໒. ທຸຕິຍປາຣາຊິກໍ

ອທຸຕິເຍນາຕິ ອສທິເສນ ຊິເນນ ຍໍ ທຸຕິຍໍ ປາຣາຊິກໍ ປກາສິຕໍ, ຕສ຺ສ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຘນິຍວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໘໔. ຣາຊູຫິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ຣາຊຄຫນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ຘາຕູ’’ຕິ. ຣາຊປຸໂຣຫິເຕນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ຣາຊປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວາຕິ ມຫາໂຄວິນ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ, ນຄຣສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຣາຊຄຫ’’ນ຺ຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ. ອຎ຺ເຎເປຕ຺ຖ ປກາເຣຕິ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂຕ຺ຕາ ຣາຊູນໍ ຄຫໍ ເຄຫຠູຕນ຺ຕິ ຣາຊຄຫນ຺ຕິອາທິເກ ປກາເຣ. ວສນ຺ຕວນນ຺ຕິ ກີຬາວນໍ, ວສນ຺ຕກາເລ ກີຬາຍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປນ ວສນ຺ຕວນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສທ຺ວາຣພນ຺ຘາຕິ ວສ຺ສູປຄມນໂຍຄ຺ຄຕາທສ຺ສນໍ. ນາລກປຏິປທນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ (ສຸ. ນິ. ໖໘໔ ອາທໂຍ) ນາລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເທສິຕໍ ໂມເນຍ຺ຍປຏິປທໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຉທນານນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາສງ຺ຂາຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ. ໂນ ເຈ ລຠຕິ…ເປ… ສາມມ຺ປິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ນາວາສຕ຺ຖວເຊ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ອເສນາສນິໂກ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອາລຍກຣຓມຕ຺ເຕນ ອຸປຄມນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເສນາສນໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໒໐໔) ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ນາລກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນາປີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອວິເສເສນ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາວາສຕ຺ຖວເຊສຸເຍວ ຈ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນາວາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໒໐໓) ອສຕິປິ ເສນາສເນ ອາລຍກຣຓວເສນ ວສ຺ສູປຄມນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຍມນຸຘມ຺ມຕາຕິ ສາມີຈິວຕ຺ຕໍ. ກຕິກວຕ຺ຕານີຕິ ຠສ຺ສາຣາມຕາທິໍ ວິຫາຍ ສພ຺ພທາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິກຕິກວຕ຺ຕານິ. ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກາທິຂນ຺ຘກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ ຈ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ.

ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາຕິ ປທສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ ປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາປວາຣຓາທິວເສ ປວາເຣຕ຺ວາ ວາ ອປ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍນິມິຕ຺ເຕ ສຕິ ເອວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນາສຕິ, ອິຕຣຖາ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ຫິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ອວສິຕ຺ວາ ຈາຣິກາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໕) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເຘວ ຈ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ…ເປ… ປກ຺ກມິໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປວາຣຓາທິວໂສປິ ເຕມາສປຣິຍາປນ຺ໂນວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕຸນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໙) ປວາຣຓາກມ຺ມສ຺ສ ປຸພ຺ເພເຍວ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສຕາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາປວາຣຓາທິວເສ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍນິມິຕ຺ຕໍ ວິນາປິ ຍຖາສຸຂໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານຎ຺ຫິ ປວາຣຓານຸຊານນໍ ອນຸປຄຕຉິນ຺ນວສ຺ສາທີນໍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ກຕໍ, ນ ປນ ປວາຣຓາທິວເສ ອວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອິຘ ປສງ຺ຄາຠາວາ, ປວາຣຓໍ ກາຕຸໍ ອນຸຈ຺ຉວິການໍ ປວາຣຓາ ອິຘ ວິຘີຍຕິ, ເຍ ຈ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ຍາວ ປວາຣຓາທິວສາ ວສິໍສຸ, ເຕ ຕຕ຺ຕເກນ ປວາຣຓາກມ຺ມໍ ປຕິ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອປ຺ປກໍ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນູປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຎາຍໂຕ, ນ ກຖິນກມ຺ມໍ ປຕິ ເຕມາສສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ, ອິຕຣຖາ ຕສ຺ມິໍ ມຫາປວາຣຓາທິວເສປິ ກຖິນຕ຺ຖາຣປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໖) ອິທໍ ປນ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ອວສິຕ຺ວາ ຈາຣິກາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໘໕) ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ມຫາປວາຣຓາຍ ອນນ຺ຕຣປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຖິນຕ຺ຖາຣໍ ປກ຺ກມນຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິວາເຣ ຈ ‘‘ກຖິນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຣມາໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໑໒) ວຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໑໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຫິ ກຖິນຕ຺ຖາຣສ຺ສ ກາໂລ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາເຍວ ຈາຣິກາປກ຺ກມນສ຺ສາປິ ກາໂລ, ນ ຕໂຕ ປຸເຣ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍເຍວ ກຖິນຕ຺ຖາຣາຣຫຕ຺ຕາ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ປວາຣຓາທິວເສ ກຖິນຕ຺ຖາໂຣ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ຠິກ຺ຂູປິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ປວາຣຓາທິວສສ຺ສ ອວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ.

ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໘໔) ‘‘ເອກເທເສນ ອວຸຕ຺ຖມ຺ປິ ຕໍ ທິວສໍ ວຸຕ຺ຖຠາຄາເປກ຺ຂາຍ ວຸຕ຺ຖເມວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕໍທິວສປຣິໂຍສາເນ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນກາເລ ວສນ຺ໂຕວ ຫິ ຕໍ ທິວສໍ ວຸຕ຺ໂຖ ນາມ ໂຫຕິ ປຣິວາສອຣຎ຺ຎວາສາທີສຸ ວິຍ, ອຍຎ຺ຈ ວິຈາຣຓາ ອຸປຣິ ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຕໍ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມ.

ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາຕິ ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ນວສ຺ສຕາທສ຺ສນປຣໍ ເອຕໍ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ ອປ຺ປວາຣິຕານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສຕ຺ຕາ. ນ ໂອວສ຺ສິຍຕີຕິ ອໂນວສ຺ສກນ຺ຕິ ກມ຺ມສາຘນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຍຖາ ນ ເຕມິຍຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນວໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸສທ຺ໂທ ວິຈ຺ຉາຍໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ອນຸ ອນຸ ອວໂຍຕິອາທິ. ອາຈຣິຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍກມ຺ເມ’’ຕິ. ກຏ຺ຐກມ຺ມໍ ຖມ຺ຠາທິ. ເຕລຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍາຕິ ເຕລມິສ຺ສາຍ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍ.

໘໕. ກຸຏິກາຍ ກຣຓຠາວນ຺ຕິ ກຸຏິຍາ ກຕຠາວໍ. ກິໍ-ສທ຺ທປ຺ປໂຍເຄ ອນາຄຕປ຺ປຈ຺ຈຍວິຘານໍ ສນ຺ຘາຍ ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຖຣສ຺ສ ປາຓຆາຕາຘິປ຺ປາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຣເຓນ ປນ ພຫູນໍ ປາຓານໍ ມຣຓຕ຺ຕາ ປາເຓ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຕພ຺ຍຠາວນ຺ຕິ ວິນາເສຕພ຺ພຕໍ. ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ເຖເຣນ ອກເຕປິ ປາຓາຕິປາເຕ ປາຓການໍ ມຣຓມຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉິມານໍ ເລເສນ ຄຫຓາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນ ຈ ‘‘ມມ ຕາທິສໍ ອກຸສລໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມານໍ ວິປລ຺ລາສເລສຄ຺ຄຫຓນິມິຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐານຸຄຕິນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອນຸປຄມນໍ ອນຸກິຣິຍໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ລທ຺ຘິຍາ ອນຸຄມນໍ ຄາຫໍ. ຆໍສິຕພ຺ເພຕິ ມທ຺ທິຕພ຺ເພ, ວິນາສິຕພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ອິທໍ ຠຄວຕາ ກຸຏິຍາ ເຠທາປນວຈເນນ ສິທ຺ຘໍ, ສາປິ ຕິຓທພ຺ພສມ຺ຠາເຣຫິ ຕຸລາຖມ຺ຠາທີຫິ ອມິສ຺ສາ ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕິກາມຍາປິ ອິຏ຺ຐກາຫິ ກຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ຫິ ອິຏ຺ຐກາຫິເຍວ ຖມ຺ເຠ ຈິນິຕ຺ວາ ຕທຸປຣິ ອິຏ຺ຐກາຫິເຍວ ວິຕານາທິສຓ຺ຐາເນນ ຕຸລາທິທາຣຸສມ຺ຠາຣວິຣຫິຕໍ ຉທນມ຺ປິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐກາມຍເມວ ອາວສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຄິຎ຺ຊກາວສຖສງ຺ເຂເປນ ກຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄິຎ຺ຊກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກາ, ຕາຫິເຍວ ກໂຕ ອາວສໂຖ ຄິຎ຺ຊກາວສໂຖ. ວຍກມ຺ມມ຺ປີຕິ ມຕ຺ຕິກຸທ຺ຘາຣຓອິຏ຺ຐກທາຣຸຈ຺ເຉທນາທິກາຣການໍ ທິນ຺ນຠຕ຺ຕເວຕ຺ຕນາທິວຕ຺ຖຸພ຺ພເຍນ ນິປ຺ຜນ຺ນກມ຺ມມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ເອເຕນ ກຸຏິເຠທການໍ ຄີວາທິຠາວໍ ປຣິສງ຺ກຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍຘໂຊຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານເມວ ສຎ຺ຎາຓຠູຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ອີທິເສສຸ ຈາຏິອາທີສຸ ວສນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎານິປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕກາຣຓທ຺ວຍມ຺ປິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍາ ກຸຏິ ສີຕກາເລ ອຕິສີຕາ ອຸຓ຺ຫກາເລ ຈ ອຸຓ຺ຫາ ສຸກຣາ ຈ ໂຫຕິ ໂຈເຣຫິ ຠິນ຺ທິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຐປິຕປຕ຺ຕຈີວຣາທິກໍ ສີຕຸຓ຺ຫໂຈຣາທີຫິ ວິນສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ຉິນ຺ທາເປຍ຺ຍ ວາ ຠິນ຺ທາເປຍ຺ຍ ວາ ອນຸປວຊ຺ໂຊຕິ ອິທໍ ອຍໍ ກຸຏິ ວິຍ ສພ຺ພຖາ ອນຸປໂຍຄາຣຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓສຸຕ຺ເຕຫິ ວິນທ຺ຘຉຕ຺ຕາທິກໍ, ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍຠາໂຄວ ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ, ນ ຕທວເສໂສ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ, ຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອຸປວຊ຺ໂຊວ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຆຏກມ຺ປິ ວາຬຣູປມ຺ປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາ

ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑຄ຺ຄາຫກໍ ສລາກປຎ຺ຊຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປຎ຺ຊຣສລາການໍ ມຊ຺ຌຏ຺ໂຐ ພຸນ຺ເທ ປຸຖຸໂລ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກສທິໂສ ອຄ຺ເຄ ສຉິທ຺ໂທ ຍຕ຺ຖ ທຓ຺ຑນ຺ຕຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ສຍເມວ ທີຆຕາຍ ຄຫຓທຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຉຕ຺ຕທຓ຺ໂຑ ນາມ, ຕສ຺ສ ອປຣິຄຬນຕ຺ຖາຍ ຉຕ຺ຕສລາການໍ ມູລປ຺ປເທສທຓ຺ຑສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ທຬ຺ຫປຎ຺ຊຣໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ເຕຫິ ວິນນ຺ຘນ຺ຕິ, ໂສ ປເທໂສ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑຄາຫກສລາກປຎ຺ຊຣໍ ນາມ, ຕໍ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍາຕິ ອິມິນາ ຖິຣກຣຓຕ຺ຖເມວ ເອກວຓ຺ຓສຸຕ຺ເຕນ ວິນນ຺ຘິຍມານໍ ຍທິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣຄ຺ເຄນາຕິ ນິຂາທນມຸເຂນ. ທຓ຺ຑພຸນ຺ເທຕິ ທຓ຺ຑມູເລ ໂກຏິຍໍ. ຉຕ຺ຕມຓ຺ຑລິກນ຺ຕິ ຉຕ຺ຕປຎ຺ຊເຣ ມຓ຺ຑລາກາເຣນ ພທ຺ຘທຓ຺ຑວລຍໍ. ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາຕິ ນິນ຺ນໍ, ອຸນ຺ນຕໍ ວາ ກຕ຺ວາ.

ນານາສຸຕ຺ຕເກຫີຕິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ. ອິທຎ຺ຈ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕເກນາປິ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ‘‘ປກຕິສູຈິກມ຺ມເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏ຺ຏມຸເຂຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຏ຺ຏານໍ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຍນ຺ເຕຕິ ຈີວຣປຣິຍນ຺ເຕ, ອນຸວາຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວຓິນ຺ຕິ ວຣກສີສາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ. ສງ຺ຂລິກນ຺ຕິ ທິຄຸຓສງ຺ຂລິກາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ, ເວຓິໍ ວາ ສງ຺ຂລິກໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປກເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຄ຺ຆິຍໍ ນາມ ເຈຕິຍສຓ຺ຐານໍ, ຍໍ ອຄ຺ຆິຍຕ຺ຖມ຺ໂຠຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸກ຺ກິຣນ຺ຕີຕິ ອຸຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ຈຕຸໂກຓເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາຕິ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏານໍ ໂກເຓຫິ ພຫິ ນິຄ຺ຄຕສຸຕ຺ຕານໍ ປິຬກາກາເຣນ ຐປິຕໂກຏິໂຍຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປິຬເກ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ກາຕພ຺ພາຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ໂກຓສຸຕ຺ຕາ ຈ ປິຬກາຕິ ທ຺ເວເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏານໍ ໂກຓໂຕ ໂກເຓຫິ ນີຫຕສຸຕ຺ຕາ ໂກຓສຸຕ຺ຕາ ນາມ. ສມນ຺ຕໂຕ ປນ ປຣິຍນ຺ເຕນ ກຕາ ຈຕຸຣສ຺ສສຸຕ຺ຕາ ປິຬກາ ນາມ. ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ເກຈິ ຈີວຣໂຕ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎາຍນຕ຺ຖາຍ ວິກາຣຍຸຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ນິເສຘາຍ ‘‘ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສພ຺ພຖາ ອຈກ຺ຂຸໂຄຈຣຠາເວນ ສິພ຺ພນຕ຺ຖາຍ ຕຖາສິພ຺ພນສ຺ສ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຍຖາ ປກຕິຈີວຣໂຕ ວິກາໂຣ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ສິພ຺ພິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣຊນກມ຺ມໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຎ຺ຎາຍມາໂນປິ ວິເສໂສ ຈີວເຣ ຣຕ຺ເຕ ເອກວຓ຺ຓຕາຍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈີວເຣ ຣຕ຺ເຕ’’ຕິ. ມຓິນາຕິ ນີລມຓິອາທິມຏ຺ຐປາສາເຓນ, ອໍສວທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນາທິກໍ ປນ ອຈີວຣຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາທີຫິ ຆໍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຈີວຣສ຺ສ ທີຆໂຕ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ສິພ຺ພິຕານໍ ຈຕູສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ໂກເຓສຸ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕສີສານເມຕໍ ນາມໍ, ຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາວ ປາຣຸປິຕພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ‘‘ຣຊິຕກາເລ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ເອກໍ ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປນ ນາເມນ ສທິສມ຺ປິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍໍ ປນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາຕິ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸຍໍ ຈີວຣພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ. ຄຓ຺ຐິເກຕິ ທນ຺ຕາທິມເຍ. ປີຬກາຕິ ພິນ຺ທຸໍ ພິນ຺ທຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພປີຬກາ.

ຖາລເກ ວາຕິ ຕມ຺ພາທິມເຍ ປຸຄ຺ຄລິເກ ຕິວິເຘປິ ກປ຺ປິຍຖາລເກ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຓິວຓ຺ຓກຣຓປ຺ປໂຍໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕລວຓ຺ຓກຣຓຕ຺ຖໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຕ຺ຕມຓ຺ຑເລຕິ ຕິປຸສີສາທິມເຍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ຣູປກາກິຓ຺ຓານິ ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມກຕານີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກຣທນ຺ຕກໍ ຉິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມກຣທນ຺ຕກໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ປາຬິຍາ ລທ຺ຘມ຺ປິ ອິຘ ປາຬິຍາ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຬິມຸຕ຺ຕກນເຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມຎ຺ຎມ຺ປິ ອີທິສໍ.

ເລຂາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຣຄ຺ເຄນ ທິນ຺ນເລຂາວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລິກາທິວຓ຺ເຓຫິ ກຕເລຂາ ວຏ຺ຏຕິ. ຉຕ຺ຕມຸຂວຏ຺ຏິຍນ຺ຕິ ຘມກຣຓສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫຓຉຕ຺ຕາກາຣສ຺ສ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ, ‘‘ປຣິສ຺ສາວນໂຈຬພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ເກຈິ.

ເທຑ຺ຑຸຠສີສນ຺ຕິ ອຸທກສປ຺ປສີສໍ. ອຈ຺ຉີນີຕິ ກຸຎ຺ຊຣຈ຺ຉິສຓ຺ຐານານິ. ເອກເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຣຊ຺ຊຸກໍ ທິຄຸຓໍ ຕິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາປິ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອກເມວ ປນ ສຕວາຣມ຺ປິ ສຣີຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ພຫຸຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ ‘‘ພຫຸຣຊ຺ຊຸກ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕໍ ມຸຣຊສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຸຣຊຎ຺ຫິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ມຸຣຊວຏ຺ຏິສຓ຺ຐານໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ, ອິທໍ ປນ ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓສງ຺ຂາຕໍ ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານຎ຺ຈ ທສາສຸ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ທສາ ຊີຣນ຺ຕິ; ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ວິເຘຕິ ທສາປຣິໂຍສາເນ ຖິຣຠາວາຍ ທນ຺ຕວິສາຓສຸຕ຺ຕາທີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ວິເຘ. ອຏ຺ຐ ມງ຺ຄລານິ ນາມ ສງ຺ໂຂ ຈກ຺ກໍ ປຸຓ຺ຓກຸມ຺ໂຠ ຄຍາ ສິຣີວຈ຺ໂຉ ອງ຺ກຸໂສ ຘຊໍ ໂສວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຈ຺ຉຍຸຄຬຉຕ຺ຕນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທິວເສນປິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທນ຺ຕາທີຫິ ກຕວິຘສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ໂກຏີສຸ ກຕປຣິຈ຺ເຉທຣາຊິມຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຸຊຸກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕຸຣສ຺ສາທິສຓ຺ຐານາປິ ອຎ຺ຊນີ ວງ຺ກຄຕິກາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສິປາຏິກາຍາຕິ ວາສິອາທິຠຓ຺ຑນິກ຺ຂິປນປສິພ຺ພເກ. ອາຣກຓ຺ຏກໍ ນາມ ໂປຕ຺ຖກາທິອອສງ຺ຂາຣຓຕ຺ຖໍ ກຕທີຆມຸຂສຕ຺ຖກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຠມກາຣານໍ ທາຣຸອາທິລິຂນສຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ວຏ຺ຏມຓິກນ຺ຕິ ວຏ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ປຸປ຺ຜຸຬກໍ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິມິນາ ປິຬກາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປິປ຺ຜລິເກຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຉທນເກ ຂຸທ຺ທກສຕ຺ເຖ. ວລິຕກນ຺ຕິ ນຂຈ຺ເຉທນກາເລ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ວລີຫິ ຍຸຕ຺ຕເມວ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາ ຍໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິກາຣໍ ທຬ຺ຫີກມ຺ມາທິອຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປິຕໍ, ເຕນ ຈ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑໂກຏິຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ຆຏ຺ຏເນນ ສທ຺ທນິຈ຺ຉຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ອໂຍວລຍາທິກໍ ສໍຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກປ຺ປິຍໂຕ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິຍາ ປເວສນຕ຺ຖໍ ອາວາຏມຓ຺ຑລໍ ໂຫຕິ. ອຸຊຸກເມວ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຸໂຠສຸ ວາ ປສ຺ເສສຸ ເອກປສ຺ເສ ວາຕິ ວຈນເສໂສ. ວາສິທຓ຺ຑສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ທຓ຺ຑໂກຏີນໍ ອຈລນຕ຺ຖໍ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາມຓ຺ຑສາຣເກຕິ ອາມລກຜລານິ ປິສິຕ຺ວາ ເຕນ ກກ຺ເກນ ກຕເຕລຠາຊເນ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເຕລໍ ສີຕລໍ ໂຫຕິ. ຠູມຕ຺ຖຣເຓຕິ ກຏສາຣາທິມເຍ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພອຕ຺ຖຣເຓ. ປານີຍຆເຏຕິ ສພ຺ພໍ ຠາຊນວິກຕິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສພ຺ພໍ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ມຎ຺ຈາທີສຸ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເຕລຠາຊເນສຸເຍວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປານໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເຕລຠາຊເນນ ສຫ ອຄເຓຕ຺ວາ ວິສຸໍ ມຎ຺ຈາທີນໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ວທນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ປນ ມຎ຺ຈາທີນໍ ຫຕ຺ເຖນ ອາມສິຕພ຺ພຠຓ຺ຑຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖິຣູປເມເວຕ຺ຖ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ສີມສາມິການໍ. ຣາຊວລ຺ລເຠຫີຕິ ລຊ຺ຊີເປສລາທີນໍ ອຸໂປສຖາທິອນ຺ຕຣາຍກຣາ ອລຊ຺ຊິໂນ ຠິນ຺ນລທ຺ຘິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຘິປ຺ເປຕາ ເຕຫິ ສຫ ອຸໂປສຖາທິກຣຓາໂຍຄາ, ເຕເນວ ‘‘ສີມາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ລຊ຺ຊີປຣິສາຕິ ເຕສໍ ສີມາສາມິການໍ ອນຸພລໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ລຊ຺ຊີປຣິສາ. ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕນ຺ຕິ ຍໍ ອລຊ຺ຊີນໍ ເສນາສນເຠທນາທິກໍ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູຫິ ກຕໍ, ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ສຸກຕເມວ ອລຊ຺ຊີນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພໂຕ.

໘໘. ອວຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ນີຈໂຕ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ. ອຸຊ຺ຌາຍນຕ຺ໂຖຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຖຍ຺ຍກມ຺ມນິນ຺ທນຕ຺ໂຖ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ນ ປນ ທາຣຸ-ສທ຺ທວິເສສນຕ຺ໂຖ ຕສ຺ສ ພຫຸວຈນຕ຺ຕາ. ວຈນເຠເທຕິ ເອກວຈນພຫຸວຈນານໍ ເຠເທ. ສພ຺ພາວນ຺ຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີອາທິສພ຺ພາວຍວວນ຺ຕໍ. ພິມ຺ພິສາໂຣຕິ ຕສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພິມ຺ພີຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ. ຕສ຺ມາ ສາຣສຸວຓ຺ຓສທິສວຓ຺ຓຕາຍ ‘‘ພິມ຺ພິສາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂປຣາຓສຕ຺ຖານຸຣູປໍ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ວີສຕິມາສປ຺ປມາຓອຸຕ຺ຕມສຸວຓ຺ຓຄ຺ຆນໂກ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ນີລກຫາປໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣຸທ຺ຣທາເມນ ນາມ ເກນຈິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ຣຸທ຺ຣທາມໂກ. ໂສ ກິຣ ນີລກຫາປຓສ຺ສ ຕິຠາຄໍ ອຄ຺ຆຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ເທເສ ນີລກຫາປຓາ ນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ກາຬກວິຣຫິຕສ຺ສ ນິທ຺ຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ປຎ຺ຈມາສຄ຺ຆນເກນ ຠຓ຺ເຑນ ປາທປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ເຕນາຕິ ນີລກຫາປຓສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄຠູເຕນ. ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວາຕິອາທິ ປາຣາຊິການໍ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສງ຺ຆາທິເສສາທີສຸ ປນ ອິຕຣາປຕ຺ຕີສຸປິ ຕພ຺ພຕ຺ຖູສຸ ຈ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ເຖວ, ເກວລໍ ເກຈິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເກຈິ ເອກເທເສນາຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວິເສໂສ. ນ ຫິ ກທາຈິປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຍຖາປຣາຘໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອູນມຘິກໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໙໒. ປຸນປິ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ພຖາ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ເພ ອຠິນວມາປິເຕ, ‘‘ປຸນ ນ ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິຣາລເຍຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຈ ຄາເມ ຄາມໂວຫາຣາຠາວາ ຄາມປ຺ປເວສນາປຸຈ຺ຉນາທິກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄາມຄາມູປຈາເຣສຸ ທສ຺ສິເຕສຸ ຕທຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉໂທ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຍໍ ປນ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄາມູປຈາໂຣປິ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິນ຺ທຂີເລຕິ ອຸມ຺ມາເຣ. ອຣຎ຺ຎສງ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຕຖາ ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອສຕິປິ ອິນ຺ທຂີເລ ອິນ຺ທຂີລຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ‘‘ເວມຊ຺ຌເມວ ອິນ຺ທຂີໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ທ຺ວາຣພາຫາປິ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປາກາຣເວມຊ຺ຌເມວ ອິນ຺ທຂີໂລຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ລຸຐິຕ຺ວາຕິ ປວຏ຺ຏິຕ຺ວາ.

ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຸປ຺ປປາໂຕ ວາຕິອາທິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ກາກຸຏ຺ຐາປນວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ພລທສ຺ສນວເສນ ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ຠາຊນໂຘວນອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒) ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ, ເຕເນວ ‘‘ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສຸປ຺ປປາໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍຎ຺ຈ ຆຣູປຈາໂຣວ ຄາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ຄາມູປຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕປຣິກ຺ເຂໂປຕິ ອິມິນາ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ ອຸປຈາໂຣ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸປ຺ປມຸສລປາໂຕປິ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕເຄຫສ຺ເສວ, ໂສ ຈ ຍໂຕ ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອປ຺ປໂຫນຏ຺ຐາເນ ປນ ວິຊ຺ຊມານຏ຺ຐານເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ປນ ຆຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ປາກາຣາທີຫິ ປຣິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂສວ ປຣິກ຺ເຂໂປ ຆຣູປຈາໂຣຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຄາເມ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສງ຺ກຣີຍຕີຕິ ມິສ຺ສີຍຕິ. ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສເນ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໑໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄາມຄາມູປຈາຣານໍ ອສງ຺ກຣຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ອສງ຺ກຣໂຕ ຈາຕິອາທິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ເອກເລຑ຺ຑຸປາຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອຸປຈາຣໍ. ຕສ຺ມາ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ຄາມໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ອຸປຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ‘‘ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຄາໂມ ນາມ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒) ອິເຘວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ອທິນ຺ນາທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑໒) ອຍເມວ ນໂຍ ອຕິທິສິໂຕ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ຍ຺ວາຍໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຆຣູປຈາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາຕສງ຺ຂາຕໍ ຄາມູປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ມາຕິກາຍຎ຺ຈ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍາຕິ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄາມູປຈາໂຣປິ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຆຣຆຣູປຈາຣາທີສຸ ຐິຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນລາຠຠາຊນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາຕິ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຍໍ ຐານໍ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອາຈຣິຍຘນຸ ນາມ ປກຕິຫຕ຺ເຖນ ນວວິທຕ຺ຖິປມາຓໍ, ຊິຍາຍ ປນ ອາໂຣປິຕາຍ ສຕ຺ຕຏ຺ຐວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອນຸຣູປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍສ຺ສາປິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ປຣິໂຠເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍຕ຺ຕາ. ປຣິຈ຺ຈາຄາທິມ຺ຫິ ອກເຕ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸສາມິນາ ອວິທິຕມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ ພາລຸມ຺ມຕ຺ຕາທີນໍ ສນ຺ຕກໍ ວິຍ, ຕາທິສໍ ອວຫຣນ຺ໂຕປິ ຎາຕກາທີຫິ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸສາມິນາ ຈ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ພໂຕ ປາຣາຊິໂກວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ວເສນ ປຸຣິໂສ ເຖໂນ ໂຫຕິ, ຕໍ ເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອວຫຣຓຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາ ປປຎ຺ຈໂກຏ຺ຐາສາ. ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ຐານາຈາວນປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປໂກ ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິໂຍຄວເສນາຕິ ອຏ຺ຏກຣຓວເສນ. ສວິຎ຺ຎາຓເກເນວາຕິ ອິທໍ ສວິຎ຺ຎາຓການຎ຺ເຎວ ອາເວຓິກວິນິຈ຺ຉຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາໂຓ ອປທນ຺ຕິອາທີສຸ ຫິ ‘‘ປທສາ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມໍ ປາທໍ ສງ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໑໑໑), ຠິກ຺ຂຸ ທາສໍ ທິສ຺ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ປລາຍິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ຊີວາ’’ຕິ ວທຕິ, ໂສ ເຈ ປລາຍຕິ, ທຸຕິຍປທວາເຣ ປາຣາຊິກນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໔) ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ໂຍ ສວິຎ຺ຎາຓການຎ຺ເຎວ ອາເວຓິໂກ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອາຣາມາທິອວິຎ຺ຎາຓເກສຸ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສວິຎ຺ຎາຓເກເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອາຣາມາທິອວິຎ຺ຎາຓເກສຸ ລພ຺ຠຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ສວິຎ຺ຎາຓເກສຸ ອລພ຺ຠນໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາຠຓ຺ຑວເສນ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກມິສ຺ສເກນາ’’ຕິ. ສວິຎ຺ຎາຓເກນ ຈ ອວິຎ຺ຎາຓເກນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ອວິຎ຺ຎາຓເກເນວ ອາທິຍນາທີນິ ຉປິ ປທານິ ນ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸໍ ອິຣິຍາປຖວິໂກປນສ຺ສ ສວິຎ຺ຎາຓກວເສເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອວິຎ຺ຎາຓເກເນວາ’’ຕິ ຕຕິຍໍ ປກາຣໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອາຣາມນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ທາສາທິສວິຎ຺ຎາຓກສ຺ສາປິ ອິຘ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ, ນານາຠຓ຺ຑວເສນ ເຫຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ທສ຺ສິຍຕິ. ປຣິກປ຺ປິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຣິກປ຺ປິໂຕກາສໍ. ສຸງ຺ກຆາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຖິເກຫິ ອຕ຺ຕນາ ນີຍມານຠຓ຺ຑໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ທາຕພ຺ພຠາໂຄ ສຸງ຺ໂກ ນາມ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ຫຎ຺ຎຕິ ອທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ອວຫຣີຍຕິ, ຕໍ ວາ ຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຊປຸຣິສາ ອທທນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕກໍ ພລກ຺ກາເຣນາຕິ ສຸງ຺ກຆາໂຕ, ‘‘ເອຕ຺ຖ ປວິຏ຺ເຐຫິ ສຸງ຺ໂກ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕາທິສຎ຺ຎາເຓນ ນິຍມິຕປ຺ປເທສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ປຎ຺ຈວີສຕິອວຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ກຕ຺ຖຈີຕິ ເອກິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ເອກໍ ປຎ຺ຈກໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ‘‘ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎີ ຈ, ຄຣຸໂກ ຈ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຐານາ ຈາເວຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໒໒) ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈອວຫາຣງ຺ຄານິ ເອກໍ ປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕໍ. ທ຺ເວ ປຎ຺ຈການິ ທສ຺ສິຕານີຕິ ‘‘ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ນ ຈ ສກສຎ຺ຎີ, ນ ຈ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫີ, ນ ຈ ຕາວກາລິກໍ, ຄຣຸໂກ ຈ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຐານາ ຈາເວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໒໕) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຉສຸ ປເທສຸ ເອກໍ ອປເນຕ຺ວາ ເສສານິ ປຎ຺ຈ ປທານິ ເອກໍ ປຎ຺ຈກໍ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈການິ ທສ຺ສິຕານິ. ເອຕ຺ຖ ປນາຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫີຕິອາທີສຸ. ສພ຺ເພຫິປິ ປເທຫີຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິອາທີຫິ ສພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອວຫາຣານໍ ສມູໂຫ ປຎ຺ຈກໍ. ສໂກ ຫຕ຺ໂຖ ສຫຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘີຕິ ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອວຫາໂຣ. ສາຫຕ຺ຖິກາທິ ປຎ຺ຈກໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກນ຺ຕິອາທິປທວເສນ ນາມລາໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຕຕິຍປຎ຺ຈເມສຸ ປຎ຺ຈເກສູຕິ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈເກສຸ. ລພ຺ຠມານປທວເສນາຕິ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈເກ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາວຫາຣປທສ຺ສ ວເສນ, ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈເກ ລພ຺ຠມານສ຺ສ ປຣິກປ຺ປາວຫາຣປທສ຺ສ ຈ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ນາມ…ເປ… ປາຣາຊິກສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ພຫິສຸງ຺ກຆາຕປາຕນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປໂຍໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຫຕ຺ເຖ ຠາຣໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໐໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຫິຕປຣຠຓ຺ຑສ຺ສ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຸມ຺ພາທິປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຂິປນມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປໂຍເຄ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຣິຍາສິທ຺ຘິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ອຕ຺ຖສາຘໂກ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂເຓ ອວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກິຣິຍາສິທ຺ຘິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອວສ຺ສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາເຘຕີຕິປິ ອຕ຺ຖສາຘໂກ. ອສຸກໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສີຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ປຣສ຺ສ ເຕລກຸມ຺ຠິຍາ ອຸປາຫນາທີນໍ ນິກ຺ເຂປປໂຍຄສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖສາຘກຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ອຕ຺ຖສາຘໂກ ນາມ ‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາ ຕໍ ອວຫຣາ’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປໂຣ ອນນ຺ຕຣາຍິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອວຫຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ປຣສ຺ສ ວາ ປນ ເຕລກຸມ຺ຠິຍາ ປາທຄ຺ຆນກເຕລໍ ອວສ຺ສໍ ປິວນການິ ອຸປາຫນາທີນິ ປກ຺ຂິປຕິ, ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ).

ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສາຘກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຈ ໂກ ວິເສໂສຕິ? ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຄຫເຓ ນິຍຸຎ຺ຊນໍ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍໂຄ, ກາລນ຺ຕເຣນ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ນິໂຍໂຄ ອຕ຺ຖສາຘໂກຕິ ອຍໍ ເນສໍ ວິເສໂສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິອາທິ. ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ປນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ອາຣາມາຠິຍຸຎ຺ຊນາທີສຸປິ ຕາວກາລິກຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍານໍ ອທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓປ຺ປໂຍຄໂຕ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອາຓຕ຺ຕິວເສນ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປໂຍເຄນ ສຫ ວຕ຺ຕມາໂນ ອວຫາໂຣ ສຫປໂຍໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ຐານາຈາວນວເສນາ’’ຕິ, ອິທຎ຺ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ຂີລສງ຺ກມນາທີສຸປິ ອສຕິ ຐານາຈາວເນ ສຫປໂຍຄຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຐານາຈາວນວເສນ ຂີລາທີນິ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈ ສຫປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ).

ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ສາມີຈີຕິ ວຕ຺ຕໍ. ສກສຎ຺ຎາຍ ອເທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສມ຺ມທ຺ໂທຕິ ນິວິທ຺ຘຕາສງ຺ໂຂໂຠ. ຠຏ຺ເຐ ຊນກາເຍຕິ ອປຄເຕ ຊນສມູເຫ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ເອຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີຕິ ອິທໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຫາຣກສ຺ສ ຫິ ‘‘ມຍາ ສຫຕ຺ເຖນ ນ ທິນ຺ນໍ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອິຕຣສ຺ສ ຈ ‘‘ມຍາ ປຐມໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອທິນ຺ນໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ.

ສມຄ຺ຆນ຺ຕິ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ. ທາຣຸອຕ຺ຖໍ ຜຣຕີຕິ ທາຣູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ເອກທິວສໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນາທິນາ ຍາ ອຍໍ ອຄ຺ຆຫານິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ສພ຺ພາ ຠຓ຺ຑສາມິນາ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຫິຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພໍ ປເນຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍປ຺ປມາເຓນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາສາຓຎ຺ຈ ສກ຺ຂຣຎ຺ຈ ປາສາຓສກ຺ຂຣໍ.

ອກ຺ຂທສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອກ຺ຂ-ສທ຺ເທນ ກິຣ ວິນິຈ຺ຉຍສາລາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ນິຣູປຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ອກ຺ຂທສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິນິຈ຺ຉນກາ. ຫນນໍ ນາມ ຫຕ຺ຖປາທາທີຫິ ໂປຖນຎ຺ເຈວ ຫຕ຺ຖນາສາທິຈ຺ເຉທນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຫເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ໂປເຖຍ຺ຍຸຎ຺ເຈວ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ປທຠາຊນີຍຎ຺ຈ ‘‘ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ກສາຍ ວາ ເວຕ຺ເຕນ ວາ ອຑ຺ຒທຓ຺ຑເກນ ວາ ຉຊ຺ຊາຍ ວາ ຫເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຑ຺ຒທຓ຺ຑເກນາຕິ ທ຺ວິຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓນ ຣສ຺ສມຸຄ຺ຄເຣນ, ເວຬຸເປສິກາຍ ວາ. ເຉຊ຺ຊາຍ ວາຕິ ຫຕ຺ຖາທີນໍ ເຉທເນນ. ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ເອຕາຍ ຫຕ຺ຖປາທາທີນີຕິ ເຉຊ຺ຊາ, ສຕ຺ຖໍ, ເຕນ ສຕ຺ເຖນາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ນີຫເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຣຏ຺ຐໂຕ ນີຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ‘‘ໂຈໂຣສິ…ເປ… ເຖໂນສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຠາເສຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປທໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ໂຈໂຣສິ…ເປ… ປຣິຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໙໓. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຐິຕນ຺ຕິ ຠູມິຍາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ. ຍຖາ ຍຖາ ອາທານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນ ຄຫຓໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ຠູມຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໔. ວາຈາຍ ວາຈາຍາຕິ ເອເກກຕ຺ຖທີປິກາຍ ວາຈາຍ ວາຈາຍ. ອຸປລທ຺ໂຘຕິ ຎາໂຕ. ປາຬິຍໍ ເສສອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ກຸທາລໍ ວາ ປິຏກໍ ວາຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ວຕ຺ວາ ວາສິຜຣສູນໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕສມ຺ປິ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາທີສຸ ອາຄຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ທຸກ຺ກເຏຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຏ຺ຐວິຘໍ ເຫຕນ຺ຕິອາທີສຸ ເອຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ນາມ ເຖເຣຫິ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອຏ຺ຐວິຘນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏານໍ ອິເມສຸເຍວ ອຏ຺ຐສຸ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາວໂຕ ປນ ອິຕເຣຫິ ສຕ຺ຕຫິ ທຸກ຺ກເຏຫິ ວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວິນຍທຸກ຺ກເຏເຍວ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ທສວິຘໍ ຣຕນນ຺ຕິ ‘‘ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ໂລຫິຕໂກ ມສາຣຄລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ເອວມາຄຕໍ ທສວິຘໍ ຣຕນໍ.

‘‘ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ຈ ສງ຺ໂຂ,

ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕຎ຺ຈ ເຫມໍ;

ໂລຫິຕກຎ຺ຈ ມສາຣຄລ຺ລໍ,

ທເສເຕ ຘີໂຣ ຣຕນານິ ຊຎ຺ຎາ’’ຕິ. –

ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕວິຘໍ ຘຎ຺ຎນ຺ຕິ ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ກງ຺ຄຸ ກຸທ຺ຣູສໍ ວຣໂກ ໂຄຘຸໂມຕິ ອິມໍ ສຕ຺ຕວິຘໍ ຘຎ຺ຎໍ. ອາວຸຘຠຓ຺ຑາທິນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕຸຣິຍຠຓ຺ຑອິຕ຺ຖິຣູປາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນາມສິຕພ຺ເພ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ທຸກ຺ກຏໍ ອນາມາສທຸກ຺ກຏໍ. ທຸຣູປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ອກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາຣິຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐຸ ອຸປຈິຓ຺ຓໍ ຈຣິຕນ຺ຕິ ທຸຣູປຈິຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸຣູປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏໍ. ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອວເສສໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ. ເອກາທສ ສມນຸຠາສນາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຍາວຕຕິຍກາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີປາຕິໂມກ຺ເຂ ເອກໍ ຍາວຕຕິຍກປາຣາຊິກໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສງ຺ຆາທິເສສາ ຈຓ຺ຑກາຬີສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ຉ.

ສຫປໂຍຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມປຸຣິມາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ອຖ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາຕິອາທິ. ‘‘ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຂຓນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມາປຕ຺ຕິໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຉທນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ອາປຕ຺ຕີນໍ ເທເສຕພ຺ພຕາຍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຫປໂຍເຄ ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປຣທ຺ຘໍ ວິຣທ຺ຘໍ ຂລິຕນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ, ຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ກເຣຕິອາທິ ປເນຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ສໍໂຍຄຠາໂວຕິ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຣສ຺ສຕ຺ຕສ຺ສາປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອກສ຺ສ ມູເລຕິ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ອາມສເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ຜນ຺ທາປເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອາມສນຜນ຺ທາປນປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ເອກປໂຍເຄນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກເມວ, ນ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍານີຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອກປໂຍເຄນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ອາມສນຜນ຺ທາປນານມ຺ປິ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອນາມສິຕ຺ວາ ອຜນ຺ທາເປຕ຺ວາ ຈ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕຸໍ. ‘‘ເອກເມວ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປໍສຸຂຓນາທິສມານປໂຍເຄປິ ປຸຣິມາ ອາປຕ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣມຸຕ຺ຕຣໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ຂຓນປໂຍຄເຠເທຫິ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ອາປນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອຸຕ຺ຕຣມຸຕ຺ຕຣໍ ປຕ຺ວາ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສທິສຕ຺ຕາ ວິຍູຫນໍ ປຕ຺ວາ ຕາ ສພ຺ພາປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ ວິສທິສປໂຍຄຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິຘານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ຫິ ອວຫາຣກສ຺ສ ອາສນ຺ນໍ ໂອຣິມນ຺ຕໍ ປຣາມສຕິ.

ຕຕ຺ເຖວາຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິຍເມວ. ພຸນ຺ເທນາຕິ ກຸມ຺ຠິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕເລນ. ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຍ ກຸມ຺ຠິຍາ ຐານາ ຈາວນໍ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກຏ຺ຐາເນຕິ ຈ ສງ຺ຂລິກພທ຺ຘຠາເວນ ເອກສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂາຓຸກໍ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຐານາ ຈາເວຕີຕິ ຂາຓຸກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ອາກາເຣຫິ ຐານາ ຈາເວຕິ. ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອວສ຺ສໍ ເຈ ປຕຕິ, ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ປຎ຺ຈມາສກາທິຄຣຸຠາວປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອປພ຺ຍູຫນ຺ໂຕຕິ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອປນຍນວເສນ ວິຍູຫນ຺ໂຕ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເອວໍ ກຕ຺ວາຕິ ຠາຊນມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ກຸມ຺ຠິຄເຕນ ຠາຊນຄຕສ຺ສ ເອກາພທ຺ຘຠາວໍ ວິໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຑ຺ຒກຸມ຺ຠີຍນ຺ຕິ ອຸປຑ຺ຒປຸຓ຺ຓາຍ ກຸມ຺ຠິຍາ. ວິນຍຘມ຺ມຕາຕິ ອຘິກກາຣຓາລາເຠ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຘມ຺ມຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຄຣຸກຕາວ, ສຸຕ຺ຕານຸຄມນມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອປິຈາຕິອາທິມາຫ. ກຓ຺ເຐນ ປນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລຕິ ມຸຂຄຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຏກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ໂຌຫຣຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ນ ກຓ຺ຐປິທຫນໍ. ຈິກ຺ກນນ຺ຕິ ຖທ຺ຘໍ, ພຫລໍ ຆນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຍປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣສ຺ສ ກຸມ຺ຠິຍາ ປາທຄ຺ຆນກໍ ສປ຺ປິໍ ວາ ເຕລໍ ວາ ອວສ຺ສໍ ປິວນກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທຸກູລສາຏກໍ ວາ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວຫາໂຣ ວີມໍສິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ຈ ທຸກູລາທີສຸ ສປ຺ປິເຕລານໍ ປວິສນໍ ສນ຺ຘາຍ ປາຣາຊິກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐເຕລາທິໂນ ກຸມ຺ຠິຄເຕນ ເອກາພທ຺ຘຕາຍ ນ ຕາວ ອວຫາໂຣ ຠາຊນນ຺ຕຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຄຫຓກາເລ ວິຍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠາຊນໍ ປນ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ເອກາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິ. ອຖ ເຕລາທິວິນາເສນ ປາຣາຊິກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕທາປິ ຕິຓຊ຺ຌາປນາທີສຸ ວິຍ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈ ປາທຄ຺ຆນກໍ ເຕລາທິໍ ປີຕໍ ທຸກູລາທິໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ປາຣາຊິກໍ ນ ສິຍາ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ເຕລາທິໂນ ວິນຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຄຫຓກ຺ຂເຓ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕນ ຈ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕຕິ. ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ທຸກູລາທີນໍ ປກ຺ຂິປເນ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ອຏ຺ຐກຖາປ຺ປມາເຓນ ປເນຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຍຸຕ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຸພ຺ພາປຣໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ.

ປລິພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ນິວາເຣສ຺ສຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ເນວ ອວຫາໂຣ, ນ ຄີວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເອວໍ ວິຈາຣິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພຫິຄຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕລສ຺ສ ອຏ຺ຐານໂຕ ອໂຘມຸຂຠາວໂຕ ຈ ພຫິຄຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອນ຺ໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉິທ຺ເທ ກຣິຍມາເນ ເຕລສ຺ສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຕຄຕຏ຺ຐານໍ ຠາຊນສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພາຫິຣນ຺ຕໂຕ ປາທຄ຺ຆນເກ ຄຬິເຕ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕຖາ ວາ ກຕສ຺ສາຕິ ພາຫິຣນ຺ຕໂຕ ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣນ຺ຕໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ກຕສ຺ສ. ມຊ຺ເຌ ຐເປຕ຺ວາ ກຕຉິທ຺ເທຕິ ມຊ຺ເຌ ໂຖກໍ ກປາລໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕນ ກຕຉິທ຺ເທ.

ປຕ຺ຖີນສ຺ສ ຂາທນໍ ອິຕຣສ຺ສ ປານຎ຺ຈ ສປ຺ປິອາທີນໍ ປຣິໂຠໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ອຂາທິຕພ຺ພໍ ວາ ອປາຕພ຺ພໍ ວາ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຐານາຈາວນສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ປຸຣິມທ຺ວຍນ຺ຕິ ເຠທນໍ ຉຑ຺ຑນຎ຺ຈ. ກຸມ຺ຠິຊຊ຺ຊຣກຣເຓນາຕິ ປຸຓ຺ຓກຸມ຺ຠິຍາ ຊຊ຺ຊຣກຣເຓນ. ມາຕິກາອຸຊຸກຣເຓນາຕິ ອຸທກປຸຓ຺ຓາຍ ມາຕິກາຍ ອຸຊຸກຣເຓນ. ເອກລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເຠທນໍ ກຸມ຺ຠິຍາ ຊຊ຺ຊຣກຣເຓນ, ຉຑ຺ຑນໍ ມາຕິກາຍ ອຸຊຸກຣເຓນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ເອກສຠາວໍ. ປຈ຺ຉິມໍ ປນ ທ຺ວຍນ຺ຕິ ຌາປນໍ ອປຣິໂຠຄກຣຓຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວທນ຺ຕີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ ເອເກ ອາຈຣິຍາ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວທນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມປທທ຺ວເຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມປທທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຐານາຈາວນສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ກາຕຸກາມຕາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ. ວິນາເສຕຸກາມຕາຍາຕິ ຫຕ຺ຖປາທາທີນິ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ເກວລໍ ວິນາເສຕຸກາມຕາຍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ມຸຄ຺ຄເຣນ ໂປເຖຕ຺ວາ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຸທກໍ ວາ ວາລິກໍ ວາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈຕິ ປາຬິຍໍ ປຸຣິມທ຺ວເຍປິ ທຸກ຺ກຏສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຸຣິມທ຺ວເຍ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍທິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຕິ ອຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຖາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ.

ເອວເມເກ ວທນ຺ຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖນຍສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ອນຠິມຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຍໍ ອຎ຺ຎຖາປິ ປາຬິໍ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣຕິອາທິມາຫ. ອຈາເວຕຸກາໂມວາຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຐານາ ອຈາເວຕຸກາໂມວ. ອຉຑ຺ເຑຕຸກາໂມເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕປກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ນາເສຕຸກາມຕາປກ຺ຂສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ນາເສຕຸກາມຕາປກ຺ເຂ ປນາຕິອາທິ. ອິຕຣຖາປິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕາຠາວາ ຐານາ ຈາເວຕຸກາມສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຠູມຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອາກາສຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໖. ອາກາສຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນ຺ໂຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫີຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອນ຺ໂຕ. ອນ຺ໂຕຄາເມຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອນ຺ໂຕ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປນ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຄາເມ ວາ ຐິຕຏ຺ຐານເມວ ຐານໍ. ອຏວິມຸຂໍ ກໂຣຕິ…ເປ… ຣກ຺ຂຕີຕິ ເຕນ ປໂຍເຄນ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂຕິ. ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຄາມໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ກປິຎ຺ຊໂຣ ນາມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຍຸຊ຺ຌາປນຕ຺ຖາຍ ພາລຊເນຫິ ໂປສາວນິຍປກ຺ຂິຊາຕິ.

ເວຫາສຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໗. ເວຫາສຏ຺ຐກຖາຍໍ ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕຕິ ຍຖາ ຉິນ຺ນໍ ມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປກຕິຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຖາ ເຉທນໍ ໂມຈນຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸທກຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໘. ອຸທກຏ຺ຐກຖາຍໍ ສນ຺ທມານອຸທເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສນ຺ທນເກ ອຸທເກ’’ຕິ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຫຕ຺ຖວາຣປທວາເຣສຸ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຑ຺ຒຕີຕິ ເຫຏ຺ຐໂຕ ໂອສາເຣຕິ. ສກລມຸທກນ຺ຕິ ທຓ຺ເຑນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສຄຕໍ ສກລມຸທກໍ. ນ ອຸທກໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕຏ຺ຐານສ຺ສ ອຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ປທຸມິນິຍນ຺ຕິ ປທຸມຄຈ຺ເຉ. ກລາປພນ຺ຘນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖກວເສນ ຂຸທ຺ທກໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ ກລາປພທ຺ຘໍ. ຠາຣພທ຺ຘໍ ນາມ ສີສຠາຣາທິວເສນ ພທ຺ຘໍ. ມຸຬາລນ຺ຕິ ກນ຺ທໍ. ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຸປ຺ຜໍ ວາຕິ ອິທໍ ກທ຺ທມສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິທ຺ຘມນຕຸມ຺ພນ຺ຕິ ວາປິຍາ ອຸທກສ຺ສ ນິກ຺ຂມນນາຬໍ. ອຸທກວາຫກນ຺ຕິ ມຫາມາຕິກໍ. ອວຫາເຣນ ໂສ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປເນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ທີເປຕິ. ມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຂຸທ຺ທກມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ມຣິຕ຺ວາ…ເປ… ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕມຈ຺ຉານໍເຍວ ເຕສໍ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ອມເຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣ.

ນາວຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໙. ນາວຏ຺ຐກຖາຍໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍມ຺ປິ ປາຣາຊິກມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ຐານາ ອຈາເວຕ຺ວາ ມຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ປຐມໍ ປນ ຐານາ ຈາເວຕ຺ວາ ມຸຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາເສ ພທ຺ຘສູກໂຣ ວິຍາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາເອວາ’’ຕິ. ວິປນ຺ນຏ຺ຐນາວາຕິ ວິສມວາເຕຫິ ເທສນ຺ຕຣໍ ປລາຕາ, ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ວິນາສໍ ປຕ຺ວາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ຠູມິຕລໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ສາມິເກຫິ ຈ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາລຍາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພລວາ ຈ ວາໂຕ ອາຄມ຺ມາຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ວາເຕ ອຍໍ ປໂຍໂຄ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣຕິ ສຸກ຺ຂມາຕິກາຍໍ ອຸຊຸກຣຓນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາເທນ ອນກ຺ກມິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຈ ອນຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທຓ຺ຑາທີສຸ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິເຕ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປາເທນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ປນ ພລວວາເຕນ ຉຕ຺ຕຈີວຣາທີສຸ ປຫເຏສຸ ປກຕິໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫຕຣໍ ອກ຺ກມນຄຫຓາທິປໂຍໂຄ ອຠິນໂວ ກາຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ອິຕຣຖາ ຉຕ຺ຕຈີວຣາທີນິ ວາ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອວຫາຣໂກ ວາ ສຍໍ ປຕິສ຺ສຕິ, ນາວາ ຈ ຕທາ ນ ຄມິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ອີທິເສ ອຠິນວປ຺ປໂຍເຄ ສຕິ ອວຫາເຣນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສຸກ຺ຂມາຕິກາຍໍ ອຸຊຸກຕາຍ ອຸທກາຄມນກາເລ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ອິຘ ນິທສ຺ສນໍ ນ ໂຫຕິ. ທາສໍ ປນ ປກຕິຍາ ປລາຍນ຺ຕໍ ‘‘ສີຆໍ ຍາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກຕິຄມນໂຕ ຕຸຣິຕຄມນຸປ຺ປາທນາທິນາ ອິຘ ນິທສ຺ສເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວາເຕ ອາຄເຕປິ ຍຕ຺ຖ ອຕິລຫຸກຕ຺ຕາ ນາວາຍ ກຎ຺ຈິ ປໂຍຄໍ ອກຕ຺ວາ ປກຕິຍາ ອວຫາຣໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຕ຺ຖິທໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຍານຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ຍານຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສູຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ທາຣຸສງ຺ຆາຏໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວາມທກ຺ຂິຓປສ຺ເສສຸ ອຸໂຠສຸ ວາຕາຕປາທິປຣິສ຺ສຍວິໂນທນຕ຺ຖໍ ຄຣຸຬປກ຺ຂິໂນ ອຸໂຠ ປກ຺ຂາ ວິຍ ກຕາ ສນ຺ທມານິກາ. ທຸກຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວີຫິ ໂຄເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອຍຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ໂຄເຓຫິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປກຕາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສິຂານໍ ສນ຺ຘິຏ຺ຐາເນ ໂຄສິງ຺ຄານິ ວິຍ ທ຺ເວ ໂກຏິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນີ ກປ຺ປກຕາ ນາມ, ສາ ທ຺ວີຫິປິ ໂກຏີຫິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຉ ຐານານີ’’ຕິ. ຕີຓິ ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ຐານານີຕິ ອກປ຺ປກຕາຍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນິຍາ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈກ຺ການຎ຺ຈ ວເສນ ຕີຓິ ຐານານິ, ກປ຺ປກຕາຍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຐານານິ, ຕຖາ ປຖວິຍໍ ຐປິຕສ຺ສ ຕີຓິ ຐານານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອກ຺ຂສີເສຫີຕິ ອກ຺ຂທາຣຸໂນ ທ຺ວີຫິ ໂກຏີຫິ. ອກ຺ຂຸທ຺ຘີຫີຕິ ອກ຺ຂທາຣຸນາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉກາ ເຫຏ຺ຐິມຠາເຄ ກປ຺ປກຕາ ທ຺ເວ ທາຣຸຂຓ຺ຑາ ອກ຺ຂຸທ຺ຘິໂຍ ນາມ, ຕາສໍ ກປ຺ປກຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກປ຺ປສີສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອິຘ ‘‘ອກ຺ຂຸທ຺ຘິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ຈ ອກ຺ຂຸທ຺ຘີຫີ’’ຕິ. ຕາຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕາຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘຸເຣນ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ເອກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸທ຺ຘິໂຍວ ‘‘ອຸທ຺ຘິຂາຓຸກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອຸທ຺ຘິຂາຓຸການໍ ອຠາເວ ອກ຺ຂສີສານໍ ປຕິຏ຺ຐາໂນກາສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ສມເມວ ພາຫໍ ກຕ຺ວາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສມເມວາຕິ ອຸທ຺ຘິໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ອໂນລມ຺ເພຕ຺ວາ ພາຫຸໂນ ເຫຏ຺ຐິມຠາຄໍ ສມໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພາຫຸທາຣູນໍ ມຊ຺ເຌ ອກ຺ຂສີສປ຺ປມາເຓນ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂສີສານິ ປເວສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ພາຫານໍ ເຫຏ຺ຐາຠາຄໍ ສພ຺ພໍ ຠູມິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພໍ ປຖວິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ເສສໍ ນາວາຍໍ ວຸຕ຺ຕສທິສນ຺ຕິ ອິມິນາ ຍທິ ປນ ຕໍ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປກຕິຄມນໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ທິສາຠາຄໍ ເນຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ສຍເມວ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ຐານາ ອຈາເລນ຺ໂຕວ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເນວຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ປນ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ນຍໍ ອຕິທິສຕິ.

ຠາຣຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໑. ຠາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ຠາຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ມາຕິກາປທສ຺ສ ຠາໂຣ ນາມາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠາໂຣເຍວ ຠາຣຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ປຸຣິມຄເລຕິ ຄລສ຺ສ ປຸຣິມຠາເຄ. ຄລວາຏໂກຕິ ຄີວາຍ ອຸປຣິມຄລວາຏໂກ. ອຸຣປຣິຈ຺ເຉທມຊ຺ເຌຕິ ອຸຣປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ. ສາມິເກຫິ ອນາຓຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ຍທິ ສາມິເກຫິ ‘‘ອິມໍ ຠາຣໍ ເນຕ຺ວາ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ເທຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ຕທາ ເຕນ ຄຫິຕຠຓ຺ຑໍ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ຕຎ຺ຈ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ສີສາທິໂຕ ໂອໂຣເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ອວຫາໂຣ ນ ສິຍາ, ສາມິການໍ ປນ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ເອວ ສິຍາຕິ ຕໂຕ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑຠາວໂຕ ວິໂຍເຊຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເຕຫິ ປນ ອນາຓຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ. ຆໍສນ຺ໂຕຕິ ສີສໂຕ ອນຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ, ຍທິ ອຸກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ, ເຕນາຫ ສີສໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປີຕິອາທິ. ໂຍ ຈາຍນ຺ຕິ ໂຍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອາຣາມຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໒. ອາຣາມຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຣາມໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ອຠິໂຍຄກຣຓໍ ປເຣສໍ ຠູມຏ຺ຐຠຓ຺ຑາທີສຸປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອາຣາມາທິຖາວເຣສຸ ປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຠິໂຍຄວເສເນວ ຄຫຓສມ຺ຠວໂຕ ເອຕ຺ເຖວ ປາຬິຍໍ ອຠິໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປໂຍຄຕ຺ຕາຕິ ສຫປໂຍຄມາຫ. ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິເຍວ ກຕປໂຍຄຕ຺ຕາ ສຫປໂຍຄວເສນ ເຫຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ສຍມ຺ປີຕິ ອຠິຍຸຎ຺ຊໂກປິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ເອວໍ ກິງ຺ກາຣເມວ ປຏິສ຺ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຣຕີຕິ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວິຠາໂວ, ຕສ຺ມິໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວສວຕ຺ຕິຠາເວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸກ຺ໂກຈນ຺ຕິ ລຎ຺ຊໍ. ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ກູຏວິນິຈ຺ຉຍິກາທີນໍ. ອຍໍ ວຕ຺ຖຸສາມີຕິອາທິກສ຺ສ ອຸຠິນ຺ນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປກຣຓເຫຕຸໂນ ປໂຍຄສ຺ສ ກຣຓກ຺ຂເຓວ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິ ຈ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ຈ ກເມນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປາຣາຊິກເມວ ໂຫຕິ, ນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຍທິ ວິມຕິເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖານຸຣູປໍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຘຸຣນິກ຺ເຂປວເສເນວ ປຣາຊໂຍຕິ ສາມິໂກ ‘‘ອຫໍ ນ ມຸຈ຺ຈາມີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ອນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອຏ຺ໂຏ ປຣາຊິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວິຫາຣຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ວິຫາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຫາຣນ຺ຕິ ອຸປຈາຣສີມາສງ຺ຂາຕໍ ສກລໍ ວິຫາຣໍ. ປຣິເວຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປາກາຣາທິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ອາວາສນ຺ຕິ ເອກໍ ອາວສຖມຕ຺ຕໍ. ຄຓສນ຺ຕເກ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສາມິກຕ຺ຕາ ສກ຺ກາ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປາເປຕຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທີຆຠາຓກາທິເຠທສ຺ສ ປນ ຄຓສ຺ສາ’’ຕິ. ອິຘາປິ ສເຈ ເອໂກປິ ຘຸຣໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ເອສ ນໂຍ ພຫູນໍ ສນ຺ຕເກ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໔. ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ວາຕິອາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ນາມ ວີຫິສີສໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາຐິຕເມວ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ພີຊມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ເອກເມກນ຺ຕິ ເອກໍ ວີຫິສີສໍ. ຍສ຺ມິໍ ພີເຊ ວາຕິອາທິ ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຄຫຓາທີສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ພນ຺ຘນາ ໂມຈິຕມຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພີຊາທິມ຺ຫິ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ເຕ ສຕິ ຕໂຕ ອນປນີເຕປິ ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວາ ປາຣາຊິກເມວ. ຍສ຺ສ ປນ ສີສາທິກສ຺ສ ສນ຺ຕຣາທິນາ ສຫ ສໍສິພ຺ພນໍ ວາ ເອກາພທ຺ຘຕາ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ພນ຺ຘນາ ໂມຈິເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອິຕຣຏ຺ຐານໂຕ ໂມຈິເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ວີຫິນາຬນ຺ຕິອາທິ. ສຠຸສນ຺ຕິ ປລາລສຫິຕໍ. ຂີເລນາຕິ ຂາຓຸເກນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຂີລສງ຺ກມນາທີສຸ ສຫປໂຍໂຄ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ຈາຕິ ອຸຠຍໍ ສມ຺ຠວຕິ. ຂີລສງ຺ກມນາທິ ເອຕ຺ຖ ສຫປໂຍໂຄ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກເຕ ຍທິ ສາມິກາ ຘຸຣໍ ນ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ປຸນ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕາວ ອວຫາໂຣ, ‘‘ຂີລໍ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິໍ ອສຸໂກ ຣາຊວລ຺ລໂຠ ຠິກ຺ຂຸ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ພລໍ ກກ຺ຂຬາທິຠາວຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຂີລສງ຺ກມນາທິກິຣິຍານິຏ຺ຐານໂຕ ປຐມເມວ ສາມິກາ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ນ ອວຫາໂຣ ເອຕສ຺ສ ປໂຍຄນິຏ຺ຐານໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ຘຸຣສ຺ສ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທາ ປນ ຂີລສງ຺ກມນາທິປໂຍເຄເນວ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ຕທາເຍວ ອວຫາໂຣ, ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສາມິການໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂີລາທີນໍ ສງ຺ກມິຕຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ສາມິການໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມ຺ເປຕ຺ຖ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຣຊ຺ຊຸສງ຺ກມນາທີສຸປິ ອຕິທິສຕິ. ຍຏ຺ຐິນ຺ຕິ ມານທຓ຺ຑໍ. ເອກສ຺ມິໍ ອນາຄເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ສເຈ ທາຣູນິ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕເກເນວ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອວສາເນ ທາຣຸມ຺ຫິ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຏກສາຂາທີຫິ ປາທານໍ ອນ຺ຕຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ອປ຺ປເວສາຣຫໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອວສານສາຂາຍ ປາຣາຊິກໍ, ເຕນາຫ ‘‘ສາຂາປຣິວາເຣເນວ ອຕ຺ຕໂນ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ, ທາຣູນິ ຈ ນິຂຓິຕ຺ວາ ສາຂາປຣິວາຣຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຂຕ຺ຕມຣິຍາທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເກທາຣປາຬິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ຂີລສງ຺ກມນາທິນາ ຄຫຓໍ ອາຣາມາທີສຸປິ ລພ຺ຠເຕວ.

ວຕ຺ຖຸຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໕. ວຕ຺ຖຸຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປາກາຣານນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກສິລາທາຣູນໍ ວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ປາກາຣານໍ.

໑໐໖. ຄາມຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ຄາມລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໗. ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ອຸຊຸກເມວ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ລກ຺ຂຓຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຣຎ຺ຎສາມິການໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕຫິ ກຕອກ຺ຂຣາທິສຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ຉລ຺ລິຍາ ປຣິໂຍນທ຺ຘນ຺ຕິ ອິມິນາ ສາມິການໍ ນິຣາເປກ຺ຂຕາຍ ຈິຣຉຑ຺ຑິຕຠາວໍ ທີເປຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍທິ ສາມິການໍ ສາເປກ຺ຂຕາ ອຕ຺ຖິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕານິ ກຕານິ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖານິ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ເຄຫາທີນິ ກຕານິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕານິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຈ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ທາຣູນີຕິ ເຄຫາທີນໍ ກຕຕ຺ຕາ ອວສິຏ຺ຐທາຣູນິ. ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສາມິການໍ ອນາລຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ຈ ຍທິ ຄຫຓກາເລ ທິສ຺ວາ ສາລຍາ ຫຸຕ຺ວາ ວາເຣນ຺ຕິ, ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທາຕພ຺ພເມວາຕິ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕ ອທຕ຺ວາ ຄມເນ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ປຈ຺ຉາປິ ເຕຫິ ໂຈທິເຕ ທາຕພ຺ພເມວ.

ອທິສ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ. ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານມ຺ປິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນີຕານມ຺ປິ ທາຣູນໍ ອຣຎ຺ຎສາມິການຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ປຸນ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ…ເປ… ອສ຺ສຕິຍາ ອຕິກ຺ກມຕີ’’ຕິ, ສຫສາ ຕໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມຕີຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໗) ຈ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານາຕິກ຺ກເມເຍວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ, ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານາຕິກ຺ກມເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິທໍ ປນ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນີຕານມ຺ປິ ທາຣູນໍ ອຣຎ຺ຎສາມິການຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານໂຕ ພຫິ ປາຣາຊິກາປຊ຺ຊນສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍຠາວສ຺ເສວ ກາຣຓຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ສນ຺ຕກຕ຺ເຕເນວ ຫິ ພຫິ ກຕສ຺ສາປິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ຊາຕໍ, ອິຕຣຖາ ຈ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍມ຺ປິ ນ ສິຍາ ສຸງ຺ກຆາຕາຕິກ຺ກເມ ວິຍ. ອທ຺ຘິເກຫິ ທິນ຺ນເມວ ສຸງ຺ກິການໍ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ນາທິນ຺ນໍ, ເຕນ ຕໍ ຐານໍ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ. ອິຘ ປນ ອຣຎ຺ຎສາມິການໍ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວ ໂຫຕິ, ເຕເນເວຕໍ ອຣຎ຺ເຎ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານໍ ສຸງ຺ກຆາຕໂຕປິ ຄຣຸຕຣໍ ຊາຕໍ. ຍທິ ຫິ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານໂຕ ພຫິປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ອວຫາໂຣ ຠເວຍ຺ຍ, ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາຕິອາທິນາ ຐານນິຍໂມ ນິຣຕ຺ຖໂກ ສິຍາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຕສ຺ມາ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານໂຕ ພຫິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອວຫາໂຣ ນ ຠວຕິ ເອວາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປນ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ເຕສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປເທສໍ ອາກາເສນາປິ ອຕິກ຺ກມນວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທກກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໘. ອຸທກກຖາຍໍ ມຫາກຸຈ຺ຉິກາ ອຸທກຈາຏິ ອຸທກມຓິໂກ, ‘‘ສເມຂລາ ຈາຏິ ອຸທກມຓິໂກ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຠາຊເນສຸ. ຠູຕຄາເມນ ສທ຺ຘິມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອກປ຺ປິຍປຖວິມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຬາກຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍາຕິ ‘‘ມໂຫທກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຬາກມຣິຍາທໍ ມາ ຉິນ຺ທີ’’ຕິ ຕຬາກຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ. ນິພ຺ພຫນອຸທກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຬາກສ຺ສ ເອເກນ ອຸນ຺ນເຕນ ປສ຺ເສນ ອຘິກຊລໍ ນິພ຺ພຫຕິ ນິຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ‘‘ນິພ຺ພຫນ’’ນ຺ຕິ ອຘິກຊລນິກ຺ຂມນມາຕິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉມານໍ ອຸທກໍ ນິພ຺ພຫນອຸທກໍ ນາມ. ນິທ຺ຘມນຕຸມ຺ພນ຺ຕິ ສສ຺ສາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອິຏ຺ຐກາທີຫິ ກຕໍ ອຸທກນິກ຺ຂມນປນາຬິ. ມຣິຍາທໍ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸພ຺ພລໍ ອກຕ຺ວາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປໂຍເຄ ກເຕ ມຣິຍາທໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕອຸທກຄ຺ຆານຸຣູເປນ ອວຫາເຣນ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ຍຕ຺ຕກໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ພີຊກສິກມ຺ມາທິພ຺ພຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຍໍ ອຘິກລາຠໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ເຕຫິ ກາຕພ຺ພໍ ວຍກຣຓມ຺ປິ ເອຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຈ ຕຣຸຓສສ຺ເສ ຊາເຕ ອຸທກໍ ວິນາເສນ຺ຕສ຺ສ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ສສ຺ເສ ປນ ສພ຺ພຖາ ອກເຕເຍວ ອຸທກໍ ວິນາເສນ຺ເຕນ ຈ ອຸທກຄ຺ຆເມວ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສກລໍ ສສ຺ສໍ ເຕນ ວິນາສິຕຠຓ຺ຑສ຺ເສວ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍຕ຺ຕາ, ອິຕຣຖາ ວາຓິຊ຺ຊາທິອຕ຺ຖາຍ ປເຣຫິ ຐປິຕຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑຄ຺ຆໍ ກາຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຎ຺ຈ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ສາມິການໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ຕຬາເກ ເຂຕ຺ເຕ ຈ ຊາເຕ ຕສ຺ເສວ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ປາຣາຊິກໍ, ຍທິ ປນ ຕໍ ຕຬາກໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ, ເຂຕ຺ຕານິ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິການິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ອວຫາໂຣ, ອຖ ເຂຕ຺ຕານິປິ ສພ຺ພສາຘາຣຓານິ, ສພ຺ເພສໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປເຍວ ປາຣາຊິກໍ, ນາສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອນິຄ຺ຄເຕຕິ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ, ຕຬາເກເຍວ ຐິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປເຣສໍ ມາຕິກາມຸຂນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກມາຕິກາມຸຂໍ. ອສມ຺ປຕ຺ເຕວາຕິ ຕຬາກໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາມາຕິກາຍໍ ເອວ ຐິເຕ. ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພທ຺ຘາ ສຸພທ຺ຘາຕິ ຕຬາກໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອຸທກສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປນ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພທ຺ຘາ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ຂຸທ຺ທກມາຕິກາຍໍ ອປ຺ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອວຫາໂຣ ນ ຊາໂຕ, ‘‘ຕຬາກໂຕ ອນິຄ຺ຄເຕ ປເຣສໍ ມາຕິກາມຸຂໍ ອສມ຺ປຕ຺ເຕວາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິກປ຺ປທ຺ວຍສ຺ສ ‘‘ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພທ຺ຘາ ສຸພທ຺ຘາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພທ຺ຘາ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ຍຖາກ຺ກເມນ ໂຍຊນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຖຸໍ…ເປ… ນ ສເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຬາກຄຕອຸທກສ຺ສ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ປຣສນ຺ຕກວຕ຺ຖຸ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທນ຺ຕໂປນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໙. ທນ຺ຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຍຖາສຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ອຠາເຊຕ຺ວາວ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ຄຫຓຕ຺ຖເມວ ຐປິຕຕ຺ຕາ ອຣກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ອຎ຺ຎໍ ສງ຺ຆິກໍ ວິຍ ນ ໂຫຕີຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣ. ຂາທນ຺ຕຸ, ປຸນ ສາມເຓຣາ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເກຈິ ເຖຣາ ວເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ວນປ຺ປຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໐. ວນປ຺ປຕິກຖາຍໍ ສນ຺ຘາຣິຕຕ຺ຕາຕິ ຉິນ຺ນສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຕິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຘາຣຓມຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ມຣິຈວລ຺ລິອາທີຫິ ປຸພ຺ເພ ເວເຐຕ຺ວາ ຐິຕຠາເວນ. ຕາທິເສ ຫິ ຉິນ຺ເນປິ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐກຖາຍໍ ເວຐິຕວລ຺ລິຍໍ ວິຍ. ອຸຊຸກເມວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພໂສ ຉິນ຺ທນເມວ ວລ຺ລິອາທີຫິ ອສມ຺ພທ຺ຘສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຐານາຈາວນໍ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອາກາສາທີສຸ ຜຸຏ຺ຐສກລປເທສໂຕ ໂມຈນນ຺ຕິ ອາເວຓິກມິຘ ຐານາຈາວນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຣຸກ຺ຂຠາເຣນ ກິຎ຺ຈິເທວ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ໂຫຕິເຍວ ຐານາຈາວນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕນ຺ນ, ຣຸກ຺ເຂນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສກລສ຺ສ ອາກາສປເທສສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ຉຫິ ວາ ອາກາເຣຫິ ອນຕິກ຺ກມິຕຕ຺ຕາ. ວາຕມຸຂໍ ໂສເຘຕີຕິ ຍຖາ ວາໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ປາເຕຕິ, ເອວໍ ວາຕສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕານິ ສາຂາຄຸມ຺ພາທີນິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປເນນ຺ໂຕ ໂສເຘຕິ. ມຓ຺ຑູກກຓ຺ຏກໍ ວາຕິ ມຓ຺ຑູການໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ອຄ຺ຄໂກຏິຍໍ ຐິຕກຓ຺ຏກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອເກ ‘‘ວິສມຈ຺ຉກຓ຺ຏກ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ຫຣຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໑. ຫຣຓກກຖາຍໍ ຫຣຓກນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸສາມິນາ ຫຣິຍມານໍ. ໂສ ຈ ປາທໍ ອຄ຺ຆຕິ, ປາຣາຊິກເມວາຕິ ‘‘ອນ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສລ຺ລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂິຕສ຺ເສວ ປຏສ຺ສ ເອກເທສຕາຍ ຕມ຺ປິ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມວາຕິ ປາຣາຊິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຠຓ຺ຑຫາຣກນ຺ຕິ ສຫຠຓ຺ຑຫາຣກໍ, ສກາຣາເທສສ຺ສ ວິກປ຺ປຕ຺ຕາ ສຫ ສທ຺ໂທວ ຐິໂຕ, ຠຓ຺ຑຫາຣເກນ ສຫ ຕໍ ຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາສງ຺ໂກຕິ ‘‘ຍທິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອາວຸເຘນ ມໍ ປຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ສຎ຺ຊາຕາສງ຺ໂກ. ເອກມນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກມ຺ມາຕິ ຠເຍເນວ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໂຕ ສຍໍ ປຏິກ຺ກມ຺ມ. ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ຜຣຸສວາຈາຍ ເຈວ ອາວຸຘປຣິວຕ຺ຕນາທິກາຍວິກາເຣນ ຈ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກໍ. ອາລເຍນ ອນຘິມຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຠຓ຺ຑໍ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາຫຣາເປນ຺ເຕ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ອິມິນາ ປຐມໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາລຍານມ຺ປິ ຍທິ ປຈ຺ຉາປິ ສກສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕສຎ຺ເຎວ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ພລກ຺ກາເຣນາປິ ສກສຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ຄຫເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອທທນ຺ຕສ຺ເສວ ອວຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ປນ ສາມິໂນ ‘‘ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ມຍາ ປຐມໍ, ອິທານິ ມມ ສນ຺ຕກໍ ວາ ເອຕໍ, ໂນ’’ຕິ ອາສງ຺ກາ ໂຫຕິ, ພລກ຺ກາເຣນ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ສກສຎ຺ຎາພເລເນວ ປຸນ ຄເຫຕພ຺ພຠາວສ຺ສ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ອເທນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ໂຈຣສ຺ສ ສກສຎ຺ຎາຍ ວິຊ຺ຊມານາຍປິ ສາມິເກສຸ ສາລເຍສຸ ອທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎສູຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ. ວິຈາຣຓາເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ຕຕ຺ຖາປິ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຸປນິຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໒. ອຸປນິຘິກຖາຍໍ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຏິສາມນປ຺ປໂຍຄໍ ວິນາ ນາຫໍ ຄຓ຺ຫາມີຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປໂຍເຄ ອກເຕ ຣຊ຺ຊສງ຺ໂຂຠາທິກາເລ ‘‘ນ ທານິ ຕສ຺ສ ທສ຺ສາມິ, ນ ມຍ຺ຫໍ ທານິ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸໂຠຫິປິ ສກສກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ກເຕປິ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປາຣາຊິກເມວ ປຏິສາມນປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ປຏິສາມນກາເລ ຫິສ຺ສ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ນ ທານິ ຕສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ປນ ສາມິໂນ ຘຸຣນິກ຺ເຂປຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠູໂຕ ກາຍວຈີປໂຍໂຄ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ໂສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ຫິ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາຍໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ. ທາເນ ສອຸສ຺ສາໂຫ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວາຕິ ອວຫາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາຫໍ ຄຓ຺ຫາມີຕິອາທິນາ ມຸສາວາທກຣເຓ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ໂຫຕິ, ນ ທຸກ຺ກຏໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕາຠາເວນ ສຫປໂຍຄສ຺ສາປິ ອຠາວໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິປິ ມຸເຂນ ທສ຺ສາມີຕິ ວທຕິ…ເປ… ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕຣປໂຍເຄນ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ຕາວ ປຐເມນ ຠຓ຺ຑປຏິສາມນປ຺ປໂຍເຄນ ຕທາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕາຠາວາ, ນາປິ ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຖນປ຺ປໂຍເຄນ ຕທາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ປໂຍຄສ຺ສ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສາມິນາ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ພຫຸໂສ ຍາຈິຍມາໂນປິ ອທຕ຺ວາ ເຍນ ປໂຍເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ອທາຕຸກາມຕໍ ສາມິກສ຺ສ ຎາເປຕິ, ເຍນ ຈ ໂສ ‘‘ອທາຕຸກາໂມ ອຍໍ ວິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເຕເນວ ປໂຍເຄນສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ເຑ ປຣິຍາເຍນ ມຸຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ອທາຕຸກາມຕາຍ ຫິ ກທາ ເຕ ທິນ຺ນໍ, ກຕ຺ຖ ເຕ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິປຣິຍາຍວຈເນນາປິ ສາມິກສ຺ສ ຘຸເຣ ນິກ຺ຂິປາປິເຕ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ…ເປ… ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໑). ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ປເຣຫິ ຄຓ຺ຫາປເນ ເອວ ປຣິຍາຍໂຕ ມຸຕ຺ຕິ, ນ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖ ສາມິນາ ທິນ຺ນຕາຍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ຐານາຈາວເນປິ ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປນ ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອເສວ ນໂຍຕິ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ໂຈຣສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ, ກສ຺ມາ? ອຎ຺ເຎຫິ ສາຘາຣຓສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎໍ ຕາທິສເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ສຎ຺ຎາຓໂຕ ໂອກາສໂຕ ຈ ເຕນ ສທິສເມວ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ໂຈເຣນ ສລ຺ລກ຺ຂິຕປ຺ປເທສໂຕ ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ເກຫິຈິ ຕຕ຺ຖ ຕາທິເສ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ ຐປິເຕ ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕເຍວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕນ ໂຈເຣນ ທິວາ ສລ຺ລກ຺ຂິຕປຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອປເນຕ຺ວາ ຕທຎ຺ເຎ ຕາທິເສ ປຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຐປິເຕປິ ໂຈຣສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ທິວາ ສລ຺ລກ຺ຂິຕປ຺ປເທເສ ຐປິຕໍ ອຎ຺ຎໍ ຕາທິສໍ ປຕ຺ຕເມວ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ປທວາເຣນາຕິ ເຖເຣນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉໂຕ ໂຈຣສ຺ສ ປທວາເຣນ. ອຕາທິສເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຕາທິສສ຺ສ ເຖເຣນ ຄຫຓກ຺ຂເຓ ອວຫາຣາຠາວໂຕ ປຈ຺ຉາ ຫຕ຺ຖປຕ຺ຕໍ ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວາ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຄມເນ ປທວາເຣເນວ ອວຫາໂຣ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ປທວາເຣປິ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ ອຸປນິຘິຠຓ຺ເຑ ວິຍາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຄາມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ພຫິຄາເມ ວິຫາຣສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຄາມປ຺ປເວສສ຺ສ ອາຣມ຺ຠປ຺ປເທສທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນ຺ໂຕຄາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ໂສ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ສິຍາ, ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ເຑ ຈ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫໂຕປິ ນ ຕາວ ເຖຣສ຺ສ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ, ໂຈຣສ຺ເສວ ອວຫາໂຣ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາຍ ໂຈຣສ຺ສ ສາມິເກນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ອວຫາໂຣ ນ ຊາໂຕ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ເອວໍ ເຖເຣນ ກຕອາຓຕ຺ຕິຍາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອຏວິໍ ປວິສຕິ, ປທວາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫ, ອສຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຖເຣນ ວິຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາມມຄ຺ເຄປິ ສກເລປິ ຄາເມ ວິຈຣຓສ຺ສ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ປທວາເຣນ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິຫາຣສ຺ສ ຫິ ປຣຠາເຄ ອຸປຈາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣໂຕ ອຸປຈາໂຣ, ຕາວ ສພ຺ພໍ ທຫຣສ຺ສ ເຖຣາຓຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ຈຣຓູປຈາໂຣວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ຕໂຕ ປຣໍ. ເຕເນວ ‘‘ອຸປຈາຣາຕິກ຺ກເມ ປາຣາຊິກໍ. ຄາມູປຈາຣາຕິກ຺ກເມ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິນິວຕ຺ຕເນ ຈີວຣໂຘວນາທິອຕ຺ຖາຍ ເປສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອນິສີທິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສີສາທີສຸ ຠາຣໍ ຠູມິຍໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ວາ ນິສີທນ຺ໂຕ ວາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕ ວູປສນ຺ເຕ ປຸນ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ເຈ, ປາທຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ຕາວຕາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຄາມ’’ນ຺ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ໂຕຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ເຕ ວິຫາຣສາມນ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ສພ຺ເພ ໂຄຈຣຄາມາປິ ເຂຕ຺ຕເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຸກ຺ກມນວິຫາຣາຠິມຸຂຄມນາທິ ສພ຺ພໍ. ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ຄຫິເຕປິ ສາມິກສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິຫາຣູປຈາຣາທິ ສພ຺ພໍ ເຂຕ຺ຕເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໒) ວຸຕ຺ຕໍ ນຍໍ ອຕິທິສຕິ.

ນິມິຕ຺ເຕ ວາ ກເຕຕິ ຈີວຣໍ ເມ ກິລິຏ຺ຐໍ, ໂກ ນຸ ໂຂ ຣຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສຕີຕິອາທິນາ ນິມິຕ຺ເຕ ກເຕ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອນາຓຕ຺ຕສ຺ສ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ເອກປສ຺ເສຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຊີຣາເປຕີຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຐານາຈາວນໍ ອກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕນີຫາເຣເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຊີຣາເປຕິ, ຐານາ ຈາເວນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປາຣາຊິກເມວ ສີເສ ຠາຣໍ ຂນ຺ເຘ ກຣຓາທີສຸ ວິຍ (ປາຣາ. ໑໐໑). ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ນສ຺ສຕີຕິ ອຄ຺ຄິອາທິນາ ນສ຺ສຕິ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈີຕິ ອິມິນາ ເຍນ ຐປິຕໍ, ໂສປິ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຕຣສ຺ສາຕິ ໂຈຣສ຺ສ. ອິຕຣໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປວິສິຕ຺ວາ ຕວ ສາຏກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອິມິນາວ ອຸປນິຘິຠາວໂຕ ໂມຈິຕຕ຺ຕາ, ສາມິກສ຺ສ ອິຕຣໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສາຏເກ ອາລຍສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ ຈ ‘‘ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມິໂກ ເຈ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ອິທໍ ວາ ໂຫຕຸ, ອຎ຺ຎໍ ວາ, ກິໍ ເຕນ, ອລໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ’’ຕິ ເອວໍ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຣາລໂຍ ໂຫຕິ, ໂຈຣສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອສຸຓນ຺ຕາ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຊານິຕ຺ວາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອເສວ ນໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ເຕນ ປຏິກ຺ເຂໂປປິ ສງ຺ຄຫິໂຕວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປຈາເຣ ວິຊ຺ຊມາເນຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣສ຺ສ ສມີເປ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວຏ຺ຐາເນ ວິຊ຺ຊມາເນ. ມຍິ ຈ ມເຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເສນາສເນ ວິນຏ຺ເຐຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕໍ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິວຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ຄິລານປກ຺ເຂ ຐິຕຕ຺ຕາ ອວິສໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ມຣຓໂຕ ຫິ ປຣໍ ເຄລຎ຺ຎໍ ອວິສຍຕ຺ຕຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ທ຺ວາຣໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິວຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສຫາເຍຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຕຫິປິ ຠິກ຺ຂາຈາຣາທີຫິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກປິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ສາມີຈີຕິ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ວສນ຺ຕານໍ ອິທໍ ວຕ຺ຕໍ.

ໂລລມຫາເຖໂຣຕິ ມນ຺ໂທ ໂມມູໂຫ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣີ. ອິຕເຣຫີຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຄພ຺ເຠ ວສນ຺ເຕຫິ ອິຕຣຠິກ຺ຂູຫິ. ວິຫາຣຣກ຺ຂຓວາເຣ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫາຣວາຣິໂກ, ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ວິຫາຣຣກ຺ຂຓໂກ. ນິວາປນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕເວຕນໍ. ໂຈຣານໍ ປຏິປຖໍ ຄເຕສູຕິ ໂຈຣານໍ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປຐມຕຣຎ຺ເຎວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂຈຣານໍ ອຠິມຸຂໍ ຄເຕສຸ, ‘‘ໂຈເຣຫິ ຫຏຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕທນຸປຖໍ ຄເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ອສຸກກຸເລ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣວາຣິການຎ຺ເຎວາ’’ຕິ ເອວໍ ນິຍມນໍ ກຕ຺ວາ. ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຍາຄຸສລາກາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ສລາກຠຕ຺ຕານິ ຈ ລຠມາໂນວາຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອູນໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຘິກໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສ຺ສ ຈ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ລຠນເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສິຕເກ ຊຄ຺ເຄນ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ວິຫາຣໍ ຊຄ຺ຄາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຫາຍກສ຺ສາຕິ ສຫາຍຣຫິຕສ຺ສ. ອຕ຺ຕທຸຕິຍສ຺ສາຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ສຣີຣເມວ ທຸຕິໂຍ ອສ຺ສ ນາຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ຕທຸຕິໂຍ. ຕທຸຠຍສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນໍ ຍສ຺ສາຕິອາທິ, ເອເຕນ ສພ຺ເພນ ເອເກກສ຺ສ ວາໂຣ ນ ປາເປຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາກວຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາຕິ ນິຈ຺ຈໍ ປຈິຕພ຺ພຍາຄຸຠຕ຺ຕສງ຺ຂາຕວຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ຐເປນ຺ຕີຕິ ທາຍກາ ຐເປນ຺ຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຕໍ ອາຣາມິກາທີຫິ ທິຍ຺ຍມານໍ ຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ນ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ໂຠກາສິກສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິກປຣິກ຺ຂາໂຣ ວາ ຐປິໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຈີວຣາທິສງ຺ຆິກຠາເຄປິ ອາລໂຍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ໂສປິ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພວ. ທິຄຸຓນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ລພ຺ຠມານໂຕ ທິຄຸຓໍ. ປກ຺ຂວາເຣນາຕິ ອຑ຺ຒມາສວາເຣນ.

ສຸງ຺ກຆາຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ສຸງ຺ກຆາຕກຖາຍໍ ສຸງ຺ກໍ ຍຕ຺ຖ ຣາຊປຸຣິສາ ຫນນ຺ຕິ ອທທນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕກໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕໍ ຐານໍ ສຸງ຺ກຆາຕນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ຕຎ຺ຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມປາທໍ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ຐເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍປາເທ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐປິເຕປິ ພຫິ ຐິໂຕ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປທວາເຣສຸປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມໍ ພຫິ ຐເປຕິ, ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອິທໍ ສຍໍ ພຫິ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ສມກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິ ຐຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ຫິ ສພ຺ພໍ ພຫິຄຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ພຫິ ຐຕ຺ວາປິ ພາຫິຣປຸຏກໍ ປຐມໍ ອນ຺ໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຫິ ຐເປຕິ, ຕທາປິ ເອກາພທ຺ຘຕາຍ ອວິຊຫິຕຕ຺ຕາ ອວຫາໂຣ ນ ທິສ຺ສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຠູມິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຸນ ອນ຺ໂຕ ປວິສຕິ, ປາຣາຊິກເມວາຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພາຫິຣປຸຏເກ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐປິ ພຫິຄຕຠາວໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນ຺ໂຕຄຕໍ ປນ ປຸຏກໍ ປຐມໍ, ປຈ຺ຉາ ເອວ ວາ ພຫິ ຐປິຕມຕ຺ເຕ ວາ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ພຫິ ຠູມິຍໍ ປາຕິຕສ຺ສ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘຕາຍ ອຠາເວນ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐປິ ປາຣາຊິກເມວາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນ ສເມຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອນ຺ໂຕຠູມິຄເຕນ ເອກາພທ຺ຘຕາ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸຠຍສ຺ສາປິ ພຫິຄຕຠາເວ ສາຘິເຕເຍວ ອວຫາໂຣຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຍ ປນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມໍ ພຫິ ຐເປຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກາເຍວ ນຕ຺ຖິ. ເອກາພທ຺ຘນ຺ຕິ ກາຊໂກຏິຍໍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກາຊໂກຏິຍໍ ຐປິຕມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ພຫິ ຄຫິຕກາຊໂກຏິຍໍ ຐປິຕໍ ຍທິ ປາທໍ ອຄ຺ຆຕິ, ປາຣາຊິກເມວ, ອນ຺ໂຕຐປິເຕນ ເອກາພທ຺ຘຕາຍ ອຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຍາເນ ວາ…ເປ… ຐເປຕີຕິ ສຸງ຺ກຆາຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອປ຺ປວິສິຕ຺ວາ ວາ ຐເປຕິ. ສຸງ຺ກຏ຺ຐານສ຺ສ ພຫິ ຐິຕນ຺ຕິ ຍານາທີຫິ ນີຫຏຕ຺ຕາ ພຫິ ຐິຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ພຫິ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ປາຐໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ສຸງ຺ກຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພວ ພຫິ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ; ສຸງ຺ກຏ຺ຐາເນ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາເນ ຐປິເຕປິ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄເຕ ວິຍ ໂທສາຠາວໂຕ. ໂຍ ປນ ສຸງ຺ກຏ຺ຐານສ຺ສ ອນ຺ໂຕວ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ສຸງ຺ກຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອາຄຕມຄ຺ເຄນ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສາປິ ຍທິ ເຕນ ທິສາຠາເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານມ຺ປິ ຫຕ຺ຖໂຕ ສຸງ຺ກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຍານາທີຫິ ນີຫຣເຓ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໕໗໑ ອາທໂຍ).

ປາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໔. ປາຓກຖາຍໍ ອາຐປິໂຕຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ອິຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕຫິ ‘‘ຍາວ ອິຓທານາ ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕູ’’ຕິ ອິຓທາຍການໍ ນິຍ຺ຍາຕິໂຕ. ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ອສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ຘນໍ ປນ ຄຕຏ຺ຐາເນ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອິມິນາ ອາຐເປຕ຺ວາ ຄຫິຕຘນໍ ວຑ຺ຒິຍາ ສຫ ອາຐປິຕປຸຕ຺ຕຫາຣກສ຺ສ ຄີວາຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທາສສ຺ສ ຊາໂຕຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາສິກຸຈ຺ຉິຍໍ ປນ ອທາສສ຺ສ ຊາໂຕປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ປຣເທສໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາຕິ ປຣເທສວິລຸມ຺ປເກຫິ ຣາຊໂຈຣາທີຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ. ສຸຂໍ ຊີວາຕິ ວທຕີຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ສາມິການໍ ສນ຺ຕິກໂຕ ປລາເປຕຸກາມຕາຍ ວທຕິ, ຕຖາ ປນ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ‘‘ສຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ອວຫາໂຣ, ຄີວາ ປນ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍປທວາເຣຕິ ຍທິ ທຸຕິຍປທໍ ອວສ຺ສໍ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ‘‘ປລາຍິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ຊີວາ’’ຕິ ວຈນກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ອນາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ເວຄວຑ຺ຒເນ ອກເຕປິ ທຸກ຺ກຏາ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໘໙, ໙໑) ອາທານສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຈຕຸປ຺ປທກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ຈຕຸປ຺ປທກຖາຍໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາວເສສາຕິ ປາຬິຍໍ ອາຄເຕຫິ ຫຕ຺ຖິ ອາທີຫິ ອຎ຺ເຎ ປສຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ. ຠິງ຺ກຈ຺ຉາປນ຺ຕິ ‘‘ຠິງ຺ກາ ຠິງ຺ກາ’’ຕິ ສທ຺ທາຍນໂຕ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມໍ ຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ. ອນ຺ໂຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫີຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ. ພຫິນຄເຣ ຐິຕສ຺ສາຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນຄຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນຄເຣ ປນ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຐິຕສ຺ສາປິ ຐິຕຏ຺ຐານເມວ ຐານໍ. ຂຓ຺ຑທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຂຓ຺ຑິຕທ຺ວາຣໍ. ເອໂກ ນິປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ພນ຺ໂຘຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ‘‘ນິປນ຺ນສ຺ສ ທ຺ເວ’’ຕິ. ຆາເຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ວິນາເສນ຺ຕສ຺ສ ສຫປໂຍຄຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ໂອຈຣກກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໘. ໂອຈຣກກຖາຍໍ ປຣິຍາເຍນ ຫິ ອທິນ຺ນາທານໂຕ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິທໍ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຍເມວ ປນ ອຠິຍຸຎ຺ຊນາທີສຸ ປຣິຍາເຍນປິ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ.

ໂອຓິຣກ຺ຂກຖາວຓ຺ຓນາ

ໂອຓິຣກ຺ຂກຖາຍໍ ໂອຓິນ຺ຕິ ໂອຓີຕໍ, ອານີຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຓິຣກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐປິຕຠຓ຺ຑໍ ອຸປນິຘິ (ປາຣາ. ໑໑໒) ວິຍ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາຐປິຕຏ຺ຐາເນ ເອວ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ໂອໂລກນຕ຺ຖາຍ ຐປິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ຐານາຈາວນມຕ຺ເຕນ ໂອຓິຣກ຺ຂກສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ.

ສໍວິທາວຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ສໍວິທາວຫາຣກຖາຍໍ ສໍວິຘາຍາຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ. ເຕນ ເນສໍ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອາຓຕ຺ຕິວເສນ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠເວ ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ເຕນ ອາຓຕ຺ຕາ ຍຖາຓຕ຺ຕິວເສນ ຫຣນ຺ຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ເອໂກ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໑໘) ເອຕ຺ຖາປິ ອາຓາປການໍ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຕ຺ຕິ, ອວຫາຣກສ຺ສ ອຸທ຺ຘາເຣຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ອາຓາເປນ຺ຕິ ‘ຄຈ຺ເຉຕໍ ອາຫຣາ’ຕິ, ຕສ຺ສຸທ຺ຘາເຣ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສາຫຕ຺ຖິກໍ ວາ ອາຓຕ຺ຕິກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກໍ ວາ ສາຫຕ຺ຖິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຠິນ຺ນກາລິກຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຫຕ຺ຖາ ອວຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຐານາຈາວນກ຺ຂເຓ ອາປຕ຺ຕິ, ອາຓຕ຺ຕິຍາ ປນ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ຠິນ຺ນກາລິກຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ.

ສງ຺ເກຕກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໙. ສງ຺ເກຕກມ຺ມກຖາຍໍ ໂອຈຣເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອວສ຺ສໍ ຫາຣິເຍ ຠຓ຺ເຑຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑໘) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ປາຬິຍໍ ‘‘ຕໍ ສງ຺ເກຕໍ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ເກຕສ຺ສ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໒໐. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມກຖາຍໍ ອກ຺ຂິນິຂຓນາທິນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ປນ ລຫຸກໍ ອິຕ຺ຕຣກາລໍ, ຕສ຺ມາ ຕງ຺ຂເຓເຍວ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມານນ຺ຕຣເມວ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ເຕເນວ ນິມິຕ຺ເຕນ ອວຫຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕປ຺ປໂຍໂຄວ ເອໂສຕິ ວາໂທ ປມາຓຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ (ປາຣາ. ໑໑໙) ວິຍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉທຍຸຕ຺ຕໍ. ກາລວເສນ ຫິ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຣິຍາວເສນ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ ອຍເມວ ເຕສໍ ວິເສໂສ. ‘‘ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ນິມິຕ຺ຕກຣຓໂຕ ປຸເຣ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເຈວ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ເມ ຈ ກເຕປິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອນາຣຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຍເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາຓຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ອາຓຕ຺ຕິກຖາຍໍ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ສງ຺ເກຕກມ຺ມນິມິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນ ເກວລໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕາທິກາລສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ອກ຺ຂິນິຂຓນາທິນິມິຕ຺ຕກມ຺ມເມວ ວາ ກໂຣຕິ, ອຖ ໂຂ ເອວໍວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຠຓ຺ຑນິຍມມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ຕ຺ວໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ປາວທ, ໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປາວທຕູຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລປຏິປາຏິຍາ ຈ ອາຓາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິກາລວເສນ ອກ຺ຂິນິຂຓນາທິກິຣິຍາວເສນ ຠຓ຺ຑປຸຄ຺ຄລປຏິປາຏິວເສນ ຈ ອາຓຕ຺ເຕ ເອເຕສຸ ສງ຺ເກຕກມ຺ມນິມິຕ຺ຕກມ຺ເມສຸ ວິສງ຺ເກຕາ ວິສງ຺ເກຕຠາເວ ສມ຺ໂມໂຫ ຊາຍຕິ, ຕທປຄເມນ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ. ຍໍ ອາຓາປເກນ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທີສຸ ອກ຺ຂິນິຂຓນາທີສຸ ວາ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອາຓາເປນ຺ເຕນ ອີທິສວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິຍຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ເອວໍ ຄຫຓສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠູຕສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ຠຓ຺ຑໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ຍຸຕ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມາເນສຸ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ເຄສຸ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກາທີນໍ ຠາວສງ຺ຂາຕາ ວິນຍຍຸຕ຺ຕິ, ສາ ຈ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ກິຣິຍານິຏ຺ຐາປນກ຺ຂເຓ ອາຓາປກສ຺ສ ປໂຍເຄ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕານໍ ອຠາວາ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອກາ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິເຕນ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕປິ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕານໍ ທຸກ຺ກຏເມວ, ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາຊໂນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ມຫາຊໂນຕິ ຈ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສງ຺ຆຣກ຺ຂິເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອິທຎ຺ຈ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ກຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ປຸນ ທຸກ຺ກຏສມ຺ຠວໍ ສນ຺ຘາຍ. ນ ຫິ ໂສ ເອກປໂຍເຄນ ທຸກ຺ກຏທ຺ວຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ປາຬິຍໍ ‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສາ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ປາຬິໂຕ ປນ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓປ຺ປໂຍເຄ ອນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ. ອິມິນາວ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄຕວາເຣສຸປິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ທຸກ຺ກຏໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຓ຺ເຓ ວາ ສິລາທີສຸ ວາ ‘ໂຈຣິຍໍ ກາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ລິຂິຕ຺ວາ ຐປິເຕ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ເຄເຫ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ລິຂິເຕ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອນິຍເມຕ຺ວາ ລິຂິເຕຕິ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລສທິສາຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕເຣ ຜເລ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຣິໂຍສານໍ ຠາວນາກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວເມຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອາຓຕ຺ຕິກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜນ຺ນເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິໂກ’’ຕິ, ອາຓຕ຺ຕິວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປກເຈຕນາກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຓຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອາປຕ຺ຕິເຠທວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຠູມຏ຺ຐຖລຏ຺ຐາທີສຸ. ປາຬິຍໍ ມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາມສຕິ ຜນ຺ທາເປຕິ ຐານາ ຈາເວຕີຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ປຸພ຺ພປໂຍຄສຫິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ ອວຫາຣງ຺ຄໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຐານາ ຈາເວຕີຕິ ຈ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ. ອາຓຕ຺ຕິກາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ປໂຍຄາ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ຈ ອິຘ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພາວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໒໕. ຐານາຈາວນນ຺ຕິ ອິທໍ ປາຬິອນຸສາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປສ຺ສາປິ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ເອສ ນໂຍ ອຸປຣິປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນ ຈ ສກສຎ຺ຎີຕິ ອິມິນາ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫີ ນ ຈ ຕາວກາລິກນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ, ຕີຫິ ວາ ເອເຕຫິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກນ຺ຕິ ‘‘ມເມທ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກໍ ອຣຎ຺ເຎ ທາຣຸຕິຓປຓ຺ຓາທິ. ຉຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ປຐມໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ຉຑ຺ຑິຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ. ຉິນ຺ນມູລກນ຺ຕິ ນຏ຺ຐໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາລຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມູລສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນມູລກໍ. ອສ຺ສາມິກນ຺ຕິ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກາທີຫິ ຕີຫິ ອາກາເຣຫິ ທສ຺ສິຕໍ ອສ຺ສາມິກວຕ຺ຖຸ. ອຸຠຍມ຺ປີຕິ ອສ຺ສາມິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຎ຺ຈ.

ອນາປຕ຺ຕິເຠທວຓ຺ຓນາ

໑໓໑. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຕສຣີເຣ ເປຕຕ຺ຕຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຣຸກ຺ຂາທີສຸ ລຄ຺ຄິຕສາຏເກ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອໂຄປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສເຈ ປເນຕໍ ເທວາລຍເຈຕິຍຣຸກ຺ຂາທີສຸ ນິຍຸຕ຺ເຕຫິ ປຸຣິເສຫິ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ໂຫຕິ, ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຖເກ ຂາຍິເຕ…ເປ… ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ອທິນ຺ນາທານາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊິຆຈ຺ຉິຕປາຓິນາ ຂາທິຍມານມໍສສ຺ສ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂາທນໍ ນາມ ກາຣຸຎ຺ຎຫານິໂຕ ໂລລຠາວໂຕ ຈ ອສາຣຸປ຺ປເມວ. ເຕເນວ ຫິ ອຣິຍວໍສິກາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ຂາທນ຺ຕມ຺ປິ ສຸນຂາທິໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນ ວາເຣນ຺ຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ອາມິສທາເນ ກຸສລໍ ວິຍ ເຕສໍ ອາມິສສ຺ສ ອຈ຺ຉິນ຺ທເນປິ ອກຸສລເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ ຈ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໐).

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

ພຫຸ ເອກໂຕ ທາຣຸອາທິຠາຣິຍສ຺ສ ເອກສ຺ສ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນກາເລ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ອຸກ຺ຂິປຖາ’’ຕິ ວຈີປໂຍເຄນ ສທ຺ຘິໍ ກາຍປໂຍຄສພ຺ຠາວຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຄຓ຺ຫ, ອຫໍ ອຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕ ປນ ອວຫາເຣ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕໍ ສາຫຕ຺ຖິກເມວ, ປເຣນ ຄາຫາປິຕໍ ອາຓຕ຺ຕິກເມວ, ເຕເນວ ຕທຸຠຍຄ຺ເຆນ ປຎ຺ຈມາເສປິ ປາຣາຊິກໍ ນ ໂຫຕິ, ເອເກກຠຓ຺ຑຄ຺ຆວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທິເມວ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ສາຫຕ຺ຖິກໍ ວາ ອາຓຕ຺ຕິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍຎ຺ຈ ອທາຕຸກາມຕາຍ ‘‘ເທມິ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ວິເຫເຐນ຺ໂຕປິ ເຕນ ເຕນ ກາຍວິກາຣາທິກິຣິຍາຍ ປຣສ຺ສ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປາເປສີຕິ ‘‘ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໓໕. ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ນິຣຸຕ຺ຕິເຍວ ຕໍຕໍອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຸປາຍຕາຍ ປໂຖຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິປໂຖ, ເຕເນວາຫ ‘‘ໂວຫາຣວຈນມຕ຺ເຕ’’ຕິ. ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕຕິ ຕໂຕ ເປຕຕ຺ຕຠາວໂຕ ມຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອພ຺ຠຸຓ຺ເຫຕິ ອາສນ຺ນມຣຓຕາຍ ສຣີຣສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສມງ຺ຄິຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕເນວາຫ ‘‘ອລ຺ລສຣີເຣ’’ຕິ. ກຸຓປຠາວໍ ອຸປຄຕມ຺ປິ ຠິນ຺ນເມວ ອລ຺ລຠາວໂຕ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ວິສຠາຄສຣີເຣຕິ ອິຕ຺ຖິສຣີເຣ. ສີເສ ວາຕິອາທິ ອຘກ຺ຂເກ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑເລ ປເທເສ ຈິຕ຺ຕວິກາຣປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອນາມສນ຺ເຕນ ກຕໍ ສຸກຕເມວ. ມຕສຣີຣມ຺ປິ ຫິ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ອນາມາສທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ນ ຫິ ອປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸເກປິ ຈິຕ຺ຕາທິອິຕ຺ຖິຣູເປ ຠວນ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູເຕ ມຕິຕ຺ຖິສຣີເຣ ນິວຕ຺ຕຕິ.

ກຸສສງ຺ກາມນວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ພລສາຕິ ພເລນ. ສາຏໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອນາຄຕວຈນໍ ປສິພ຺ພກຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸເຣຕຣໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນປຣິກປ຺ປທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຫຓກ຺ຂເຓ ປນ ‘‘ສາຏໂກ ເຈ, ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ປສິພ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ນ ປນ ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສາຏກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຄເຫສ຺ສາມີຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ. ອິຕຣຖາ ‘‘ອິທານິ ນ ຄຓ຺ຫາມິ, ປຈ຺ຉາ ອນ຺ຘກາເຣ ຊາເຕ ວິຊານນກາເລ ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອິທານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ຄຫຓກ຺ຂເຓ ອວຫາໂຣ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕທາ ຄຫເຓ ສນ຺ນິຏ຺ຐານາຠາວາ. ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍ ເອວ ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລໍ ວິຍ. ນ ຫິ ‘‘ປຈ຺ຉາ ວຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຕເທວ ຕສ຺ມິໍ ມເຕປິ ປາຓາຕິປາໂຕ ໂຫຕິ ວຘກເຈຕນາຍ ປໂຍຄສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ, ເອວມິຘາປິ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ອວຫຣິສ຺ສາມີຕິອາທິນາ ກາລປຣິກປ຺ປນວເສນ ຐານາ ຈາວິເຕປິ ຕທາປິ ອວຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ ໂອກາສປຣິກປ຺ເປ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓໘) ວິຍ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ຍຖາປຣິກປ຺ປິຕຏ຺ຐາເນ ກາເລ ອາຄເຕ ຠຓ຺ຑໍ ຠູມິຍໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຈ຺ຉໂຕ ປທວາເຣນ ອວຫາໂຣຕິ ຂາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ໂປ ໂອກາສປຣິກປ຺ໂປ ກາລປຣິກປ຺ໂປຕິ ຕິວິໂຘປິ ປຣິກປ຺ໂປ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ໂອກາສປຣິກປ຺ເປ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ກາລປຣິກປ຺ໂປ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປທວາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ຠູມິຍໍ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວີມໍສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ອນຸພທ຺ໂຘ.

ປຣິກປ຺ໂປ ທິສ຺ສຕີຕິ ຄຫຓກ຺ຂເຓ ປຣິກປ຺ໂປ ທິສ຺ສຕິ, ນ ຕທາ ເຕສໍ ມເຕນ ອວຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທິສ຺ວາ ຫຏຕ຺ຕາ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ປຈ຺ຉາ ປນ ພຫິ ວີມໍສິຕ຺ວາ ສາຏກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຫຏຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ກຕສ຺ສ ປຣິກປ຺ປສ຺ສ ອວຫາຣານງ຺ຄຕ຺ຕາ ‘‘ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຫຣເຓ ວິຍ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ ເອວ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ນ ທິສ຺ສຕິ. ສາຏໂກ ເຈ ຠວິສ຺ສຕີຕິອາທິກສ຺ສ ປຣິກປ຺ປສ຺ສ ຕທາ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ເກວລໍ ອວຫາໂຣ ເອວ, ນ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕນ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ປາວຫາຣສ຺ສ ‘‘ສາຏໂກ ເຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຠຓ຺ຑສນ຺ນິຏ຺ຐານາຠາວກ຺ຂເຓເຍວ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ປຣິກປ຺ປິຕໍ, ຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ປຣິກປ຺ປິຕຠາເວ ຐິຕໍເຍວ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ອວຫາໂຣ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ໂອກາສປອປ຺ປາວຫາໂຣ ຠຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ອວຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ສິຍາຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ອຠຓ຺ຑວິສຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຣິກປ຺ປສ຺ສ, ປຸພ຺ເພວ ທິສ຺ວາ ຎາຕຠຓ຺ຑສ຺ເສວ ຫິ ໂອກາສປຣິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕໍ ອວຫຣີຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຕຎ຺ເຎເວຕ’’ນ຺ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ‘‘ຕຎ຺ເຈ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ປຣິກປ຺ເປປິ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຫເຓ ນິຍມສພ຺ຠາວາ ອວຫາຣຕ຺ຖສາຘກໍ ໂຫຕີຕິ ອຸທ຺ຘຏໍ, ເຕເນວ ‘‘ສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເກຈີຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍາ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນາຕິອາທິນາປິ ເກຈິວາໂທ ຄາຣຍ຺ໂຫ, ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາໂທວ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອລງ຺ກາຣຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາທິ. ກຸສໍ ປາເຕຕ຺ວາຕິ ວິລີວມຍໍ ວາ ຕາລປຓ຺ຓາທິມຍໍ ວາ ກຕສຎ຺ຎາຓໍ ປາເຕຕ຺ວາ. ປຣໂກຏ຺ຐາສໂຕ ກຸເສ ອຸທ຺ຘເຏປິ ນ ຕາວ ກຸສສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ຊາຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທ຺ຘາເຣ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອິມິນາ ຐານາຈາວນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປຎ຺ຈ ວິນາ ກຸສສງ຺ກາມນໍ ນາມ ວິສຸໍ ເອໂກຍໍ ອວຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ອວຫາຣາ ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິກາຘິປ຺ປາຍໂຍເຄຫິ ນິປ຺ຜາທິຍມານາ ອຕ຺ຖໂຕ ຐານາຈາວນຘຸຣນິກ຺ເຂປກຸສສງ຺ກາມເນສຸ ຕີສຸ ສໂມສຣນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕໂຣ ຕສ຺ສ ຠາຄໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ອາລຍສ຺ສ ອວິຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາລເຍ ປນ ສພ຺ພຖາ ອສຕິ ອວຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ວິຈິນິຕາວເສສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ເຖວາ’’ຕິ.

ນາຍໍ ມມາຕິ ຊານນ຺ໂຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ຕຕ຺ຖ ເວມຕິໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ສິເວຍ຺ຍກນ຺ຕິ ສິວິຣຏ຺ເຐ ຊາຕໍ.

໑໔໐-໑. ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາຕິ ປຈາເປຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອທິນ຺ນາທານຠາເວນ ສຫປໂຍຄສ຺ສາປິ ອຠາວາ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຓຕ຺ເຕຫີຕິ ສມ຺ມເຕນ ອາຓຕ຺ເຕຫິ. ອາຓຕ຺ເຕນາຕິ ສາມິເກຫິ ອາຓຕ຺ເຕນ. ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ສມ຺ມຕາທີຫິ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ປຣາຊິກໍ ຊາຕໍ, ອສນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປນ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎນ ທິຍ຺ຍມານນ຺ຕິ ສມ຺ມຕາທີຫິ ຈຕູຫິ ອຎ຺ເຎນ ທິຍ຺ຍມານໍ. ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອປຣສ຺ສ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ອປຣສ຺ສາຕິ ອສນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ປນ ‘‘ອປຣໍ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ກູຏວສ຺ສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ຄິຫິສນ຺ຕເກ ສາມິນາ ຈ ‘‘ອິມສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຓຕ຺ເຕນ ຈ ທິນ຺ເນ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆສນ຺ຕເກ ປນ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອສມ຺ມເຕນ ວາ ອນາຓຕ຺ເຕນ ວາຕິອາທິ ປຸນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣຫິ ທິຍ຺ຍມານນ຺ຕິ ສມ຺ມເຕນ ອາຓຕ຺ເຕນ ວາ ທິຍ຺ຍມານໍ. ເອວໍ ຄຓ຺ຫໂຕຕິ ‘‘ອປຣມ຺ປິ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກູຏວສ຺ສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ. ສາມິເກນ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ-ສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂກ, ເຕນ ‘‘ອປຣມ຺ປິ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ກູຏວສ຺ສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ສາມິເກນ ສຍໍ ເທນ຺ເຕ ວາ ທາເປນ຺ເຕ ວາ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸທິນ຺ນນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຫຏ຺ຐາ ປນ ສາມິເກນ ເຕນ ອາຓຕ຺ເຕນ ວາ ທິຍ຺ຍມານໍ ຄິຫິສນ຺ຕກໍ ‘‘ອປຣສ຺ສ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ອປຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສາມິສນ຺ຕກເມວ ໂຫຕີຕິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ຊາຕໍ, ອິຘ ປນ ເຕຫິເຍວ ທິຍ຺ຍມານໍ ‘‘ອປຣມ຺ປິ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ກູຏວສ຺ສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ສຸທິນ຺ນເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາມິເກນ ປນ ອາຓຕ຺ເຕນ ທິນ຺ນໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ວິຍ ອວຫາຣຕາເວຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕາ, ສງ຺ຆສນ຺ຕເກ ປນ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ສາມິກສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວາ ສມ຺ມເຕນ ທິນ຺ເນປິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໔໖-໙. ອາຫຣາເປນ຺ເຕສຸ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ‘‘ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນຕ຺ຕມນສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຄຫິຕມ຺ປິ ປຸນ ທາຕພ຺ພເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑໍ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐານເມວ ປາປຸຓາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິຕສ຺ເສວ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ສາລຍຠາເວປິ ໂຈຣສ຺ສ ອທຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພໍ ໂຈເຣນາປິ ສາມິກສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພໂຕ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎາຍ ຄຫິເຕ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຸຏ຺ຐຫນ຺ເຕສູຕິ ຄາມໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ເຕສຸ. ອວິເສເສນາຕິ ສອຸສ຺ສາຫຕາທິວິເສສໍ ອປຣາມສິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ. ສອຸສ຺ສາຫມຕ຺ຕເມວ ອາປຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ປມາຓໍ ສາມິການໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາວໂຕ. ຕໂຕຕິ ຄຓສນ຺ຕກາທິໂຕ. ກຸລສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ເທຕີຕິ ປໍສຸກູລວິສ຺ສາສິກາທິສຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕທາ ກຸລສງ຺ຄຫປຈ຺ຈຍາ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍຎ຺ຈ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕ ປນ ສຕິ ກຸລສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫໂຕປິ ປາຣາຊິກເມວ. ອູນປຎ຺ຈມາສກາທີສຸ ກຸລທູສກທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏານິ. ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ນິຍມິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ທທໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນມ຺ປິ ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ກຸລສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ວາ ຎາຕກາທີນໍ ວາ ທທໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍຎ຺ຈ ໂຫເຕວ. ອິສ຺ສຣວຕາຍາຕິ ‘‘ມຍິ ເທນ຺ເຕ ໂກ ນິວາເຣສ຺ສຕິ, ອຫເມເວຕ຺ຖ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິຍຠາເວນ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ກຸລສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ວາ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ກາຣເຓນ ທທໂຕ ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ນິຍມິຕສ຺ສ ຄຣຸຠຓ຺ຑຕາຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍຎ຺ຈ. ຄີວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ນິຍມິເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຄີວາ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຂາທິຕເມວາຕິ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ຠາເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆິກຎ຺ຫິ ວິຫາຣປຏິພທ຺ຘໍ ເວຠງ຺ຄິຍໍ ພຫິອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐໍ ຠຓ຺ຑໍ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣຏ຺ເຐຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອວ ຠາເຊຕພ຺ພໍ, ນ ພຫິ ຐິເຕຫິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໑໕໐. ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ເຊມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປາຣາຊິກາທິໂທສາໂຣປນໂຕ, ຄຫຏ຺ຐານໍ ວາ ‘‘ຠທນ຺ຕາ ອປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ໂທສາໂຣປນໂຕ.

໑໕໓-໕. ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕນ ຉາເຕນ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ອຸທຣຄ຺ຄິນາ ຌຕ຺ຕໍ, ທຑ຺ຒໍ ປີຬິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘນຸກນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກຘນຸສຓ຺ຐານໍ ລຄ຺ຄນກທຓ຺ຑໍ. ມທ຺ທນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກສູກຣຄ຺ຆນກຠຓ຺ຑໍ ທາຕພ຺ພໍ ເອກສ຺ມິໍ ພນ຺ເຘ ອຎ຺ເຎສໍ ຕຕ຺ຖ ອພຊ຺ຌນໂຕ. ອທູຫລນ຺ຕິ ຍນ຺ຕປາສາໂຓ, ເຍນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ມິຄາ ປລາຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຕນ ກຕປໂຍເຄນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸປິ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ຣກ຺ຂໍ ຍາຈິຕ຺ວາຕິ ຣາຊປຸຣິສານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ຣກ຺ຂໍ ຍາຈິຕ຺ວາ. ກຸມີນມຸຂນ຺ຕິ ກຸມີນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ມຈ຺ຉານໍ ປວິສນມຸຂໍ.

໑໕໖. ເຖຣານນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ເຖຣານໍ. ເຕສມ຺ປີຕິ ອາວາສິກຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ. ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍາຕິ ສງ຺ຆິເກ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ຄຫເຓຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ອາຄນ຺ຕຸການໍ. ເຕສຸປິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ອນິສ຺ສຣາຕິ ເສນາສເນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວສນ຺ຕານໍ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທາຍເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ອນິສ຺ສຣາ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິປິ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສ຺ສານາທີສຸ ປວິສິຕ຺ວາ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕສໍ ກຕິກາຍ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພານິ ຜລາຜລານິ ອຠາເຊຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ ຜລານິ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ, ອຎ຺ເຎສຸ ຜລາຜເລຫິ ເສນາສນານິ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕາທິປຈ຺ຈຍໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ກິຎ຺ຈິປິ ອຠາເຊຕ຺ວາ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາເຍວ ອຸປເນມາ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ສມ຺ມາ ອຸປເນນ຺ຕານໍ ອາວາສິການໍ ກຕິກາຍ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຐາຕພ຺ພໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອນິສ຺ສຣາ’’ຕິ ວຈເນນ ທີປິໂຕ ເອວ ອຕ຺ໂຖ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິອາທິນາ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ. ປຣິໂຠຄວເສເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ປຣິໂຠຄວເສນ ຕເມວ ຠາເຊຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ, ຣຏ຺ເຐ ວາ.

ເສນາສນປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເສນາສນຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕ຺ວາ ຐປິຕຎ຺ຈ. ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຣເສນາສນານິ ຐເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຸນ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມູລວຕ຺ຖຸຈ຺ເຉທໍ ປນ ກຕ຺ວາ ນ ອຸປເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເສນາສນສງ຺ຂາຕວຕ຺ຖຸໂນ ມູລຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພານິ ເສນາສນານິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຣເສນາສນານິ ຐເປຕ຺ວາ ລາມກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕຫິປິ ເສນາສນຠູມິໂຍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕເມວ ອິມສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວສ຺ສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອິຕຣຖາ ເກຈິ ສຫ ວຕ຺ຖຸນາປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ.

ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຣຸກ຺ເຂ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາຕິ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ. ທາຣກາຕິ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕາທໂຍ ເຍ ເກຈິ ໂຄເປນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ອິຘ ‘‘ທາຣກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕທາຣຸສມ຺ຠາຣໂຕ. ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ກາຣກສງ຺ຆໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອາຫຣິຕ຺ວາຕິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຕາວກາລິກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ. ອຍເມວ ຠິກ຺ຂຸ ອິສ຺ສໂຣຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກຫິ ທາຣຸສມ຺ຠາຣາທີຫິ ຈ ກາຣາປິຕຕ຺ຕາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຆິກເສນາສເນ ຠາຄິຕາຍ ຈ ອຍເມວ ອິສ຺ສໂຣ, ນ ຈ ໂສ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທກປູຊນ຺ຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ສິຎ຺ຈນາທິປູຊໍ. ວຕ຺ຕສີເສນາຕິ ເກວລໍ ສທ຺ຘາຍ, ນ ເວຕນາທິອຕ຺ຖາຍ. ສວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ສຫ ຠູມິຍາ. ກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ເຄຫຠິຕ຺ຕິໍ. ປາກາຣນ຺ຕິ ປຣິກ຺ເຂປປາກາຣໍ. ຕໂຕຕິ ຉຑ຺ຑິຕວິຫາຣໂຕ. ຕໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ສາມນ຺ຕຄາມວາສີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຉຑ຺ຑິຕວິຫາຣໂຕ ທາຣຸສມ຺ຠາຣາທິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ.

໑໕໗. ‘‘ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍເຍວ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອາຄຕາຄຕານໍ ວຸຑ຺ຒຕຣານໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຠາຄອຸທກສມ຺ຠິນ຺ເນຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຠາເຄນ ສມ຺ຠິນ຺ເນ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໕໗) ສາມິເກຫິ ຖຸລ຺ລນນ຺ທໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເອຕິສ຺ສາ ຫຕ຺ເຖ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ, ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຠຸຕ຺ເຕປິ ຈສ຺ສາ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ. ໂອທນຠາຊນີຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ອປຣສ຺ສ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຄຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໑໔໑).

໑໕໙. ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ປສາທານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍາຕິອາທິນາ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ນາກາສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາວ ທາຣກາ ປາສາທໍ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ຕາວ ປາສາໂທ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທເມວ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ປາສາໂທ ສຍເມວ ຍຖາຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາຄມນຎ຺ຈ ອິທ຺ຘິວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ສຎ຺ຊາຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຖໂຣ ອິທ຺ຘິໍ ປຏິສໍຫຣີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເອວໍ ອິທ຺ຘິວິຘຎາເຓນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍວຈີປໂຍຄາ ນ ສນ຺ຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ ປາສາທສ຺ເສວ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຖໂຣ ເອວມກາສີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ທາຣເກສຸ ອນຸກມ຺ປາຍ ອານຍນຕ຺ຖເມວ ປາສາເທ ອຸປນີເຕ ປາເສ ພທ຺ຘສູກຣາທີນໍ ອາມິສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຐານາຈາວນໍ ວິຍ ກຣມຣານີເຕສຸ ທາຣເກສຸ ປາສາທໍ ອາຣຸຬ຺ເຫສຸປິ ປຸນ ປຏິສໍຫຣເຓ ຈ ອິຘ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ ກາຣຸຎ຺ຎາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ ກາຍວຈີປໂຍຄາຠາວາ. ກາຍວຈີປໂຍເຄ ສຕິເຍວ ຫິ ອາປຕ຺ຕິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ວາ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ຠຄວາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິສເຍ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໕໙) ເອຕ຺ຕກເມວ ອໂວຈ. ອິທ຺ຘິວິສເຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຣຠຓ຺ຑາທາຍກກາຍວຈີປໂຍຄາສມຸຏ຺ຐາປກສ຺ສ ເກວລໍ ມໂນທ຺ວາຣິກສ຺ສ ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສເຍ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກິໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອີທິສາຍ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິຍາ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິສເຍ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາເຍວ ສຸຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິຍາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາໂວ ສິຊ຺ຌຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ຫຕ຺ຖິອາທິທສ຺ສນໍ, ‘‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໘, ໒໓໙; ມ. ນິ. ໑.໑໔໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໒) ອາຄຕຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິ ນາມ, ‘‘ໂສ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ນາຄວຓ຺ຓໍ…ເປ… ວິວິຘມ຺ປິ ເສນາພ຺ຍູຫໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໓) ເອວໍ ອາຄຕາ ອິທ຺ຘິ ປກຕິວຓ຺ຓວິຊຫນວິກາຣວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ປກຕິຣູປໍ ຍຖາສຠາເວນ ຐເປຕ຺ວາວ ພຫິ ຫຕ຺ຖິອາທິທສ຺ສນໍ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຣູປເມວ ຫຕ຺ຖິອາທິຣູເປນ ນິມ຺ມານໍ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຣາຊິຕກິເລເສນາຕິ ວິຊິຕກິເລເສນ, ນິກ຺ກິເລເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ, ເຕນ ທຸຕິຍປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປເທນ ສມໍ ອຎ຺ຎໍ ອເນກນຍໂວກິຓ຺ຓໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປທໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ນາມ ປາຬິອຕ຺ໂຖ, ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉໂຍ, ເຕ ຄມ຺ຠີຣາ ຍສ຺ມິໍ, ຕໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ. ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ເຓຕິ ໂຈທນາວເສນ ວາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ວີຕິກ຺ກມາໂຣຈນວເສນ ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອທິນ຺ນາທານວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ. ເອຕ຺ຖາຕິ ໂອຕິຓ຺ຓວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ. ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິນິຍມນໍ. ກປ຺ປິເຍປິ ຈ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ເຕ ມາຕາປິຕາທີນໍ ສນ຺ຕເກປິ.

ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ

ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.