໂຍຄຕ຺ຕາຕິ ສຣີຣໂຕ ປາຓວິໂຍຊນສ຺ສ ນິຏ຺ຐາປກປໂຍຄຕ຺ຕາ. ໂອປາຕຂຓນຕ຺ຖໍ ປນ ກຸທາລາທິອຕ຺ຖາຍ ອໂຍພີຊສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ອກປ຺ປິຍປຖວິໍ ວາ ກຸທາລທຓ຺ຑາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຠູຕຄາມໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ປາຓາຕິປາຕປໂຍຄຕ຺ຕາຠາວາ ອທິນ຺ນາທານປຸພ຺ພປຍໂອເຄ ວິຍ ທຸຕິຍປຣິເຍສນາທີສຸປິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏຏ຺ຐາເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ມຸສາວາທາທິປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປມາເຓຕິ ອຕ຺ຕນາ ສລ຺ລກ຺ຂິເຕ ປມາເຓ. ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາຕິ ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທສໍ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ. ປໍສຸປຈ຺ຉິນ຺ຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິມໍ ປໍສຸປຈ຺ຉິໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ອລນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐາເປຕຸກາມຕາຍ ສພ຺ພນ຺ຕິມປຍໂອຄສາຘິກາ ເຈຕນາ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ, ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ອວູປສນ຺ເຕເນວ ປໂຍເຄນ ຂຓິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ສພ຺ພນ຺ຕິມາ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຕຣາສຸ ປນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປຕິຕ຺ວາ ມຣນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ກິຎ຺ຈິ ຂຓິຕ຺ວາ ອປຣສ຺ມິມ຺ປິ ທິວເສ ຕໂຕ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ຂຓິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣໂຘ ຎາຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ, ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ວາ. ອຣຫນ຺ຕາປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ປາຕິຍມານານໍ ອມຣິຕຸກາມານມ຺ປິ ອຣຫນ຺ຕານໍ ມຣຓໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມນເຍຕິ ‘‘ມຣິຕຸກາມາ ອິຘ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍ. ວິສງ຺ເກໂຕຕິ ມຣິຕຸກາມານໍ ມາເຣຕຸກາມານຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຂຕຕ຺ຕາ ອມຣິຕຸກາມານໍ ມຣເຓ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖ ປຕິຕໍ ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ປຕນປຈ຺ຈຍາ ມຣຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາວາເຏ ປຕິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຈິຣາຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາຣິເຕ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕໂຣເຄນ ປີຬິຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ປາສາຓາທີສຸ ປຕເນນາປິ ມຣເຓປິ ໂອປາຕຂຓໂກ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອມຣິຕຸກາມາ ວາຕິ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ໂອປປາຕິເກ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ມເຕປິ ປາຣາຊິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຕນໍ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ເຈ? ຕຕ຺ຖສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຍວ ປຕນນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ວິໂຣໂຘ. ຍສ຺ມາ ມາຕຸຍາ ປຕິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິຕລິງ຺ຄາຍ ມຕາຍ ໂສ ມາຕຸຆາຕໂກ ໂຫຕິ, ນ ເກວລໍ ມນຸສ຺ສປຸຣິສຆາຕໂກ, ຕສ຺ມາ ປຕິຕສ຺ເສວ ວເສນ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປຕນຣູປໍ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ອກາຣຓໍ ‘‘ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕປິ ເອກສນ຺ຕານຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຄຕຕ຺ຕາ. ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ອປິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ປນ ສຠາເວນ ສຕ຺ຕາ ຊາຍນ຺ຕິ, ເຕເນວ ມຣນ຺ຕິ, ໂສວ ເຕສໍ ຣູປນ຺ຕຣຄ຺ຄຫເຓປິ ສຠາໂວຕິ ‘‘ມຣຓຣູປເມວ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຈ຺ຉິໂມ ວາໂທ ປມາຓໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປາຬິຍໍ ‘‘ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ວາ ຕສ຺ມິໍ ປຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ປຕິເຕ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ມຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ‘‘ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ’’ຕິ ຫິ ປຐມໍ ສກຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣູປນ຺ຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ຐິເຕເຍວ ຍກ຺ຂເປເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕວິຄ຺ຄໂຫ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ວາ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄເຫນ ຐິຕຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ອາເວຓິກໍ ກຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕິຣຈ຺ຉາໂນ ວາ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍກ຺ຂເປຕຣູເປນ ມເຕປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ມຣຓຣູປສ຺ເສວ ປມາຓຕ຺ຕາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອຕິທິສຕິ.

ມຸຘາຕິ ອມູເລນ. ໂສ ນິທ຺ໂທໂສຕິ ເຕນ ຕຕ຺ຖ ກຕປໂຍຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ຍທິ ປນ ໂສປິ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ກໂຣຕິ, ນ ມຸຈ຺ຈຕິ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວໍ ປຕິຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ມຍາ ກເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອທສ຺ສນໍ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸອຸທ຺ຘຣາ ວາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ໂອປາຕສ຺ສ ປູຣເຓ ປໂຍຊນທສ຺ສນໍ. ອຸຕ຺ຕາເນ ກເຕ ໂອປາເຕ ສີຆໍ ອມ຺ເຫຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ມາເຣຕຸໍ ສຸອຸທ຺ຘຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ມູລຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປນ ປຈ຺ຉິໂມປິ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ປຸນ ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເອວໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຊາຕປຖວີ ຊາຕາຕິ ອີທິເສ ປຸນ ອຎ຺ເຎນ ໂອປາເຕ ຂເຕ ຕທາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຊາຕປຖວີສທິສໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສຸຏ຺ຐຸ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທຬ຺ຫຕຣໍ ປູຣິເຕປິ ມຸຈ຺ຈຕິເຍວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຖທ຺ຘຕຣນ຺ຕິ ຖິຣກຣຓຕ຺ຖໍ ອປຣາປຣາຍ ປາສຍຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ຕເມວ ວາ ສິຖິລຠູຕປາສໍ ຖທ຺ຘຕຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ຂາຓຸກນ຺ຕິ ປາສຍຏ຺ຐິພນ຺ຘນຂາຓຸກໍ. ຕຕ຺ຖຊາຕກຍຏ຺ຐິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິທໍ ອຣຎ຺ເຎ ຍຖາຐິຕເມວ ທຓ຺ຑໍ ມູເລ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສພນ຺ຘນໂຍຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ປາສໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ, ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປນ ມູເລປິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຊ຺ຊຸເກຕິ ວາເກຫິ ເອກວາຣໍ ວຏ຺ຏິຕຣຊ຺ຊຸເກ. ສຍໍ ວຏ຺ຏິຕນ຺ຕິ ຕນຸກວຏ຺ຏິຕໍ ທິຄຸຓຕິຄຸຓຕາປາທເນນ ອຕ຺ຕນາ ວຏ຺ຏິຕໍ. ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ປາກຕິກໍ ກຕ຺ວາ. ໂຄເປນ຺ໂຕປີຕິ ຫີຣໍ ຫີຣໍ ກຕ຺ວາ ໂຄເປນ຺ໂຕປິ.

໑໗໗. ອາລມ຺ພນຣຸກ຺ໂຂ ວາຕິ ຕຕ຺ຖຊາຕກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຕ຺ຖເມວ ກຕ຺ວາຕິ ມາຣຓຕ຺ຖເມວ ອໂຍພີຊສມຸຏ຺ຐາປນາທິນາ ວາສິອາທິໍ ສຕ຺ຖໍ ກາເຣຕ຺ວາ. ປາກຕິກນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ກຕໍ ປກຕິສຕ຺ຖເມວ ລຠິຕ຺ວາ ມູລຏ຺ເຐນ ຐປິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ມູລຏ຺ໂຐ ມຸຈ຺ຈຕິ. ວິສມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ອາລິຕ຺ຕໍ ວິສມຓ຺ຑລໍ.

ວຕ຺ວາ ອສິໍ ອຸປນິກ຺ຂິປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸເຂນ ອວຕ຺ວາ ມນສາວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປນິກ຺ຂິປເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຣິມນເຍນາຕິ ເຍສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມູລໍ ຄຫິຕນ຺ຕິອາທິນາ. ວິສຠາຄໂຣໂຄ ນາມ ກຸຏ຺ຐາທິວິຣູປຠາວໂຕ, ຄຓ຺ຑປີຬກາທິ ວາ ຊີວິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈນີກຕ຺ຕາ.

໑໗໘. ມນາປິເຍປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອເຕນ ມນາປິຍໍ ຣູປໍ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວາ ມນາປຣູປໍ, ຕສ຺ສ ສມີເປ ຐເປຕິ, ອຕ຺ຕນາ ວາ ມນາປິເຍນ ຣູເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີຕິອາທິ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ‘‘ອລາຠເກນ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຸປສໍຫຣຕິ, ເຕເນວ ‘‘ສເຈ ອຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອລາຠເກນ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຣາຊິໂກຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຫາກຈ຺ຉຸ ນາມ ວລ຺ລິຜລວິເສໂສ, ຍສ຺ສ ມຊ຺ຊາຣປາທສ຺ເສວ ສຓ຺ຐານໍ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ສຸຂຸມໂລມານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຫໍສປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ຫໍສາທີນໍ ປກ຺ຂໂລມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ມຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ປາຣາຊິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏາ ນ ມຸຈ຺ຈນໂຕ.

໑໗໙. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ອິທໍ ມຣຓສໍວຕ຺ຕນິກອຸປກ຺ກມສ຺ສ ອສລ຺ລກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ອິມິນາ ອຸປກ຺ກເມນາຕິອາທິ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປນ ມຣຓສໍວຕ຺ຕນິກວິສາທິອຸປກ຺ກມກຣຓສ຺ສ ອຊານນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ອິມິນາ ອຍໍ ມຣິສ຺ສຕີຕິອາທິ. ນ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທກໍ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ມຣຓໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິ. ອນຸປ຺ປພນ຺ຘາຠາວາຕິ ໂທມນສ຺ສວີຖີນໍ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິອຠາວາ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໘໐. ໂວຫາຣວເສນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄໂວຫາຣວເສນ, ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາກ຺ຂເຓ ກຣຸຓາຍ ອຠາວໂຕ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ປາເສ ພທ຺ຘສູກຣໂມຈນໍ (ປາຣາ. ໑໕໓) ວິຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍຖາຍຸນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຖານຸສນ຺ຘິນາ’’ຕິ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວິຊ຺ຊມາເນ ສາຏກໍ ວລິໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ວລິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ປຏິເວກ຺ຂຓຎ຺ເຈຕໍ ຄິຫີນໍ ສນ຺ຕເກ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ມຸສເລ ອຸສ຺ສິເຕຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ມຸສເລສຸ ຠິຕ຺ຕິໍ ອປສ຺ສາຍ ຐປິເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທຸກ຺ຂລຠຓ຺ຑິກນ຺ຕິ ອຸທຸກ຺ຂລຕ຺ຖາຍ ອານີຕໍ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ. ປຣິພນ຺ຘນ຺ຕິ ໂຠຊນປຣິພນ຺ຘໍ, ໂຠຊນນ຺ຕຣາຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໘໑. ອຄ຺ຄກາຣິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣິກ-ສທ຺ທສ຺ສ ຠາວວຈນຕ຺ຕາ ‘‘ອຄ຺ຄກິຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາປິ ຍສ຺ມາ ກິຣິຍໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ທານສງ຺ຂາຕາຍ ອຄ຺ຄກິຣິຍາຍ ຍຸຕ຺ຕປິຓ຺ຑປາຕເມວ ອິຘ ອຸປຈາຣຍຸຕ຺ຕິຍາ ອຄ຺ຄກິຣິຍາຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ປຐມໍ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິອາທິ.

໑໘໒-໓. ທຓ຺ຑມຸຄ຺ຄຣນິຂາທນເວມາທີນໍ ວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຓ຺ໂຑ ນາມ ທີຆທຓ຺ໂຑ. ມຸຄ຺ຄໂຣ ນາມ ຣສ຺ໂສ. ເວມໍ ນາມ ຕນ຺ຕວາຍານໍ ວຕ຺ຖວາຍນອຸປກຣຓໍ, ເຍນ ວີຕໍ ຕນ຺ຕໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕເຍນາຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາເມນ. ວິເສສາຘິຄໂມຕິ ສມາຘິ ວິປສ຺ສນາ ຈ. ວິເສສາຘິຄມນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມປຏິລາຠໍ. ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາຕິ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ອິທຎ຺ຈ ວິເສສສ຺ສ ອຘິຄຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຄຕວິເສສາ ຫິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູນໍ ອວສ຺ສໍ ອຘິຄມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ, ອຘິຄຕວິເສເສນ ປນ ອພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາປິ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຘິຄມນ຺ຕຣາຍວິໂນທນຕ຺ຖເມວ ອາຫາຣູປຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕທຘິຄເມ ໂສ ນ ກາຕພ຺ໂພວ. ກິໍ ປນາຘິຄມໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ສຠາຄານນ຺ຕິອາທິ. ຠຓ຺ຑກໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕາຕິ ຈີວຣໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕາ. ໂຘວນທຓ຺ຑກນ຺ຕິ ຈີວຣໂຘວນທຓ຺ຑໍ.

໑໘໕. ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ປາເຕຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕຕິ ຍຖາຓຕ຺ຕິຍາ ອກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍທິ ປນ ອາຓາປໂກ ມທ຺ທນມ຺ປິ ມທ຺ທາປນມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ໂວຫາຣວເສນ ‘‘ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຣຓວຓ຺ຓໍ ວາ ສໍວຓ຺ເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໗໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ປຣິຍາໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ປຣິຍາເຍນ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ໂຂ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອວິຊາຍນຕ຺ຖາຍ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄພ຺ໂຠ ວິນສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ທິນ຺ເນ ຕຖາມຣນ຺ຕານໍ ວເສນ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ, ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ທິນ຺ເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຣຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເນວຕ຺ຖິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ.

ສຫຘມ຺ມິການນ຺ຕິ ເອກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ສຫສິກ຺ຂມານຘມ຺ມານໍ, ສຫຘມ຺ເມ ວາ ສິກ຺ຂາປເທ ສິກ຺ຂນຠາເວນ ນິຍຸຕ຺ຕານໍ. ສມສີລສທ຺ຘານນ຺ຕິອາທິນາ ທຸສ຺ສີລານໍ ຠິນ຺ນລທ຺ຘິການຎ຺ຈ ອກາຕຸມ຺ປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຕສໍ ວາ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ. ອຣິເຍຫິ ອກຕາ ອຍຸຕ຺ຕວເສນ ອກຕປຸພ຺ພາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ.

ປຏິຍາທິຍຕີຕິ ສມ຺ປາທິຍຕິ. ອກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວທນ຺ຕິ, ອຍຸຕ຺ຕຕາວເສເນວ ປເນຕ຺ຖ ອກຣຓປຏິກ຺ເຂໂປ ຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ອາປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍາວ ຎາຕກາ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຍາວ ຕສ຺ສ ຎາຕກາ ປສ຺ສນ຺ຕິ.

ປິຕຸຠຄິນີ ປິຕຸຈ຺ຉາ. ມາຕຸຠາຕາ ມາຕຸໂລ. ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີຕິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ນ ຍາຈນ຺ຕີຕິ ລຊ຺ຊາຍ ນ ຍາຈນ຺ຕິ. ‘‘ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຖາ ເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ເຠສຊ຺ຊກຣຓສ຺ສ ປາຬິຍໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກສ຺ສ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໘໗) ເອວໍ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕເນວ ອາປຕ຺ຕິ ສິທ຺ຘາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ເຕສຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອສາໂລຫິຕານໍ, ເຕນາຫ ເອເຕສໍ ປຸຕ຺ຕປຣມ຺ປຣາຍາຕິອາທິ. ກຸລປຣິວຏ຺ໂຏຕິ ກຸລສ຺ມິໍ ຎາຕິປຣມ຺ປຣາ. ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ‘‘ຕາວກາລິກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ ເທນ຺ຕສ຺ສາປິ ປນ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນາ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ວາ ກຸລທູສນໍ ວາ ນ ໂຫຕິເຍວ, ເຕນາຫ – ‘‘ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວາ ກຸລທູສກາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຎາຕການຎ຺ຫິ ສນ຺ຕກໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຸລທູສນາທິ ນ ສິຍາ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ‘‘ຈູຬມາຕຸຍາ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ພປເທສຸ.

ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາຫຣາມາຕິ ອິທໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ‘‘ມມ ຎາຕການໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ເຕຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ຈ ສາມເຓຣາທີນໍ ອປຈ຺ຈາສາຍປິ ປຣຊນສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊກຣຓໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ‘‘ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ, ‘‘ຎາຕິສາມເຓເຣຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນາຕິ ອາຄນ຺ຕຸກໂຈຣາທີນໍ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ‘‘ມນຸສ຺ສາ ນາມ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຕຫິ ລາຠໍ ອປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ. ປຈ຺ຈາສາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມກຸລທູສນາທິໂທໂສ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເອວໍ ອຸປກາເຣ ກເຕ ສາສນຄຸຓໍ ຎຕ຺ວາ ປສີທນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ກຣເຓ ປນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ອາຄນ຺ຕຸກາທີນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລາທີນມ຺ປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານວິຠາຄສ຺ສນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ‘‘ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ສພ຺ເພສໍ ທາຕຸໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ອປຈ຺ຈາສີສນຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາຊີວກຸລທູສນາທິໂທສນິເສຘນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ເຠສຊ຺ຊກຣຓສງ຺ຂຕາຍ ອິມິສ຺ສາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖໍ ອາຄນ຺ຕຸກໂຈຣາທີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕານໍ ທາເນເນວ ຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ມຸຈ຺ຈນໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນາປິ ອກາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສທ຺ຘໍ ກຸລນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐໂຣຄີນໍ ປຣິຍາເຍນາປິ ວຕ຺ວາ ວິຈຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສາປິ ປນ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍກຖາປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມຸລ຺ລເປສີຕິ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ອາຈຣິຍຠາໂຄຕິ ວິນຍາຈາຣໍ ອໂກເປຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊາຈິກ຺ຂເຓນ ເວຊ຺ຊາຈຣິຍຠາໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸປ຺ຜປູຊນຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຍມານໍ ຣູປິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕຠຊເນນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ກປ຺ປິຍວເສນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ’’ຕິ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣູປິຍໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸປ຺ຜປູຊນຕ຺ຖໍ ປຸປ຺ຜໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກປ຺ປິເຍນ ກມ຺ເມນ ຄາຫາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍທິ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຠສຊ຺ຊກຣຓໍ ວິຍ ຄິຫິກມ຺ມໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສນຕ຺ຕາ ອນຊ຺ຌິຏ຺ເຐນປິ ຠຓິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ, ປເຄວ ອຊ຺ຌິຏ຺ເຐນາປີຕິ ‘‘ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈາເລຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຓໍ ເອຕ຺ຖ ປເວເສມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ເອວໍ ກເຕ ປຣິຕ຺ຕາຓາ ຕຕ຺ຖ ປເວສິຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫາຣໂຕ…ເປ… ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິທໍ ອຎ຺ຎາຕກຄຫຏ຺ເຐ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາເທສຸ ອຸທກໍ ອາກິຣິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ມິໍ ເທເສ ຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍາ ນິສິນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທສຸ ໂຣຄວູປສມນາທິອຕ຺ຖາຍ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ກຣິຍມາເນ ຍທິ ປາເທ ອປເນນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ອວມງ຺ຄລນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຣໂຄ ວາ ນ ວູປສມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປາທາ ອປເນຕພ຺ພາ’’ຕິ. ມຕສຣີຣທສ຺ສເນ ວິຍ ເກວລໍ ສຸສານທສ຺ສເນປິ ‘‘ອິທໍ ຊາຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຂຍຄມນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ມຣຓສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີວຖິກທສ຺ສເນ…ເປ… ‘ມຣຓສ຺ສຕິໍ ປຏິລຠິສ຺ສາມາ’ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເລສກປ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ນສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ປຣິວາຣຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ ອຄ຺ຄຫິຕອຄ຺ໂຄ, ອປຣິຠຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຫາປຓຄ຺ຆນໂກ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ທາຍເກຫິ ພຫຸພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທິນ຺ນຠາວໍ ທີເປຕິ. ຖາລເກຕິ ສງ຺ຆິເກ ກໍສາທິມເຍ ຖາລເກ, ປຕ຺ໂຕປິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທາມຣິກໂຈຣສ຺ສາຕິ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏໂຈຣສ຺ສ. ອທີຍມາເນປິ ‘‘ນ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາມິສສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອລາເຠນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ຉິທ຺ທສ຺ສ ຈ ວິວຣສ຺ສ ປຏິສນ຺ຖຣຓໍ ປິທຫນໍ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ, ໂສ ປນ ຘມ຺ມາມິສວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກສ຺ສ ກາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ວາ…ເປ… ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ເຍວາ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ຕາວາຕິອາທິມາຫ. ຂີຓປຣິພ຺ພຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຄຕິຠາວໍ ກາຣຸຎ຺ຎຠາຊນຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນ ຈ ຕພ຺ພິຘຸຣານໍ ສມິທ຺ຘານໍ ທາຍກາທີນໍ ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ເຕປິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕຓ຺ຑຸລາທິມ຺ຫິ ທາຕພ຺ເພ ສຕິ ‘‘ອເວລາຍໍ…ເປ… ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາສີສນປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ມນຸສ຺ສາ ນາມາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນຸຎ຺ຎາຕານໍ ປນ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນາປິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈາສີສາຍ ປນ ສຕິ ກຸລທູສນມ຺ປິ ໂຫຕິ.

ອຸພ຺ພາເສຕ຺ວາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຕິໂຍຊນໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ເຕ ມນຸສ຺ເສ ປລາເປຕ຺ວາ. ວຣໂປຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ອເນກປ຺ປກາຣອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິອຸຕ຺ຕມຣູປວິຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖຣຓໍ.

໑໘໗. ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິເຍສຸ ປຸພ຺ເພ ເອກສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິປໂຕທເກນ ມາຣິຕຕ຺ຕາ ເສເສສຸ ໂສຬສຊເນສຸ ອຸທຣໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນເມກໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເສສາປິ ປນ຺ນຣສ ຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທູຫລປາສາຓາ ວິຍາຕິ ອທູຫເລ ອາໂຣປິຕປາສາຓາ ວິຍ. ກມ຺ມາຘິປ຺ປາຍາຕິ ຕຊ຺ຊນີຍາທິກມ຺ມກຣຓາຘິປ຺ປາຍາ.

ອາວາເຫຕ຺ວາຕິ ອາວິສາເປຕ຺ວາ. ຣູປໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທາທີນິ ຉິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປິຏ຺ຐາທິມເຍ ຣູເປ ອມນຸສ຺ສໍ ອາວາເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທາທີນິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ມາເຣຍ຺ຍາຕິ ອິທໍ ສມ຺ຠາວນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕາທິສາ ມຫານຸຠາວາ ຍກ຺ຂາ ສຕ຺ຖຆາຕາຣຫາ ໂຫນ຺ຕິ ເທວາສຸຣຍຸທ຺ເຘປິ ເຕສໍ ສຕ຺ຖປ຺ປຫາເຣນ ມຣຓາຠາວາ.

໑໘໘. ປຫາໂຣ ນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອມນຸສ຺ສໍ ໂກຘຈິຕ຺ເຕນ ປຫຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຈິກິຈ຺ຉາຘິປ຺ປາເຍນ ປຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາຈາໂຣຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕາລປຓ຺ຓໍ…ເປ… ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອມນຸສ຺ສາ ຕາລປຓ຺ຓພນ຺ຘເນນ ປລາຍນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທຎ຺ຈ ຄິຫີນໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມວເສນ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໘໙. ໂຍ ຣຸກ຺ເຂນ ໂອຕ຺ຖໂຕປິ ນ ມຣຕີຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໙໐. ທພ຺ພູປກຣຓານີຕິ ເກຫິຈິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐປິຕານິ ສປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຐານາຈາວນາຠາເວນ ວິນາສາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂິຑ຺ຑາຘິປ຺ປາເຍນາປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂຕິຓາທີສຸ ອຄ຺ຄິກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອລ຺ເລສຸ ປນ ກີຬາຘິປ຺ປາເຍນປິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ, ປຏິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ ອຄ຺ຄິ ປຏຄ຺ຄິ, ຕສ຺ສ ອລ຺ລຕິຓາທີສຸປິ ທານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ເທນ຺ເຕນ ທູຣໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທາວຄ຺ຄິໍ ທິສ຺ວາ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ເອກກ຺ຂເຓ ອທຕ຺ວາ ເອກເທສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ສຓິກໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຍຖາ ມຫນ຺ໂຕປິ ອຄ຺ຄິ ວິຫາຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອພ຺ໂຠກາສໍ ກຕ຺ວາ ປຏຄ຺ຄິ ທາຕພ຺ໂພ, ໂສ ທາວຄ຺ຄິໂນ ປຏິປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຕນ ສຫ ນິພ຺ພາຕິ. ປຣິຕ຺ຕກຣຓນ຺ຕິ ສມນ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂຕິຓາທິຈ຺ເຉທນປຣິຂາຂຓນາທິອາຣກ຺ຂກຣຓໍ, ເຕນາຫ ຕິຓກຸຏິການໍ ສມນ຺ຕາ ຠູມິຕຈ຺ຉນນ຺ຕິອາທິ.

໑໙໑. ເຂຕ຺ຕເມວ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸ ເອກສ຺ສາປິ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ວີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເຂຕ຺ເຕ ເອກສ຺ສາປິ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກໍ, ‘‘ທ຺ວີຫິ ເອວ ມາເຣຫິ ນ ເອເກນາ’’ຕິ ນິຍມິເຕ ປນ ເອເກເນວ ມາຣິເຕ ນຕ຺ຖິ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ທ຺ເວ ເອວ ປຸຣິສາຕິອາທີສຸປິ. ປຸພ຺ເພ ກຕສີສຈ຺ເຉທປໂຍຄໂຕ ອຎ຺ໂຎ ປໂຍໂຄ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທໂກ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ປຐເມນ ປໂຍເຄນສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ສີສຈ຺ເຉທກສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອກາຣຓໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສນ຺ນິສ຺ສິຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິໍ ວິນາ ອຸກ຺ຂິປນສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຄມນສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ວາຍຸເວເຄນ ປຓ຺ຓປຏາທໂຍ ວິຍ ກາໂຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ອຸກ຺ຂິປເນ ປວຕ຺ຕາວ ຈິຕ຺ຕຊວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທໂຍວ ນິກ຺ຂິປນາທິໂນປິ ເຫຕຸຠູຕາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ປຸພ຺ເພ ອນາຫິຕເວຄາປິ ຫິ ກາຈິ ສຣີສປຊາຕິ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ນາ ເຉທນມຕ຺ຕາ ທ຺ວີຫິ ວິຠາເຄຫິ ກຕິປຍກ຺ຂຓໍ ທ຺ວີສຸ ທິສາສຸ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມິໍ ຠາເຄ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຕ຺ຣຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຈິຕ຺ຕໍ ທ຺ວີສຸປິ ຠາເຄສຸ ກາຍປ຺ປສາເທ ຆຏ຺ຏິຕໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ຕທາຣມ຺ມຓເມວ ຍຖາຣຫເມກສ຺ມິໍ ຠາເຄ ເອກທາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎທາຕິ ເອວໍ ປຣິຍາເຍນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທິວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ຠວງ຺ຄນ຺ຕຣິຕານິ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິວິຎ຺ຎາຓານິ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນການິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຍ ຫິ ອຸຠຍຠາຄາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ວາ ຈລນ຺ຕິ ວາ ຜນ຺ທນ຺ຕິ ວາ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຍາ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸຠຍຠາຄາປິ ຈລນ຺ຕາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ກຸກ຺ກຸຬາທິນຣເກສຸ ນິມຸຄ຺ຄສກລສຣີຣສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກລສຣີເຣປິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕໂຕ ປນ ຍສ຺ມິໍ ຠາເຄ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສເສສກມ຺ມຊຣູປໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ຫທຍວຕ຺ຖຸສຫິຕຠາເຄເຍວ ຍາວ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນິໂຣຘາ ປວຕ຺ຕຕິ.

ນນຸ ນຣກາທີສຸ ເອກາພທ຺ເຘ ສຣີເຣ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຣິຍາເຍນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຕຸ, ທ຺ວິຘາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປນ ຠາຄທ຺ວເຍ ກຖນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ສຣີເຣ ຫິ ເອກາພທ຺ຘຕາ ນາມ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມພ຺ຍຕິຣິຕ຺ຕາ ກາຈິ ນຕ຺ຖິ ປຣວາທີນໍ ອວຍວີອາທິ ວິຍ, ກມ຺ມາທິເອກກາຣຓປຸຎ຺ຊາຍຕ຺ຕຕາຍ ພຫູນໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ເອກາພທ຺ຘຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສຕ຺ຖປ຺ປຫາຣາທິວິຣຸທ຺ຘປຈ຺ຈໂຍປນິປາເຕນ ວິຠິນ຺ນານມ຺ປິ ກມ຺ມາທິເອກກາຣຓານໍ ປຸຎ຺ຊາຍຕ຺ຕຕາ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຍາວ ສາ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນາວ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ. ວິຠິນ຺ນານໍ ປນ ກມ຺ມຊຣູປານໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ເສສຕິສນ຺ຕຕິຣູປານຎ຺ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຠາເວນ ຈິຣໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຍາວ ຈ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ວິຎ຺ຎາເຓນ ຈ ເຕສໍ ຈລນຄມນາທິເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ກພນ຺ຘສ຺ສປິ ຘາວກ຺ຂເຓ ສວິຎ຺ຎາຓຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຕ຺ເຖວ, ຕຎ຺ຈ ສີສຈ຺ເຉທກປ຺ປໂຍເຄເນວ ສີຆໍ ປຕຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ສຣີເຣ ວິເສສຸປ຺ປາທນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ປຐເມເນວ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ສີສຈ຺ເຉທກສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວຣູປານີຕິ ກພນ຺ຘວຕ຺ຖຸສທິສານິ. ອິມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສາຕິ ອາຆາຕນວຕ຺ຖຸສ຺ສ. ອຕ຺ຖທີປເນຕິ ເອເກນ ປຸຣິເສນ ປໂຍເຄນ ວາ ມາຣິຕຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປເນ.

໑໙໒. ປານປຣິໂຠເຄນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂລຓໂສວີຣກໍ ຍາມກາລິກ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ເກຈິ ປນ ‘‘ຄິລານານໍ ປາກຕິກເມວ, ອຄິລານານໍ ປນ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຄຸຬໍ ວິຍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກ’’ນ຺ຕິ.

ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ

ຕຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.