໑. ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໕໖-໗. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຎ຺ຎາ ວີມໍສາ. ປທປຏິປາຏິຍາ ເອວາຕິ ມາຕິກາປທປຏິປາຏິຍາ ເອວ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິການໍ ອຸປສງ຺ກປ຺ປນານໍ ວິຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

໖໕໘. ‘‘ເອຫິຠິກ຺ຂຸນີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ເທສນາວິລາສວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ອຎ຺ຎພຸທ຺ຘກາເລ ອຕ຺ຖີຕິ ເອເກ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘກາເລ ສມ຺ຠວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ເອຫິຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິເສຘຉາຍາທິສ຺ສນໂຕ ຈ. ຍຖາຫ ຘມ຺ມປເທ ວິສາຂາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑. ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ) ‘‘ຕສ຺ສ ຈີວຣທານສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອິມໍ ມຫາລຕາປສາຘນໍ ລຠິ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ຈີວຣທານໍ ມຫາລຕາປສາຘນຠຓ຺ເຑນ ມຕ຺ຖກໍ ປປ຺ໂປຕິ, ປຸຣິສານໍ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວເຣນາ’’ຕິ. ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສມ຺ຠໂວ ອຎ຺ຎພຸທ຺ຘກາເລ ກທາຈິ ສິຍາ, ນຕ຺ເຖວ ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘກາເລ. ເທສນາວິລາເສນ ປນ ຠິກ຺ຂຸເທສນາກ຺ກເມເນວ ຠິກ຺ຂຸນິນິທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕເນວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆວເສນ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິຊ຺ຊມານາປິ ຕຕ຺ຖ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາສໍ ອຕ຺ຖິຕາ ອິມາຍ ປຣິວາຣກຖາຍ ເວທິຕພ຺ພາ –

‘‘ອຸໂຠ ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ,

ອຸຠິນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ;

ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ນານາ,

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໗໙);

ອຖ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ເອຫິຠິກ຺ຂຸສຣຓຄມເນນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ຠິກ຺ຂຸນິຠາເວ ຐິຕາ ປຸຣິສູປສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ເອຫິຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ, ‘‘ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ຈ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂນ ເຈ, ຕໍ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ເອເກ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎູ ປຏິພໂລ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອວສ຺ສວຠາວສ຺ສ ອິຊ຺ຌນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາມິສໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ກທາຈິ ມິສ຺ສີຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວນ຺ທນ຺ຕານໍ ວາ ປຸຣິສານໍ ສິຣານິ ອຄ຺ຄປາເທຫິ ມິສ຺ສິຕານິ ກທາຈິ ໂຫນ຺ຕິ, ເກສຈ຺ເຉທນກາເລ ວາ ສິຣໍ ປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ມິສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ອຕິຣທ຺ຘຄເວສິ, ທຸຣກ຺ຂິຍໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມາ ອຕິລຫຸໍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໍ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເທເສສຸນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໕໙. ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມນຸຄຓ຺ຐິປທກ຺ກໂມ – ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ‘‘ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ປນ ‘‘ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກິຣິຍໂຕປິ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕໍ ວຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ…ເປ… ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໖) ນເຍນ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາຍປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຐມປາຣາຊິກສ຺ສາປິ ຕພ຺ພຫຸລນເຍເນວ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ປເວສນສາທິຍນາທິມ຺ຫິ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ທິສ຺ສຕິ. ອງ຺ຄຊາຕຈລນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ສາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ນ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໘) ເອຕ຺ຖ ຐິຕ ນ ສາທິຍເນ ປກຕິຍາປິ ປຣິປຸຓ຺ຓຈລນຕ຺ຕາ. ສາທິຍນປຈ຺ຈຍາ ຫິ ເສວນຈລນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສເຕວາຕິ ຕພ຺ພຫຸລນເຍເນວ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ກສ຺ມາ ຕພ຺ພຫຸລນໂຍ ອວຸຕ຺ໂຕຕິ ເຈ? ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙, ໔໒) ມາຕິກາຍໍ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທນຸຣູປວເສນ ວິຠງ຺ຄນຍມໂນໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເຈເຕສຸ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສຸຣາທີນໍ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາ, ນ ອິຕຣຖາ ‘‘ຍໍ ອກຸສເລເນວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ໂລກວຊ຺ຊາ, ເສສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ເຕ ໂລກວຊ຺ຊປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊານໍ ນິຍມນລກ຺ຂຓສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຍສ຺ສາ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂລກວຊ຺ຊາ. ເສສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂລກວຊ຺ຊວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ ວຕ຺ຖຸອຊານນປກ຺ເຂປິ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ສຸຣາປານວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໘) ‘‘ມຊ຺ຊປາເນ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຊານິຕ຺ວາປິ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຊໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສາມເຓໂຣ ຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ໂຕ ສີລເຠທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸອຊານນປກ຺ເຂ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ສິທ຺ຘິກຣອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສທິເສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ສຕິປິ ສາມເຓໂຣ ສີລເຠທໍ ນາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອຠິນິເວສວຈນໍ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ສມານຊາຕິກຕ຺ຕາ ສາມເຓຣານໍ ສຸຣາປານສ຺ສ. ‘‘ສຸຣາທໂຍ ປນິເມ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ຊານິຕ຺ວາ ປາຕພ຺ພຕາທິວເສນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ’’ຕິອາທິ.

ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິວຈເນນ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອປ຺ປວິສນໂຕ ສຈິຕ຺ຕກາຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂສຸ ອກຸສລນິຍໂມຕິ ເຈ? ນ, ຘມ຺ມຕາວເສນ ເສກ຺ຂານມ຺ປິ ອປ຺ປວິສນໂຕ. ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ອກຸສລນິຍມາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຸປນ຺ຕສ຺ສ ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຊລພິນ຺ທຸມິວ ສຸຣາພິນ຺ທຸອາທໂຍ ອຸທາຫຣິຕພ຺ພາຕິ. ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ຫິ ອຕ຺ເຖ ຄຫິເຕ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສເມຕິ. ‘‘ສທ຺ຘິໍ ປາຬິຍາ ອວິເສສຕ຺ໂຖ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທເມຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ຍທິ ວຕ຺ຖຸຊານນປກ຺ເຂ ວິນາ ອກຸສເລນ ມຊ຺ຊປານໍ ສິຍາ, ກສ຺ມາ ນາຬິມຊ຺ຌໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ ອຣິຍານໍ ປານກາທິສຎ຺ຎີນນ຺ຕິ? ສີລເຠທວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກໂມ ວິນາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມຕາວເສເນວ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຈ, ນ, ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑) ອາທິວິໂຣຘໂຕຕິ. ອປິຈ ຠິກ຺ຂຸໂນປິ ສາມເຓຣສ຺ສ ວິຍ ສຸຣາປານໍ ສຈິຕ຺ຕກເມວ ກສ຺ມາ ນ ຊາຕນ຺ຕິ? ອປ຺ປຕິຣູປຕ຺ຕາຕິ ເຈ, ສາມເຓຣານມ຺ປິ ອປ຺ປຕິຣູປເມວ. ສຫຘມ຺ມິກາ ເອວ ຫິ ເຕ. ມຫາສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ສາມເຓຣານມ຺ປິ ຕາທິສເມວ. ສາມເຓຣານໍ ສຈິຕ຺ຕກເມວ ປາຣາຊິກໍ, ອິຕຣໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖູຕິ ເຈ? ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ມຊ຺ຊປາເນ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຖ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ມຊ຺ເຊ ອມຊ຺ຊສຎ຺ຎິສ຺ສ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາ ສິຍາ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸ ສາມເຓຣານໍ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສາມເຓຣານໍ ວິຍາຕິ ເຈ? ອຈິຕ຺ຕກມ຺ປິ ມຊ຺ຊປານາທີນໍ ສາມເຓຣານໍ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ນາຈິຕ຺ຕກໍ ປາຣາຊິກໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຈ? ນ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊມ຺ປິ ປາຣາຊິກໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ນິກາຍນ຺ຕຣປກ຺ເຂ ອຍເມວ ໂທໂສ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ໂລກວຊ຺ຊເມວ ມຊ຺ຊປານນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສຸຣາປານເມວ ຘມ຺ມຕາວເສນ ອຣິຍາ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ? ນ ເກວລໍ ສຸຣາປານເມວ ຘມ຺ມຕາວເສນ ອຣິຍາ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປາເຓສຸປິ ໂກຘວເສນ ປາຓສຎ຺ຎິຕາຍ ສີສຈ຺ເຉທນາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ສທາຣສຎ຺ຎາຍ ປຣທາຣໍ ນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຖຠຎ຺ຊກສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊກມຸສາ ນ ວທນ຺ຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຈຣິຍາປິ ສຸຣາປາເນ ອກຸສລນິຍມາຠາວເມວ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍ ຄຓ຺ຐິປເທ ໂລກວຊ຺ຊປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາຘິກາເຣ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂອກຸສລນ຺ຕິ ສຸຣາປານາທິສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ, ອິຕຣຖາ ຍສ຺ສ ອກຸສລເມວາຕິ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ປນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລນຍເມວ, ນ ປຐມປາຣາຊິເກ. ກຖໍ? ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ. ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ກາຍສໍສຄ຺ຄຠາເວ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ກາຍງ຺ຄມໂຈປຍມານາປິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຘິວາເສນ຺ຕີ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ. ຠິກ຺ຂຸ ປນ ໂຈປຍມາໂນວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ປຐມປາຣາຊິເກປິ ໂຈປເນ ສຕິ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນາສຕິ. ປເວສນໍ ສາທິຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປເວສນສາທິຍນໍ ນາມ ເສວນຈິຕ຺ຕສ຺ສຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.