ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ

ວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ວິຕ຺ຖາຣມຠິສງ຺ຂຕໍ;

ອກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນມ຺ປິ, ວກ຺ເຂ ຄຓ຺ຐິປທກ຺ກມໍ.

ໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວິຠງ຺ໂຄ ອສ຺ສ, ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໕໖-໗. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຎ຺ຎາ ວີມໍສາ. ປທປຏິປາຏິຍາ ເອວາຕິ ມາຕິກາປທປຏິປາຏິຍາ ເອວ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິການໍ ອຸປສງ຺ກປ຺ປນານໍ ວິຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

໖໕໘. ‘‘ເອຫິຠິກ຺ຂຸນີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ເທສນາວິລາສວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ອຎ຺ຎພຸທ຺ຘກາເລ ອຕ຺ຖີຕິ ເອເກ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘກາເລ ສມ຺ຠວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ເອຫິຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິເສຘຉາຍາທິສ຺ສນໂຕ ຈ. ຍຖາຫ ຘມ຺ມປເທ ວິສາຂາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑. ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ) ‘‘ຕສ຺ສ ຈີວຣທານສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອິມໍ ມຫາລຕາປສາຘນໍ ລຠິ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ຈີວຣທານໍ ມຫາລຕາປສາຘນຠຓ຺ເຑນ ມຕ຺ຖກໍ ປປ຺ໂປຕິ, ປຸຣິສານໍ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວເຣນາ’’ຕິ. ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສມ຺ຠໂວ ອຎ຺ຎພຸທ຺ຘກາເລ ກທາຈິ ສິຍາ, ນຕ຺ເຖວ ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘກາເລ. ເທສນາວິລາເສນ ປນ ຠິກ຺ຂຸເທສນາກ຺ກເມເນວ ຠິກ຺ຂຸນິນິທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕເນວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆວເສນ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິຊ຺ຊມານາປິ ຕຕ຺ຖ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາສໍ ອຕ຺ຖິຕາ ອິມາຍ ປຣິວາຣກຖາຍ ເວທິຕພ຺ພາ –

‘‘ອຸໂຠ ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ,

ອຸຠິນ຺ນໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ;

ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ນານາ,

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໗໙);

ອຖ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ເອຫິຠິກ຺ຂຸສຣຓຄມເນນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ຠິກ຺ຂຸນິຠາເວ ຐິຕາ ປຸຣິສູປສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ເອຫິຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ, ‘‘ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ຈ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂນ ເຈ, ຕໍ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ເອເກ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎູ ປຏິພໂລ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອວສ຺ສວຠາວສ຺ສ ອິຊ຺ຌນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາມິສໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ກທາຈິ ມິສ຺ສີຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວນ຺ທນ຺ຕານໍ ວາ ປຸຣິສານໍ ສິຣານິ ອຄ຺ຄປາເທຫິ ມິສ຺ສິຕານິ ກທາຈິ ໂຫນ຺ຕິ, ເກສຈ຺ເຉທນກາເລ ວາ ສິຣໍ ປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ມິສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ອຕິຣທ຺ຘຄເວສິ, ທຸຣກ຺ຂິຍໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມາ ອຕິລຫຸໍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໍ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເທເສສຸນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໕໙. ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມນຸຄຓ຺ຐິປທກ຺ກໂມ – ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ‘‘ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ປນ ‘‘ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກິຣິຍໂຕປິ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕໍ ວຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ…ເປ… ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໖) ນເຍນ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາຍປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຐມປາຣາຊິກສ຺ສາປິ ຕພ຺ພຫຸລນເຍເນວ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ປເວສນສາທິຍນາທິມ຺ຫິ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ທິສ຺ສຕິ. ອງ຺ຄຊາຕຈລນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ສາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ນ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໘) ເອຕ຺ຖ ຐິຕ ນ ສາທິຍເນ ປກຕິຍາປິ ປຣິປຸຓ຺ຓຈລນຕ຺ຕາ. ສາທິຍນປຈ຺ຈຍາ ຫິ ເສວນຈລນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສເຕວາຕິ ຕພ຺ພຫຸລນເຍເນວ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ກສ຺ມາ ຕພ຺ພຫຸລນໂຍ ອວຸຕ຺ໂຕຕິ ເຈ? ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙, ໔໒) ມາຕິກາຍໍ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທນຸຣູປວເສນ ວິຠງ຺ຄນຍມໂນໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເຈເຕສຸ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສຸຣາທີນໍ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕາ, ນ ອິຕຣຖາ ‘‘ຍໍ ອກຸສເລເນວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ໂລກວຊ຺ຊາ, ເສສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ເຕ ໂລກວຊ຺ຊປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊານໍ ນິຍມນລກ຺ຂຓສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຍສ຺ສາ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂລກວຊ຺ຊາ. ເສສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂລກວຊ຺ຊວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ ວຕ຺ຖຸອຊານນປກ຺ເຂປິ ອກຸສເລເນວ ປາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ສຸຣາປານວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໘) ‘‘ມຊ຺ຊປາເນ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຊານິຕ຺ວາປິ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຊໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສາມເຓໂຣ ຊານິຕ຺ວາ ປິວນ຺ໂຕ ສີລເຠທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸອຊານນປກ຺ເຂ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ສິທ຺ຘິກຣອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສທິເສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ສຕິປິ ສາມເຓໂຣ ສີລເຠທໍ ນາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອຠິນິເວສວຈນໍ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ສມານຊາຕິກຕ຺ຕາ ສາມເຓຣານໍ ສຸຣາປານສ຺ສ. ‘‘ສຸຣາທໂຍ ປນິເມ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ຊານິຕ຺ວາ ປາຕພ຺ພຕາທິວເສນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ’’ຕິອາທິ.

ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິວຈເນນ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອປ຺ປວິສນໂຕ ສຈິຕ຺ຕກາຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂສຸ ອກຸສລນິຍໂມຕິ ເຈ? ນ, ຘມ຺ມຕາວເສນ ເສກ຺ຂານມ຺ປິ ອປ຺ປວິສນໂຕ. ອຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ອກຸສລນິຍມາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຸປນ຺ຕສ຺ສ ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຊລພິນ຺ທຸມິວ ສຸຣາພິນ຺ທຸອາທໂຍ ອຸທາຫຣິຕພ຺ພາຕິ. ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ຫິ ອຕ຺ເຖ ຄຫິເຕ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສເມຕິ. ‘‘ສທ຺ຘິໍ ປາຬິຍາ ອວິເສສຕ຺ໂຖ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທເມຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ຍທິ ວຕ຺ຖຸຊານນປກ຺ເຂ ວິນາ ອກຸສເລນ ມຊ຺ຊປານໍ ສິຍາ, ກສ຺ມາ ນາຬິມຊ຺ຌໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ ອຣິຍານໍ ປານກາທິສຎ຺ຎີນນ຺ຕິ? ສີລເຠທວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກໂມ ວິນາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມຕາວເສເນວ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຈ, ນ, ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑) ອາທິວິໂຣຘໂຕຕິ. ອປິຈ ຠິກ຺ຂຸໂນປິ ສາມເຓຣສ຺ສ ວິຍ ສຸຣາປານໍ ສຈິຕ຺ຕກເມວ ກສ຺ມາ ນ ຊາຕນ຺ຕິ? ອປ຺ປຕິຣູປຕ຺ຕາຕິ ເຈ, ສາມເຓຣານມ຺ປິ ອປ຺ປຕິຣູປເມວ. ສຫຘມ຺ມິກາ ເອວ ຫິ ເຕ. ມຫາສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ສາມເຓຣານມ຺ປິ ຕາທິສເມວ. ສາມເຓຣານໍ ສຈິຕ຺ຕກເມວ ປາຣາຊິກໍ, ອິຕຣໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖູຕິ ເຈ? ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ມຊ຺ຊປາເນ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຖ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ມຊ຺ເຊ ອມຊ຺ຊສຎ຺ຎິສ຺ສ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາ ສິຍາ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸ ສາມເຓຣານໍ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສາມເຓຣານໍ ວິຍາຕິ ເຈ? ອຈິຕ຺ຕກມ຺ປິ ມຊ຺ຊປານາທີນໍ ສາມເຓຣານໍ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ນາຈິຕ຺ຕກໍ ປາຣາຊິກໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຈ? ນ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊມ຺ປິ ປາຣາຊິກໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ນິກາຍນ຺ຕຣປກ຺ເຂ ອຍເມວ ໂທໂສ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ໂລກວຊ຺ຊເມວ ມຊ຺ຊປານນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສຸຣາປານເມວ ຘມ຺ມຕາວເສນ ອຣິຍາ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ? ນ ເກວລໍ ສຸຣາປານເມວ ຘມ຺ມຕາວເສນ ອຣິຍາ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປາເຓສຸປິ ໂກຘວເສນ ປາຓສຎ຺ຎິຕາຍ ສີສຈ຺ເຉທນາທີນິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ສທາຣສຎ຺ຎາຍ ປຣທາຣໍ ນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຖຠຎ຺ຊກສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊກມຸສາ ນ ວທນ຺ຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຈຣິຍາປິ ສຸຣາປາເນ ອກຸສລນິຍມາຠາວເມວ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍ ຄຓ຺ຐິປເທ ໂລກວຊ຺ຊປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາຘິກາເຣ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂອກຸສລນ຺ຕິ ສຸຣາປານາທິສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ, ອິຕຣຖາ ຍສ຺ສ ອກຸສລເມວາຕິ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ປນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລນຍເມວ, ນ ປຐມປາຣາຊິເກ. ກຖໍ? ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ. ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ກາຍສໍສຄ຺ຄຠາເວ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ກາຍງ຺ຄມໂຈປຍມານາປິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຘິວາເສນ຺ຕີ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ. ຠິກ຺ຂຸ ປນ ໂຈປຍມາໂນວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ປຐມປາຣາຊິເກປິ ໂຈປເນ ສຕິ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນາສຕິ. ປເວສນໍ ສາທິຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປເວສນສາທິຍນໍ ນາມ ເສວນຈິຕ຺ຕສ຺ສຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ ອຍ຺ເຍ ຊານໍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ, ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປາຣາຊິການໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໖໖໖) ວຈນໂຕ, ອນ຺ເຕ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ ອຍ຺ຍາໂຍ ອຏ຺ຐ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຈິ. ໖໗໗), ປຣິວາເຣ ‘‘ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຸຠໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໐໑) ວຈນໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ຠຄວາ ສາຘາຣຓານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ຉນ຺ທໂສ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນປິ ປາຣາຊິກາ ໂຫຕິ ອສໍວາສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສວິເສສມ຺ປິ ອວິເສສມ຺ປິ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ປທຠາຊນໍ, ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ, ຕິກຈ຺ເຉທໍ, ອນາປຕ຺ຕິວາຣຎ຺ຈ ອນວເສສໍ ວຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣສິ. ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ປນ ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍເຍວ ອິຘ ວິຕ຺ຖາຣິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໖໖໖. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປາຣາຊິການ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເກວລໍ ສງ຺ຄີຕິກາຣການໍເຍວ ນຍໂຕ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຈນໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມຏ຺ຐມານໍ ປາຣາຊິການໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຠຄວຕາ ປນ ອິທໍ ປຎ຺ຎາປິຕມາທິສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ອຸປາທາຍ ‘‘ຉນ຺ນໍ ປາຣາຊິການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິປິ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປາຣາຊິການ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອປຣຠາເຄ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ປາຣາຊິກໍ ປຈ຺ຉາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘ອຏ຺ຐນ຺ນ’ນ຺ຕິ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ມເຕນ ສິທ຺ຘເມຕໍ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸກ຺ກມວເສເນວ ສງ຺ຄີຕານີຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ອຎ຺ຎາສີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກໍ ຍາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ສາປິ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກອາເຍວາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທນໍ ເປມວເສນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມຈິຕ຺ຕໍ ໂທມນສ຺ສິກເມວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂເວທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸຕິຍປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໖໙. ອິມໍ ອຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕໍ. ເອຕ຺ຖາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກຠິກ຺ຂຸນາ ສມານທິຏ຺ຐິໂກ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ອວນ຺ທນີໂຍ, ກມ຺ມາກມ຺ເມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ວິຍ ນ ຄຓປູຣໂຓ, ສຫເສຍ຺ຍມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ນ ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນີ. ສາ ຫິ ຍາວ ນ ສມນຸຠຏ຺ຐາ, ຕາວ ຄຓປູຣກາ ຈ ໂຫຕິ, ສໍວາສຎ຺ຈ ລຠຕິ. ລທ຺ຘິນານາສໍວາສິການຸວຕ຺ຕິກາປິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາວ ໂຫຕິ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເຈ ກາລງ຺ກໂຕ, ຕທນຸວຕ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂຸ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສໂກ ໂຫຕິເຍວ. ຕຖາ ວິພ຺ຠນ຺ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕເກປິ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິເຕປີຕິ ເອເກ. ເຕສໍ ມເຕນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກ ຕຖາຠູເຕປິ ຠິກ຺ຂຸນີ ຕທນຸວຕ຺ຕິກາ ສມນຸຠາສິຕພ຺ພາວາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ສງ຺ຆາຍຕ຺ຕໍ, ສງ຺ເຆນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປຸຣິມກາປຕ຺ຕິໍ ອປເນຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຂາຍຕິ. ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິອທສ຺ສນມຕ຺ເຕ, ອປ຺ປຏິກມ຺ມມຕ຺ເຕ, ກຸທິຏ຺ຐິອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນມຕ຺ເຕ ຈ ກຣິຍຕິ, ຕສ຺ສ ອນຸວຕ຺ຕນມຕ຺ເຕນ ສມນຸຠາສິຕ຺ວາ ສາສນໂຕ ຈາເວຕພ຺ພານີຕິ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ, ອິທໍ ອປາຣາຊິກວຕ຺ຖູສຸປິ ຕປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ອນຎ຺ຎວິສຍຕ຺ຕາ ຈ ວິນຍສ຺ສ.

ຕຕິຍປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໗໕. ‘‘ໂລກສ຺ສາທສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວສ຺ສ ວເສນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕິສ຺ສິຕ຺ຖິໂຍຕິ ຕີສຸ ອິຕ຺ຖີສຸ, ຕິສ຺ໂສ ວາ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ຕໍ ນ ເສເວຕິ ຕາສຸ ນ ເສວຕິ. ອນຣິຍາຕິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ. ນ ເສເວຕິ ນ ເສວຕິ. ນ ຈາຈເຣຕິ ນາຈຣຕິ. ວຓ຺ຓາວຓ຺ໂຓຕິ ທ຺ວີຫິປິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ. ຄມນຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ.

໖໗໖. ‘‘ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ປາຣຸຕໍ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິວຕ຺ຖສ຺ສ ວາ ປາຣຸຕສ຺ສ ວາ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຄຫຓໍ ສາທິຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປາຣາຊິກກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

໑. ປຐມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໘໑. ອາຫຕໂກຕິ ອານີໂຕ, ນິຍຕໂກຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອກປ຺ປິຍອຑ຺ໂຑ ນາມ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອາຣາມິກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ກາຣຓາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາຣິກຠາເວນ ສຍເມວ ວາ ອຘິກຣຓຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອໂສ ທາໂສ, ທາສີ, ວາປີ, ເຂຕ຺ຕໍ, ອາຣາໂມ, ອາຣາມວຕ຺ຖຸ, ຄາໂວ, ຄາວີ, ມຫິໍສີ, ອຊາ, ກຸກ຺ກຸຏາ’’ຕິອາທິນາ ໂວຫຣຕິ, ອກປ຺ປິຍໍ. ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຣາມິໂກ ອາຣາມິກາ, ອຍໍ ວາປີ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ໂທຫນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນາ. ອິໂຕ ເຂຕ຺ຕໂຕ ອາຣາມໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຈຕຸປຈ຺ຈຍາ ອິໂຕ ຄາວິໂຕ ມຫິໍສິໂຕ ອຊາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂຄຣສາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ວາ ອປຸຈ຺ຉິເຕ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ກຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ກິຣ ອເນນກຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອາຈິກ຺ຂິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ຄີວາຕິ ເກວລໍ ຄີວາ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ປາຣາຊິກໍ. ກາຣາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ອາວຸຘຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຘາຣາ ນ ກາເຣຕພ຺ພາ, ອຎ຺ເຎນ ປນ ອາກາເຣນ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຕິເວທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມານຸສ຺ສຍວເສນ ໂກຘຸສ຺ສຍວເສນາ’’ຕິ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຐມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໘໓. ຠຏິປຸຕ຺ຕການໍ ກຸມາຣຠຏິການໍ ຄຓາ ຠຏິປຸຕ຺ຕຄຓາ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍໍ. ກປ຺ປຄຕິກນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍສຠາວໍ. ປກ຺ກນ຺ຕາສຸປີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕຣາສຸ ປກ຺ກນ຺ຕາສຸ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຣິຍາປິ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວາ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕສມງ຺ຄິຕາວເສນ ວາ ‘‘ຕິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປພ຺ພາຊເນ ນ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸຕິຍສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໘໗. ຠທ຺ທາກາປິລານີ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍາ ກິຣ. ຎາຕີນໍ ກຸລໍ ຍສ຺ມິໍ ຄາມເກ, ຕເທຕໍ ຄາມກໍ ຎາຕິກຸລໍ, ກຸລສນ຺ນິຫິຕໍ ຄາມກໍ ອຄມາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຊໍ ຄາມໍ ເນຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ວາ ທ຺ວິກມ຺ມິກໍ ກຕ຺ວາ ຄາມກໍ ອຄມາສິ ຎາຕິກຸລໍ ອຄມາສີຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໖໙໒. ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຈເນນປິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ວິກາລຄາມປ຺ປເວສເນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍເຍວ ວເສນ ອຸປຈາໂຣ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ, ອິຕຣຖາ ຍຖາ ເອຕ຺ຖ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ປຣິກ຺ເຂປໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຕ຺ຖ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ອຸປຈາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍເຍວ ‘ອຸປຈາຣ’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຣິກ຺ເຂປປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານານໍ ນິນ຺ນານາກາຣຓທີປນຕ຺ຖໍ ‘ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິວິເສສມສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອິຘ ອຸປຈາໂຣ ປຣິກ຺ເຂໂປ ຍຖາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໍ ອຸປຈາຣໍ ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ ປາຬິຍາ ວິເສສສພ຺ຠາວໂຕຕິ. ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິຍາຕິປິ ເອກຈ຺ເຈສຸ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຬິວິເສສມສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ ທຸວຸຕ຺ຕໍ, ກສ຺ມາ? ວິກາລຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປເທປິ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕີຕິ, ໂສ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາປາຐໂຕ ຄຫິໂຕຕິ ອາຈຣິໂຍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣກ຺ກມນເມວ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອຕິກ຺ກມນໍ. ກສ຺ມາ? ພຫູສຸ ຐາເນສຸ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຫິ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ, ອິມສ຺ມິໍ ວາປິ ສິກ຺ຂາປເທ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ກຖໍ? ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍມານາຍ ອຣຎ຺ເຎ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ນ ຄາເມ. ອຖ ຈ ປນ ນິທສ຺ສນມ຺ປິ ‘‘ສິກ຺ຂາປທາ ພຸທ຺ຘວເຣນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໗໙) ຄາຖາ ທສ຺ສິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸປຈາໂຣກ຺ກມນປຣິຍາປນ຺ນນທິໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ຐິຕສ຺ສ ຈາປິ ຕຕ຺ຕກາຕິອາທີນໍ (ປຣິ. ໔໗໕) ປຣິວາຣຄາຖານໍ ອຏ຺ຐກຖາຫິ ອຸປຈາໂຣກ຺ກມນເມວ ປາໂຐຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ.

‘‘ປທສາ ຄມນເມວ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ເຕເນວ ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກາລຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ຕທຠາວາ ຍາເນນ ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ວາ ປວິສໂຕ, ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສາຣຸປ຺ປຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີຕິ ເອເກ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸນີວິຫາຣຠູມິ ‘‘ຄາມນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄາມນ຺ຕຣປຣິຍາປນ຺ນາຍປິ ກປ຺ປິຍຠູມິຕ຺ຕາ. ‘‘ປຣໂຕ ‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ມຫາໂພຘິຍງ຺ຄຓໍ ປວິສນ຺ຕີສຸ ເອກາ ພຫິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕີ’ຕິອາທິວຈນໂຕ ຠິກ຺ຂຸວິຫາໂຣ ນ ກປ຺ປິຍຠູມີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ກຎ຺ຈິນຄເຣ ຂນ຺ຘຘມ຺ມວິຫາໂຣ ວິຍ, ກາວີຣປຏ຺ຏເນ ສາຣີຘມ຺ມວິຫາໂຣ ວິຍ ຈ ອຎ຺ໂຎປິ ໂສ ວິຫາໂຣ, ຕສ຺ມາ ສີມພທ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ຄາມນ຺ຕຣຠາເວ ນິຣນ຺ຕຣາ ອຘິຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ປວິສນ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂມນ຺ຕິຍາປິ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຄາມສາຘາຣຓຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍວິເຘ ວິຫາເຣ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ເຕ ຄາມາ ໂສເຘຕພ຺ພາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ມາຕຸຄາເມນ ວາ ເຖຍ຺ຍສຕ຺ເຖນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ວິຫາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິຍາ ຈຕສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກໂຕວ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ຄາມນ຺ຕເຣ ຄາມນ຺ຕເຣ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອເກ.

ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ທຸຕິໂຍ ປາທຸທ຺ຘາໂຣ ກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ໂຫຕິ, ນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ເອວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ‘‘ອຸຠຍຕີເຣສຸ ວິຈຣນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນູປຈາຣສ຺ເສຕ຺ຖ ສມ຺ຠວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ສວນູປຈາໂຣ ເຫຕ຺ຖ ນທີປາເຣ, ຄາມນ຺ຕເຣ ວາ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ປຣຕີຣໂຕ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສນູປຈາຣໂຕ ທາຣູນິ, ປຓ຺ຓານິວາ ມຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອາເນຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຕິຈີວຣານິ ປຣຕີເຣ ໂອຕາເປຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂອຣິມຕີຣເມວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຕິກ຺ກມິຕຸກາມຕາຍ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ຺ຫາຍນາທິກິຈ຺ເຈນ ປວິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ເຖວາລຍສມ຺ຠວາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມນ຺ຕເຣ ປມາຓນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຣຕີຣໂຕ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສນູປຈາຣໂຕ ທາຣູນິ ປຓ຺ຓານິ ສກຄາມໂຕ ໂຖກມ຺ປິ ຕຣຓວາເຣນ ນ ວຏ຺ຏຕິ ກິຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປວິສິຕຸໍ.

ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎຕິ ອຄາມລກ຺ຂເຓ ອຣຎ຺ເຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຍສ຺ມາ ອິທໍ ອາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໂຕ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີລໍ ອຕິກ຺ກມຕິ, ສາ ອສນ຺ເຕ ຄາເມ ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍນາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ທສ຺ສນສວນູປຈາຣາຠາເວປິ ປເຄວ ຄາເມ ອິນ຺ທຂີລາຕິກ຺ກມນກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາ ທສ຺ສນສວນູປຈາຣາຕິກ຺ກມນກ຺ຂເຓ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຣຎ຺ຎມຄ຺ຄຄມນກາເລ ເອວາຍໍ ວິຘີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຄາມໂຕ ປນ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຄາມກໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອາຣາຘິກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ສງ຺ຄາຫິກາ ລຊ຺ຊິນິໂຍ, ຕາ ໂກເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຄຈ຺ຉຕິ ເຈ, ຄາມນ຺ຕຣນທີປາຣຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາສຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍນາປຕ຺ຕີຫິ ນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍນາປຕ຺ຕິ ສກິໍເຍວາປຊ຺ຊຕິ. ອິຕຣາ ຄາເມ ຄາເມ ປາເຣ ປາເຣ ອຣຸເຓ ອຣຸເຓ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ອສາຘການິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ‘‘ມຫາໂພຘິຍງ຺ຄຓນ຺ຕິອາທິ ເອວໍ ຄາມສ຺ສ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນປິ ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

ຕຕິຍສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໙໔. ປຏິວຕ຺ຕາຕິ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ຕິ. ກມ຺ມໂທສນ຺ຕິ ‘‘ອນຎ຺ຎາຍ ຄຓສ຺ສ ຉນ຺ທນ຺ຕິ ເອວມາທີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ກຕ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໂທສນ຺ຕິ ໂປຣາຓາ. ກາຣກຄຓສ຺ສາຕິ ກາຣກສງ຺ຆສ຺ສ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາຣກສງ຺ໂຆປິ ອຍເມວາຕິ ເຈ? ປຐມເມວ ກາຣກສງ຺ຆໍ ນ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພລກ຺ກາເຣນາຍໍ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ໂອສາເຣສີ’’ຕິ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ກາຣກຠິກ຺ຂູນໍ ສມ຺ມຸຂາປິ ເຕສໍ ອນຸມຕິໍ ປຐມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ ພລກ຺ກາເຣນ ນ ກາຕພ຺ພເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີປິ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ຈ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໙໘. ອສນ຺ເຕ ກມ຺ມກາຣກສງ຺ເຆ ໂອສາເຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຕ຺ຕາວຕາ ອສນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ? ອິທໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ວິຈາຣິຕໍ. ກາຣການໍ ກາລກິຣິຍາຍາຕິ ເອເກ. ເອກສ຺ສປິ ອຠາເວນາຕິ ເອເກ. ເອກສ຺ມິໍ ຣຊ຺ເຊຕິ ເອເກ. ເອກຣຏ຺ເຐຕິ ເອເກ. ເອກຄາເມຕິ ເອເກ. ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສຕິ ເອເກ. ຍຕ຺ຖ ສກ຺ກາ ອປໂລເກຕຸນ຺ຕິ ເອເກ. ອນ຺ໂຕອທ຺ຘໂຍຊເນຕິ ເອເກ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ອສນ຺ເຕ ກາຣກສງ຺ເຆ ໂອສາເຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປສໍສນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ຍຕ຺ຖ ສກ຺ກາ ອປໂລເກຕຸນ຺ຕິ ສາມີຈິ.

ຈຕຸຕ຺ຖສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຎ຺ຈມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໐໑. ເອຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອວສ຺ສຸຕຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ເອຕໍ ນິຍມນໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອວຈນໍ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ກຕຣປາຬິຍາຕິ? ‘‘ອນວສ຺ສຸໂຕຕິ ຊານນ຺ຕີ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອິມາຍ. ຍທິ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອວສ຺ສຸຕຠາໂວ ນ ປມາຓໍ, ກິໍ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ປໂຍຊນໍ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຸໂຠ ອນວສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອນວສ຺ສຸຕາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິ ອນວສ຺ສຸຕຠາໂວເຍວ ປມາຓນ຺ຕິ. ອິມສ຺ສ ປນ ອນາປຕ຺ຕິວາຣສ຺ສ ອຍມຕ຺ໂຖ – ອຸໂຠ ເຈ ອນວສ຺ສຸຕາ, ສພ຺ພຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຖ ຠິກ຺ຂຸນີ ອນວສ຺ສຸຕາ ສມານາ ອວສ຺ສຸຕມ຺ປິ ‘‘ອນວສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ອຖ ສາ ອນວສ຺ສຸຕາປິ ອຎ຺ຎໍ ອນວສ຺ສຸຕໍ ວາ ອວສ຺ສຸຕໍ ວາ ‘‘ອວສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ຊານາຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອນນ຺ຕຣສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ ອຍ຺ເຍ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາສີຕິ. ອວສ຺ສຸໂຕ ອຍ຺ເຍຕິ…ເປ… ນາຫໍ ອວສ຺ສຸຕາ’’ຕິ.

ປຎ຺ຈມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຉຏ຺ຐສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໐໕. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ. ຍສ຺ມາ ອຸຍ຺ໂຍຊິກາ ນ ເທຕິ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄໂຫ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣິສ຺ສາ ປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍາ. ‘‘ອກຸສລຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ພາຫຸລ຺ເລນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ວທນ຺ຕິຍາປິ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຉຏ຺ຐສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຕ຺ຕມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໑໒-໔. ກມ຺ມວາຈໂຕ ປຸພ຺ເພ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ. ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສເສ ປຕ຺ເຕຕິ ໂປຣາຓາ. ຕໍ ‘‘ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ຕິຍາ’’ຕິ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ‘‘ສຸຕ຺ວາ ນ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍຠຍາ ນ ວທນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອສມນຸຠາສນ຺ຕິຍາ’’ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕ຺ຕມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຏ຺ຐມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໑໕. ປຈ຺ຈາກຕາຕິ ປຣາຊິຕາ. ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປທສ຺ສ, ອິມສ຺ສ ຈ ນິທານມຕ຺ຕເມວ ນານາກຣຓໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ເອວ ວຈນີໂຍ, ນ ກຸລທູສນນິວາຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຸໂຠເປຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຠາຄຕ຺ຖາ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ຕສ຺ສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ອິທໍ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຕ຺ຖຸວິເສສໂຕ, ກມ຺ມວາຈາວິເສສໂຕ ຈ ອຸຠິນ຺ນໍ ນານາກຣຓໍ.

ອຏ຺ຐມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ນວມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໒໓. ‘‘ກາຍິກວາຈສິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ.

ນວມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

໑. ປຐມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໓໓. ປຐມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໒. ທຸຕິຍນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໔໐. ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ນ ຕສ຺ສາ ອນາປນ຺ນກາມຕາຍ ວາ ອນາຓຕ຺ຕິກຕາຍ ວາ ອກາລຈີວຣມທໍສຸ. ຍຖາທາເນ ເອວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ນ ຠາເຊຕພ຺ພໍ ປຸຄ຺ຄລິກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ອິຕຣມ຺ປິ ຍຖາທາເນ ເອວ ອຸປເນຕພ຺ພເມວ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອຍ຺ຍາຍ ທມ຺ມີຕິ ເອວໍ ປຏິລທ຺ຘນ຺ຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຏິລທ຺ຘໍ. ຍຖາທາເນຕິ ທາຍເກຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕວິຘາເນນ. ອຸປເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອກາລຈີວຣຠາເວນ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຘ ຠາຊາປິຕາຍ ລທ຺ຘຈີວຣເມວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕນາ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍທິ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຏິລທ຺ຘໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ‘‘ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ທເທຍ຺ຍ, ທເທຍ຺ຍຸໍ, ອຍ຺ຍາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕີຓິເປຕານິ ປທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຏິລທ຺ຘເມວ ຍຖາທາເນ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ລທ຺ຘໂກຏ຺ຐາສມ຺ປິ ຍຖາທາເນເຍວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ.

໗໔໑. ‘‘ອກາລຈີວເຣ ກາລຈີວຣສຎ຺ຎາຍ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ຠາຊນປຈ຺ຈຍາ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ທີເປຕິ, ນ ປຏິລທ຺ຘໍ, ນ ຍຖາທາເນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ເລເສນ ປນ ຄຓ຺ຫາຕິ ເຈ, ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ພາ.

ທຸຕິຍນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໔໔. ສກສຎ຺ຎາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ພໍ.

ຕຕິຍນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໕໒. ເລເສນ ຄເຫຕຸກາມຕາ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນໍ, ປຏິລາໂຠຕິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ, ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຕໂຕ ອູນຕຣມ຺ປິ ລເຠຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ.

ຈຕຸຕ຺ຖນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຎ຺ຈມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໕໓. ‘‘ເຕລໍ ໂຄເປຕ຺ວາ ສປ຺ປິມ຺ປິ ເມ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣາ’’ຕິ ກິຣ ປາໂຐ.

ປຎ຺ຈມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຉຏ຺ຐນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໕໘-໗໖໒. ປາວາຣິກສ຺ສາຕິ ທຸສ຺ສວາຓິຊກສ຺ສ. ຍາຍ ເຈຕາປິຕໍ, ຕສ຺ສາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ນິສ຺ສຏ຺ຐປຏິລາໂຠ ຈ. ‘‘ອິຕຣາສໍ ປນ ຊານິຕ຺ວາ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສໍ ສາທິຍນ຺ຕີນມ຺ປິ ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ເກວລໍ ຍຖາທາເນ ເອວ ຕາຫິປິ ອຸປເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາປິ ຍຖາທາເນ ອຸປເນຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສສາຫິ ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຄິລານາຍປິ ນ ໂມກ຺ໂຂ.

ຉຏ຺ຐນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຕ຺ຕມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໖໔. ສຕ຺ຕເມ ‘‘ສຍໍ ຍາຈິຕເກນາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາປິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖິເກນ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິເກນ ສຎ຺ຎາຈິເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຕນ ຈ ປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຍມ຺ປິ ຍາຈິຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອຕ຺ເຖນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ – ເຕນ ປຣິກ຺ຂາເຣນ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ຈ-ສທ຺ເທນ ສຎ຺ຎາຈິເກນ ຈ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ສຍມ຺ປິ ຍາຈິຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ເຕນ ປຣິກ຺ຂາເຣນ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຍາຈິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ປາຬິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ.

ປທຠາຊເນ ປນ ‘‘ສໍຍາຈິເກນາຕິ ສຍໍ ຍາຈິຕ຺ວາ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ປທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ປທຠາຊນຘມ຺ມຕາ. ‘‘ສງ຺ຆິກໍ ລາຠໍ ປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິອາທິປທານໍ ຠາຊເນ ປນ ສາ ປາກຏາ. ອຎ຺ຎຖາ ສໍຍາຈິກປເທນ ໂກ ອຎ຺ໂຎ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ ສິຍາ, ໂສ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ຕເທວ ປທໍ ນິປ຺ປໂຍຊນໍ, ອິທຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຸຣິເມນ ນິນ຺ນານາກຣຓໍ ສິຍາ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິ ສນ຺ຕກໍ ຍຖາກາມໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາຈນາຍ ວເສນ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຈນາຍ ລທ຺ຘໍ ສໍຍາຈິກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອິໂຕ ປເຣນ ສໍຍາຈິກ-ສທ຺ເທນ ອິທໍ ນິພ຺ພິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄລິເກນ ສໍຍາຈິເກນາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ອິເຘວ ເຕນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ນ ຈ ສງ຺ຄຫິຕາ ອາປຕ຺ຕິທ຺ວຍຠາວໂຕ. ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ເຈຕາປິຕຕ຺ຕາ ຫິ ເອກເມວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ສໍຍາຈິກປທສ຺ສ ນິປ຺ປໂຍຊນຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ເອວໍ ສງ຺ຆິກມຫາຊນິກປຸຄ຺ຄລິການິ ມິສ຺ສິຕ຺ວາ ເຈຕາປເນ ເອກາປຕ຺ຕິຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ.

ສຕ຺ຕມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຏ຺ຐມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໖໙. ຄຓສ຺ສາຕິ ອາຠິຘມ຺ມິກາທິຄຓສ຺ສ, ອູນຈຕຸວຄ຺ຄສ຺ສ ຈ.

ອຏ຺ຐມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ນວມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໗໔. ສຎ຺ຎາຈິເກນາຕິ ຄຓຍາຈນາຍ ລທ຺ເຘເນວ, ນ ອຎ຺ເຎນ.

ນວມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທສມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໗໙. ທສເມ ປນ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖິເກນ ປຣິກ຺ຂາເຣນ ອຎ຺ຎຸທ຺ທິສິເກນ ປຸຄ຺ຄລິເກນ ອຎ຺ຎໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍວິເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ‘‘ປຸຄ຺ຄລິເກນ ສໍຍາຈິເກນາ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກາທສເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ ສິຍາ ຍຖາກ຺ກເມນ ສມ຺ຠວໂຕ. ກາມເມວ ເຈຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລານໍ ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ຎາຕກຏ຺ຐາເນ ຈ ອນາປຕ຺ຕິຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ສພ຺ພໍ ອມ຺ຫາກໍ ຕກ຺ການຸສາຣວເສເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນ ສາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ນິຈ຺ຈລກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ຍໍ ວາ ວິນຍກ຺ກມໂກວິທາ ອນຸຊານນ຺ຕິ, ຕໍ ຕເທວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອາປທາສຸປິ ອຎ຺ຎໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວ ເຈຕາເປຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທສມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ເອກາທສມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໘໔. ‘‘ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອກາທສເມ’’ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ເຄ ຕິໍສກກຓ຺ຑໍ ປຕ຺ວາ ວຄ຺ຄກ຺ກມສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ນ ປຏິເສເຘຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາຕິກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ຘມ຺ມນິມນ຺ຕນວເສນ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ເຍນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ‘‘ຈຕຸກ຺ກໍສປຣມໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ນິທາເນນ ສິກ຺ຂາປທໍ ນ ສເມຕິ, ສິກ຺ຂາປເທນ ຈ ອນາປຕ຺ຕິວາໂຣ’’ຕິ ຈ ‘‘ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈຕຸກ຺ກໍສປຣມໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ອນິຏ຺ຐໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ເຈຕາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ສຫຘມ຺ມິເກ ຈ ຎາຕກປວາຣິເຕ ຈ ອຎ຺ເຎນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຄຸເຓນ, ປຣິຕຸຏ຺ເຐນ ຈ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ເຍນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອິທໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປວາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານນ຺ຕິ ປນ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ນິຈ຺ຈປວາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຈ຺ຈປວາຣຓາ ນາມ ຍທາ ເຍນຕ຺ໂຖ, ຕທາ ຕໍ ວເທຍ຺ຍາຖາຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ. ‘ຫນ຺ທ ສີຕປາວຸຣຓ’ນ຺ຕິ ເທນ຺ຕານໍ ປນ ອຕິເຣກຈຕຸກ຺ກໍສມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມວ ນໂຍ ທສເມປີຕິ.

ເອກາທສມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ຕິໍສກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ