໑. ປຐມປາຣາຊິກໍ

ສຸທິນ຺ນຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໔. ວິກ຺ກາຍິກຠຓ຺ຑສ຺ສ ວິກ຺ກິຓນໍ ອິຓທານຎ຺ຈ ຠຓ຺ຑປ຺ປໂຍຊນໍ ນາມ. ເອວໍ ປໂຍຊິຕສ຺ສ ມູລສ຺ສ ສຫ ວຑ຺ຒິຍາ ຄຫຓວາຍາໂມ ອຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ. ອສຸກທິວເສ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິນາ ປມຸຏ຺ຐສ຺ສ ສຕຸປ຺ປາທນາທິ ສາຣຓໍ ນາມ. ຈຕຸພ຺ພິຘາຍາຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິສມຓານໍ ວເສນ, ຠິກ຺ຂຸອາທີນໍ ວາ ວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາຍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສີຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ອຍໍ ທິສ຺ວານ-ສທ຺ໂທ ອສມານກຕ຺ຕຸກຕ຺ຕາ, ຍຖາ ຆຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ພລໍ ໂຫຕີຕິ, ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ເອວຣູເປສຸ. ຠພ຺ພກຸລປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸປນິສ຺ສຍມຕ຺ຕສຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຈ຺ຉິມຠວິກຕາຍ. ເຕເນວສ຺ສ ມາຕາທິອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສມາໂຍເຄນ ກຕວີຕິກ຺ກມນໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິປ຺ປຏິສາເຣນ ອຘິຄມນ຺ຕຣາໂຍ ຊາໂຕ. ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທສຸ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣຓານໍ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ. ເຕເນວ ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖຣາທໂຍ ອກຸສລໍ ກຕ຺ວາປິ ອຘິຄມສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ອເຫສຸນ຺ຕິ. ຈຣິມກຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂໍ ວິຍ ລິຂິຕໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ໂຘວິຕໍ ສງ຺ຂລິຂິຕນ຺ຕິ ອາຫ ໂຘຕອິຈ຺ຈາທິ. ອຊ຺ຌາວສຕາຕິ ອຘິ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ອຄາຣນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຄາຣມຊ຺ເຌ’’ຕິ. ກສາຍຣສຣຕ຺ຕານິ ກາສາຍານີຕິ ອາຫ ‘‘ກສາຍຣສປີຕຕາຍາ’’ຕິ. ກສາຍໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ຈ ຫິ ຣໂສປິ ‘‘ກສາຍຣໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໖. ຍທາ ຊານາຕິ-ສທ຺ໂທ ໂພຘນຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ປໂຍເຄ ສປ຺ປິໂນ ຊານາຕິ ມຘຸໂນ ຊານາຕີຕິອາທີສຸ ວິຍ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖວິທູ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ເຂນ ນານຸໂຠສີ’’ຕິ. ເກນຈິ ທຸກ຺ເຂນ ນານຸໂຠສີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກິຎ຺ຈີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຫິ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນສ຺ສ ໂລໂປ ກໂຕ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປິ ປຸຣິມປທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣປເທນ ສມານວິຠຕ຺ຕິໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ຍທາ ປນ ຊານາຕິ-ສທ຺ໂທ ສຣຓຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕທາ ມາຕຸ ສຣຕີຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖວິທູ ວທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂໍ ນສ຺ສຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນນຸຠູຕຕາຍ ນສ຺ສຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປີຕິ ອນຸຠວນສຣຓຕ຺ຖວເສນ ວຸຕ຺ເຕ ທຸຕິຍຕຕິຍວິກປ຺ປທ຺ວເຍ. ປຸຣິມປທສ຺ສາຕິ ກິຎ຺ຈີຕິ ປທສ຺ສ. ອຸຕ຺ຕຣປເທນາຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິປເທນ. ສມານາຍ ສາມິວຈນຠູຕາຍ ວິຠຕ຺ຕິຍາ ‘‘ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ ໂລໂປຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕຕິ ປທສ຺ສ ສຫຕ຺ເຖ ກຣຓວເສນປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຍາ ວິໂຍຄໍ ວາ ປາປຸຓິສ຺ສາມາຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໘. ຄນ຺ຘພ຺ພາ ນາມ ຄາຍນກາ. ນຏາ ນາມ ຣງ຺ຄນຏາ. ນາຏກາ ລງ຺ຆນກາທໂຍ. ສຸຂູປກຣເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈຣຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ລຬນ຺ໂຕ ກີຬນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ລຬາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທານປ຺ປທານາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈທານໍ ທານໍ ນາມ, ວິເສສທານໍ ປທານໍ ນາມ, ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສີລາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໐. ຈຸທ຺ທສ ຠຕ຺ຕານີຕິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສລາກໍ ປກ຺ຂິກໍ ອຸໂປສຖິກໍ ປາຏິປທິກໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ຄມິກໍ ຄິລານໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກໍ ວິຫາຣ-ຘຸຣ-ວາຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມານິ ຈຸທ຺ທສ ຠຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເສນາສນາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕຍນິສ຺ສິເຕສຸ ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄາທິປຘານງ຺ຄານໍ ຄຫຓວເສນ ເສສຘຸຕງ຺ຄານິປິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຊ຺ຊີນນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີຣາຊູນໍ. ວຊ຺ຊີສູຕິ ຊນປທາເປກ຺ຂໍ ພຫຸວຈນໍ, ວຊ຺ຊີນາມເກ ຊນປເທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາເຍວ ອຸປຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຈ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄາ, ອິຕ຺ຖິວຕ຺ຖາທີນິ ຈ ຕທຸປກຣຓານີຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຫິ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ຕາຕິ ເສສຘຸຕງ຺ຄປຣິວາຣິເຕນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາຕິກຘຸຕງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ສປທານຈາຣໍ ຈຣິຕຸກາໂມ’’ຕິ.

໓໑. ໂທສາຕິ ຣຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິວຸຕ຺ຖໍ ປຣິວຸສິຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ, ອຠິໂທສໍ ວາ ປຈ຺ຈູສກາລໍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອາຠິໂທສິໂກ, ເຕນາຫ ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິອາທິ.

໓໒. ອຸທກກຎ຺ຊິຍນ຺ຕິ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍອຸທກຎ຺ຈ ຍາຄຸ ຈ. ຕຖາຕິ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖ.ອໂນກປ຺ປນໍ ອສທ຺ທຫນໍ, ອມຣິສນໍ ອສຫນໍ.

໓໔. ຕທ຺ຘິຕໂລປນ຺ຕິ ປິຕາມຫໂຕ ອາຄຕໍ ‘‘ເປຕາມຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຕທ຺ຘິຕປຈ຺ຈຍນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ເອ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍສໍ ສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ຄຫິຕໍ, ເຕ ອິຓາຍິກາ. ປລິພຸທ຺ໂຘຕິ ‘ມາ ຄຈ຺ຉ ມາ ຠຸຎ຺ຊາ’ຕິອາທິນາ ກຕາວຣໂຓ, ປີຬິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕. ອຕ຺ຕນາຕິ ສຍໍ. ສປຕິໂນ ຘນສາມິໂນ ອິທໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ຘນໍ. ຕເທວ ວິຠໂວ.

໓໖. ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຄຫິຕປຸພ຺ພາ ເອວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທິນ຺ນາປິ ປຏິສນ຺ຘີຕິ ປິຕຣາ ທິນ຺ນໍ ສຸກ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິປິ ເຕນ ທິນ຺ນາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸກ຺ກເມວ ວາ ອິຘ ປຏິສນ຺ຘິນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິສນ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ຂິປ຺ປໍ ປຕິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ປິຕຸ ສໍໂຍຄກ຺ຂເຓເຍວ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ ສຸກ຺ກເມວ ຕຖາ ປຕິຏ຺ຐານນິຍມໂຕ. ສຸກ຺ເກ ປນ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ຍາວ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ, ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ວາ, ຕໍ ຄພ຺ຠສຓ຺ຐານສ຺ສ ເຂຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ ມາຕຸ ມໍສສ຺ສ ໂລຫິຕເລສສ຺ສ ສພ຺ພທາປິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານໍ ສພ຺ຠາວໂຕ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທຕິ ອິມສ຺ສ ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປເທ ອຏ຺ຐປິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຣຸກສຠາວໍ, ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສວຕ຺ຖຸຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ‘‘ອວເສເສ ປຎ຺ຈຂຸທ຺ທກາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ເອວ ປຎ຺ຎເປສີ’’ຕິ. ຍໍ ອາທີນວນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຈປນໂຕຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈລນໂຕ.

ເຕເນວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ຍານິ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓກາຣຓານິ ນິວຕ຺ຕິຕານິ, ຕານິປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ກິໍ ປນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸຠເຍສໍ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕ຺ຖິຍາ ເອວ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ນາຠິປຣາມສນໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຫິ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ຊາຕາທຣາ ນາຠິປຣາມສນກາເລ ກາມຣາຄສມາກຸລຈິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ອິຕຣຖາ ປຸຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອສມ຺ຠວໂຕ. ‘‘ສກ຺ໂກ ຈສ຺ສາ ກາມຣາຄສມຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕານິ ອກາສີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ວຕ຺ຖຸວເສນ ວາ ເອຕໍ ນາຠິປຣາມສນໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄໂຕ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມາຕງ຺ຄປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຍ ນາຠິປຣາມສເນນ ມຓ຺ຑພ຺ຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອໂຫສິ. ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕມາຕຸ ນາຠິຍໍ ວິຈ຺ຉິກາ ຜຣິຕ຺ວາ ຄຕາ, ເຕນ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອໂຫສີຕິ ອາຫ ເອເຕເນວ ນເຍນາຕິອາທິ.

ອຍນ຺ຕິ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຍໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ສນ຺ຘາຍ. ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ສຸກ຺ກສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ທີເປຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ໂສຓິຕສ຺ສ. ຄນ຺ຘພ຺ໂພຕິ ຕຕ຺ຣຸປໂຄ ສຕ຺ໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕ-ກາຣສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ຘ-ກາໂຣ ກໂຕ. ອຖ ວາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ ນາມ ຣງ຺ຄນຏາ, ເຕ ວິຍ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຠເວສຸ ນານາເວສຄ຺ຄຫຓໂຕ ອຍມ຺ປິ ‘‘ຄນ຺ຘພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ນິປາຕກ຺ຂຓໂຕ ປຈ຺ຉາປິ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຕຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ ‘‘ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຄພ຺ຠສ຺ສາຕິ ກລລຣູປສຫິຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ຕຎ຺ຫິ ອິຘ ‘‘ຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫີຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໓໖) ວິຍ. ອສ຺ສ ຕໍ ອຊ຺ຌາຈາຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາຬິຍໍ ນິຣພ຺ພຸໂທ ວຕ ໂຠ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິຣາທີນໂວຕິ ອິມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ເນນ…ເປ… ອາທີນໂວ ອຸປ຺ປາທິໂຕຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິຫາຕິ ນິປາຕສມຸທາຍສ຺ສ ເອວນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖຠວນໍ. ມຸຫຸຕ຺ເຕນາຕິ ອິທໍ ຂເຓນາຕິ ປທສ຺ສ ເວວຈນໍ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕປິ ເທວານໍ ຕາວມຫນ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ເຕສໍ ຣູປໍ ວິຍ ມນຸສ຺ສານໍ ໂຄຈໂຣ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉາ ສຸທິນ຺ເນນ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ຊານິໍສູຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໗. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄປທຏ຺ຐານໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍເມວ ອຸປຈາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ເສວ ຍາວຊີວໍ ຈຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອວິປ຺ຜາຣິໂກຕິ ອຸທ຺ເທສາທີສຸ ອພ຺ຍາວໂຏ. ວຫຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຉິນ຺ນປາໂທ, ຉິນ຺ນຂນ຺ໂຘ ວາ. ຈິນ຺ຕຍີຕິ ອິມິນາ ປຊ຺ຌາຍີຕິ ປທສ຺ສ ກິຣິຍາປທຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ‘‘ກິໂສ ອໂຫສິ…ເປ… ປຊ຺ຌາຍິ ຈາ’’ຕິ ຈ-ກາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ປາຬິໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

໓໘. ຄເຓ ຊນສມາຄເມ ສນ຺ນິປາຕນໍ ຄຓສງ຺ຄຓິກາ, ສາວ ປປຎ຺ຈາ, ເຕນ ຄຓສງ຺ຄຓິກາປປຎ຺ເຈນ. ຍສ຺ສາຕິ ເຍ ອສ຺ສ. ກຖາຜາສຸກາຕິ ວິສ຺ສາສິກຠາເວນ ຜາສຸກກຖາ, ສຸຂສມ຺ຠາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາທາຣູປໍ ຠູຕຣູປມຸເຂເນວ ມນ຺ທນໍ ປີນນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ປສາທອິຈ຺ຈາທິ. ທານີຕິ ນິປາໂຕ ອິຘ ປນ-ສທ຺ທຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕິ ຕກ຺ກາລວາຈິໂນ ເອຕຣຫິ-ປທສ຺ສ ວິສຸໍ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ປນ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ. ໂນ-ສທ຺ໂທປິ ນຸ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ. ຕເມວາຕິ ຄິຫິຠາວປຕ຺ຖນາລກ຺ຂຓເມວ. ອນຠິຣຕິເມວາຕິ ເອວ-ກາເຣນ ນິວຕ຺ຕິຕາຍ ປນ ຕທຎ຺ຎາຍ ອນຠິຣຕິຍາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຘິກຸສລານນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມຖວິປສ຺ສນາ ອຘິກຸສລາ ນາມ. ອິທໍ ປນາຕິອາທິ ອຸປຣິ ວຕ຺ຕພ຺ພວິເສສທສ຺ສນໍ. ປຣິຍາຍວຈນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖກຖນມຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຘມ຺ເມ, ເອວໍ ວິຣາຄາຍ ເທສິເຕ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມາຕິ ຄຣຫາຍໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣນິພ຺ພານນ຺ຕິ ວິຣາຄາຍາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕກິເລສກ຺ຂຍນິພ຺ພານໂຕ ວິເສເສຕິ. ຊາຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມາໂນ ເອວ ມທຊນນຏ຺ເຐນ ມໂທຕິ ມານມໂທ. ‘‘ອຫໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ປວຕ຺ໂຕ ມາໂນ ປຸຣິສມໂທ. ‘‘ອສທ຺ຘມ຺ມເສວນາສມຕ຺ຖຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມາໂນ, ຣາໂຄ ເອວ ວາ ປຸຣິສມໂທ’’ຕິ ເກຈິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ພລມທາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕຠູມກວຏ຺ຏນ຺ຕິ ຕີສຸ ຠູມີສຸ ກມ຺ມກິເລສວິປາກາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ວຏ຺ຏໍ. ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍນິໂຍຕິ ອຓ຺ຑຊາທໂຍ, ຕາ ປນ ຍວນ຺ຕິ ຕາຫິ ສຕ຺ຕາ ອມິສ຺ສິຕາປິ ສມານຊາຕິຕາຍ ມິສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ໂຍນິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ຎາຕຕີຣຓປຫານວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາທິວເສນ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ນາມ. ກລາປສມ຺ມສນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ໂລກິຍວິປສ຺ສນາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ນາມ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ນາມ. ອິຘ ປນ ຎາຕຕີຣຓກິຈ຺ຈານມ຺ປິ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສິຊ຺ຌນໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄເມວ ສນ຺ຘາຍ ຕິວິຘາປິ ປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕເນວ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄວ ກຖິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕານນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕາສງ຺ຂາຕານໍ ສຸຠາທິອາກາຣານໍ ຕທາກາຣຄາຫິການໍ ຕຓ຺ຫານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຍມຸເຂນ ເຫຕ຺ຖ ວິສຍິໂນ ຄຫິຕາ. ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ‘‘ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ…ເປ… ໂນ ສອຸປາທານາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ.

໓໙. ກລິສາສນາໂຣປນຕ຺ຖາຍາຕິ ໂທສາໂຣປນຕ຺ຖາຍ. ກລີຕິ ໂກຘສ຺ສ ນາມໍ, ຕສ຺ສ ສາສນໍ ກລິສາສນໍ, ໂກຘວເສນ ວຸຈ຺ຈມານາ ຄຣຫາ. ອຊ຺ຌາຈາໂຣວ ວີຕິກ຺ກໂມ. ສມຓກຣຓານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສມຓຠາວກຣານໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທິຘມ຺ມານໍ. ປາຬິຍໍ ກຖໍ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ ອນາຄຕວຈນໍ ກຕໍ, ‘‘ນາມ-ສທ຺ທໂຍເຄນາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຕິວິຍ ທຸກ຺ຂວິປາກນ຺ຕິ ຄຫຏ຺ຐານໍ ນາຕິສາວຊ຺ຊມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຠຄວໂຕ ອາຓາວີຕິກ຺ກມໂຕ ເຈວ ສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂຕ຺ຕຍວິນາສນໂຕ ຈ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທເກ ຠວໍ ໂອທກໍ, ໂຘວນກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ອຸທກກິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິ. ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສສີຕິ ອນາຄຕວຈນໍ ນາມ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນາມ-ສທ຺ເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ທຸພ຺ຠຣຕາທີນໍ ເຫຕຸຠູໂຕ ອສໍວໂຣ ອິຘ ທຸພ຺ຠຣຕາທິ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ ກາຣເຓ ກາຣິໂຍປຈາເຣນາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸພ຺ຠຣຕາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ອສໍວຣສ຺ສາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ທຸພ຺ຠຣຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຸປຏ຺ຐາເກຫິ ຈ ທຸກ຺ເຂນ ຠຣິຕພ຺ພຕໍ. ສຕ຺ເຕຫິ ກິເລເສຫິ ຈ ສງ຺ຄຓນໍ ສໂມຘານໍ ສງ຺ຄຓິກາຕິ ອາຫ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍາຕິອາທິ. ອຏ຺ຐກຸສີຕວຕ຺ຖຸປາຣິປູຣິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກໍ, ຕຖາ ອກາສິນ຺ຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຄມາສິນ຺ຕິ, ນາລຕ຺ຖໍ ໂຠຊນສ຺ສ ປາຣິປູຣິນ຺ຕິ, ອລຕ຺ຖນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ເມ ອາພາໂຘຕິ, ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາຕິ ເອກນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ກຸສີຕວຕ຺ຖູນິ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂກສຊ຺ຊໍ ກຸສີຕ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນາປິ ຫິ ຠາວໂຊຕນປຈ຺ຈຍໍ ຠາວຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຍຖາ ປຏສ຺ສ ສຸກ຺ກນ຺ຕິ. ສພ຺ພກິເລສາປຈຍຠູຕາຍ ວິວຏ຺ຏາຍາຕິ ຣາຄາທິສພ຺ພກິເລສານໍ ອປຈຍເຫຕຸຠູຕາຍ ນິພ຺ພານາຍ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍວຣປ຺ປຫານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສີລສໍວຣາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສໍວເຣຫິ ເຈວ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປຫາເນຫິ ຈ ອຸເປຕໍ. ອສຸຕ຺ຕນ຺ຕ ວິນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ປາຬິສງ຺ຂາຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕວເສນ ອຣຈິຕໍ, ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ຈ ອນາໂຣປິຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ປາຬິວິນິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຈ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຍຖານຸຣູປໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຣູປາ ຫິ ປກິຓ຺ຓກເທສນາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ມູລໍ. ໂອກ຺ກນ຺ຕິກຘມ຺ມເທສນາ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປສງ຺ເຄ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນານານເຍຫິ ກຖິຍມານາ ຘມ຺ມເທສນາ, ເຕນາຫ ຠຄວາ ກິຣາຕິອາທິ. ປຏິກ຺ຂິປນາຘິປ຺ປາຍາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປທໍ ‘‘ກິເມເຕນາ’’ຕິ ມທ຺ທນຈິຕ຺ຕາ.

ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖວເສນາຕິ ປຕິຏ຺ຐາອຘິຄມຸປາຍວເສນ. ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ອາຣຕິ ວິຣຕີຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໗໐໖) ນິທ຺ທິຏ຺ຐວິຣຕິໂຍ ເຈວ, ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຈຕນາ ສຎ຺ເຈຕນາຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໗໐໔) ນິທ຺ທິຏ຺ຐເຈຕນາ ຈ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ຜສ຺ໂສ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໗໐໕) ນິທ຺ທິຏ຺ຐຜສ຺ສາທິຘມ຺ມາ ຈ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂຍ ຕຕ຺ຖ ນາມກາໂຍ ປທກາໂຍຕິ ອິທໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາມກາໂຍຕິ ນາມສມູໂຫ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ, ເສສານິປິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ວິຣຕິອາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ຕປ຺ປກາສກຎ຺ຈ ວຈນໍ.

ອຕ຺ຖວເສຕິ ຫິຕວິເສເສ ອານິສໍສວິເສເສ, ເຕ ຈ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຓວເສ’’ຕິ. ສຸຂວິຫາຣາຠາເວ ສຫຊີວນສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສຫຊີວິຕາຕິ ສຸຂວິຫາໂຣວ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄລາຕິ ນິສ຺ສີລາ ທູສິຕສີລາ ຈ. ປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທປ຺ປສງ຺ເຄ ຫິ ນິສ຺ສີລາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເສສສິກ຺ຂາປທປສງ຺ເຄ ເຕຫິ ເຕຫິ ວີຕິກ຺ກເມຫິ ຂຓ຺ຑຉິທ຺ທາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທູສິຕສີລາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອຸຠເຍນປິ ອລຊ຺ຊິໂນວ ອິຘ ‘‘ທຸສ຺ສີລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານມ຺ປິ ທສ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄເລ ນິສ຺ສາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເຕເນວ ‘‘ເຍ ມງ຺ກຸຕໍ…ເປ… ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທສາຘາຣຓວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ມງ຺ກຸຕນ຺ຕິ ນິຕ຺ເຕຊຕໍ ອໂຘມຸຂຕໍ. ຘມ຺ເມນາຕິອາທີສຸ ຘມ຺ໂມຕິ ຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ. ວິນໂຍຕິ ໂຈທນາ ເຈວ ສາຣຓາ ຈ. ສຕ຺ຖຸສາສນນ຺ຕິ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາ ເຈວ ອນຸສາວນສມ຺ປທາ ຈ. ສນ຺ທິຏ຺ຐມານາຕິ ສໍສຍໍ ອາປຊ຺ຊມານາ. ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາຕິ ປີຬິຕາ. ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄເລ ນິສ຺ສາຍ ຫິ ອຸໂປສໂຖ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປວາຣຓາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສາມຄ຺ຄີ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ອລຊ຺ຊີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖາທິສກລສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ຘມ຺ມປຣິໂຠຄຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸໂປສຖປວາຣຓານໍ ນິຍຕກາລິກຕາຍ ຈ ອວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສງ຺ຆກມ຺ມໂຕ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອກິຕ຺ຕິ ຄຣຫາ. ອຍໂສ ປຣິວາຣຫານິ.

ຈຸທ຺ທສ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ ນາມ ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໓໕໖ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕານິ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ອາວາສິກຄມິກອນຸໂມທນຠຕ຺ຕຄ຺ຄປິຓ຺ຑຈາຣິກອາຣຎ຺ຎກເສນາສນຊນ຺ຕາຆຣວຈ຺ຈກຸຏິອຸປຊ຺ຌາຍສທ຺ຘິວິຫາຣິກອາຈຣິຍອນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມານິ ຈຸທ຺ທສ ວຕ຺ຕານິ, ເອຕານິ ຈ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສພ຺ພທາ ຈ ຍຖາຣຫໍ ຈຣິຕພ຺ພານິ. ທ຺ເວ ອສີຕິ ມຫາວຕ຺ຕານິ ປນ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມກຕາທິກາເລເຍວ ຈຣິຕພ຺ພານິ, ນ ສພ຺ພທາ. ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ຄຓິຕານິ. ຕານິ ປນ ‘‘ປາຣິວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໗໕) ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ຉມາຍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວສານານິ ຉສຏ຺ຐິ, ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຣິວາສິເກນ ວຸຑ຺ຒຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ, ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣເຫນ, ມານຕ຺ຕຈາຣິເກນ, ມານຕ຺ຕາຣເຫນ, ອພ຺ຠານາຣເຫນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໘໒) ວຸຕ຺ຕວຕ຺ຕານິ ປກຕຕ຺ເຕນ ຈຣິຕພ຺ເພຫິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ປາຣິວາສິກວຸຑ຺ຒຕຣາທີສຸ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕເຣສຸ ຈຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວເສນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ຄຓິຕານິ ປຎ຺ຈາຕິ ເອກສຕ຺ຕຕິວຕ຺ຕານິ ຈ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກຕວຕ຺ເຕສຸ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ…ເປ… ນຫາເນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໘໖) ອິທໍ ອຠິວາທນາທີນໍ ອສາທິຍນໍ ເອກໍ, ‘‘ນ ປກຕຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທີນິ (ຈູຬວ. ໕໑) ຈ ທສາຕິ ເອວໍ ທ຺ວາສີຕິ ວຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເຕສ຺ເວວ ປນ ການິຈິ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາທິວຕ຺ຕານິ ການິຈິ ປາຣິວາສິກາທິວຕ຺ຕານີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ທ຺ວາສີຕິເຍວ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ອຏ຺ຐກຖາປເທເສ ອປ຺ປກໍ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນູປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອສີຕິຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານີຕິ ອາຄຕໍ. ອຖ ວາ ປຸຣິເມຫິ ຈຸທ຺ທສວຕ຺ເຕຫິ ອສງ຺ຄຫິຕານິ ວິນຍາຄຕານິ ສພ຺ພານິ ວຕ຺ຕານິ ຍຖາ ທ຺ວາສີຕິ ວຕ຺ຕານິ, ອສີຕິ ວຕ຺ຕານິ ເອວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຎາຕພ຺ພານິ.

ສໍວຣວິນໂຍຕິ ສີລສໍວໂຣ ສຕິສໍວໂຣ ຎາຓສໍວໂຣ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ສໍວໂຣ ຍຖາສກໍ ສໍວຣິຕພ຺ພານໍ ວິເນຕພ຺ພານຎ຺ຈ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ, ວິນຍນໂຕ ວິນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຫານວິນໂຍຕິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ປຫານໍ, ຍສ຺ມາ ຈາຄຏ຺ເຐນ ປຫານໍ, ວິນຍນຏ຺ເຐນ ວິນໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມຖວິນໂຍຕິ ສຕ຺ຕ ອຘິກຣຓສມຖາ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິນໂຍຕິ ສິກ຺ຂາປທເມວ. ຕມ຺ປິ ຫິ ຠຄວໂຕ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາວ ອນຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ຕພ຺ຠາເວ ເອວ ຠາວໂຕ. ສງ຺ຂລິກນຍໍ ກຕ຺ວາ ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຍຊນຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມປຸຣິມປທສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປເທເນວ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ອໂຍສງ຺ຂລິກສທິສນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຂລິກນຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສສຸ ປເທສຸ ເອກເມກໍ ປທໍ ຕທວເສເສຫິ ນວນວປເທຫິ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອເກກປທມູລິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຕ຺ຖສຕໍ ຘມ຺ມສຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ຫິ ໂສ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໓໓໔) ຍໍ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸ, ຕໍ ສງ຺ຆຜາສູຕິ ອາທິໍກຕ຺ວາ ຍໍ ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ, ຕໍ ວິນຍານຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ປຣິໂຍສານໍ ຂຓ຺ຑຈກ຺ກວເສເນວ ສງ຺ຂລິກນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ເອກມູລກນເຍ ອາຄຕພທ຺ຘຈກ຺ກນເຍນ ຍໍ ວິນຍານຸຄ຺ຄຫາຍ, ຕໍ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐູຕິ ອິທມ຺ປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພທ຺ຘຈກ຺ເກ ກເຕ ປຸຣິມປຸຣິມານິ ທສ ຘມ຺ມປທານິ, ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມານິ ທສ ອຕ຺ຖປທານິ ຈາຕິ ວີສຕິ ປທານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກມູລກນເຍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວາເຣ ນເວວ ອຕ຺ຖປທານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ເອວໍ ທສຫິ ວາເຣຫິ ນວຸຕິ ອຕ຺ຖປທານິ ນວຸຕິ ຘມ຺ມປທານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ສງ຺ຂລິກນເຍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທສຫິ ອຕ຺ຖປເທຫິ ທສຫິ ຘມ຺ມປເທຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊິຕານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖສຕໍ ຘມ຺ມສຕຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໓໙) ສງ຺ຂລິກນເຍປິ ເອກມູລກນເຍປິ ປຈ຺ເຈກໍ ອຕ຺ຖສຕສ຺ສ ຘມ຺ມສຕສ຺ສ ໂຍຊນາມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຖາ ສິທ຺ເຘປິ ອຕ຺ຖສຕໍ ຘມ຺ມສຕນ຺ຕິ (ປຣິ. ໓໓໔) ຄາຖາຍ ນ ສເມຕິ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖສຕານິ ທ຺ເວ ຘມ຺ມສຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ ອຏ຺ຐ ຎາຓສຕານີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ຖສຕໍ ຘມ຺ມສຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ທ຺ເວ ຈ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານີຕິ ອຕ຺ຖໂຊຕິການໍ ນິຣຸຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕໍ, ຘມ຺ມຠູຕານໍ ນິຣຸຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ວເສນ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕນ຺ຕິ ທ຺ເວ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຎາຓສຕານີຕິ ອຕ຺ຖສເຕ ຎາຓສຕໍ, ຘມ຺ມສເຕ ຎາຓສຕໍ, ທ຺ວີສຸ ນິຣຸຕ຺ຕິສເຕສຸ ທ຺ເວ ຎາຓສຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓສຕານິ. ອຕິເຣການຍນຕ຺ໂຖຕິ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ.

ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ສຸທິນ຺ນຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐. ປຈຸຣຕ຺ເຖ ຫິ ວຕ຺ຕມານວຈນນ຺ຕິ ເອກທາ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອໂນຣມິຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ເສວນິຈ຺ຉາຍ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ເສວນາຍ ອຠາວກ຺ຂເຓປິ ອິຫ ມລ຺ລາ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ວິຍ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນຕໍ ພາຫຸລ຺ລວຸຕ຺ຕິຕຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ປຏິເສວຕີຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາຕິ ວິຈຣນ຺ຕາ.

໔໑. ສໂຫຑ຺ຒຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ສຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫິໂຕ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຕເຖວ ໂຫຕີຕິ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສາທິປຸຄ຺ຄລວິເສສໍ ກິຎ຺ຈິ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສປຓ຺ຑກອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ຕິໍສວິເຘປິ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊກຣໍ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕນ ຍໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອຘິປ຺ປາຍປ຺ປກາສນວເສນ ສຸໂພຘຕ຺ຖາຍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕກວເສນາຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອາມສນໍ ອາມຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ທຬ຺ຫຕຣໍ ຜຸສນໍ. ຆຏ຺ຏນໍ ປນ ຕໂຕ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ສຣີເຣນ ສຣີຣສ຺ສ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ອນຸຣາເຄນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ສນາທິສພ຺ພມ຺ປິ.

໔໒. ປາຓາຕິປາຕາທິສຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທານໍ ສຸຣາປານາທິອຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທານຎ຺ຈ (ປາຈິ. ໓໒໖ ອາທໂຍ) ເອເກເນວ ລກ຺ຂຓວຈເນນ ໂລກວຊ຺ຊຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂຕິ ອິທໍ ກິຎ຺ຈາປິ ອຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທໍ ສນ຺ຘາເຍວ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ເສວ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ຂສມ຺ຠວໂຕ, ຕຖາປິ ສຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທານມ຺ປິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຈງ຺ກມນາທີສຸ ໂລເກ ປາຓຆາຕໂວຫາຣສມ຺ຠເວນ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ຂໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສຈິຕ຺ຕກາຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທານໍ ສາຘາຣຓວເສນ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ສຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທານໍ ອິມສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ ໂລກວຊ຺ຊຕາລກ຺ຂຓໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ສຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ, ອິຕເຣສໍ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂເຍວ ອກຸສລນິຍໂມ, ນ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ກຸສລໍ ວາ ສິຍາ, ອກຸສລໍ ວາ, ອພ຺ຍາກຕໍ ວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂຕິ ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກມວິຊານນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວິຊານນຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາ ສຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານມ຺ປິ ໂລກວຊ຺ຊຕາປສງ຺ຄໂຕ. ‘‘ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມິທໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊປິ ອນາທຣິຍວເສນ ປຏິຆຈິຕ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ວາກ຺ຍໍ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ສິຍາ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິປິ ໂລກວຊ຺ຊານີຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາປສງ຺ຄໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ນິຍມສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ສຸຣາປານາທີສຸ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ນ ໂຫເຕວາຕິ ນ ສກ຺ກາ ນິຍເມຕຸໍ, ເກວລໍ ປນ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ, ນ ກຸສລາທີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນິຍໂມ ສິຊ຺ຌຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຸຣາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕານມ຺ປິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ປານໍ ຄນ຺ຘວຓ຺ຓກາທິຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ລິມ຺ປນ຺ຕີນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວິນາປິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ລິມ຺ປນຎ຺ຈ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠໂວ ຈ ສມຕ຺ຖິໂຕ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໔໒) ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວາຕິ ວຈນໂຕ ອຈິຕ຺ຕກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸອຊານນວເສນ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວາຕິ ອຍໍ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຈິຕ຺ຕເກສຸ ຫິ ເຕຣສສຸ ໂລກວຊ຺ເຊສຸ ສຸຣາປານສ຺ເສວ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕນິຍໂມ, ນ ອິຕເຣສໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອກຸສລາທິຈິຕ຺ເຕນາປິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ຍໍ ປນ ເອວໍ ເກນຈິ ອນິຈ຺ຉມານໍ ສທ຺ທໂຕປິ ອປຕີຍມານມິມໍ ນິຍມໍ ປຣາຘິປ຺ປາຍໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທິ ຫິ ອຈິຕ຺ຕກສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ສິຍາ, ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂຕິ ອິທໍ ວິເສສນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ເອວໍ ນິຍມສ຺ສ ເກນຈິ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ໂກຈິ ສທ຺ທສຕ຺ຖວິທູ ນິຍມໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຍນ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂຕິ ອິທໍ ວິເສສນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ກິນ຺ຕຸ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ, ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອນິຍຕໍ ອກຸສລເມວ ວາ ສິຍາ, ກຸສລາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ເອວເມວ ອິຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂຕິ ວິເສສນມ຺ປິ ສາຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ອຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທານໍ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂສຸ ອກຸສລນິຍເມນ ໂລກວຊ຺ຊຕາ ຈ ສິຊ຺ຌຕິ. ເຕສຸ ຈ ສຸຣາປານສ຺ເສວ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ໂລກວຊ຺ຊຕາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຕາ ຈ, ອິຕເຣສໍ ປນ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ເອວາຕິ ວາໂທປິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນ ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນຸປປນ຺ນໍ ນາມ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສຸຣາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ວິນາປິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ…ເປ… ສຸຣາປານາທິອຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທານໍ ໂລກວຊ຺ຊຕາ ນ ສິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ອາຄຕວຈນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ພຫຸໍ ປປຎ຺ຈິຕໍ, ຕໍ ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ ອຏ຺ຐກຖາຫິ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ວຕ຺ຖຸອຊານນຕາຍ ເຈຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍ ໂລກວຊ຺ຊຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ເຈຕສ຺ສ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພໂຕ ໂລກວຊ຺ຊຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວາ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ໂລກວຊ຺ຊານໍ ອິເຘວ ປາຣາຊິກຏ຺ຐກຖາຍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຕ຺ວາ ສຸຣາປານສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຕາຍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ‘‘ສາມຎ຺ຎໂຕ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕວ ອຕ຺ໂຖ ປຸນ ສຸຣາປານຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ປຸນ ວຈເນ ປໂຍຊນາຠາວາ, ຕທຎ຺ເຎສຸປິ ອຈິຕ຺ຕກໂລກວຊ຺ເຊສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາປສງ຺ຄໂຕ ຈ, ນາປິ ເອກຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ນໂຍ ຕທຎ຺ເຎສຸປິ ເອກລກ຺ຂຓຕາຍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສຸຣາປານສິກ຺ຂາປເທເຍວ (ປາຈິ. ໓໒໖ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ອຈິຕ຺ຕກໂລກວຊ຺ຊານໍ ສພ຺ພປຐເມ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປເທເຍວ (ປາຈິ. ໓໑໑ ອາທໂຍ) ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ສຸຣາປານສິກ຺ຂາປເທເຍວ ວາ ວຕ຺ວາ ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸ ອຈິຕ຺ຕກໂລກວຊ຺ເຊສຸປີຕິ ອຕິທິສິຕພ຺ພໂຕ ຈ.

ອປິຈ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວທນ຺ເຕນ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສນ຺ເທຫາທິວິຄມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ປຸນ ວຈນສ຺ສ. ສິກ຺ຂາປທວິສເຍ ຈ ວິເສສິຕພ຺ພໍ ວິເສເສຕ຺ວາວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຕຣຖາ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕາທິເຠທສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວິນາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຈິຕ຺ຕການິ, ຈິຕ຺ເຕ ປນ ສຕິ ອກຸສເລເນວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ໂລກວຊ຺ຊານິ ເຈວ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ຈາ’’ຕິ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊາທີນໍ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ເອວ ໂລກວຊ຺ຊຕາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອວໍ ສຸຣາປານສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປນ ປກ຺ຂທ຺ວຍສ຺ສາປິ ສາຘາຣຓວເສນ ‘‘ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ. ຕສ຺ມາ ອິທໍ ສຸຣາປານໍ ສຈິຕ຺ຕກາຈິຕ຺ຕກປກ຺ຂທ຺ວເຍປິ ໂລກວຊ຺ຊໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸເມວ ‘‘ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍ ໂລກວຊ຺ຊຕາ’’ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສິຊ຺ຌຕິ. ເອເຕເນວ ຍໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍ ໂລກວຊ຺ຊຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ເສວ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ປຏິປາທກເມຕນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອິມິນາ ເອວ ຫິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຎ຺ເຎສຸປິ ໂລກວຊ຺ເຊສຸ ອຈິຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປເທສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຕາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ຕິຈິຕ຺ຕຕາ. ເຕເນວ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊໍ ຈິຕ຺ຕາຄາຣສິກ຺ຂາປທໍ ສງ຺ຆາຓິ ອິຕ຺ຖາລງ຺ກາໂຣ ຄນ຺ຘວຓ຺ຓໂກ ວາສິຕກປິຎ຺ຎາໂກ ຠິກ຺ຂຸນີອາທີຫິ ອຸມ຺ມທ຺ທນປຣິມທ຺ທນານີຕິ ອິມານິ ທສ ສິກ຺ຂາປທານິ ອຈິຕ຺ຕການິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ, ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວິນາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຈິຕ຺ຕການິ, ຈິຕ຺ເຕ ປນ ສຕິ ອກຸສເລເນວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ໂລກວຊ຺ຊານິ ເຈວ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ປຏິສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ຕພ຺ພິປຣີຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສາຘນໂຕ. ຕສ຺ມາ ສຸຣາປານສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວາຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸເມວ ອິທໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຖຸອຊານນຕາຍ ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ກາໂຣ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂກ ອປິຈາຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຍທິທໍ ອຎ຺ເຎສຸ ອຈິຕ຺ຕກໂລກວຊ຺ເຊສຸ ວິນາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຈິຕ຺ຕການິ, ຈິຕ຺ເຕ ປນ ສຕິ ອກຸສເລເນວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ໂລກວຊ຺ຊານິ ເຈວ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ຈາຕິ ໂລກວຊ຺ຊຕາຍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ເອຕ຺ຖ ສຸຣາປານສິກ຺ຂາປເທ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ອິຘ ປນ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ກຕໂຣຕິ ເຈ? ວຕ຺ຖຸອຊານນຕາຍ ເອວ ວຕ຺ຖຸຊານນຈິຕ຺ເຕນ ວິນາປິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ເອວ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕກຕາຍ ວິເສໂສ. ກິນ຺ຕຸ ວຕ຺ຖຸອຊານນສງ຺ຂາຕອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ສຸຣາເມຣຍສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພຕາຍາຕິ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ໂລກວຊ຺ຊຕາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ອິຘ ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ ປນ ສຕີ’’ຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ອກຸສເລເນວາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍປກ຺ເຂປິ ໂລກວຊ຺ຊຕາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ສິທ຺ຘາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນວ ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໒.ປຈ຺ຉິມປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ຂຸທ຺ທກຏ຺ຐກຖາຍ ສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາຍ ‘‘ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ ກາຍໂຕ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈາຕິ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຣາຕິ ຊານນຈິຕ຺ຕາຠາເວເນວ ເຫຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄວິຣຫິໂຕ ເກວໂລປິ ກາໂຍ ເອກສມຸຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ເອກສມຸຏ຺ຐານກ຺ຂເຓປິ ຍາຍ ເຈຕນາຍ ປິວຕິ, ສາ ເອກນ຺ຕອກຸສລາ ເອວ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຐມາ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕອກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປກຕິວຊ຺ຊໂຕ ເວຣມຓິໂຍ, ເສສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຕາ ໂລກວຊ຺ຊຕາສງ຺ຂາຕາ ປກຕິວຊ຺ຊຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ອງ຺ເຄສຸ ຈ ຊານນງ຺ຄໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານສ຺ສ ປນ ສຸຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕິ ມທນີຍໍ, ປາຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຊ຺ຊຎ຺ຈ ວາຍາມໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປີເຕ ຈ ປວິສຕີຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສຸຣາຕິ ຊານນງ຺ເຄນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈາຕິ. ຍທິ ຫິ ສຸຣາຕິ ຊານນມ຺ປິ ອງ຺ຄໍ ສິຍາ, ອວສ຺ສເມວ ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຎ຺ຎາສຸປິ ສຸຕ຺ຕປິຏກາທິອຏ຺ຐກຖາສຸ ກຕ຺ຖຈິ ຊານນງ຺ຄໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍ ໂລກວຊ຺ຊຕາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາປາຐສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ‘‘ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍ ໂລກວຊ຺ຊຕາ’’ຕິ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຍໍ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ‘‘ເອຕໍ ສຕ຺ຕໍ ມາເຣສ຺ສາມີຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ນິປນ຺ນໍ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຓສາມຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຍຖາ ປາຓາຕິປາໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ເອຕໍ ມຊ຺ຊໍ ປິວິສ຺ສາມີຕິ ອຎ຺ຎໍ ມຊ຺ຊໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ຊສາມຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ຍຖາ ປນ ກຏ຺ຐສຎ຺ຎາຍ ສປ຺ປໍ ຆາເຕນ຺ຕສ຺ສ ປາຓາຕິປາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນາຬິເກຣປານສຎ຺ຎາຍ ມຊ຺ຊໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ປາຓາຕິປາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຖາ ສມານຕ຺ເຕນ ອຸປເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຕິວິຍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ເພສໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມານຕາຍ ນິຍມາຠາວາ. ປາຓາຕິປາໂຕ ຫິ ປຣິຍາເຍນາປິ ສິຊ຺ຌຕິ, ນ ຕຖາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ຕໍ ປນ ອາຓຕ຺ຕິຍາປິ ສິຊ຺ຌຕິ, ນ ຈ ເມຖຸນາທີສຸ. ຕສ຺ມາ ປໂຍຄງ຺ຄາທີຫິປິ ຠິນ຺ນານເມວ ສໍສຏ຺ຐໍ ສພ຺ພຖາ ສມີກຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ປາຓາຕິປາໂຕ ວິຍ ອທິນ຺ນາທານເມຖຸນາທີນິປິ ປຣິຍາຍກຖາທີຫິ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ກິນ຺ຕິ ນ ຄຍ຺ຫຕິ ຕຖາ ວຈນາຠາວາຕິ ເຈ? ອິຘາປິ ‘‘ຕຖາ ປາຓາຕິປາຕສທິສໍ ສຸຣາປານ’’ນ຺ຕິ ວຈນາຠາວາ ອິທມ຺ປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ກິຎ຺ຈິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນເນວ ສິທ຺ຘເມວຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫນ຺ເຕນ ວິນຍຎ຺ຎຸນາ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມາທີຫິ ຕສ຺ສ ວິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິພາເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ປໂຍຄງ຺ຄາທີຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຠິນ຺ເນນ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕເຣນ ສຫ ສມີກຣຓມຕ຺ເຕນ. ນ ຫິ ‘‘ສຸຣາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ສາປິ ອກຸສລເມວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕາທິວິໂຣໂຘ ອຕ຺ຖິ, ວິນຍປິຏເກ ຕາວ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຣຸທ຺ຘໍ ສຸຕ຺ຕາທິກໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ນາປິ ສຸຕ຺ຕປິຏກາທີສຸ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາຕິ (ຘ. ປ. ໑, ໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພານິ ອກຸສລານິ ປຸພ຺ເພ ວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸໍ ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ເຕສໍ ສຸຕ຺ຕາຘິປ຺ປາຍານຠິຎ຺ຎາຕເມວ ປກາເສຕິ. ນ ຫິ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ປຸພ຺ເພ ວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸໍ ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ອຖ ໂຂ ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປາທປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠູຕໍ ສຫຊາຕຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ວິນາ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ສຸຣາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຫຊາຕຈິຕ຺ຕໍ ວິນາປິ ໂລຠາທິອກຸສລເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຍນ ຕໍ ນິເສຘາຍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຓີຍໍ ສິຍາ, ອຠິຘມ຺ມວິໂຣໂຘເປຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ປຸພ຺ເພ ນາມຊາຕິອາທິວເສນ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍໍ ກຸສລາກຸສລຊວນຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈນໂຕ.

ອປິຈ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ຊວນານິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກຸສລາເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກຸສລານິ ປນ ເຕສໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາທິອຸປນິສ຺ສຍພເລນ ອປ຺ປກາເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູຕານມ຺ປິ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕານມ຺ປິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິອກຸສລຊວນສ຺ເສວ ເຍຠຸຍ຺ຍປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ກຸສລາກຸສລວິຣຫິຕສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ເຕສໍ ອຠາວາ. ອກຸສລາ ຫິ ວິສຍານຸຄຸຓໍ ວາສນານຸຄຸຓຎ຺ຈ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ປຸພ຺ເພ ຊານນາຊານນນິພທ຺ເຘນ. ເຍ ປນ ຊານນາທິອງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ, ເຍ ຈ ຊານນາທິໍ ວິນາປິ ສິຊ຺ຌມານາ ສຸຣາປານມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ, ເຕ ເຕ ຕຖາ ຕຖາ ຍາຖາວໂຕ ຎຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ເຕສຎ຺ຈ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐວເສນ ຄຫເຓ ໂກ ນາມ ອຠິຘມ຺ມວິໂຣໂຘ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕາທິວິໂຣຘາຠາວໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕວເສເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ສາມເຓໂຣ ຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ໂຕ ສີລເຠທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ສີລເຠທສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອາຓາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາທີນໍ ສີລເຠໂທ ວິຍ. ນ ຫິ ຕາສໍ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ສີລເຠໂທ ໂຫຕິ ສງ຺ຆາຍຕ຺ຕສມນຸຠາສນານນ຺ຕເຣເຍວ ວິຫິຕຕ຺ຕາ. ເອວມິຘາປິ ຊານິຕ຺ວາ ປິວເນ ເອວ ວິຫິໂຕ, ນ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວເນ. ອຎ຺ໂຎ ຫິ ສິກ຺ຂາປທວິສໂຍ, ອຎ຺ໂຎ ອກຸສລວິສໂຍ. ເຕເນວ ສາມເຓຣານໍ ປຸຣິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ສພ຺ພານິປິ ສິກ຺ຂາປທານິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອກຸສລໍ ປນ ຍໍ ຠິນ຺ນໍ, ເຕນ ເອເກເນວ ໂຫຕິ, ນາຎ຺ເຎຫິ. ຕສ຺ມາ ສາມເຓຣສ຺ສ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ສີລເຠທາຠາເວປິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໔໒) ‘‘ສາມເຓຣສ຺ສ ສຸຣາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ, ອກຸສລໍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກຫິຈິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ‘‘ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຊານິຕ຺ວາປິ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຊໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສາມເຓໂຣ ຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ໂຕ ສີລເຠທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຊານິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອກຸສລໍ ປນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອກາຣຓໍ. ນ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສາມເຓຣານໍ ຊານິຕ຺ວາ ປິວເນ ເອວ ສີລເຠໂທ, ນ ອຊານິຕ຺ວາຕິ ສີລເຠທກຖນຏ຺ຐາເນ ອກຸສລໍ ປນ ໂຫຕີຕິ ອວຈນໍ ອຊານນປກ຺ເຂ ອກຸສລາຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປສງ຺ຄາຠາວາ, ວຕ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ເອວ ‘‘ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍ ໂລກວຊ຺ຊຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ນ ຈ ເຕ ‘‘ອກຸສລໍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອາຈຣິຍາ ອິມໍ ສາມເຓຣານໍ ສີລເຠທປ຺ປກາສກໍ ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາປາຐເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອໂວຈຸໍ, ເຍນ ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ອຖ ໂຂ ສຸຣາປານຏ຺ຐກຖາຄຕໍ ສຸຕ຺ຕປິຏກຏ຺ຐກຖາຄຕຎ຺ຈ ອເນກວິຘໍ ວຈນໍ, ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ປຣມ຺ປໂຣປເທສຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອໂວຈຸໍ. ຠິນ຺ນລທ຺ຘິການໍ ອຠຍຄິຣິກາທີນໍ ມຕຎ຺ເຫຕໍ, ຍທິທໍ ຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ເສວ ອກຸສລນ຺ຕິ ຄຫຓໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເກຫິຈິ ‘‘ສາມເຓຣສ຺ສ ສຸຣາຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ, ອກຸສລໍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຍຎ຺ຈ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໔໒) ‘‘ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ສາປິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ມຸຂໍ ສຸຣາ ນ ປວິສຕິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ປາຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ເກຫິຈິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ‘‘ນ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ສີລໍ ວິຍ ຫິ ອິທມ຺ປິ ອຣິຍສາວການໍ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘຕ຺ຕໍເຍວ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ຠວນ຺ຕເຣປິ ຫິ ອຣິຍສາວໂກ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ເນວ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນ ສຸຣໍ ປິວຕິ. ສເຈ ປິສ຺ສ ສຸຣຎ຺ຈ ຂີຣຎ຺ຈ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຂີຣເມວ ປວິສຕິ, ນ ສຸຣາ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ໂກຎ຺ຈສກຸຓານໍ ຂີຣມິສ຺ສເກ ອຸທເກ ຂີຣເມວ ປວິສຕິ, ນ ອຸທກໍ. ອິທໍ ໂຍນິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເຈ, ອິທມ຺ປິ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ຍຖາ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ສີລໍ ວິຍ ອຣິຍສາວການໍ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ຘມ຺ມຕາ ນາມ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປາຣມິຕານຸຠາເວນ ອກຸສລານຸປ຺ປຕ຺ຕິນິຍໂມ ເອວ. ຕຖາ ອຣິຍສາວການມ຺ປິ ຠວນ຺ຕເຣ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ທສນ຺ນໍ ກມ຺ມປຖານໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອປາຍເຫຕຸການໍ ອກຸສລານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫາຍກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ຕໍຕໍສີລວີຕິກ຺ກມເຫຕຸກສ຺ສ ອກຸສລສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິຍໂມ ເອວ ຘມ຺ມຕາ. ນ ຫິ ສຠາວວາທີນໍ ຘມ຺ມຕາ ວິຍ ອເຫຕຸກຕາ ອິຘ ຘມ຺ມຕາ ນາມ. ຍຖາ ວາ ເອວໍຘມ຺ມຕານເຍ ກາຣຓສ຺ສ ຠາເວ ອຠາເວ ຈ ກາຣິຍສ຺ສ ຠາໂວ ອຠາໂວ ຈ ຘມ຺ມຕາ, ນ ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາຠາວາຠາໂວ, ເອວມິຘາປິ ປາຓາຕິປາຕາທິກມ຺ມປຖານໍ ເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຠາເວນ ເຕສໍ ອຠາໂວ, ຕທວເສສານໍ ອກຸສລານໍ ເຫຕຸໂນ ຠາເວນ ຠາໂວ ຈ ຘມ຺ມຕາ, ນ ອເຫຕຸກຕາ. ຕສ຺ມາ ອປາຍເຫຕຸໂນ ຣາຄສ຺ສ ອຠາເວເນວ ອຣິຍານໍ ອຊານິຕ຺ວາປິ ສຸຣາຍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວິທໍ ເກຫິຈິ ‘‘ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ສາປິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ມຸຂໍ ສຸຣາ ນ ປວິສຕິ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ປາຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ, ຕໍ ເກນ ເຫຕຸນາ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ຊາຕນ຺ຕິ ນ ຎາຍຕິ, ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘນ຺ຕິ ວາ ກຖເນນ ກຖໍ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຍມ຺ປິ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໕໒) ‘‘ສຸຣຎ຺ຈ ຂີຣຎ຺ຈ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ…ເປ… ອິທໍ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ, ຕມ຺ປິ ສຸຣາປານສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ສາເຘຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຠວນ຺ຕເຣປິ ຫິ ອຣິຍສາວໂກ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ປາຓໍ ນ ຫນຕິ, ນາທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ…ເປ… ນ ສຸຣໍ ປິວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຸຣິມານໍ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມປຖານໍ ສຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ວິຣມຓໍ ສຸກຣໍ, ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປນ ສຸຣາປານສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ກຖໍ ວິຣມຓໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂຈທນາສມ຺ຠວໍ ມນສິກຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸອຊານນວເສນ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ເຕປິ ຍສ຺ມາ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕອກຸສເລເນວ ສຸຣາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພາ, ຕາທິສີ ຈ ອກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ມຄ຺ເຄເນວ ຫຕາ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ປຣຄລໍ ສຸຣາຍ ປວິສນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຄມ຺ຍມານຕ຺ຖໍ ປຣິຫາຣວຈນໍ ວທຕາ ‘‘ສເຈ ປິສ຺ສ ສຸຣຎ຺ຈ ຂີຣຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂີຣເມວ ປວິສຕິ, ນ ສຸຣາຕິ ອິທໍ ສຸຣາຍ ສພ຺ພຖາປິ ປຣຄລປ຺ປເວສາຠາວທສ຺ສນປຣໍ, ນ ປນ ສຸຣາມິສ຺ສຂີຣສ຺ສ ສຸຣາຍ ວິໂຍຊນສາມຕ຺ຖິຍທສ຺ສນປຣໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ຫິ ສຸຣາມິສ຺ເສ ຂີເຣ ກິຎ຺ຈິ ປວິເສຍ຺ຍ, ຂີຣເມວ ປວິເສຍ຺ຍ, ນ ສຸຣາ. ຂີເຣ ປນ ສຸຣາຍ ອວິຍຸຕ຺ເຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ປວິສຕີຕິ. ອິທໍ ໂຍນິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ສ ມຸເຂ ອປ຺ປວິສນໍ ໂຍນິສິທ຺ຘໍ. ໂຍນີຕິ ເຈຕ຺ຖ ຊາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາ ໂກຎ຺ຈຊາຕິການໍ ມຸຂຕຸຓ຺ຑສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ຂີຣມິສ຺ສອຸທກຊ຺ໂຌຫຣຓເຫຕຸຕ຺ຕາຠາເວນ ຕໍ ອປ຺ປວິສນໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ຂີຣມິສ຺ສາຍ ສຸຣາຍ ຂີເຣ ປວິສນ຺ເຕປິ ປຣຄລາປວິສນນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ສຸຣາປິວນເຫຕຸຠູຕກິເລສສຫິຕຕ຺ຕາຠາວສງ຺ຂາຕາຍ ຘມ຺ມຕາຍ ສິທ຺ຘໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ສຸຣາຍ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ປາຕພ຺ພໂຕ ອຣິຍສາວການໍ ອປິວນໍ ສມຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖາປິ ສິຍາ ອຊານນປກ຺ເຂ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ວິນາວ ປາຕພ຺ພຕ຺ເຕປິ ສຸຣາຍ ອປິວນໍ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມຕາຕິ ສມຕ຺ຖນປຣເມຕນ຺ຕິ, ຕໍ ນ, ອຏ຺ຐກຖາວຈນນ຺ຕເຣຫິ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ຍຖາ ຫິ ວຈນນ຺ຕເຣຫິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາເຍວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກມ຺ມປຖານໍ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອກຣຓໍ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມຕາສີລເມວ, ເຕສຎ຺ຈ ຍທິ ສຈິຕ຺ຕກຕໍ ສມານໍ. ສຸຣາປານໍ ວິຍ ອິຕຣານິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຊານນ຺ເຕນາປິ ອຣິຍສາວເກນ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ຕຖາ ຈ ອຊານນ຺ຕານໍ ອຣິຍານໍ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ເຕຫິປິ ວິຣມຓປຣມາຣຓປຣສນ຺ຕກຄຫຓາທີສຸ ກາຍວຈີປວຕ຺ຕິ ນ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂນ ເຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈງ຺ກມເນນ ປາຓວິໂຍຄສ຺ສ, ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓຕ຺ເຖຣິຍາ ພລກ຺ກາເຣນ ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄຜຸສນສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ສຸຣາປານສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາຍ ສຸຣາ ອຣິຍານໍ ປຣຄລໍ ນ ປວິສຕີຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນນຸ ວຕ຺ຖຸໍ ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ສພ຺ເພ ກມ຺ມປຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ນ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຣີຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂຕ, ອນິຈ຺ຈາທິໍ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຈ ຄຫຓນ຺ຕີ ທິຏ຺ຐິ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຊານາຕິ. ຍທິ ຫິ ຊາເນຍ຺ຍ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເຍວ ນ ສິຍາ. ສາ ຈ ກມ຺ມປເຖສຸ ຄຓິຕາຕິ ກຸໂຕ ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມປຖປ຺ປວຕ຺ຕິນິຍໂມ. ອຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໍ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີປິ ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສຣູປຄ຺ຄຫຓໂຕ ທິຏ຺ຐິປິ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຊານາຕີຕິ ເຈ? ນ, ສຸຣາປານສ຺ສປິ ‘‘ອຍໍ ນ ສຸຣາ’’ຕິ ສຣູປຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ສມານຕ຺ຕາ. ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ຖຸປຣາມສເນປິ ‘‘ສຸຣາ’’ຕິ ວິເສສວິຊານນາຠາວາ ນ ຊານາຕີຕິ ເຈ? ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕີປິ ‘‘ອສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິປິ ວິເສສຊານນາຠາວາ ທິຏ຺ຐິປິ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕີຕິ ສມານເມວ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘາຕິ ອຫິໂຕຕິ ອຫິຕໍ ວາ ປູຣຓກສ຺ສປາທິໍ ຫິໂຕ ປຏິຆສ຺ສ ວາ ອນຸນຍສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປາທເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິປລ຺ລາສປຸພ຺ພກຎ຺ຫິ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ.

ອປິຈ ສຸຣາຍ ປີຍມານາຍ ນິຍເມນ ອກຸສລຸປ຺ປາທນໍ ສຠາໂວ ປີຕາຍ ວິຍ. ຂີຣາທິສຎ຺ຎາຍ ປີຕສຸຣສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມາຕຸຠຄິນິອາທີສຸປິ ຣາຄໂທສາທິອກຸສລປ຺ປພນ຺ໂຘ ວຕ຺ຖຸສຠາເວເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປີຍມານກ຺ຂເຓປິ ຕິຂິໂຓ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ, ເຕເນວ ສາຄຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຊານິຕ຺ວາ ປິວນກາເລ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາທິຌານປຣິຫານິ, ປຈ຺ຉາ ຈ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອຄາຣວາທິອກຸສລປ຺ປພນ຺ໂຘ ຍາວ ສຸຣາວິຄມາ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ເຕເນວ ຠຄວາປິ ຕສ຺ສ ອຄາຣວາທິອກອຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນມຸເຂນ ສຸຣາໂທສໍ ປກາເສຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈນີວຣຓຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິນາ ຌານປຣິຫານິ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ສຸຣາ ປີຍມານາ ປີຕາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ອກຸສລຸປ຺ປາທິກາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສາຄຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຌານປຣິຫານິຍາ ອນ຺ວຍໂຕປິ, ອຣິຍານໍ ກິເລສາຠາເວນ ມຸເຂນ ສຸຣາຍ ອປ຺ປເວສສງ຺ຂາຕພ຺ຍຕິເຣກໂຕປິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຄຫຓເມວ ຫິ ວິຠຊ຺ຊວາທີມຕານຸສາຣໍ.

ຍໍ ປນ ‘‘ຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕສ຺ເສວ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓໍ, ຕໍ ຠິນ຺ນລທ຺ຘິການໍ ອຠຍຄິຣິກາທີນເມວ ມຕໍ, ຕໍ ປນ ຄຓ຺ຐິປທກາຣກາທີຫິ ‘‘ປຣວາໂທ’’ຕິ ອຊານນ຺ເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິຍາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ລິຂິຕໍ ວິຠຊ຺ຊວາທີມຓ຺ຑລມ຺ປິ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ສາສນໍ ທູເສຕິ, ປຸຣາປິ ກິຣ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ທມິຬຣຏ຺ເຐ ໂກຈິ ຠິນ຺ນລທ຺ຘິໂກ ນາຄເສໂນ ນາມ ເຖໂຣ ກຸຓ຺ຑລເກສີວຕ຺ຖຸໍ ປຣວາທມຖນນຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທມິຬກພ຺ພຣູເປນ ກາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິມໍ ສຸຣາປານສ຺ສ ຊານິຕ຺ວາວ ປິວເນ ອກຸສລນຍໍ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ເທສກາລາທິເຠເທນ ອນນ຺ຕມ຺ປິ ເຎຍ຺ຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ສລກ຺ຂຓວເສເນວ ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ເຕນ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຕ຺ຕຫານິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ອນິຈ຺ຈາທິສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສເນວ ປນ ຎາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມສຸ ນາມຣູປນ຺ຕິອາທິເຠໂທ ວິຍ ປຸຄ຺ຄລາທິສມ຺ມຸຕິປິ ວິສຸໍ ວຕ຺ຖຸເຠໂທ ເອວາ’’ຕິ ຈ ເອວມາທິກໍ ພຫຸໍ ວິປຣີຕຕ຺ຖນຍໍ ກພ຺ພາກາຣສ຺ສ ກວິໂນ ອຸປທິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປພນ຺ເຘ ກາຣຓາຠາເສຫິ ສຕິໍ ສມ຺ໂມເຫຕ຺ວາ ປພນ຺ຘາເປສິ, ຕຎ຺ຈ ກພ຺ພໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ຠິນ຺ນລທ຺ຘິກມຕໍ ອິຘ ວິຠຊ຺ຊວາທີມເຕ ສມ຺ມິສ຺ສໍ ຈິຣໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ຕໍ ປນ ປຈ຺ຉາ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘປ຺ປິຍມຫາເຖເຣນ ພາຫິຣພ຺ຠຣິກໍ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ ວິຆາເຏຕ຺ວາ ອິຘ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ ໂສຘິຕມ຺ປິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍາ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໔໒) ວິນຍຏີກາຍ ສຸຣາປານສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ສມຕ຺ຖນວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ເກຫິຈິ ວິປລ຺ລຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕຫິ ປຸນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສິຣໍ ຊາຕໍ, ຕຎ຺ຈ ມຫາເຖເຣຫິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ຄາຣຍ຺ຫວາທໍ ກຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ລທ຺ຘິຄາຫເກ ຈ ຠິກ຺ຂູ ວິໂຍເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຈິເຣເນວ ວູປສມິຕໍ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ມຍໍ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອິທໍ ປຏິກ຺ຂິປິມ຺ຫ ‘‘ມາ ອຎ຺ເຎປິ ວິຠຊ຺ຊວາທິໂນ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ທູເສສີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕານິ ອວຸຕ຺ຕານິ ຈ ກາຣຓານິ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍຖາ ອາຄມວິໂຣໂຘ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເສສນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ວຕ຺ຖຸວິຊານນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວາຕິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ເລສຄ຺ຄຫຓໍ ນິວາເຣນ຺ຕີ. ທ຺ວາຣໍ ປິທຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໑) ເລສຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫນ຺ຕີ. ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທມານາຕິ ຕທຸຠຍເລສຄ຺ຄຫຓທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວີຕິກ຺ກມໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທມານາ. ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິທ຺ຘໍ ອາປຕ຺ຕິຎ຺ເຎວ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣນ຺ຕີ, ອນາປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສໍ ອທທມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ຈ ຍສ຺ມາ ວີຕິກ຺ກມາຠາເວ, ອວິສຍຕາຍ ອພ຺ໂພຫາຣິເກ ວີຕິກ຺ກເມ ຈ ໂລກວຊ຺ເຊປິ ສິຖິລໍ ກໂຣນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຘິມານາຕິອາທິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຘິມານາຕິ ອິມິສ຺ສາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ‘‘ວີຕິກ຺ກມາຠາວາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາຕິ ອິມິສ຺ສາ ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວີຕິກ຺ກມາຠາວາຕິ ປາປິຈ຺ຉາຍ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານໂຕ ປກາສນວສປ຺ປວຕ຺ຕວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອຘິມານິກສ຺ສ ຫິ ອນຘິຄເຕ ອຘິຄຕສຎ຺ຎິຕາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວີຕິກ຺ກໂມ ນຕ຺ຖິ. ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຕ຺ເຖສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈຕນາ, ສາ ຈ ໂຂ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໓໕) ວຈນໂຕ ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາຍ ອຸປກ຺ກມນສ຺ສ ຈ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕປິ ຖິນມິທ຺ເຘນ ອຠິຠູຕຕາຍ ອວສຕ຺ເຕນ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາ, ອາປຕ຺ຕິກາຣຓໂວຫາຣາຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຸວິຘາປິ ເຈສາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນາປຕ຺ຕິກຣາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອກເຕ ວີຕິກ຺ກເມຕິ ອາປທາສຸປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກເມ ອກເຕ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ນ ຠຸຎ຺ຊິໍສູຕິອາທີສຸ ວິຍ ວີຕິກ຺ກມໍ ອກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣຈິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິຖິລໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປຐມໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ພທ຺ຘສິກ຺ຂາປທໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ອນາປຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ສິຖິລໍ ກໂຣນ຺ຕີ. ທ຺ວາຣໍ ທທມານາຕິ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣໍ ທທມານາ. ອປຣາປຣມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ກຸຣຸມານາຕິ ທິນ຺ເນນ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ອຸປຣູປຣິ ອນາປຕ຺ຕິຠາວໍ ທີເປນ຺ຕີ. ປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ສິກ຺ຂາປເທ ອຸທາຍິນາ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຍ ເວສິຍາ ນ ໂທໂສ’’ຕິ ເລເສນ ວີຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາປຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໒໙໖ ອາທໂຍ) ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄຕິກາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ສນ຺ຖຕຠາຓວາໂຣ

ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໓-໔໔. ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວຕ຺ຖຸກຖາຍ ປາຬິຍໍ ‘‘ເວສາລິກາ…ເປ… ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕ ຎາຕິກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຄິຫິຠູຕາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເມຖຸນໍ ປຏິເສວິໍສູຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ຎາຕິພ຺ຍສເນນປິ ຜຸຏ຺ຐາຕິອາທິ. ຎາຕີນໍ ວິນາໂສ ຣາຊທຓ຺ຑາທິກາຣເຓນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ຣາຊທຓ຺ຑອິຈ຺ຈາທິ. ຘຎ຺ຎຫິຣຎ຺ຎທາສິທາສໂຄມຫິໍສາທິຘນານິ ໂຠຄາ ນາມ, ເຕສມ຺ປິ ຣາຊທຓ຺ຑາທິນາວ ວິນາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍປເທປີ’’ຕິ. ນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘຕິອາທິນາ ຕີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາວ ສາສເນ ອຠພ຺ພາຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຠພ຺ພຕໍ ປກາເສນ຺ຕາ ນ ມຍນ຺ຕິອາທິມາຫໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມເຓສູ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ອນາຄເຕ ອາໂລກາກາສກສິເຓ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕ຺ຕາລີສ ໂຫນ຺ຕິ. ວິຠຕ຺ຕາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອິທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິຠາຄໂສ ທສ຺ສິຕາ ສອຸປຈາຣຊ຺ຌານາ ມຫຄ຺ຄຕກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ຄິຫິປລິໂພຘນ຺ຕິ ສຫໂສກິຕາທິວເສນ ຄິຫີສຸ ພ຺ຍາວຏຕໍ. ອາວາສປລິໂພຘນ຺ຕິ ເສນາສເນສຸ ນວກມ຺ມາທິວເສນ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາວຏຕໍ. ທຸປ຺ປຣິຈ຺ຈາຄານໍ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປລິໂພຘານໍ ວເສນ ສພ຺ເພປິ ປລິໂພຘາ ສງ຺ຄຫິຕາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຍນາຕິ ກາຣເຓນ. ອສໍວາໂສຕິ ອິທໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ເກນຈິປິ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂຸ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ນາຣຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສໍວາໂສ’’ຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມູຫເນຍ຺ຍາຕິ ‘‘ໂສ ອາຄໂຕ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກສ຺ສ ສາມເຓຣຠູມິ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕນາຫ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ປນ ຐິໂຕຕິອາທິ. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ (ປາຣາ. ໓໙) ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕສິກ຺ໂຂ ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂຫຕິ, ເມຖຸນເສວເນ ຈ ປາຣາຊິກໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ‘‘ອາຄໂຕ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຸປສມ຺ປທໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ປາຣາຊິກໍ ນ ສມູຫນຕິ ນາມ, ເຕນາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐຕ຺ວາ ອວິປນ຺ນສີລຕາຍາ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ.

ຈຕຸພ຺ພິຘວິນຍາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໕. ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ປາຬິໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ, ຕຖາ ຫິ ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິປາຬິໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມຎ຺ຈ ນີຫຣິໍສຸ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍານໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ຠຓຕີ’’ຕິ ເອວມາທິໂຕ ອາຈຣິຍວາທໍ. ‘‘ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ເອວມາຫ – ‘ອນາປຕ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ສຸປິນນ຺ເຕນາ’ຕິ’’ ເອວມາທິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິໍ ນີຫຣິໍສຸ, ສາ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕໍ ຊາຕໍ, ເອວມຎ຺ຎາປິ ສຸຕ຺ຕາທີຫິ ສງ຺ຄຫິຕາວ ຄເຫຕພ຺ພາ, ເນຕຣາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ສາຏ຺ຐກຖໍ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ຈຕູສຸ ປເທເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວິນຍໍ ປກາເສສຸໍ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣນ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຓ຺ຐາທິວຓ຺ຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານກຣຓາທີຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາວ ຠາສິຕວຈນໍ ອາຫຈ຺ຈປທໍ. ຣໂສຕິ ສາໂຣ ‘‘ປຕ຺ຕຣໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໖໒໘-໖໓໐) ວິຍ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕອນຸຎ຺ຎາຕສຸຕ຺ຕສາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຣໂສຕິ ວາ ລກ຺ຂຓໍ ປຏິວຕ຺ຖຸກໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓານຸໂລເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາທິອາຈຣິຍວໍເສນ ອາຠຕາ ອຏ຺ຐກຖາ ອາຈຣິຍວໍໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍວໍໂສຕິ ອາຈຣິຍວາໂທ’’ຕິ.

ວິນຍປິຏເກ ປາຬີຕິ ອິຘ ອຘິກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສປິຏເກສຸປິ ສຸຕ຺ຕາທິຈຕຸນຍາ ຍຖານຸຣູປໍ ລພ຺ຠນ຺ເຕວ. ມຫາປເທສາຕິ ມຫາໂອກາສາ ມຫາວິສຍາ, ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິປາຬິວເສນ ອກປ຺ປິຍານຸໂລມໂຕ ກປ຺ປິຍານຸໂລມໂຕ ຈ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ນຍໂຕ ຕຖາ ຕຖາ ຄຍ຺ຫມານາ ອຕ຺ຖນຍາ ເອວ. ເຕ ຫິ ຠຄວຕາ ສຣູປໂຕ ອວຸຕ຺ເຕສຸປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານຸໂລເມສຸ, ອນຸຎ຺ຎາຕານຸໂລເມສຸ ຈ ເສເສສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ນິວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ມຫາໂຄຈຣາຕິ ‘‘ມຫາປເທສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາ ສາຘິປ຺ປາຍາ ປາຬິເຍວ ຕສ຺ສາ ສຸຕ຺ເຕ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ‘‘ສຸຕ຺ຕານຸໂລມມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ…ເປ… ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຫສາ ສາຘິປ຺ປາຍາ ປາຬິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ ວາ ໂຫຕິ, ເຍນາຍໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ອິມໍ ປາຬິອຘິປ຺ປາຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ຄຫິຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖາວ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ຕປ຺ປກາສກຕ຺ຕາ ປນ ອຍໍ ປາຬິປິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ເຍ ຠຄວຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຕິອາທິ. ຍໍ ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິປາຬິນເຍນ ຫິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ຄເຫຕພ຺ພາ ເຍ ອກປ຺ປິຍານຸໂລມາທໂຍ ອຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ມຫາປເທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠຄວໂຕ ປກິຓ຺ຓກເທສນາຠູຕາ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມຠູຕາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາ. ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ປາຬິວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຈຣິຍວາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ຈ ອຏ຺ຐກຖາ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລເມສຸ ອຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ ຈ ເອສາ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິປິ ປມາຓຠູຕາ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ວຈນານຸໂລມຎ຺ຈ ອນິສ຺ສາຍ ອຄ຺ຄສາວກາທໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພເລນ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມວິນເຍສຸ ກຎ຺ຈິ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖເຠທໍ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ເຕ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ວິສຸໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາທີນໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທວເສສໍ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ ວິນໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ສຸຕ຺ຕາທໂຍ ນິສ຺ສາເຍວ ປວຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ເຕສຸ ສຣູເປນ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມອາຈຣິຍວາເທ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອນຸພຸທ຺ຘິຍາ ນຍຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕາທີນິ ອນຸຄຕາຍ ເອວ ພຸທ຺ຘິຍາ ເຕຫິ ລທ຺ຘນຍຄ຺ຄາເຫນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຖຣວາໂທຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣາທີນໍ ຄາໂຫ. ສຸຕ຺ຕາທິໍ ນິສ຺ສາເຍວ ວິປຣີຕໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ຕໍ ປນາຕິອາທິ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ນຍຄ຺ຄຫິເຕນ ອຕ຺ເຖນ. ປາຬິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຫສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕໍ ສາຏ຺ຐກຖໍ ປາຬິໍ. ປາຬິຍາຕິ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປຕ຺ຖໍ ປເຣນາຫຏາຍ ສາຏ຺ຐກຖາຍ ປາຬິຍາ, ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ນິສ຺ສາຍ ປາຬິຎ຺ຈ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈຣິຍວາເທຕິ ອຕ຺ຕນາ ປເຣນ ຈ ສມຸທ຺ຘຏອຏ຺ຐກຖາຍ. ໂອຕຣຕິ ເຈວ ສເມຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຸທ຺ຘເຏຫິ ສໍສນ຺ທນວເສນ ໂອຕຣຕິ, ປເຣນ ອຸທ຺ຘເຏນ ສເມຕິ. ສພ຺ພທຸພ຺ພລາຕິ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂທສວາສນາຍ ຍາຖາວໂຕ ອຕ຺ຖສມ຺ປຏິປຕ຺ຕິອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ປມາທປາຐວເສນ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມນ ອສໍສນ຺ທນາປິ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕໂຣ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຍ ສຸຕ຺ເຕນ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ, ເອວຣູປາວ ອຕ຺ຖາ ມຫາປເທສໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ ຕຖາ ຕຖາ ອຸທ຺ຘຏອຕ຺ຖານເມວ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ຫິ ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິພາຫິຍໍ. ກາຣກສງ຺ຆສທິສນ຺ຕິ ປມາຓຕ຺ຕາ ສງ຺ຄີຕິກາຣກສງ຺ຆສທິສໍ. ພຸທ຺ຘານໍ ຐິຕກາລສທິສນ຺ຕິ ຘຣມານກພຸທ຺ຘສທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກວາທີ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິອາທີສຸ ໂຍ ຍຖາຠູຕມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຖນສີໂລ, ໂສ ສກວາທີ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣຸຬ຺ຫໍ ປາຬິວຈນໍ. ປຣວາທີຕິ ມຫາວິຫາຣວາສີ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎນິກາຍວາສີ ວາ, ໂຍ ວິປຣີຕໂຕ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຖນສີໂລ, ໂສວ ອິຘ ‘‘ປຣວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣຸຬ຺ຫໍ ວາ ອນາຣຸຬ຺ຫໍ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິປລ຺ລາສໂຕ ວາ ວຎ຺ຈນາຍ ວາ ‘‘ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຄຕມິທ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສິຍມານໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ເກຈິ ‘‘ອຎ຺ຎນິກາເຍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ສກວາທີປຣວາທີນໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຣຸຬ຺ຫສຸຕ຺ຕາທີນໍ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫໍ ປາຬິອາຄຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນ ຫິ ສກວາທີ ອຎ຺ຎນິກາຍສຸຕ຺ຕາທິໍ ປມາຓໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເຍນ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ທສ຺ສິເຕສຸ ຕຕ຺ຖ ຐາຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘‘ປໂຣ ຕສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຠາວສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ພຫຸໍ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ…ເປ… ‘ສາຘູ’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອກປ຺ປິເຍເຍວ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕). ຕສ຺ມາ ປຣວາທິນາປິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕເຍ ອນາຣຸຬ຺ຫມ຺ປິ ອນາຣຸຬ຺ຫມິຈ຺ເຈວ ທສ຺ສີຍຕິ, ເກວລໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕາທິໂນ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕເຍ ອນາຄຕສ຺ສ ກູຏຕາ, ອາຄຕສ຺ສ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຎ຺ຎຖາ ອຘິປ຺ປາຍໂຍຊນາ ຈ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ກູຏໍ, ຕໍ ອປນີຍຕິ. ຍໍ ອຎ຺ຎຖາ ໂຍຊິຕໍ, ຕສ຺ສ ວິປຣີຕຕາສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕທຎ຺ເຎນ ສຸຕ຺ຕາທິນາ ສໍສນ຺ທນາ ກຣີຍຕິ. ໂຍ ປນ ປຣວາທິນາ ຄຫິໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາທິນາ ສໍສນ຺ທຕິ, ໂສ ສກວາທິນາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຄຕເມວ ສຸຕ຺ຕາທິປມາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣເຓ ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ປຣວາເທ ປຎ຺ຈາຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓນານຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍາຄຕເມວ ຄຫິຕໍ, ນ ນິກາຍນ຺ຕເຣ ກິຎ຺ຈີຕິ.

ເຂປນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປໍ ຉຑ຺ຑນໍ. ຄຣຫນ຺ຕິ ‘‘ກິເມສ ພາໂລ ຊານາຕີ’’ຕິ ນິນ຺ທນໍ. ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸໂລມນໂຕ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອກາສິ, ຕສ຺ມິໍ, ຕທນຸຣູເປ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສໍສນ຺ທນວເສນ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສໍສນ຺ທຕີ’’ຕິ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍນ຺ຕິ ສກວາທີ. ປໂຣຕິ ປຣວາທີ. ອາຈຣິຍວາໂທ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພຕິ ຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາວເສນ ອຍໍ ອາຈຣິຍວາໂທ ປວຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ, ຕາທິເສ ຈ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພາປຣອຕ຺ຖສໍສນ຺ທນວເສນ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ຄາຣຍ຺ຫາຈຣິຍວາໂທຕິ ປມາທລິຂິໂຕ, ຠິນ຺ນລທ຺ຘິເກຫິ ວາ ຐປິໂຕ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກູຏສຸຕ຺ຕໍ ພາຫິຣກສຸຕ຺ຕາທິວຈນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຸຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣາທີນິ ມຫາສງ຺ຆິກາທິຠິນ຺ນລທ຺ຘິການໍ ປກຣຓານິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄຸຬ຺ຫອຸມ຺ມຄ຺ຄາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສກວາທີ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປຣວາທີປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ອຎ຺ເຎປິ ວາທາລມ຺ພນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມາທິມຸເຂນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວິວາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິເສສໂຕ ວິວາທວຕ຺ຖຸໍ ຕພ຺ພິນິຈ຺ຉຍມຸເຂນ ສຸຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ປນາຍໍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ເຕ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ກາໂຣ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອາຈຣິຍວາທາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ, ເຕນາຫ ‘‘ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕາທິນຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍາ ອຸທ຺ຘຏໍ ເຫຕຸໍ. ວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉຍໍ. ກາຣຓຈ຺ຉາຍາຕິ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄາຫສ຺ສ ຈ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ກິຈ຺ເຉນ ປຏິປາທນີຍໍ ອວິຠູຕກາຣຓໍ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ, ກາຣຓປຕິຣູປກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນຍຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວິຈາຣຓມາຄມ຺ມາຕິ. ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎາຍ ວີຕິກ຺ກມກຣຓໍ ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຕໍນິວາຣຓຈິຕ຺ຕໍ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ວີຕິກ຺ກມປ຺ປວຕ຺ຕິ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ຄຣຸກຠາເວຕິ ອກປ຺ປິຍຠາເວ. ສຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍກາຣເຓຫີຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉເຍນ ຈ ລທ຺ຘກາຣເຓຫິ. ເອວນ຺ຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນວຈນໍ. ອຕິເຣກກາຣຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ອຕິເຣກກາຣຓໍ ນາມ, ພຫຸກາຣຓໍ ວາ.

ວາຈຸຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ວາຈາຍ ອຸຄ຺ຄຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ສກລໍ ວິນຍປິຏກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ສຸຕ຺ຕໂຕຕິ ຕທຕ຺ຖປຏິປາທກໍ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມປາຬິວຈນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖສວນໍ. ອຏ຺ຐກຖາຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຫິ ປາຬິໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນເຍຕິ ວິນຍາຈາເຣ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ວິນຍໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ອໂວກ຺ກມນ຺ໂຕຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐານໍ ນາມ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຊ຺ຊນາທິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ລຊ຺ຊີຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ, ເຕນ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນຍຘຣສ຺ສ ລກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ກິໍ ອິມິນາ ລຊ຺ຊີຠາເວນາຕິ ອາຫ ອລຊ຺ຊີ ຫີຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸໂຕປີຕິ ອິມິນາ ປຐມລກ຺ຂຓສມນ຺ນາຄມໍ ທສ຺ເສຕິ. ລາຠຄຣຸຕາຍາຕິອາທິນາ ວິນເຍ ຐິຕຕາຍ ອຠາເວ ປຐມລກ຺ຂຓໂຍໂຄ ກິຈ຺ຈກໂຣ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອກິຈ຺ຈກໂຣ ອນຕ຺ຖກໂຣ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ກລໂຫ ສງ຺ຆຣາຊິ.

ວິຕ຺ຖຸນຕີຕິ ວິຕ຺ຖມ຺ຠຕິ, ນິຕ຺ຖຸນຕິ ວາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເຕນາຫ ຍໍ ຍນ຺ຕິອາທິ. ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຕິ ອາຈຣິຍານໍ ວິນິຈ຺ຉຍປຣມ຺ປຣາ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ມຕິໍ ປຫາຍ…ເປ… ຍຖາ ອາຈຣິໂຍ ຈ ອາຈຣິຍາຈຣິໂຍ ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ປຣິປຸຈ຺ຉຎ຺ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ອາຈຣິຍານໍ ນາມມຕ຺ຕໂຕ ປຣມ຺ປຣາຊານເນ ປໂຍຊນມຕ຺ຖິ. ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິໂຕຕິ ປຸພ຺ພວຈນສ຺ສ ອປຣວຈເນນ ສຫ ອຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘຊານນໂຕ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປທຕ຺ຖປິຓ຺ຑຕ຺ຖອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາທິໂຕ. ກາຣຓໂຕຕິ ຕທຕ຺ຖຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ເຖຣວາທງ຺ຄນ຺ຕິ ເຖຣວາທປຏິປາຏິໍ, ເຕສໍ ວິນິຈ຺ຉຍປຏິປາຏິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິເມຫິ ຈ ປນ ຕີຫິ ລກ຺ຂເຓຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐເມນ ລກ຺ຂເຓນ ວິນຍສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຄ຺ຄຫິຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຸຕິເຍນສ຺ສ ລຊ຺ຊີຠາເວນ ເຈວ ອຈລຕາຍ ຈ ປຕິຏ຺ຐິຕຕາ. ຕຕິເຍນ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ອນຸຣູເປນ ອນາຄຕມ຺ປິ ຕທນຸໂລມໂຕ ອາຈຣິເຍຫິ ທິນ຺ນນຍໂຕ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ. ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ໂຈທນາວເສນ ວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂອຕິຓ຺ເຓ. ໂຈທເກນ ຈຸທິຕເກນ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ເພຕິ ເອວໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຈທເກນ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈຸທິຕເກນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸພ຺ຠາສິຕານໍ ມາຕິກາຍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ວາ ຂີຍຕິ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໑໐໖ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ອາຄຕໍ ຕິກທຸກ຺ກຏໍ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ‘‘ກາເລ ວິກາລສຎ຺ຎີ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ກາເລ ເວມຕິໂກ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິກໍ (ປາຈິ. ໒໕໐) ທຸກທຸກ຺ກຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກມໍ ວິນາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກເມ ນິທານໂຕ ປຠຸຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖຸປຣິໂຍສານາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຸຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ໂອໂລເກຕີ’’ຕິ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທວເສສາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ຄຫິຕາ. ປຏິລາຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕີຕິ ອິທໍ ວິສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໓໕໐-໓໕໑) ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຑຍ຺ຫມານໍ ອລາຕໍ ອຄ຺ຄິກປາລາທິໂຕ ພຫິ ປຕິຕໍ ອວິຊ຺ຌາຕເມວ ປຏິອຸກ຺ຂິປຕິ, ປຸນ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຊ຺ຌາຕໍ ປນ ປກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ອນາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຸຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິປິ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິສເຍ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໑໕໙) ວິຍ ສາປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ.

ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕີຕິ ນ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ອາປນ຺ນປຸຄ຺ຄເລນ ລຊ຺ຊີຘມ຺ເມ ຐຕ຺ວາ ຍຖາຠູຕໍ ອາວິກຣເຓປິ ທຸພ຺ພິນິຈ຺ຉຍໍ ອທິນ຺ນາທານາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ເມຖຸນາທີສຸ ວິຊານນໍ, ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ, ເຕນາຫ ເມຖຸນຘມ຺ມວີຕິກ຺ກໂມ ຫີຕິອາທິ. ໂຍ ປນ ອລຊ຺ຊິຕາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂອຬາຣິກາປິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ, ຍາວ ໂສ ຍຖາຠູຕໍ ນາວິ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອາປຕ຺ຕິສນ຺ເທໂຫ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ນາສິຕໂກວ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຸຂຸມາຕິ ຈິຕ຺ຕປຣິວຕ຺ຕິຍາ ສຸຂຸມຕາຍ ສຸຂຸມາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕລຫຸກາ’’ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ລຫຸກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຕິ ວີຕິກ຺ກເມ. ຕໍວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ອທິນ຺ນາທານາທິມູລກໍ. ຍໍ ອາຈຣິໂຍ ຠຓຕິ, ຕໍ ກໂຣຫີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ລຊ຺ຊີເປສລໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຍາຖາວໂຕ ປກາເສຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘິເມວ ຄເວສຕິ, ເຕນາປິ, ປາຣາຊິໂກສີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອນາປຕ຺ຕິໂກຏິຍາປິ ສງ຺ກິຍມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ‘‘ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ວີຕິກ຺ກເມ ປາຣາຊິກາສງ຺ກາ ວຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກາຠາວປກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທສນາວຸຏ຺ຐານຄາມິນີນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ໂສຘນວເສນ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣນ຺ຕິ ປາກຏຠາວໂຕ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຠິຣຸຈິຕໍ ມນສິກາຕຸໍ ວຏ຺ຏເຕວ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຆຏິຍຕີຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣມູລເກນ ວິກ຺ເຂເປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຂຓ຺ຑໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ປພນ຺ຘວເສນ ຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຆຏິຍຕິ. ສງ຺ຂາຣາຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ຫິ ປຄຸຓມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ປເຄວ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ວິປ຺ປຏິສາຣນິນ຺ນຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສ ປນ ວິຕກ຺ກວິກ຺ເຂປາທິພຫຸລສ຺ສ ສຸທ຺ຘສີລສ຺ສປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ຕໍ ອິຘ ປາຣາຊິກມູລກນ຺ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກຕປາປມູລເກນ ວິປ຺ປຏິສາເຣເນເວຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອສມາຘິຍນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ຆຏິຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ວິປ຺ປຏິສາຣຄ຺ຄິນາຕິອາທິ. ອຕ຺ຕນາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ກຣຓຠູເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຕ຺ຕາ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ວາ ກຣຓວຈນໍ, ອຕ຺ຕາ ສຍໍ ປຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕຸພ຺ພິຘວິນຍາທິກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ຍາທິໂສ, ຍໍ-ສທ຺ທຕ຺ເຖ ຍຖາ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເຍນ ເຕນາຕິ ຫິ ປທທ຺ວເຍນ ອນິຍມໂຕ ຍໍ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖວ ທສ຺ສິໂຕ. ວາສຘຸຣຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວິປສ຺ສນາຘຸຣຍຸຕ຺ໂຕ. ຍາ ຊາຕິ ອສ຺ສາຕິ ຍໍຊາຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສວ ຍໍຊຈ຺ໂຈ ສກຕ຺ເຖ ຍປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ. ໂຄຕ຺ຕວເສນ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ຍຖາໂຄຕ຺ໂຕ ວາ ຕຖາໂຄຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສີເລສູຕິ ປກຕີສຸ. ອຖ ໂຂຕິ ອິທໍ ກິນ຺ຕູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາຣາຊິກວິສເຍ. ເອໂສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຣິຍາຍາຕິ ‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຣິຍາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອສາ ອຣິຍານໍ ຍາຈນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ, ນ, ‘‘ເທຫິ ເມ’’ຕິ ກປຓາຍ. ລິງ຺ຄສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕາຠາເວປິ ຠິກ຺ຂາຫາຣນິສ຺ສິຕປພ຺ພຊ຺ຊາລິງ຺ຄສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ. ກາຊຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາເຊຫິ ອານີຕຠຕ຺ຕໍ. ອຘມ຺ມິກາຍາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທິຠິກ຺ຂຸຄຸຓາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ອຠູຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ມຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ປຏິຎ຺ຎາມຕ຺ເຕເນວ ຠິກ຺ຂູ, ນ ອຕ຺ຖໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຈ ‘‘ມຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຏິຊານນສ຺ສາປິ ສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອປ຺ປຏິຊານນ຺ຕາປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂວຫາຣນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ລິງ຺ຄສ຺ສ ຄຫເຓນ ເຈວ ຠິກ຺ຂູນໍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຍຠາຄຄ຺ຄຫຓາທິນາ ຈ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາ ເອວ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘‘ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ’ຕິ ອຎ຺ເຎ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສຸນິວຕ຺ເຖ ສຸປາຣຸເຕ ສຸມ຺ຠກປຕ຺ຕຘເຣ ຄາມນິຄມຊນປທຣາຊຘານີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕາທິເສນ ອາກາເຣນ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ‘ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ຄາທີນິ ປວິສນ຺ໂຕ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິເຍວ, ຕຖາ ສງ຺ຆິກໍ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໙໑).

ຕສ຺ມາ ເອວຣູເປຫິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂຄຕ຺ຣຠຸປຣິໂຍສາເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອລຊ຺ຊີປຣິໂຠໂຄວ ໂຫຕິ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນາທິອລຊ຺ຊີລກ຺ຂຓໍ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ສາມເຓຣາທີນມ຺ປິ ອລຊ຺ຊີໂວຫາຣທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ອລຊ຺ຊີສາມເຓເຣຫິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມມ຺ປິ ນ ກາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາວິຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຕິຏ຺ຐນຎ຺ຫິ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ ອລຊ຺ຊີລກ຺ຂຓໍ. ທຸສ຺ສີລາ ລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖາວິຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ເອກນ຺ຕາ ລຊ຺ຊິໂນວ ມຫາສງ຺ຆິກາທິນິກາຍນ຺ຕຣິກາ ວິຍ, ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນກາທໂຍ ວິຍ, ຈ. ຍາວ ໑໑ ຈ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ຠິກ຺ຂຸ ເອວ, ເຕຫິ ຈ ປຣິໂຠໂຄ ອລຊ຺ຊິປອໂຠໂຄວ, ເຕສຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສຎ຺ຎາຍ ທິນ຺ນໍ ສງ຺ເຆ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ –

‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ ກາສາວກຓ຺ຐາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ, ເຕສຸ ທຸສ຺ສີເລສຸ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາປາຫໍ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຆຄຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໘໐).

ຠຄວໂຕ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ທກ຺ຂິຓາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ ຊາຕາ. ທຸສ຺ສີລານໍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ນາຕິ ເຈ? ນ, ເຕສຸ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ໂຄຕ຺ຣຠູນໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ເຕນ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ອິຕຣຖາ ‘‘ເຍສຸ ເກສຸຈິ ຄຫຏ຺ເຐສຸ ວາ ປພ຺ພຊິເຕສຸ ວາ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາປສງ຺ຄໂຕ, ຕຖາ ຈ ‘‘ຕທາປາຫໍ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິທສ຺ສນສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ນ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ໂຄຕ຺ຣຠູນມ຺ປິ ອຠາເວ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ນຕ຺ຖິ, ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ເຕສຸປິ ທິນ຺ນາ ສງ຺ຆຄຕາ ທກ຺ຂິຓາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ເຕປິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂຸ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂຆສນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໂຆສໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ໂຆສສທິສໍ ວາ ໂຆສໍ. ເອຫິ ຠິກ຺ຂູຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິສມ຺ໂພຘນໍ. ສໍສາເຣ ຠຍອິກ຺ຂກ ຕສ຺ສ ຠຍສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ວິນາສນຕ຺ຖໍ ຕິສຣຓໍ, ສາສນໍ ວາ ເອຫິ ມນສາ ‘‘ຕາຓໍ ເລຓ’’ນ຺ຕິ ປວິສ ອຸປຄຈ຺ຉ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ຈຣສ຺ສຸ. ຠຓ຺ຑູຕິ ມຸຓ຺ຑິຕເກໂສ. ວາສີຕິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐາທິຈ຺ເຉທນວາສິ. ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ກາຍພນ຺ຘນໍ. ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍໂຄ ສມາຘິປຎ຺ຎາວເສນ ໂສ ຍຸຕ຺ຕໂຍໂຄ, ຕສ຺ສ ອຏ຺ເຐເຕ ປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ເສໂສ. ສຣີເຣ ປຏິມຸກ຺ເກຫິເຍວ ອຸປລກ຺ຂິໂຕຕິ ເສໂສ. ‘‘ຕີຓິ ສຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ‘‘ຕີຓິ ສຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ມາຕິ ຠຄວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣາມສຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ຫິ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ກສ຺ສປ, ຊານຎ຺ເຎວ ວທາມິ ‘ຊານາມີ’ຕິ, ປສ຺ສຎ຺ເຎວ ວທາມິ ‘ປສ຺ສາມີ’’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣາມສຕິ, ຍສ຺ມາ ອຫໍ ຊານໍ ວທາມິ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຫາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເຖຣາທິອຸປສງ຺ກມນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ເຕສຸ ຍໍນູນ ເມ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລູປສໍຫິຕນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ເຕນ ຘມ຺ເມນ ອຏ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ, ຕໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ‘‘ເອສ ເມ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ. ໂອຫິຕໂສໂຕຕິ ຘມ຺ເມ ນິຫິຕໂສໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຎາຓໂສຕຎ຺ຈ ປສາທໂສຕຎ຺ຈ ໂອທຫິຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວເມວ ຕຍາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສາຕສຫຄຕາ ຈ ເມ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ອສຸເຠສຸ ເຈວ ອານາປາເນ ຈ ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ສຸຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາຍຄຕາສຕິ. ຍໍ ປເນຕສ຺ສ ໂອວາທສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ອຍເມວ ເຖຣສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ອໂຫສິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໕໔).

ອຸທ຺ຘຸມາຕກປຏິຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຎ຺ຎາ. ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ຣູປສຎ຺ຎາ. ອິເມຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ອິເມ ທ຺ເວ ຌານຘມ຺ມາ. ໂສປາໂກ ຈ ຠຄວຕາ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ຣູປາວຈຣຠາເວນ ເອກຕ຺ຖາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ໂຕ. ຄຣຸຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຫຓາທິອຸປສມ຺ປທາ ອຸປຣິ ສຍເມວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຍາເຍນາຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖາ ກມ຺ມວາຈາ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ຐານໍ, ຕສ຺ສ ຐານສ຺ສ ອຣຫໍ ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸໂທສາທິວິນິມຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ ‘‘ຐານາຣຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖາທິໂທສຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ສຠາວໂຕ ກມ຺ມວາຈາຣຫຕ຺ຕາຠາວາ. ອຖ ວາ ຐານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກມ຺ມໍ ຐານາຣຫໍ. ຍຖາວິຫິຕລກ຺ຂເຓນ ຫິ ກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ສກລໍ ສາສນໍ ສມາທາຍ ປຣິປູເຣຕຸມຣຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຣິສຸທ຺ຘກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສານໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ ຐານາຣຫໍ ນາມ, ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຖຸສາສນາຣເຫນາ’’ຕິ, ສີລາທິສກລສາສນປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາທີຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ສຸທ຺ຘສຕ຺ຕານໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກເມປິ ອຠພ຺ພຕາ ວາ ໂທສາຠາໂວ ວາ ສທ຺ທໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເຕສມ຺ປິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊສຸ, ໂລກວຊ຺ເຊສຸປິ ວາ ສຸຣາປານາທິລຫຸເກສຸ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາທິນາ ອາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນໍ ສິຊ຺ຌຕິເຍວ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ອຠພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ. ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ ຠພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈາ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິທໍ ປນ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມາຣເຫ ສພ຺ພກາລິເກ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຣຸຕ຺ຕິວເສນາຕິ ນິພ຺ພຈນວເສນ. ອຠິລາປວເສນາຕິ ໂວຫາຣວເສນ. ຄຸຓວເສນາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂວຫາຣນິມິຕ຺ຕານໍ ຄຸຓານໍ ວເສນ.

ສາຊີວປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍາ ສີລາທໂຍ ໂລກິເຍຫິ ອຠິວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຘິສີລາທິໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕມໍ ປນາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈງ຺ຄທສງ຺ຄສີລນ຺ຕິ ອພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທກາເລ ສີລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາຠາວາ. ຍໍ ປນ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓໍ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ສາສເນ ສຸນິວິຏ຺ຐສທ຺ຘາຫິ ອຸປາສໂກປາສິກາຫິ ເຈວ ສາມເຓຣສິກ຺ຂມານາຫິ ຈ ຣກ຺ຂິຍມານໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄອຏ຺ຐງ຺ຄທສງ຺ຄສີລໍ, ຕມ຺ປິ ອຘິສີລເມວ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ. ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ໂລກິຍານໍ ສີເລຫິ ອຘິສີລໍ ຊາຕໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ. ນ ຫິ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕໂຕ ອຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ວິເສໂສ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕທຸຠຍຎ຺ຈ ອນາທິມໂຕ ສໍສາຣວຏ຺ຏສ຺ສ ອຕ຺ຕາທິສາຣວິຣຫິຕຕາຍ ຕິລກ຺ຂຓພ຺ຠາຫຕຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ອາກາເຣນ ປວຕ຺ຕອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາທິໂທສມູລກຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຕໍໂທສມູລວິທ຺ຘໍສນສມຕ຺ຖາຍ ສີລຈິຕ຺ຕພໂລປຕ຺ຖທ຺ຘາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸກ຺ກໍເສເນວ ຕສ຺ສ ສໍສາຣວຏ຺ຏສ຺ສ ວິຄມຎ຺ຈ, ຕທຸປເທສກສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາທິອປຣິມິຕຄຸຓຄຓໂຍເຄນ ອວິປຣີຕສທ຺ຘມ຺ມເທສກຕ຺ຕຎ຺ຈ ຍາຖາວໂຕ ຎຕ຺ວາ ປຏິປນ຺ເນນ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕາຍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ຊາຕໍ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ, ຕຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຕ຺ຕໍ ຍທິ ສາສເນ ປຎ຺ຈສີລາທິສ຺ສາປິ ສມານໍ, ກິມິທໍ ອຘິສີລໍ ນ ສິຍາ. ປຎ຺ຈສີລາທິມຕ຺ເຕ ຐິຕານຎ຺ຫິ ອນາຖປິຓ຺ຑິກາທີນໍ ຄຫຏ຺ຐານມ຺ປິ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ອຘິສີລາຘິຈິຕ຺ຕໍ ວິນາ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ເກສຎ຺ຈິ ອນຸປນິສ຺ສຍຕາຍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຠວນ຺ຕເຣ ອວສ຺ສໍ ໂຫເຕວາຕິ ອຘິສີລເມວ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ວິຍ, ເຕນາຫ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິອາທິ. ວິວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຍມານມ຺ປິ ປຎ຺ຈສີລາທິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວ ປວຕ຺ຕຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິອາທິ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ສພ຺ພໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທກເທສຠູຕມ຺ປິ ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທິນ຺ນາທານາທິຄຫຏ຺ຐສີລມ຺ປິ. ພຸທ຺ຘາເຍວ ວິນເຍ ປາຣາຊິກສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ອາຄຕວເສນ ສພ຺ພໂສ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິພນ຺ຘກອຊ຺ຌາຈາຣໂສຕໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປທຏ຺ຐານຠາເວນ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ. ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ຫິສ຺ສ ອຘິສີລຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໂຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ສີລໍ ອຘິສີລ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ເສວ ຫິ ອຘິສີລນ຺ຕິ ອພ຺ຍວຘາເນນ ມຄ຺ຄາຘິຏ຺ຐານາຕິ. ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຐມປາຣາຊິກວິສເຍ ‘‘ສິກ຺ຂາ’’ຕິ ອນຘິປ຺ເປຕໍ.

ໂລກິຍອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕານີຕິ ສາສນສຠາວໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ໂລກິຍຊເນຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານິ ອຏ຺ຐ ຣູປາຣູປຊ຺ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ມຫຄ຺ຄເຕສຸ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠໂທ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ໂລກິຍວິເສສນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນິວຕ຺ຕນໍ ສິຍາ. ຕສ຺ມາ ສາສນິເກຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌານນິວຕ຺ຕນເມວ ໂລກິຍວິເສສນໍ ກຕໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ກາມາວຈຣານິ ປນ ອຏ຺ຐ ກຸສລຈິຕ຺ຕານີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂລກິຍວິເສສນໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ອຍເມວ ຫິ ອຘິຈິຕ຺ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເຠໂທ, ຍໍ ສາສນໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ. ເອວຎ຺ຈ ອພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທປິ ສາສນສຠາວໍ ຊານນ຺ຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີນມ຺ປິ ສີລຈິຕ຺ຕານໍ ອຘິສີລາຘິຈິຕ຺ຕຕາ ສມຕ຺ຖິຕາ ໂຫຕິ. ນ ວິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາຕິ ອິທໍ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠິສມຍເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໂພຘິສຕ຺ຕາທີນໍ ເທສນາສາມຕ຺ຖິຍາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຍຕິໍ ວາສນາເຫຕຸໍ ປນ ສີລຈິຕ຺ຕໍ ເຕປິ ເທເສນ຺ຕິເຍວ, ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄເຫຕຸຕາຍ ອຘິສີລາຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຫນ຺ຕໍ ອປ຺ປກຕາຍ ວິປ຺ຜາຣິກຕາພາຫຸຊຎ຺ຎຕ຺ຕາຠາເວນ ອພ຺ໂພຫາຣິກນ຺ຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕໍສມາປນ຺ໂນຕິອາທິອຏ຺ຐກຖາວຈເນຫິ ອິຘ ອຘິຈິຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ, ອຸປຣິ ອຘິປຎ຺ຎານິທ຺ເທເສ ຈ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎານເມວ ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ໂລກິຍາຘິຈິຕ຺ຕາຘິປຎ຺ຎານໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕາ, ຕໍ ທ຺ວຍໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສາປິ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຊ຺ຊນສຠາໂວ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ຍາຍໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕາ ສິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລກິຍາປິ ອຘິຈິຕ຺ຕາຘິປຎ຺ຎາ ອນຘິປ຺ເປຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ເອວມຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕ ໂລກິຍໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປຎ຺ຎາ ຈ ປຣິຫາຍຕິ, ອຘິສີລໍ ປນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ປາຬິຍໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາວ ວຸຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປຏິລທ຺ຘໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ເມຖຸນໍ ປຏິເສວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສພ຺ພໂສ ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕ຺ຕາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສມາປຕ຺ຕິລາຠີນມ຺ປິ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫິ ຕໍສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ທານເຈຕນາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ສ ທິນ຺ນສ຺ສ ຜລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຫຸຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຕຕ຺ຖ ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ມຫາຍາໂຄ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ ມຫາທານເມວ. ຫຸຕນ຺ຕິ ປໂຫນກສກ຺ກາໂຣ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ໂຫຕຸ, ປເຣສໍ ວາ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ, ສພ຺ເພປິ ວາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປາທນໂຕ ນ ສກໍ ກມ຺ມໍ ນາມ, ຕພ຺ພິປຣີຕາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສກໍ ນາມ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວາ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມສ຺ສໂກມ຺ຫີຕິອາທິວຈນໂຕ ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ ສຕ຺ຕານໍ ສກນ຺ຕິ ເອວໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຍ ສກຠາເວ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຎາຓໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓໍ, ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ. ສາສນນິສ຺ສິຕາ ປນ ສພ຺ພາປິ ວຏ຺ຏຄາມິນິກຸສລປຎ຺ຎາ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາເຓ ປວິຏ຺ຐາ. ສາສນນິສ຺ສິຕາ ຫິ ວິວຏ຺ຏຄາມິນີ ສພ຺ພາປິ ປຎ຺ຎາ ‘‘ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ເອວ ຈ ອຘິປຎ຺ຎາ ຕທວເສສໍ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ເຕເນວ ຠຄວາ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓໍ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓໍ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓໍ ຜລສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຎາຓຈຕຸກ຺ເກເຍວ ສງ຺ຄເຫສິ. ຕິລກ຺ຂຓາກາຣປຣິຈ຺ເຉທກໍ ປນ ວິປສ຺ສນາຎາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທິຕຣາສຎ຺ຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍານຸສ຺ສຣຓາທິປຎ຺ຎານມ຺ປິ ມຄ຺ຄເຫຕຸຕາຍ ອຘິປຎ຺ຎຕາ ສມານາວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສາຊີວປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ປຈ຺ຈກ຺ຂານວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

ທຸພ຺ພລ຺ເຍ ອາວິກເຕຕິ ຍໍນູນາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍນ຺ຕິອາທິນາ ທຸພ຺ພລຠາເວ ປກາສິເຕ. ມຸຂາຣຸຬ຺ຫຕາຕິ ໂລກຊນານໍ ສຕ຺ຕຏ຺ຐາຕິອາທີສຸ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫຎາເຍນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໕໒) ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສຫເສຍ຺ຍາວເສນ ຕິຣຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ຕິສ຺ໂສ ຣຕ຺ຕິໂຍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ສຫເສຍ຺ຍາຍ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນວເສນ ຕິຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຍວຘາເນນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປໂຍຊນມ຺ປິ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸໍ, ເອວມິຘາປິ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສາປິ ຄຫຓສ຺ສ ປໂຍຊນມຕ຺ເຖວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍສ຺ມາ ວາ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານສ຺ສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ປຸຣິມປທສ຺ເສວ ວິວຣຓຠາວໍ ວິນາປິ ວິສຸໍ ອຕ຺ຖສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອປິຈາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສາວິເສສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ວາກ຺ເຍນ ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ, ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິເສໂສ ໂຫຕິ. ເຍນ ປນ ວຈເນນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ເນວຕ຺ຖິ ວິເສໂສ ອວິເສໂສປິ, ຕໍ ວິເສສາວິເສສໍ. ‘‘ກຐ ກິຈ຺ຉຊີວເນ’’ຕິ ຘາຕູສຸ ປຐິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິຈ຺ຉຊີວິກປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນຎ຺ຫິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາ, ຕໍ ອິໂຕ ຄໂຕຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ, ກິຈ຺ຉຊີວິກໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ຘໍ ຄໂຕ ກຓ຺ໂຐ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາ, ອນຠິຣຕິຍາ ວເຊ ນິຣຸທ຺ຘໂຄຄໂຓ ວິຍ ຄມນມຄ຺ຄໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸກ຺ກຓ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐໍ. ອນຠິຣຕິໍ ອິໂຕຕິປິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ກຓ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣມາໂນ’’ຕິ. ສາ ຈ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕາ ວິກ຺ເຂເປເນວາຕິ ວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມຓຠາວໂຕຕິ ອຸປສມ຺ປທໂຕ. ຠາວວິກປ຺ປາກາເຣນາຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ຄິຫິອາທິຠາວໍ ປຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ອຫໍ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ວິກປ຺ເປຕິ, ເຕນ ເຕນ ຄິຫິອາທິອາກາເຣນ, ອຕ຺ຕໂນ ຠວນສ຺ສ ວິກປ຺ປນາກາເຣນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖. ປາຬິຍໍ ຍທິ ປນາຫນ຺ຕິ ອຫໍ ຍທິ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍໍ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປາຫໍ, ຫນ຺ທາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ໂຫຕິ ເມ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວທຕິ.

໕໐. ນ ຣມາມີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ສຸຂາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນາຠິຣມາມີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອນວຊ຺ຊສຸເຂ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຣຕິອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

໕໑. ເຕເນວ ວຈີເຠເທນາຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາປິ ອຎ຺ເຎນ ກາຍປ຺ປໂຍເຄນ ວິຎ຺ຎາປນໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຍໍ ສາສນໍ ຊຫິຕຸກາໂມຕິອາທິນາ ຠາສາໂກສລ຺ລາຠາເວນ ສພ຺ພໂສ ປທຕ຺ຖາວໂພຘາຠາເວປິ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ຊຫິຕຸກາໂມ ອິມໍ ວາກ຺ຍເຠທໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ເຈປິ ໂສ ຕາວ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂານເມວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕມ຺ປິ ຊານາຕີ’’ຕິ. ປທປຈ຺ຉາຠຏ຺ຐນ຺ຕິ ປທປຣາວຕ຺ຕິ, ມາຄຘຠາສໂຕ ອວສິຏ຺ຐາ ສພ຺ພາປິ ຠາສາ ‘‘ມິລກ຺ຂຠາສາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຂຕ຺ຕເມວ ໂອຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານສ຺ສ ຣຸຫນຏ຺ຐານຠູຕໍ ເຂຕ຺ຕເມວ ໂອຕິຓ຺ຓໍ.

ທູຕນ຺ຕິ ມຸຂສາສນໍ. ສາສນນ຺ຕິ ປຓ຺ຓສາສນໍ, ຠິຕ຺ຕິຖມ຺ຠາທີສຸ ອກ຺ຂຣໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ວຈີເຠທສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍມິຕານິຍມິຕວເສນ ວິຊານນເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ຍທິ ອຍເມວ ຊານາຕູຕິອາທິ. ອຍຎ຺ຈ ວິຠາໂຄ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ວທຕິ, ຕສ຺ເສວ ວິຊານນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ລທ຺ໂຘຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ເຫຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ວທຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ເຕສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຊານນ຺ເຕປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ເວເຍວ ຊານນ຺ຕຸ ເອໂກ ມາ ຊານາຕູ’’ຕິ ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຊນານໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ອາໂຣຈິເຕປິ ເຕສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ຊານນ຺ເຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຣິສງ຺ກມາໂນຕິ ‘‘ວາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາສງ຺ກມາໂນ. ສມຍຎ຺ຎູຕິ ສາສນສງ຺ເກຕຎ຺ຎູ, ອິຘ ປນ ອຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຕຊານເນນາປິ ສມຍຎ຺ຎູ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕນາຫ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີຕິອາທິເຂຕ຺ຕປທານໍ ສພ຺ພໂສ ອຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາປິ ສເຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸຠາວໂຕ ຈວິຕຸກາມຕາຍ ເອສ ວທຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ນ ຊານາຕິ, ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຕ຺ຖໍ ປນ ອຊານິຕ຺ວາປິ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ວທຕີ’’ຕິ ຕໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ສທ຺ທມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓເມວ, ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວີຖິປຣມ຺ປຣາຍາຕິ ອາຫ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວາຕິອາທິ.

໕໓. ວຓ຺ຓປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸຄຸຓວຓ຺ຓປ຺ປກາສກໍ ປກຣຓໍ. ອຸປາລິຄາຖາສູຕິ ອຸປາລິສຸຕ຺ເຕ ອຸປາລິຄຫປຕິນາ ຘີຣສ຺ສ ວິຄຕໂມຫສ຺ສາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຄາຖາສຸ. ຍຖາຣຸຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນນ຺ຕພຸທ຺ຘີຕິອາທີນິ ວຓ຺ຓປຏ຺ຐາເນ ອາຄຕນາມານິ. ຘີຣນ຺ຕິອາທີນິ (ມ. ນິ. ໒.໗໖) ປນ ອຸປາລິຄາຖາສຸ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ສາ ຊານນເຫຕຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂພຘິປຎ຺ຎາໂຓ. ສ຺ວາກ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິອາທີສຸ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ສ຺ວາກ຺ຂາຕາທິປທານໍ ຘມ຺ມເວວຈນຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ສ຺ວາກ຺ຂາຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ເວວຈເນນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທນ ສຫ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຍຖາຣຸຕວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ສງ຺ຆນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຸສລໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິອາທີນິປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທິຘມ຺ມເມວ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑) ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນາມານິ, ອິຕຣຖາ ອກຸສລຘມ຺ມປຈ຺ຈກ຺ຂາເນ ໂທສາຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ, ເຕນາຫ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ເສສູຕິອາທິ. ປຐມປາຣາຊິກນ຺ຕິອາທິນາ ສິກ຺ຂາປທານໍເຍວ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ອາປຕ຺ຕີນໍ.

ຍສ຺ສ ມູເລນາຕິ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ອາຈຣິຍເວວຈເນສຸ ໂຍ ອຸປຊ຺ຌໍ ອທຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍວ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ມໍ ປພ຺ພາເຊສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ມູເລນາຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ໂອກລ຺ລໂກຕິ ຂຸປ຺ປິປາສາທິທຸກ຺ຂາຕຸຣານໍ ກິສລູຂສຣີຣເວສານໍ ຄຫຏ຺ຐມນຸສ຺ສານໍ ອຘິວຈນໍ. ໂມຬິພທ຺ໂຘຕິ ພທ຺ຘເກສກລາໂປ ຄຫຏ຺ໂຐ. ກຸມາຣໂກຕິ ກຸມາຣາວຕ຺ໂຖ ອຕິວິຍ ທຫໂຣ ສາມເຓໂຣ. ເຈລ຺ລໂກຕິ ຕໂຕ ກິຎ຺ຈິ ມຫນ຺ໂຕ. ເຈຏໂກຕິ ມຊ຺ຌິໂມ. ໂມຬິຄລ຺ໂລຕິ ມຫາສາມເຓໂຣ. ສມຓຸທ຺ເທໂສຕິ ອວິເສສໂຕ ສາມເຓຣາຘິວຈນໍ. ອສຸຈິສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣຕິ ອສຸຈິ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ກຕໍ ປເຣ ຊານນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ, ‘‘ອສຸເກນ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປເຣຫິ ຈ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ເພນ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ເພນ ສມາຈາເຣນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ສຎ຺ຊາຕຣາຄາທິກຈວຣຕ຺ຕາ ກສມ຺ພຸຊາໂຕ. ໂກຓ຺ໂຐຕິ ທຸສ຺ສີລາຘິວຈນເມຕໍ.

໕໔. ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາຕິ ອຕິຂິປ຺ປໍ ຊານນສມຕ຺ເຖ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ທຸເຫຕຸການໍ ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ຠວໂຕ. ສຠາຄສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສ຺ສ. ວິສຠາຄສ຺ສາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ. ໂປຕ຺ຖກຣູປສທິສສ຺ສາຕິ ມຕ຺ຕິກາທີຫິ ກຕຣູປສທິສສ຺ສ. ຄຣຸເມຘສ຺ສາຕິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ລຫຸປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ທນ຺ຘຄຕິກຕາຍ ຄຣຸປຎ຺ຎສ຺ສ, ມນ຺ທປຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທາເນຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານວາຣສ຺ສ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນຍານໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ຖວເສນ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຕຕ຺ຖ ຫິ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ຈິຕ຺ຕນິຍມໍ ທສ຺ເສຕິ. ພຸທ຺ຘນ຺ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ເຂຕ຺ຕນິຍມໍ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ ຘາເຣຕີຕິ ເອເຕນ ກາລນິຍມໍ, ວທຕີຕິ ອິມິນາ ປໂຍຄນິຍມໍ, ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ກິໍ ນຸ ເມ, ນ ມມຕ຺ໂຖ, ສຸມຸຕ຺ຕາຫນ຺ຕິອາທີຫິ ອນາມຏ຺ຐກາລວເສນປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ອິມິນາ ວິຊານນນິຍມໍ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກຕິອາທີຫິ ປຸຄ຺ຄລນິຍມໍ, ໂສ ຈ ນປ຺ປຏິວິຊານາຕີຕິອາທີຫິ ວິຊານນນິຍມາຠາເວນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ທວາຍາຕິອາທີຫິ ຈິຕ຺ຕນິຍມາຠາເວນ, ສາເວຕຸກາໂມ ນ ສາເວຕີຕິ ອິມິນາ ປໂຍຄນິຍມາຠາເວນ, ອວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ສາເວຕິ ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ນ ສາເວຕີຕິ ເອເຕຫິ ຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສາເວຕິ, ຕສ຺ເສວ ສວເນ ສີສໍ ເອຕິ, ນາຎ຺ຎສ຺ສາຕິ. ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ນ ສາເວຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາຕິ ອິທໍ ປນ ຈິຕ຺ຕາທິນິຍເມເນວ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕເຂຕ຺ຕກາລປໂຍຄປຸຄ຺ຄລວິຊານນວເສນ ສິກ຺ຂາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ຎຕ຺ວາ ຕທຠາເວນ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຖໍ? ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ ຈວິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕເນວ ຫິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ທວາ ວາ ຣວາ ວາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ຕຖາ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຣິໂຍສານານໍ ຈຕຸທ຺ທສນ຺ນຎ຺ເຈວ ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຫີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານໍ ຄິຫິອາທີນໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍປຣິໂຍສານານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວາວີສຕິຍາ ເຂຕ຺ຕປທານໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສເວວຈນສ຺ສ ວເສນ ເຕສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວທໂຕປິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເຂຕ຺ຕວເສນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີຕິ ຈ ມໍ ຘາເຣຫີຕິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕມານກາລວຈນໍ, ຍານິ ຈ ‘‘ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ກິໍ ນຸ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ນ ມມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ເຘນ, ສຸມຸຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຂ຺ຍາຕວເສນ ກາລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ອລໍ ເມຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ, ເຕສໍເຍວ ຈ ສເວວຈນານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາສິ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ມໍ ຘາເຣສີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ມໍ ຘາເຣສ຺ສສີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ຍໍນູນ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວາຕິອາທີນິ ອຕີຕານາຄຕປຣິກປ຺ປວຈນານິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ວຕ຺ຕມານກາລວເສນ ເຈວ ອນາມຏ຺ຐກາລວເສນ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ປໂຍໂຄ ປນ ທຸວິໂຘ ກາຍິໂກ ວາຈສິໂກ, ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈສິກປໂຍເຄເນວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ອກ຺ຂຣລິຂນໍ ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິທສ຺ສນໍ ວາ ກາຍປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ວາຈສິກປໂຍເຄເນວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ທຸວິໂຘ ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ສເຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນຏ຺ຏານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຍສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ສເຈ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ ຈ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສ ທູເຕນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອາໂຣຈນໍ ຣຸຫຕິ. ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ວິຊານນມ຺ປິ ນິຍມິຕານິຍມິຕວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເຍສໍ ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ອິເມສໍ ວາ ອາໂຣເຈມີຕິ ວທຕິ, ສເຈ ເຕ ຍຖາ ປກຕິຍາ ໂລເກ ມນຸສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນສມເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ວຈນານນ຺ຕຣເມວ ‘‘ອຍໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວາ, ‘‘ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍຕີ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ວຈນຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຖ ອປຣຠາເຄ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຊານນ຺ຕິ, ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ. ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສເຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍ ໂກຈິ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ວຈນຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ, ເອວໍ ຊານນວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ອິຕິ ອິເມສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ຈິຕ຺ຕາທີນໍ ວເສເນວ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໕໕. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ຍຖາ ສຣູເປເນວ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ເອວໍ ທສ຺ສນາທິທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຘມ຺ມປຣິວາຣຕ຺ຕາປິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍສ຺ມາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວສ຺ສຸຕານນ຺ຕິ ເມຖຸນຣາເຄນ ຕິນ຺ຕານໍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕານນ຺ຕິ ເມຖຸນຣາເຄນ ອຠິຠູຕຈິຕ຺ຕານໍ. ເມຖຸນ-ສທ຺ທສ຺ສ ສທິສສທ຺ທປອຍາຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທິສານ’’ນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕຕາທີຫິ ສທິສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸໂຠສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຣາຄາຠາເວປິ ອິຕຣສ຺ສ ເມຖຸນເສວນສໍສິທ຺ຘິໂຕ. ເມຖຸນ-ສທ຺ໂທ ວາ ອຸຠຍສທ຺ທປອຍາໂຍ, ເມຖຸນໍ ຍຸຄຬໍ ຍມກໍ ອຸຠຍນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠິນ຺ນໍ ຣຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ປາຬິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ນິມິຕ຺ຕໍ ປເວເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ຕິລຜລນ຺ຕິ ສາສປມຕ຺ຕໍ ຕິລພີຊໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ໂກສສຫິຕໍ ຜລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ. ອລ຺ໂລກາເສຕິ ສຠາເວນ ປິຫິຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປກຕິວາເຕນ ອສມ຺ຜຸຏ຺ເຐ ຕິນ຺ຕປ຺ປເທເສ. ຕາທິໂສ ປເທໂສ ສເຈປິ ເກນຈິ ວາຕາທິວິກາເຣນ ສຸກ຺ຂຕິ, ຕຖາປິ ອນລ຺ໂລກາໂສຕິ ອຸປກ຺ກມໂຕ ປາຣາຊິກເມວ.

ເວມຊ຺ຌນ຺ຕິ ຍຖາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປສ຺ສານິ ອຜຸສນ຺ໂຕ ປເວເສຕິ, ເອວໍ ກຕວິວຣສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຕລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຣິສນິມິຕ຺ເຕ ປນ ມຊ຺ຌນ຺ຕິ ອຄ຺ຄໂກຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຸປຣີຕິ ມຊ຺ຌິມປພ຺ເພນ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປເວສິຍມານສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ ສມິຎ຺ຊິຕງ຺ຄຸລິຍາ ມຊ຺ຌິມປພ຺ພປິຏ຺ຐິສທິສອຄ຺ຄໂກຏິເຍວ. ເຫຏ຺ຐາ ປເວເສນ຺ໂຕຕິ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄນ ຉຸປິຍມານໍ ປເວເສນ຺ໂຕ, ຍຖາ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອລ຺ໂລກາສໍ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ນິມິຕ຺ເຕນ ຉຸປຕິ, ເອວໍ ປເວເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຸປນເມວ ເຫຕ຺ຖ ປເວສນໍ, ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ມຊ຺ເຌນ ປເວເສນ຺ໂຕຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຕເລນ ຉຸປິຍມານໍ ປເວເສນ຺ໂຕ, ຍຖາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຕລໍ ຉຸປຕິ, ເອວໍ ປເວເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ຖຈິ ອຈ຺ຉຸປນ຺ຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາກາສຄຕເມວ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ປາຣາຊິກໍ, ທຸກ຺ກຏໍ ປນ ໂຫຕິ ຉິນ຺ນສີສວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໗໓) ວິຍ. ມຊ຺ເຌເນວ ຉຸປນ຺ຕໍ ປເວເສນ຺ໂຕຕິ ອຄ຺ຄໂກຏິຍາ ຉຸປນ຺ຕໍ ປເວເສນ຺ໂຕ. ມຊ຺ຌິມປພ຺ພປິຏ຺ຐິຍາ ສງ຺ໂກເຈຕ຺ວາຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຊ຺ຌິມປພ຺ພປິຏ຺ຐິຍາ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປຣິຠາເຄນ ຉຸປນ຺ຕໍ ປເວເສນ຺ໂຕປິ. ກິໍ ວິຍ? ສມິຎ຺ຊິຕງ຺ຄຸລິ ວິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ມຊ຺ຌິມປພ຺ພປິຏ຺ຐິຍາ ສມິຎ຺ຊິຕງ຺ຄຸລິ ວິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສມິຎ຺ຊິຕງ຺ຄຸລິໍ ວາ ມຊ຺ຌິມປພ຺ພປິຏ຺ຐິຍາ ປເວເສນ຺ໂຕ ວິຍາຕິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸປຣິຠາເຄນາຕິ ສງ຺ໂກຈິຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິໂກຏິຍາ.

ອິທານິ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຉສຸ ‘‘ອຸປຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ຐານສ຺ສ ວເສນ ວິສຸໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປສ຺ສານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິສນິມິຕ຺ເຕ ທສຏ຺ຐານເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖາຕິອາທິມາຫ. ເຫຏ຺ຐາ ປນ ອຄຫິຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ຉ ຐານານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຸລາທຓ຺ຑສທິສໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ອສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ. ຈມ຺ມຂີລນ຺ຕິ ເອຬກາທີນໍ ຄີວາຍ ວິຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຊາຕໍ ຈມ຺ມງ຺ກຸຣໍ, ‘‘ອຸຓ຺ຓິຄຓ຺ໂຑ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປຫຕກາຍປ຺ປສາທ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທນ຺ຕິ ວຈເນນ ອຸປາທິນ຺ນຠາເວ ສຕິ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ອຸປຫເຕປິ ກາຍປ຺ປສາເທ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໗໓) ວິຍ ປາຣາຊິກເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ນຏ຺ເຐປິ ອຸປາທິນ຺ນຠາເວ ສຕິ ມຕສຣີເຣ ວິຍ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ຕຕາ ນ ວິຊຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເມຖຸນສ຺ສາເທນາຕິ ອິທໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄ ສຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພີຊານີຕິ ອຓ຺ຑານິ.

ມຸຂໍ ອປິຘາຍາຕິ ປມາເທນ ສມຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຫາສໍ ພີຊນິຍາ ປຏິຈ຺ຉາທນມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ນິສີທນໍ ອຄາຣວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອປິຘາຍາຕິ ປິທຫິຕ຺ວາ, ພີຊນິຍາ ມຸຂໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຫສມາເນນ ນ ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທນ຺ຕວິທໍສກນ຺ຕິ ທນ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ຄພ຺ຠິເຕນາຕິ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕກຖາ’’ຕິ ສງ຺ໂກຈໍ ອນາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ, ນິຣວເສສາຘິປ຺ປາຍກຖເນ ສຎ຺ຊາຕຸສ຺ສາເຫນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕາຕິ ເຍສໍ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປເວໂສກາໂສ ໂຫຕິ, ເຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິເຠທາ ສພ຺ເພ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ອິຕເຣ. ອິຘ ປນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍາຕິ-ປາຬິປທານຸຣູປໂຕ ນ ສພ຺ພາຕິອາທິນາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄນສາຕິ ສປ຺ປວິເສສາ, ເຍສໍ ປິຏ຺ຐີສຸ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕານິ ມຓ຺ຑລານິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຈ຺ຉປມຓ຺ຑູການໍ ຈຕຸປ຺ປທຕ຺ເຕປິ ໂອທກຕາສາມຎ຺ເຎນ ອປເທຫິ ສຫ ຄຫຓໍ. ມຸຂສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ໂອຏ຺ຐຈມ຺ມສຓ຺ຐານໍ. ວຓສງ຺ເຂປນ຺ຕິ ວຓສງ຺ຄຫໍ. ວເຓ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ‘‘ອມຄ຺ເຄນ ອມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໖) ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມງ຺ຄຸສາຕິ ນກຸລາ. ເອຕເມວ ຫິ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຍ ນໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປຣາເຊຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານໍເຍວ ປາຣາຊິກາທິສທ຺ທານໍ ນິພ຺ພຈນປ຺ປສງ຺ເຄ ອິມິສ຺ສາ ປຣິວາຣຄາຖາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຠຏ຺ໂຐຕິ ສາສນໂຕ ປຣິຫີໂນ. ນິຣງ຺ກໂຕຕິ ນິຣາກໂຕ. ເອຕນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິຣູປໍ ປາຣາຊິກໍ. ຉິນ຺ໂນຕິ ອນ຺ຕຣາຂຓ຺ຑິໂຕ.

ປກຕຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ປກຕຕ຺ຕາ ນາມ ປາຣາຊິກໍ ອນາປນ຺ນາ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຈ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປກຕຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອກໂຕ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປກຕຕ຺ຕຠູເຕຫິ ອລຊ຺ຊີຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖາທິສງ຺ຆກມ຺ມກຣເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ວຈເນນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອສິຊ຺ຌນໂຕ. ຍທິ ຫິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ປກຕຕ຺ເຕເຫວ ກຣີຍຕິ, ນ ອປກຕຕ຺ເຕຫີຕິ ເອວໍ ອປກຕຕ຺ເຕຫິ ສຫສໍວາສປຏິກ຺ເຂປປຣໍ ອິທໍ ວຈນໍ, ນ ປນ ປກຕຕ຺ເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ອລຊ຺ຊີອາທີຫິ ເອກໂຕ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ. ເອວໍ ສໍວາສວິຘານປຣໍ ປກຕຕ຺ເຕສຸປິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ເນຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ອລຊ຺ຊີຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ກມ຺ມກຣຓສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ສເຈ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ອກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ). ‘‘ຍຕ຺ຖ ອາມິສປຣິໂຠໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄປິ ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອລຊ຺ຊີຫິ ສຫ ປຣິໂຠໂຄ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອກໂຕ ກມ຺ມກຣຓສ຺ສາປິ ຘມ຺ມປຣິໂຠຄຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນກປຸຄ຺ຄລນິຍມຕ຺ຖໍ ຍ຺ວາຍໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ…ເປ… ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຈເນ ສພ຺ເພປິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ປາຣາຊິກາປຊ຺ຊນກປຸຄ຺ຄລາເຍວາຕິ ນິຍໂມ ນ ສິຊ຺ຌຕິ ປາຣາຊິການາປຊ຺ຊນການມ຺ປິ ເສກ຺ຂາທີນໍ ສມ຺ຠວາ, ອຖ ໂຂ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນສຸເຍວ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນກາ ອລຊ຺ຊີ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນ ປນ ເອຫິຠິກ຺ຂຸອາທີສູຕິ ເອວໍ ນິຍໂມ ສິຊ຺ຌຕິ, ເອວມິຘາປິ ປກຕຕ຺ເຕສຸເຍວ ເອກໂຕ ກມ຺ມກຣຓາຣຫາ ອນາປຕ຺ຕິກາ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ ສິກ຺ຂາກາມາ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນ ອປກຕຕ຺ເຕສູຕິ ເອວເມວ ນິຍໂມ ສິຊ຺ຌຕິ ອປກຕຕ຺ຕານໍ ຄຓປູຣຓຕ຺ຕາຠາເວນ ອສໍວາສິກຕ຺ຕນິຍມໂຕ. ອລຊ຺ຊິໂນ ປນ ຄຓປູຣກາ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ສາຘນໂຕ ອສໍວາສິເກສຸ ນ ຄຫິຕາ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິໍ ອກຕ຺ວາ ເຕຫິ ສຫ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ ອລຊ຺ຊິຕາ ຈ ນ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອໂກ ອລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊີສຕມ຺ປິ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສພ຺ເພປິ ລຊ຺ຊິໂນ ເອເຕສຸ ກມ຺ມາທີສຸ ສຫ ວສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ອຍຎ຺ຈຕ຺ໂຖ ອຸປຣິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ຕຖາຕິ ສີມາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນຫີຕິອາທິໍ ປຣາມສຕິ. ເອກໂຕ ວນ຺ທນຠຸຎ຺ຊນຄາມປ຺ປເວສນວຕ຺ຕາປຏິວຕ຺ຕກຣຓອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາສຊ຺ຌາຍກຣຓາທິສາມຄ຺ຄິກິຣິຍາວເສນ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສິກ຺ຂນໍ ສມສິກ຺ຂຕາ ນາມ, ຕຎ຺ຈ ລຊ຺ຊີເຫວ ສມໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ນ ອລຊ຺ຊີຫີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປນ…ເປ… ສມສິກ຺ຂຕາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນຕິກ຺ກມນວເສນ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ຈ ລຊ຺ຊີປຸຄ຺ຄເລຫິ ສມໍ ເອກໂຕ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ ສມສິກ຺ຂາຕິ ສິກ຺ຂາປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕາສໍ ສມສິກ຺ຂນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ລຊ຺ຊີຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຠາໂວ ສມສິກ຺ຂຕາ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ເອກກມ຺ມາທີສຸ ອລຊ຺ຊີນໍ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ອໂນກ຺ກນ຺ເຕ ລຊ຺ຊີຫິ ສຫ ສໍວາໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ພຫິເຍວ ເຕ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາຫ ສພ຺ເພປິ ລຊ຺ຊິໂນຕິອາທິ.

໕໖. ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຕ຺ຖຸເມວ ນ ໂຫຕີຕິ ສຸວຓ຺ຓາທີຫິ ກຕອິຕ຺ຖິຣູປານໍ ອງ຺ຄຊາເຕສຸປິ ນິມິຕ຺ຕໂວຫາຣທສ຺ສນໂຕ ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ເລປຈິຕ຺ຕາທິວຕ຺ຖູສຸ ສຎ຺ຊາຕກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປາຣາຊິເກນ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຐມຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

໕໗. ອສ຺ສາຕິ ອາຂ຺ຍາຕປທນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ, ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນເສໂສ.

໕໘. ສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສາທິຍນໍ ນາມ ເສເວຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິເສວນຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິສ຺ສາ’’ຕິ. ປຏິປກ຺ຂນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐໍ ອຫິຕໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານາ ຣາຊປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາທໂຍປິ ອິເຘວ ປວິສນ຺ຕີຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາຕິ ຣາຊປຈ຺ຈຕ຺ຖິການຸຣູເປນ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓຕິ ປເວສນກ຺ຂເຓ. ອຄ຺ຄໂຕ ຫິ ຍາວ ມູລາ ປເວສນກິຣິຍາຍ ວຕ຺ຕມານກາໂລ ປເວສນກ຺ຂໂຓ ນາມ. ປວິຏ຺ຐກາເລຕິ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ປເວສນາຣຫໍ, ຕຕ຺ຕກໍ ອນວເສສໂຕ ປວິຏ຺ຐກາເລ, ປເວສນກິຣິຍາຍ ນິຏ຺ຐິຕກ຺ຂເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓາຣມ຺ຠໂຕ ອນ຺ຕຣາ ຐິຕກາເລ ຐິຕໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ, ຕສ຺ສ ຐິຕິ ວາ ຐິຕໍ ນາມ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ປຕ຺ວາ ສພ຺ພຖາ ວາຍາມໂຕ ໂອຣມິຕ຺ວາ ຐິຕກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສມເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຐິຕເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ຘຣຓໍ ນາມ ຍາວ ອຄ຺ຄາ ນີຫຣຓກິຣິຍາຍ ວຕ຺ຕມານກາໂລຕິ ອາຫ ‘‘ນີຫຣຓກາເລ ປຏິເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ປເຣຫິ ອຸປກ຺ກມິຍມານສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕາທິກາຍຈລນສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ເສວນຈິຕ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐິຕມຕ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈິຕ຺ຕຊຣູເປນ ສຎ຺ຊາຍມານໍ ອງ຺ຄຊາຕາທິຈລນໍ ອິມິນາ ເສວນຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປາທິຕເມວ ໂຫຕິ. ອປິຈ ເສວນຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປເຣຫິ ອນຸປກ຺ກມິຍມານສ຺ສາປິ ອງ຺ຄຊາເຕ ຈລນໍ ໂຫເຕວ, ຕຎ຺ຈ ເຕນ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ໂສ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາ (ປາຈິ. ໖໕໗-໖໕໘) ວິຍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ‘‘ອຘກ຺ຂກໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ອາມສນໍ ວາ…ເປ… ປຏິປີຬນໍ ວາ ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໕໗) ສາທິຍນມຕ຺ເຕເຍວ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ປນ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໐) ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກ຺ກມສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຜຸສິຍມານສ຺ສ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄ ຈ ອິຕ຺ຖິຍາ ສຎ຺ຊນິຕກາຍຈລເນ ຈ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຍຄາຠາເວນ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຐມສງ຺ຆາທິເສສວິສເຍປິ ປເຣຫິ ພລກ຺ກາເຣນ ຫຕ຺ຖາທີຫິ ອຸປກ຺ກມິຍມານສ຺ສ ໂມຈນສ຺ສາໂທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ຈ ອສຸຈິມ຺ຫິ ມຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ອມຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອງ຺ຄາຣກາສຸນ຺ຕິ ອງ຺ຄາຣຣາສິໍ, ອງ຺ຄາຣປຸຓ຺ຓາວາຏໍ ວາ. ອິຕ຺ຖິຍາ ອຸປກ຺ກມິຍມາເນ ອສາທິຍນໍ ນາມ ນ ສພ຺ເພສໍ ວິສໂຍຕິ ອາຫ ອິມຎ຺ຫີຕິອາທິ. ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫີຕິ ຣາຄໂທສໂມຫຊາຕິຊຣາມຣຓໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສສງ຺ຂາເຕຫິ ເອກາທສຄ຺ຄີຫິ. ອສ຺ສາຕິ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ. ຈຕຸກ຺ກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຐເປສີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກປຸຄ຺ຄລວິສຍຕາຍ ເອໂກປິ ອນາປຕ຺ຕິວາໂຣ ປເວສນປວິຏ຺ຐຐິຕອຸທ຺ຘຣຓສງ຺ຂອາຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປທານໍ ວເສນ ‘‘ຈຕຸກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຐມຈຕຸກ຺ກກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາຣານໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ປຎ຺ຈ ຈຕຸກ຺ກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ເອກມຄ຺ຄວິສຍຕາຍ ເຕສໍ ເອກຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຐມຈຕຸກ຺ກຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ຕີຓິ ສຸທ຺ຘິກຈຕຸກ຺ການີຕິອາທິ.

ເອກູນສຕ຺ຕຕິທ຺ວິສຕຈຕຸກ຺ກກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໙-໖໐. ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຣາທີຫິ ມຕ຺ຕໍ. ອກ຺ຂາຍິຕນິມິຕ຺ຕາ ອິຘ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ອກ຺ຂາຍິຕສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອກ຺ຂາຍິຕນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຊາຄຣນ຺ຕິນ຺ຕິອາທິ ວິເສສນຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຸທ຺ຘິກຈຕຸກ຺ການີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມານາຈຣິຍກາເຖຣາຕິ ເອກາຈຣິຍສ຺ສ ອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິກາ. ຄງ຺ຄາຍ ອປຣຠາໂຄ ອປຣຄງ຺ຄໍ. ວຕເຣຕິ ຄຣຫຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອວໍ ວິນຍຄຣຸການນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸປຣິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖເຣນ ວຸຈ຺ຈມານວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ຄຣຸກຣຓີຍຕາຍ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພໍ ປາຣາຊິກເຂຕ຺ຕໍ ອນວເສສໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ. ຍທິ ຫິ ສາວເສສໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ອລຊ຺ຊີນໍ ຕຕ຺ຖ ເລເສນ ອຊ຺ຌາຈາຣໂສໂຕ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສຫເສຍ຺ຍາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທສຸເຍວ (ປາຈິ. ໔໙-໕໑) ສາວເສສໍ ກຕ຺ວາປິ ປຎ຺ຎາປນໍ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ໂລກວຊ຺ເຊສູຕິ ອາຫ ອິທຎ຺ຫີຕິອາທິ. ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທ ຫິ (ປາຈິ. ໔໙ ອາທໂຍ) ກິຎ຺ຈາປິ ເຍຠຸຍ຺ຍຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ຍປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ທສ຺ສິຕໍ, ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາປິ ສາວເສສຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເຍຠຸຍ຺ຍຈ຺ຉນ຺ນອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ນາທີສຸປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ທສ຺ສິຕໍ. ອິຘ ປນ ນິຣວເສສຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຠຄວຕາ ທສ຺ສິຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕນິມິຕ຺ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທິເມວ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ.

ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອປິຈາຕິອາທິມາຫ. ນິມິຕ຺ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາປິ ມໍສຣາຊິ ສເຈ ອວສິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ຕໍ ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕເມວ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ສພ຺ພໂສ ຂາຍິເຕ ນິມິຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄາທິໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕສຸ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຍາວ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ປຣິໂຍສານາ ຂາຍິຕໍ ເຍຠຸຍ຺ຍກ຺ຂາຍິຕໍ ນາມ, ຕໂຕ ປຣໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຍາວ ຈຕຸຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ປຣິໂຍສານາ ຂາຍິຕໍ, ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸເຍວາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ມຕສຣີຣສ຺ມິໍເຍວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິປິ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ຊີວມານກສຣີຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ເສວ ອຘິກຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຊີວມານກສຣີຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ມຄ຺ເຄ ສເຈປິ ຕຈາທີນິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ຉິນ຺ເນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໂສ ຂາຍິຕນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕມໍສໍ ສພ຺ພໍ ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ຉິນ຺ນມໍສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຍາວ ມຸຕ຺ຕວຕ຺ຖິໂກສາ ຉິທ຺ທາກາໂຣ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຉວິຈມ຺ມມຕ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕາກາໂຣ, ເຕນາຫ ‘‘ປເວສນໍ ຊາຍຕີ’’ຕິ. ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານໍ ປນ ອນວເສເສຕ຺ວາຕິ ປເວສນາຣຫຉິທ຺ທາກາເຣນ ຐິຕອພ຺ຠນ຺ຕຣມໍສາທິໍ ອນວເສເສຕ຺ວາ. ເອເຕນ ຍາວ ປເວໂສ ລພ຺ຠຕິ, ຕາວ ມຄ຺ໂຄເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິມິຕ຺ຕໂຕ ປຕິຕາຍ ມໍສເປສິຍາຕິ ອິທໍ ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານວິຣຫິຕໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣມໍສຂຓ຺ຑໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານໍ ອໂກເປຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏມໍສເປສິຍາ ປນ ມຕສຣີເຣ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕນິມິຕ຺ເຕ ວິຍ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກເມວ.

ເອວໍ ຊີວມານກມນຸສ຺ສສຣີເຣ ລພ຺ຠມານວິເສສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ມຕສຣີເຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ມຕສຣີເຣ ປນາຕິອາທິມາຫ. ວຕ຺ຖິໂກເສສູຕິ ປຸຣິສານໍ ອງ຺ຄຊາຕໂກສຈມ຺ເມສຸ. ‘‘ນວທ຺ວາໂຣ ມຫາວໂຓ’’ຕິອາທິ (ມິ. ປ. ໒.໖.໑) ວຈນໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ອກ຺ຂິນາສາທີນິ ວຓສງ຺ເຂເປນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ຕານີຕິ ເຕສຸປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ມນຸສ຺ສານໍ ມຕສຣີເຣປິ, ເຕນາຫ ມເຕ ອລ຺ລສຣີເຣຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອລ຺ລສຣີເຣຕິ ອກຸຖິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ເຕຕິ ອຸປຑ຺ຒກ຺ຂາຍິຕາທິມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອກ຺ຂິນາສາທິຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ເຕສຸ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິເຕສຸປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອຸປຑ຺ຒກ຺ຂາຍິຕາທີສຸ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສມ຺ປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຫຕ຺ຖິອາທີຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ອກ຺ຂິກຓ຺ຓວເຓສຸ ທຸກ຺ກຏໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາປ຺ປມາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ‘‘ອມຄ຺ເຄນ ອມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໖) ຫິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ. ຍທິ ຫິ ມນຸສ຺ສານຎ຺ເຎວ ວເຓສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນໍ ນາສວຕ຺ຖິໂກເສສຸປິ ປຏງ຺ຄມຸຂມຓ຺ຑູກສ຺ສ ມຸຂສຓ຺ຐາເນປິ ຈ ວຓສງ຺ເຂປໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ເອເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ມຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານນ຺ຕິ ມຕເກນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເມຖຸນຣາເຄນ ວຕ຺ຖິໂກສໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຖິໂກສໍ ອປ຺ປເວເສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ເມຖຸນຣາໂຄ ຈ ນາມ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄໍ ໂມຈນສ຺ສາທຎ຺ຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິຍາ ຣາໂຄ, ໂສ ຈ ປຸຣິສາທີສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ຈ ອປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອິຕ຺ຖິສຣີເຣປິ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອສຸຈິມ຺ຫິ ມຸຕ຺ເຕປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນ ໂຫຕິ, ເຂຕ຺ຕານຸຣູປໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປເວເສນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ປເວສນາຘິປ຺ປາເຍ ອສຕິປິ ເມຖຸນຣາເຄນ ພຫິ ຆຏ຺ຏນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຕເນວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຖາ ປເວສນາຘິປ຺ປາເຍນ ພຫິ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສ ເມຖຸນສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍຄຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຉຸປຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉຸປິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຉຸເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໒) ອິມສ຺ສ ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ເກສຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎຖາປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປສ຺ສ ພີຊໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາຕິອາທິມາຫ. ມຸເຂເນວ ຉຸປນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ໂອຏ຺ຐຊິວ຺ຫາທິມຸຂາວຍເວນ ຉຸປນໍ ສນ຺ຘາຍ. ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາຕິ ອຊ຺ຌາຈາຣສ຺ສ ຖຸລ຺ລຕ຺ຕາ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕນ຺ຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສນ຺ຘາຍຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸຏ຺ຐຸສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕານໍ ອງ຺ຄຊາຕມຸເຂເນວ ນິມິຕ຺ຕຉຸປນສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ເມຖຸນຣາຄີນຎ຺ຈ ອງ຺ຄຊາເຕນ ຉຸປນສ຺ເສວ ອນຸຣູປຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ມຸເຂນາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ນຍໍ ຍຖາພລໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສາວມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິທໍ ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ນິທານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣມຄ຺ຄທ຺ວຍໍ ປນ ນິມິຕ຺ຕມຸເຂນ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສ ວຓສງ຺ເຂເປນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ເມຖຸນຣາເຄເນວ. ນິມິຕ຺ຕມຸເຂນ ປນ ວິນາ ເມຖຸນຣາເຄນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ປກຕິມຸເຂນ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ ປກຕິມຸເຂນ ປກຕິມຸຂຉຸປເນ ວິຍ, ອິຕຣຖາ ຕຕ຺ຖາປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘກສຸຕ຺ເຕປິ ຕຖາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕມຸເຂນ ວາ ປກຕິມຸຂາທິໍ ອິຕຣກາເຍນ ວາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ຉຸປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ພຫິນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໂຕ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຍທິ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຉຸປຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ໂຫຕີຕິ? ເກຈິ ຕາວ ‘‘ເມຖຸນຣາຄສ຺ສ ອຠາວາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ເສເສສຸ ວຕ຺ຖຸວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ປເວສນກ຺ຂເຓ ຜສ຺ສສ຺ສ ສາທິຍນສມ຺ຠວໂຕ ພລກ຺ກາເຣນ ອຸປກ຺ກມນກ຺ຂເຓ ວິຍ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອິທເມວ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ. ມຄ຺ຄຕ຺ຕຍໂຕ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປເທເສເຍວ ກາຍສໍສຄ຺ຄາທິຣາຄເຠທໂຕ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ລພ຺ຠຕິ, ນ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ຜສ຺ສສ຺ສ ສາທິຍນກ຺ຂເຓ ປາຣາຊິກເມວ, ເຕເນວ ປໂຣປກ຺ກເມນ ປເວສນາທີສຸ ຣາຄເຠທໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສາທິຍນມຕ຺ເຕນ ປາຣາຊິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສນ຺ຖຕຈຕຸກ຺ກເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໑-໒. ປຏິປນ຺ນກສ຺ສາຕິ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ. ອຸປາທິນ຺ນກນ຺ຕິ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປາທິນ຺ນເກນ ຜຸສຕີຕິ ອຸປາທິນ຺ນກສຣີເຣນ ຜຸສີຍຕີຕິ ກມ຺ມສາຘເນນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ອຸປາທິນ຺ນເກນ ນ ຜຸສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເລສໍ ໂອຑ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເລສໍ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣິກປ຺ເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຖຕາທິເຠເທຫິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ສນ຺ຖຕາທິວິເສສເນຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ. ສນ຺ຖຕາຍາຕິ ສມຸທາເຍ ເອກເທສໂວຫາໂຣ ທຑ຺ຒສ຺ສ ປຏສ຺ສ ຉິທ຺ທນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ປຏສ຺ສ ເອກເທໂສວ ວຕ຺ຖໂຕ ທຑ຺ໂຒຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ເອກເທສໂວຫາຣໍ ສມຸທາເຍ ປເຏ ອຸປຈາຣໂຕ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ສມຸທາຍໍ ທຑ຺ຒປ຺ປເທສສງ຺ຂາຕຉິທ຺ທສມ຺ພນ຺ຘີຠາເວນ ‘‘ທຑ຺ຒສ຺ສ ປຏສ຺ສ ຉິທ຺ທ’’ນ຺ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ມຄ຺ຄປ຺ປເທສໂວຫາຣໍ ສມຸທາຍຠູຕາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ສນ຺ຖຕມຄ຺ຄສມ຺ພນ຺ຘິນິໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖຕາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໖໑-໖໒) ປເນຕ຺ຖ ‘‘ເອກເທເສ ສມຸທາຍໂວຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອວຍວໂວຫາເຣນ ສມຸທາຍສ຺ເສວ ປຕີຍມານຕ຺ຕາ. ອິຕຣຖາ ຫິ ສນ຺ຖຕາຍ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຕາ ມຄ຺ຄສມ຺ພນ຺ຘິຕາ ຈ ນ ສິຍາ, ເອກເທເສ ສມຸທາໂຍປຈາຣສ຺ສ ປນ ເອກເທໂສວ ອຕ຺ໂຖ ສາຂາຍ ຉິຊ຺ຊມານາຍ ຣຸກ຺ໂຂ ຉິຊ຺ຊຕີຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ວຕ຺ຖາທີນິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອປ຺ປເວເສຕ຺ວາ ພຫິເຍວ ເວຐນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປລິເວເຐຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຸທາເຍ ອວຍວູປຈາເຣເນວ ຠິກ຺ຂຸປິ ສນ຺ຖໂຕ ນາມາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຕເກ ປວິຏ຺ເຐຕິ ຕິລພີຊມຕ຺ເຕ ປວິຏ຺ເຐ. ອກ຺ຂິນາສາທີນໍ ສນ຺ຖຕຕ຺ເຕປິ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວາຕິ ອາຫ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິອາທິ. ຂາຓຸໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຂາຓຸໍ ປເວເສຕ຺ວາ ສມຕລໍ, ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ວາ ຐິຕໍ ຂາຓຸໍ ສເຈ ຆຏ຺ເຏຕິ, ຆຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ປເວສາຠາວໂຕ. ສເຈ ປນ ອີສກໍ ອນ຺ໂຕ ອລ຺ໂລກາເສ ປເວເສຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອນຸປາທິນ຺ນເມວ ຂາຓຸສີສໍ ອງ຺ຄຊາເຕນ ຉຸປຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ຕສ຺ສ ຕລນ຺ຕິ ເວຬຸນຬາທິກສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕລໍ. ພຫິທ຺ຘາ ຂາຓຸເກຕິ ອນ຺ໂຕ ປເວສິຕເວຬຸປພ຺ພາທິກສ຺ສ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕສີສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ເຕຕິອາທີສຸ ຍຖາ ອິຕ຺ຖິຍາ ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ ຂາຓຸໍ ກຕ຺ວາ ຆຏ຺ຏນາທິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄາທີສຸປິ ລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣາຊປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາທິຈຕຸກ຺ກເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໕. ເກຣາຏິກາຕິ ວຎ຺ຈກາ. ປຐມໍ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອິຕຣຘຸຕ຺ເຕປິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ຕສຸຣາຘຸຕ຺ຕາທໂຍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໖໖. ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ ເສເວຕຸກາມຕາ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ທູສິຕສ຺ສ ປນ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ເອວເມກໍ ອງ຺ຄໍ ສິທ຺ຘໍ, ເສເວຕຸກາມຕາສງ຺ຂາຕໍ ສາທິຍນໍ ອສິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສາທິຍິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຏິຎ຺ຎາຍ ນາເສຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ເວສາລິຍໍ ມຫາວເນ ເອວ. ສພ຺ພງ຺ຄຄຕນ຺ຕິ ສພ຺ພກາຍຄຕໍ. ‘‘ໂລຫິຕໍ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກສາທີນໍ ວິນິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນິຈ຺ຈເມວ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ສ ປິຕ຺ຕໂກສໂຕ ປິຕ຺ຕໍ ຈລິຕ຺ວາ ສພ຺ພທາ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ປິຕ຺ຕໍ ຈລິຕ຺ວາ ປິຕ຺ຕໂກເສເຍວ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ປຸນ ນິກ຺ຂມຕິ, ໂສປິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠຕິ ເຠສຊ຺ເຊນ ຈ ປກຕິອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິລຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

ປກິຓ຺ຓກນ຺ຕິ ໂວມິສ຺ສກນຍໍ. ສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ. ກິຣິຍາຕິອາທິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ອກິຣິຍາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫໂຕ. ເວທນາຍ ສຫ ກຸສລຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນາຕິ ສພ຺ເພສໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ສງ຺ຄາຫກວເສນ ‘‘ກາໂຍ ວາຈາ ກາຍວາຈາ ກາຍຈິຕ຺ຕໍ ວາຈາຈິຕ຺ຕໍ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ຉ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທໂຍ ຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ຕໍຕໍສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິຍຕອາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທສີເສນ ສມຸຏ຺ຐານາທີນໍ ກຖນໍ. ເອວຎ຺ຫິ ອາປຕ຺ຕິວິເສໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອາປຕ຺ຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພາປຕ຺ຕິສາຘາຣຓຕ຺ຕາ, ອິເມສຸ ປນ ຉສຸ ສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ອຈິຕ຺ຕການິ, ປຈ຺ຉິມານິ ສຈິຕ຺ຕການິ. ສມາສໂຕ ຕໍ ອິມໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ວິທິຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຉ ສມຸຏ຺ຐານານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ.

ອຕ຺ຖິ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິອາທິ ສມຸຏ຺ຐານສີສວເສນ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານເອກສມຸຏ຺ຐານານໍ ທສ຺ສນໍ. ເຕຣສ ຫິ ສມຸຏ຺ຐານສີສານິ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານໍ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ ອທ຺ຘານສມຸຏ຺ຐານໍ ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສມຸຏ຺ຐານໍ ຘມ຺ມເທສນາສມຸຏ຺ຐານໍ ຠູຕາໂຣຈນສມຸຏ຺ຐານໍ ໂຈຣີວຸຏ຺ຐາປນສມຸຏ຺ຐານໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕສມອຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ຉສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຎ຺ຈສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ຈ ອທ຺ຘານສມຸຏ຺ຐານໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ປຐມຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ອທ຺ຘານສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ປນ ທຸຕິຍຕຕິຍປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕສມຸຏ຺ຐານໍ. ອຕ຺ຖິ ຕິສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມິນາ ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານໍ ຠູຕາໂຣຈນສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ສຈິຕ຺ຕເກຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ປນ ອຈິຕ຺ຕເກຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ຠູຕາໂຣຈນສມຸຏ຺ຐານໍ. ອຕ຺ຖິ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ອວເສສສມອຸຏ຺ຐານສີສວເສນ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານໍ ເອກສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຍໍ ຕຕິຍຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ປຐມຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ຉຏ຺ເຐເນວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປສມຸຏ຺ຐານໍ, ‘‘ສມນຸຠາສນສມອຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິປິ ຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ອິຕິ ສຣູເປນ ອຏ຺ຐ ອາປຕ຺ຕິສີສານິ ທສ຺ສິຕານິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປເນຕ຺ຖ ອວເສສານິ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານປທໂສຘມ຺ມເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖຘມ຺ມເທສນາໂຈຣີວຸຏ຺ຐາປນສມຸຏ຺ຐານານິ ປຎ຺ຈປິ ສມຸຏ຺ຐານສີສານິ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ທຸຕິຍປຎ຺ຈເມຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສມຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ປຎ຺ຈເມເນວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ຘມ຺ມເທສນາສມອຸຏ຺ຐານໍ. ຍໍ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອິທໍ ໂຈຣີວຸຏ຺ຐາປນສມຸຏ຺ຐານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຉິເມສຸ ຕີສຸ ສຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ເອເກກສມຸຏ຺ຐານວເສນ ເອກສມຸຏ຺ຐານານິ ຕິວິຘານິ. ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານານິ ປນ ປຐມຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ວາ ທຸຕິຍປຎ຺ຈເມຫິ ວາ ຕຕິຍຉຏ຺ເຐຫິ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ວາ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ວາ ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ປຎ຺ຈວິຘານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເອວໍ ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິ ເຕຣສຘາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກິຣິຍາວເສນ ປຎ຺ຈຘາ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຣາປີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈີຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ. ກິຣິຍໂຕຕິ ປຖວີຂຓນາທິ (ປາຈິ. ໘໔-໘໕) ວິຍ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນິຕກມ຺ມໂຕ. ອກິຣິຍໂຕຕິ ປຐມກຖິນາທິ (ປາຣາ. ໔໕໙ ອາທໂຍ) ວິຍ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣເຓເນວ. ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕຕິ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓາທິ (ປາຣາ. ໕໐໘ ອາທໂຍ) ວິຍ. ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ, ສິຍາ ອກິຣິຍໂຕ ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄຫຓາທິ (ປາຣາ. ໕໘໒ ອາທໂຍ) ວິຍ, ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ, ສິຍາ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ ກຸຏິກາຣາທິ (ປາຣາ. ໓໔໒) ວິຍ. ວີຕິກ຺ກມສຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ວິໂມກ຺ໂຂ ອສ຺ສາຕິ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ມຊ຺ເຌປທໂລປີສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ຕງ຺ຄໍ ລຠຕິ ສຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐາເນເຫວ ສມຸຏ຺ຐຫນໂຕ. ອິຕຣນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ, ອນາປຕ຺ຕິມຸເຂນ ເຈຕໍ ສຎ຺ຎາທຸກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາປຕ຺ຕິມຸເຂນ ສຈິຕ຺ຕກທຸກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວິເສໂສ, ອຕ຺ຖໂຕ ສມານາວ.

ກາຍວຈີທ຺ວາເຣຫິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພມ຺ປິ ກາຍກມ຺ເມ ວາ ວຈີກມ຺ເມ ວາ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ພາຫຸລ຺ລວຸຕ຺ຕິໂຕ ອທິນ຺ນາທານມຸສາວາທາທໂຍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ຖິ ສິກ຺ຂາປທໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິອາທິນາ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ທຸກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິຠາຄໂຕ ປນ ກາຍວຈີກມ຺ເມນ ສທ຺ຘິໍ ຕິກເມວ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພາ ຈ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມຕທຸຠຍວເສນ ຕິວິຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໂຕເຍວ ອິຘາປິ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸ (ປາຣາ. ໘໙) ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ຕທຸຠຍວເສນ ທສ຺ສິຕໍ. ອຕ຺ຖິ ປນ ສິກ຺ຂາປທໍ ກຸສລນ຺ຕິອາທິ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຣິເຍ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຸສລາທິປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມຕາວເສນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມຸຕິສຠາວຕ຺ຕາ. ກຸສລາກຸສລາທິປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ຫິ ຠຄວຕາ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ມຸຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຍໍ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໖ ປກຓ຺ຓກກຖາ). ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ອາຓາຍຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ກຸສລາທິປຣມຕ຺ຖສຠາວາ ໂຫຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ອາທິກມ຺ມິການຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ຕສ຺ສາ ເທສນາທີຫິ ວິສຸທ຺ຘິອຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ. ນ ຫິ ກາຣຓພເລນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກຸສລາທິສຠາວາ ອາປຕ຺ຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາທີສຸ ນິວຕ຺ຕຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຈ ຕສ຺ສາ ເກນຈິ ວິນາໂສ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ສຣສວິນາສໂຕ ເທສນາທິນາ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຈນມຕ຺ຖິ, ນ ປນ ເຕນ ອກຸສລາທິ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ປິຕຸຆາຕາທິກມ຺ເມນ ຫິ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸຠາວປຣິຈ຺ຈາເຄນ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລໍ ອານນ຺ຕຣິຍາທິຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ນິຄ຺ຄຫາທິທສອຕ຺ຖວເສ (ປາຣາ. ໓໙; ປຣິ. ໒) ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ກຸສລາກຸສລາທິນາມຣູປຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິເຍວ ອາປຕ຺ຕິ, ສາ ຈ ຍຖາວິຘິປຏິກມ຺ມກຣເຓນ ວິຄຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ທ຺ວຕ຺ຕິໍເສວ ຫິ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕານີຕິອາທິ. ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ເຕເນວ ເຫຕ຺ຖ ກຸສລາທີນໍ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ເຠໂທ ສິທ຺ໂຘ. ນ ຫິ ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຕໂຕ ອເຠໂທ ຍຸຕ຺ໂຕ ສມຸຏ຺ຐານສມຸຏ຺ຐິຕເຠທພ຺ຍວຫາຣຸປຈ຺ເຉທປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໖໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ) ປນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກຸສລຕ຺ຕເມວ ນ ສມ຺ຠວຕິ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ, ‘‘ອກຸສລຕ຺ຕໍ ປນ ອພ຺ຍາກຕຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານກ຺ຂເຓປິ ຣູປາພ຺ຍາກຕຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ຍໍ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ກຸສລໍ, ອິຕເຣຫິ ອິຕຣນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ອິມໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຍໍ ສິກ຺ຂາປທສີເສ ຄຫິຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ກຸສລຠາໂວ ປຣິຍາຍໂຕ, ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກໍ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕໍ ອພ຺ຍາກຕາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມໍ ວຈນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ກຸສລຠາໂວ ປຣິຍາຍໂຕ, ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອິຕເຣຫິ ອິຕຣນ຺ຕິ ວຈເນນ ‘‘ຍໍ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊຫິ, ຕໍ ອກຸສລໍ, ຍໍ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕເຣຫີຕິ ວຈນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ອິມິນາປິ ວຈເນນ ອິຕຣນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອກຸສລຠາໂວ ອພ຺ຍາກຕຠາໂວ ຈ ປຣິຍາຍໂຕ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ກຸສລປກ຺ເຂ ເອວ ກຖນສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ປສ຺ສາມ. ຍໍ ປນ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ ຍໍ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອກຸສລນ຺ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອກຸສລາທິຠາວສ຺ສ ປຣິຍາຍເທສິຕຕ຺ຕາ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຸສລໂວຫາຣສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາຍ ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ອາປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ເຕປິ ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາເວນ ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມຕ຺ຕາ ກາຣຓູປຈາເຣນາປິ ອນວຊ຺ຊກຸສລໂວຫາໂຣ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຍຖາ ອາກາສາທິສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕາທິໂວຫາໂຣ ວິຍ ຊາຕິຊຣາຠງ຺ຄານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕາທິໂວຫາໂຣ ອນວຏ຺ຐານາທິເທສໂຕ ອຍຸຕ຺ໂຕ, ເອວມິຘາປິ ກຸສລໂວຫາໂຣ ອຍຸຕ຺ໂຕ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອກຸສລາທິໂວຫາໂຣ ປນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ກາຣຓູປຈາເຣນ ປນ ອກຸສລາທິສຠາວຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສານຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ຫິ ຍຖາ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມາທີຫິ ວິໂຣໂຘ ນ ໂຫຕິ, ຕເຖວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ…ເປ… ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕໍ ອພ຺ຍາກຕາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕເມວ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຂຓິກຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາປິ ເທສນາທິປຏິກມ຺ມໍ ວິນາວ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຣູປປຣມ຺ປຣາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ຕນ຺ນ, ປຏິກມ຺ເມນາປິ ອວິຄມປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ນ ຫິ ຣູປສນ຺ຕຕິເທສນາທີຫິ ວິຄຈ຺ຉຕິ ສກາຣຓາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອິຕິ ສພ຺ພຖາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣມຕ຺ຖຕາ ອຍຸຕ຺ຕາ, ເອເຕເນວ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນສ຺ສ ສຫເສຍ຺ຍວເສນ ຕຖາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕຣູປຘມ຺ມສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິຠາວໂຕ’’ຕິອາທິ, ຕມ຺ປິ ປຏິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານໍ ຣູປຘມ຺ມເມວ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ອຈິຕ຺ຕາ ອເວທນາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ສຈິຕ຺ຕາ ສເວທນາວ, ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຠາວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນວ ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອກຸສລາທິສຠາວໍ ປຣປຣິກປ຺ປິຕໍ ນິເສເຘຕຸໍ ‘‘ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິວຈນໂຕ…ເປ… ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍຕໍກຸສລາທິຘມ຺ມສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ມຸຕິ ສມຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຍາວ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກາຣຓາ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກາຣເຓຫິ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ໂວຫຣີຍຕິ. ອາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມ຺ມຸຕິສຠາວຕ຺ເຕປິ ຫິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ປຏິກິຣິຍໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາທເຣ ອກຸສລຣາສິ ເຈວ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ລຊ຺ຊິໂນ ຍຖາວິຘິໍ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ອນຕິກ຺ກມນປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຈ ເຕສໍ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທາ ສີລາທໂຍ ຘມ຺ມາ ປຣິວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍເສວາຕິ ນິຍໂມ ອາປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕານໍ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ເອເຕເຫວ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ກໂຕ, ນ ປນ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີນມ຺ປິ ເອເຕເຫວ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕານຎ຺ຫິ ຌານນິໂຣຘສມາປນ຺ນານຎ຺ຈ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນເກຫິ ວິປາກອປ຺ປນາຈິຕ຺ເຕຫິ ເຈວ ຣູປຘມ຺ເມຫິ ຈ ສຫເສຍ຺ຍາທິອາປຕ຺ຕິ ສມ຺ຠວຕິ.

ທສາຕິ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸທ຺ວເຍນ ສຫ ອຏ຺ຐ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕານິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຊານິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນາທີສຸ ອຠິຎ຺ຎານໍ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປທໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕເມວ, ກິຎ຺ຈິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕວເສນ ທ຺ວິຈິຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈິ ຕິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍເມວ ເຠໂທ ລພ຺ຠຕິ, ນາຎ຺ໂຎຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຣູປກ຺ກເມນ ຊາຍມານໍ ອງ຺ຄຊາຕາທິຈລນໍ ສາທິຍນຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ເສວນຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສມຸປ຺ປາທິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຕຣຖາ ‘‘ສິຍາ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານໍ, ສິຍາ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ.

ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໖໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣູປກ຺ກເມ ສຕິ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຠາວໂຕ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ປຐມປາຣາຊິກສ຺ສ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາຍ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໓-໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປຣູປກ຺ກເມນ ເມຖຸນໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕາທິກາຍຈລນໍ ນ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ສາທິຍນຈິຕ຺ຕານຸຄຸຓເມວ ປນ ສກລສຣີເຣ ຈິຕ຺ຕຊຣູປສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ສຸຂຸມາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ເອວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ກາຍທ຺ວາເຣເນວ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ອງ຺ຄມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອວ ກາຍກມ຺ມຠາເວ ກາຣຓໍ, ນ ຈິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຍສງ຺ຂາຕາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາເຍວ ອງ຺ຄມຕ຺ຕໍ, ນ ກາຍກມ຺ມຠາວສ຺ສ, ອິຕຣຖາ ເມຖຸນສ຺ສ ‘‘ມໂນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ນ ຕສ຺ສ ວເສນ ກມ຺ມຠາໂວ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ກມ຺ມຠາໂວຕິ ກາຍກມ຺ມຠາໂວ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ສມຸຏ຺ຐານາທິກໍ. ສິກ຺ຂາປທສີເສນາຕິ ຕໍຕໍສິກ຺ຂາປທນິຍຕອາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ສິກ຺ຂາປທມຸເຂນ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ອິທໍ ກິນ຺ຕິ ກເຖຕຸກາມຕາປຸຈ຺ຉາ. ອິມາຕິອາທິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ວິນີຕານິ ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໖໗) ຠຄວຕາ ວິນິຈ຺ຉິນິຕານິ ວຕ຺ຖູນິ ວິນີຕວຕ຺ຖູນິ. ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທານໂຕ ທສ຺ສນໂຕ ອຸທ຺ທານຠູຕາ ຄາຖາ ອຸທ຺ທານຄາຖາ, ສງ຺ຄຫຄາຖາ, ອຸທ຺ເທສຄາຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຖຸ ຄາຖາຕິ ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິກາ ວິນີຕວຕ຺ຖຸປາຬິເຍວ ເຕສໍ ເຕສໍ ວິນີຕວຕ຺ຖູນໍ ຄນ຺ຖນໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸຄາຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຉນ຺ໂທວິຈິຕິລກ຺ຂເຓນ. ອຸທ຺ທານຄາຖານໍ ວຕ຺ຖຸ ວຕ຺ຖຸຄາຖາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ. ທຸຕິຍາທີນນ຺ຕິ ທຸຕິຍປາຣາຊິກາທີນໍ. ຍໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກາຣາທໂຍ ສິປ຺ປິກາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທີນິ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກຣູປໍ, ປຏິມາຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໗. ປຸຣິມານິ ທ຺ເວຕິ ມກ຺ກຏີວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວຕ຺ຖູນິ ທ຺ເວ. ຕານິປິ ຠຄວຕາ ວິນີຕຠາເວນ ປຸນ ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສີຕິອາທິ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ເຕສໍ ປຐມໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂູຫິ ປນ ຠຄວຕາ ຈ ຄຣຫິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸນ຺ຕິອາທິ ຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ຈ ປຐມໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣຈິເຕ, ຠຄວຕາ ຈ ເຕສໍ ປາຣາຊິກຕ຺ເຕ ປກາສິເຕ ຠີຕາ ເຕ ສຍມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຉາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ ເອວ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຠຄວຕາ ປຸຏ຺ຐາ ປນ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ ປຏິຊານນວເສນາປິ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ຠຄວາປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ປາຣາຊິກຕ຺ຕໍ ວິນິຈ຺ຉິໂນຕິ ເອວ. ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາຍໍ ປນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອວຕ຺ວາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸຄຸຓເມວ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘາປິ ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຠຄວຕາ ວິນີຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ອິມໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອມນສິກຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎາເນເວຕານິ ວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຸເສຕິ ກຸສຕິຓານິ. ເກເສຫີຕິ ມນຸສ຺ສເກເສຫິ.

໖໘. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂປກ຺ຂລໍ ນາມ ສມິທ຺ຘໍ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ‘‘ໂປກ຺ຂຣຕາ’’ຕິ ຣ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ສມິທ຺ຘຕາ ສຸນ຺ທຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຘໍເສສີຕິ ອຠິຠວິ. ນ ລິມ຺ປຕີຕິ ນ ອລ຺ລີຍຕິ.

໖໙. ເອວຣູປາ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາປິ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາສຸເຍວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາຍ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສມ຺ປທໂຕປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ປາຬິຍໍ ‘‘ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຊານາມີຕິ ປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນ຺ຕິ ຖນາທິກໍ ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸຣິສ…ເປ… ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ນານນ຺ຕຣິກໂຕ ປນ ‘‘ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ, ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸປຣິປິ ລິງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓເນວ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕາຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐາເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ຕາ ສພ຺ພາປິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິ. ເຕນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍປິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍປິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິຍາ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕຈຣຓາທິກໍ ວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ໂອກ຺ກນ຺ຕິກວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ປສງ຺ຄານຸຄຸຓໍ ໂອຕຣຓກວິນິຈ຺ຉໂຍ. ພລວອກຸສເລນາຕິ ປຣທາຣິກກມ຺ມາທິນາ. ທຸພ຺ພລກຸສເລນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕພລວາກຸສໂລປຫຕສຕ຺ຕິນາ ຕໂຕ ເອວ ທຸພ຺ພລຠູເຕນ ກຸສເລນ. ທຸພ຺ພລອກຸສເລນາຕິ ປຸຣິສຠາວຸປ຺ປາທກພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາທິພລວກຸສໂລປຫຕສຕ຺ຕິນາ ຕໂຕ ເອວ ທຸພ຺ພລຠູເຕນ ປຣທາຣິກາທິອກຸສເລນ. ສຸຄຕິຍໍ ຠາວທ຺ວຍສ຺ສ ກຸສລກມ຺ມຊຕ຺ຕາ ອກຸສເລເນວ ວິນາໂສ ກຸສເລເນວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ອຸຠຍມ຺ປີຕິອາທິ. ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ປນ ອກຸສເລເນວ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ວິນາໂສ ຈ, ຕຕ຺ຖ ທຸພ຺ພລພລວຠາໂວວ ວິເສໂສ.

‘‘ເອຫິ ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານຄມເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍວິທຫນໍ ປຣິໂມເຈຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຕນ ເອກຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕປິ ພຫິຄາມໂຕ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ສໍວິຘາຍ ຄມນມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິກຣເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິໂມຈນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ມຍນ຺ຕິອາທິ. ພຫິຄາເມຕິ ຄາມນ຺ຕເຣ. ທຸຕິຍິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປກ຺ກນ຺ຕາ ວາ ໂຫຕີຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໖໙໓) ວຸຕ຺ຕອນາປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ອນຸໂລເມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄາມນ຺ຕຣ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ໂກເປຕ຺ວາຕິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ. ລຊ຺ຊິນິໂຍ…ເປ… ລພ຺ຠຕີຕິ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕນທຸກ຺ຂປີຬິຕສ຺ສ ສງ຺ຄເຫປິ ອສຕິ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນມ຺ປິ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອາປທາສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອນາປຕ຺ຕິອນຸໂລເມນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາຍ ທຸຕິຍິກໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອລຊ຺ຊິນິໂຍ…ເປ… ລພ຺ຠຕີຕິ ອລຊ຺ຊິນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກກມ຺ມາທິສໍວາເສ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ຕາ ອສນ຺ຕປກ຺ຂໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາເປຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ອລຊ຺ຊິນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍທິ ຫິ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ຕໂຕປິ ທຸຕິຍິກໍ ວິນາ ຄາມນ຺ຕຣຄມນາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ສິຍາ ສງ຺ຄາຫິກຕ຺ຕາ ຕາສໍ ສງ຺ຄາຫິກລຊ຺ຊິນິຄຓໂຕ ວິຍ. ຎາຕິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອນາຄຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ວິສ຺ສາສິກຎາຕິກຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິນາ ຠິກ຺ຂຸນິຠາເວ ອຣມນ຺ຕສ຺ສ ມານປກຕິກສ຺ສ ອາປທາຏ຺ຐານສມ຺ຠເວນ ຕໍ ວຈນໍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ປິ ຕທຎ຺ເຎສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸຠາເວປີຕິ ຠິກ຺ຂຸກາເລປິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕໍ ນິສ຺ສຍາຈຣິຍໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປຊ຺ຌາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອຸປສມ຺ປທາຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸປຊ຺ຌາ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ວິນຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວິກປ຺ປນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ນິຘິໍ ຠິກ຺ຂູຫິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ນິຘິໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຈ ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໒໑) ວຈນໂຕ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສຕິ ອິທຎ຺ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ປຸນປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກຕຕ຺ໂຕຕິ ອປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ໂຄ. ຣກ຺ຂຕີຕິ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນໂຕ ຣກ຺ຂຕິ, ອວິຠຕ຺ຕຕາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວານ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ສຫຕ຺ເຖນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ເຕ ຊາເຕ ປຸນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ.

ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ‘ຄິຫີ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄິຫິລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຕເກນ ຠິກ຺ຂຸຠາວສ຺ສ ອວິຊຫນໂຕ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ຄິຫິລິງ຺ຄຠາວູປຄມນມ຺ປິ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ ຫິ ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ, ຕາວ ຠິກ຺ຂຸ ເອວ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂູນເມວ ປາຣາຊິກສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ສໍວາສໍ ສາທິຍນ຺ໂຕປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕິ, ສຫເສຍ຺ຍາທິອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ນ ຊເນຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ໂອມສນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຊເນຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ອສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ຕຎ຺ເຈ ສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິ ສມາໂນ ໂອກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາໂຍ ວເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ໂອມສວາທສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໙).

ເອເກ ປນ ‘‘ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນານໍ ໂທສໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຄິຫິລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເຕນາປິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂຸຠາວສ຺ສ ວິຊຫນໂຕ. ເຕເນວ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍາທີສຸ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນໍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວິພ຺ຠມິຕຸກາມຕາຍ ຄິຫິລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓໍ ອິຘ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນໍ ຕາສໍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕາສໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນສ຺ສາປິ ສພ຺ພໂສ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ອປ຺ປຏິພາຫິຍເມວ. ຕສ຺ມາ ປາຣາຊິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ‘‘ອຸປ຺ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄິຫິລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວິພ຺ຠໂມຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ນາມໍ, ເຕເນວ ຕໍ ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາຍໍ ‘‘ອຈ຺ເຉທວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຫວິພ຺ຠມາ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫເນ ວິພ຺ຠມນາເມນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອທຕ຺ວາວ ອນຕ຺ຖິກສ຺ເສວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຖູນໍ ພຫິ ຉຑ຺ຑເນນ. ເກຈິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຖູສຸ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ປຸເຣ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຠາວໂຕ ປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຫມຕ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ຈີວຣາທິອຘິຏ຺ຐານປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ວິຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ຕຖາວຈນາຠາວາ. ຍເຖວ ຫິ ຈີວຣາທີສຸ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວຕ຺ວາປິ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວມິຘາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ຈ ຈີວຣາທີສຸ ກາຍປຏິພທ຺ເຘສຸປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ເອວມິຘ. ອິຘ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອນເປກ຺ຂສ຺ສາປິ ກາຍໂຕ ມຸຕ຺ເຕເຍວ ຕສ຺ມິໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊຕຸ, ຍາວ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວາ’’ຕິ. ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນເປກ຺ຂາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນເປກ຺ຂຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອິຘ ວິສຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ອຠາວາ. ນ ເຫຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣ ວິຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານມຕ຺ຖິ. ອປິຈ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ສຕິ ປຸເຣ ປຏິຄ຺ຄຫິໂຕປິ ອາຫາໂຣ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກມ຺ຍຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ, ຕຖາ ຈ ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພາປິ ວິນິຈ຺ຉຍເຠທາ ນິຣຕ຺ຖກາ ເອວ ສິຍຸໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ຄຓ຺ຐິກປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຄຓ຺ຐິກນ຺ຕເຣ ສ຺ເນໂຫ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ…ເປ… ຕາທິເສ ປຕ຺ເຕປິ ປຸນທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໓).

ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອນເປກ຺ຂຈິຕ຺ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕ຺ຖຈິ ອີທິເສສຸ ຈ ຄຓ຺ຐິກປຕ຺ຕາທີສຸ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອເປກ຺ຂາ ກສ຺ສຈິປິ ນຕ຺ເຖວ ຕປ຺ປຫານາຍ ວາຍາມໂຕ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖຄຕອາມິເສ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຸນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມຕາເປກ຺ຂາຍ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕຄຕິເກ ອາຫາເຣປິ ຕສ຺ສາ ວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ຫິ ປຕ຺ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຄ຺ຄຕິກໍ ອາຫາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນາປິ ອາຫາຣໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຄ຺ຄຕິກໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸໂນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ນ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ສນ຺ນິຘິສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ –

‘‘ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ນສ຺ສຕິ, ວິນສ຺ສຕິ, ຑຍ຺ຫຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ວິສ຺ສາສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈຕ຺ເຕນ ວນ຺ເຕນ ມຸຕ຺ເຕນ ອນເປກ຺ໂຂ ທຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ –

ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ ພາຫິຣປຣິໂຠຄາຍ ອຘິຏ຺ຐານວຈນໂຕ ວຕ຺ຖຸໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາປິ ເກວລໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາມຕາຍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ນິຍມນມ຺ປິ ວິສຸໍ ເອກໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນກາຣຓເມວ, ອິທຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ‘‘ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ພາຫິຣປຣິໂຠຄາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍຎ຺ຫິ (ສາຣຕ຺ຖ. ທີ. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑ ໒.໖໙) ‘‘ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອທຕ຺ວາວ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ‘ນຕ຺ຖິ ອິມິນາ ກມ຺ມໍ ນ ທານິ ນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ຖູສຸ ວາ, ‘ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ວາ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນາ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມສ຺ເສວ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມເມວ ປນ ພາຫິຣປຣິໂຠຄາຘິຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊນສງ຺ຂາເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປາຬິປທຕ຺ເຖ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນສ຺ສຕິ, ວິນສ຺ສຕິ, ຑຍ຺ຫຕິ, ວິສ຺ສາສໍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອິມານິ ປນ ປທານິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ພລກ຺ກາຣາທິນາ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນານຎ຺ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທນວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫສຸ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ວິຊຫຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຠິກ຺ຂຸວິຫາເຣ. ອຸປໂຣປກາຕິ ເຕນ ໂຣປິຕາ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາ. ເຕຣສສຸ ສມ຺ມຸຕີສູຕິ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກເສນາສນປຎ຺ຎາປກຠຓ຺ຑາຄາຣິກຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກຈີວຣຠາຊກຍາຄຸຠາຊກຜລຠາຊກຂຊ຺ຊຠາຊກອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊກສາທິຍຄາຫາປກປຕ຺ຕຄາຫາປກອາຣາມິກເປສກສາມເຓຣເປສກສມ຺ມຸຕິສງ຺ຂາຕາສຸ ເຕຣສສຸ ສມ຺ມຸຕີສຸ.

ປຈ຺ຉິມິກາຍ ເສນາສນຄ຺ຄາເຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ເຘປິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ເຘປິ ກຖິນຕ຺ຖາຣສ຺ສ, ຕມ຺ມູລການໍ ປຎ຺ຈານິສໍສານຎ຺ຈ ອຠາວສ຺ສ ສມານຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ເສນາສນຄ຺ຄາຫປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສງ຺ຄຫເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ສເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ອກຸສລວິປາເກ …ເປ… ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ສາຘາຣຓາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວສນ຺ຕສ຺ສ ອສມາທິນ຺ນປຣິວາສສ຺ສ ວາ ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນສ຺ສ ປກ຺ຂມານຕ຺ເຕ ອສມາທິນ຺ເນ ເອວ ປຸນ ລິງ຺ຄໍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ປຣິວາສໍ ທຕ຺ວາ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາສສ຺ເສວ ຉາຣຕ຺ຕໍ ມານຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ປຣິວາສທານໍ ນຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂຸກາເລ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຠາວໂຕ. ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸກາເລປິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ນາໂຣເຈຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນຠາວໂຕ ປຣິວາໂສ ຈ ທາຕພ຺ໂພຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕປິ ປາຣາຊິກຕ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອວິຊຫນໂຕ ປຸນ ອຸປສມ຺ປທາ ນ ທາຕພ຺ພາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ເຕສໍ ສີສຈ຺ຉິນ຺ນປຸຣິສາທໂຍ ນິທສ຺ສິຕາ.