ເອກຸຕ຺ຕຣິກນຍວຓ຺ຓນາ

ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໑. ເອກຸຕ຺ຕຣິກນເຍ ອາປຕ຺ຕິ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ກິໍ ປຣມຕ຺ຖສຠາວາ, ອຸທາຫຸ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພສຠາວາຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພສຠາວາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປຣິວາເຣ ‘‘ວຕ຺ຖຸ ຊານິຕພ຺ພໍ, ໂຄຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ນາມໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ອາປຕ຺ຕິ ຊານິຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອເຕສໍ ປທານໍ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ໂມຕິ ວຕ຺ຖຸ ຈ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ. ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ. ນາມຎ຺ຈ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ນ ຊີຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໖) ວຈນໂຕ ສມ຺ມຸຕິມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຸສລຕ຺ຕິກວິນິມຸຕ຺ຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມຠູຕາ ເອກຈ຺ຈາ ສມ຺ມຸຕິ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໒໒), ຕໍ ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ກຸສລໍ, ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໒໐) ເອຕ຺ຖ ວິຍ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ວິວາໂທ ນາມ ເອກຈ຺ໂຈ ສມ຺ມຸຕິວິເສໂສ. ໂຍ ຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິໂນ, ໂສ ‘‘ຕໍ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປນ ສິຍາ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິ ໂວຫາຣລທ຺ໂຘ, ຕຖາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓມ຺ປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ຫິ ອກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ). ອຎ຺ຎຖາ ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຕາ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ນ ຫິ ສມຖາ ກຸສລາທິໍ ອກຸສລາທິໍ ວາ ອຘິກິຈ຺ຈປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສມຖວເສນ ວາ ກຸສລາທິ ສມ຺ມຕິ. ນ ຈ ກຸສລສ຺ສ ວິວາທສ຺ສ, ອນຸວາທສ຺ສ ວາ ກຸສລາທິສມເຖຫິ ວູປສເມຕພ຺ພຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຕສໍ ອຘິກຣຓມຕ຺ຕເມວ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອຘິກຣຓານໍ, ສມຖານຎ຺ຈ ກຸສລາທິຠາໂວ ປຣິຍາຍເທສນາຍ ລພ຺ຠຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ, ເຕເນວ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍ ວິຍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣເຓ ຕິກໍ ນ ປູຣິຕໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຍສ຺ມາ ສຎ຺ເຈຕນາ ເອກນ຺ຕໂຕ ອກຸສລາວ ໂຫຕິ. ອິຕຣສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ອຈິຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ຕທາຠາວມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທຍມາໂນ ຕໍ ຈີວຣໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໕໓໘) ນ ກຸສລສທ຺ໂທ ສຸຂວິປາໂກ, ‘‘ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ປຣິ. ໔໙໘) ນ ອກຸສລາ ວາ ໂຫຕິ. ອິຕຣສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ອຈິຕ຺ຕກສ຺ສ ວາ ຕທາຠາວມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈທຍມາໂນ ຕໍ ຈີວຣໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍ, ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ ຕທກຸສລໂຕ ສຕ຺ຕ ວິນີຕວຕ຺ຖູນິ ເວທິຕພ຺ພານິ, ຕໂຕ ຈີວຣນ຺ຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ອຈີວຣກາ, ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິກາ ຈ. ອນນ຺ຕຣິກລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນິຍຕາ ຈ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມຸຕິນິທ຺ເທເສ ຄຣຸກລຫຸກນິທ຺ເທໂສປິ ສມ຺ຠວຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອນນ຺ຕຣາຍິກາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ, ອນວຊ຺ຊາປຓ຺ຓຕ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ກຸຏິກາຣມຫລ຺ລກາປຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ໂລກວຊ຺ຊສາວຊ຺ຊປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂຕ. ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ ໂອມສວາທາທິໂຕ ຄຣຸກາທິ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ຕໂຕ ວາ ອຍໍ ລຫຸກາທີຕິ ອິທໍ ສພ຺ພໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາຈຣິຍານໍ ມຕໍ, ‘‘ສພ຺ພໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ‘‘ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິຈາ’’ຕິ ວຈເນນ ເຈ ອາປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ໂມ ສິຍາ, ວຕ຺ຖຸ ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ໂມ ສິຍາ ໂຄຕ຺ເຕນ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ໂມ’’ຕິ ປທໍ ອຊ຺ຌາຈາຣສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ທີເປຕິ. ອຊ຺ຌາຈາຣວເສເນວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘນາມໍ ອສາຘາຣຓນາມຕ຺ຕາ ‘‘ໂຄຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ກິໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມນ຺ຕິ? ໂລໂຠ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ໂທໂສ, ໂມໂຫ, ອໂລໂຠ, ອໂທໂສ, ອໂມໂຫ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ’’ຕິ ‘‘ກຕິ ເຫຕູຕິ? ຉ ເຫຕູ ຕໂຍ ອກຸສລເຫຕູ, ຕໂຍ ອພ຺ຍາກຕເຫຕູ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນວ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ປນ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕວເສນ ຕຖາ ເອວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສຠາວໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນວ ອກຸສລາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ, ຣູປອພ຺ຍາກຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໒໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸສລເມວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຂີຓາສວານໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ກຸສເລ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ສພ຺ພຖາ ອວາວຏໍ ວິປາກາພ຺ຍາກຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພານາພ຺ຍາກເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ເອເກ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉ ເຫຕຸໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ ສາມຎ຺ເຎນ, ຕຖາປິ ວິປາກເຫຕຸເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ກິຣິຍາເຫຕຸ, ເຕ ຫິ ກຸສລສຠາວາ ຈ, ຕສ຺ມາ ຣູປໍ, ວິປາກາພ຺ຍາກຕຎ຺ຈາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອກຸສລາປຕ຺ຕິໂຕ ວິນີຕວຕ຺ຖູນິ. ອິຕຣສ຺ສາປິ ອາທິໂຕ ຉາທນາ ກຸສລຈິຕ຺ຕໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕຣາຍິກນິຍຕສາວຊ຺ຊປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວປິ ຈສ຺ສາ ເວວຈນວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາຍ, ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນາຍ ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສິຍາ ສາຣມ຺ມຓໍ ສິຍາ ອນາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວິຍ ເອກນ຺ຕາກຸສລໍ ອເນກນ຺ຕາກຸສລຎ຺ຈ ໂລກວຊ຺ຊໍ, ເອກນ຺ຕາພ຺ຍາກຕໍ ຠູຕາໂຣຈນໍ ອເນກນ຺ຕາພ຺ຍາກຕຎ຺ຈ ເສສໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ ສິຍາພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊເມວ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຖວິຂຓນາທິເກ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣເຓ ອປກຕຎ຺ຎຸໂນ ສນ຺ຘາຍ ອປ຺ປຫຣິຕກຣຓາທິກາເລ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຂຓນາທິປໂຍຄສງ຺ຂາຕໍ ຣູປາພ຺ຍາກຕໍ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຍິທໍ ອງ຺ຄປ຺ປໂຫນກຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ສິຍາ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອິທໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ຍໍ ຕາວ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອກຸສລເມວ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສິຍາ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວິກປ຺ໂປ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ‘‘ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມາມີ’’ຕິ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວ ອກຸສລໍ ໂຫຕິ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ສຫເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອາປຊ຺ຊໂຕ ຣູປວິປາກໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ໂຫຕິ ອນຸຏ຺ຐານໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສ຺ສ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາສຎ຺ຈິຈ຺ຈວເສນ ອິມໍ ວິກປ຺ປຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

ສເຈ ປນ ໂກຈິ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎູ ‘‘ຍໍ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ເສວໍວາທິໂນ ອຈິຕ຺ຕການໍ ເອຬກໂລມາທິສມຸຏ຺ຐານານມ຺ປິ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິກາເລ ຕາສໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກິໍກາຣຓໍ? ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ. ອຕ຺ຕຠາໂວ ສຠາໂວ ປກຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຕຣໍ ປນ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຕທາ ອງ຺ຄສຠາໂວຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປນ ຈລິຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ, ປວຕ຺ຕາຍ ວາຈາຍ ຈາຕິ ເອເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈລິຕປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ກາຍວາຈານໍ ອຎ຺ຎຕຣເມວ ອງ຺ຄສຠາໂວ, ຕຎ຺ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ກາໂຍ, ວາຈາ ຈ ຕທາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາ ປເນຕ຺ຖ ອກຸສລາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກາຍວາຈາໂຍ ອພ຺ຍາກຕຠາໂວ, ຕາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ໂຫນ຺ຕິ ກາຍວຈີກມ຺ມກາເລ ມໂນກມ຺ມໍ ວິຍ. ຕທາ ຫິ ກາຍວາຈາໂຍ ອາປຕ຺ຕິກຣາທິຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິກຣາ ຘມ຺ມາ ຊານິຕພ຺ພາ. ກຕິ ມູລານີຕິ ຉ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານານິ ມູລານີ’’ຕິອາທິ. ຍທາ ປນ ກາຍວາຈາໂຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄເມວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາມາວຈຣກຸສລວຓ຺ຓນາ) ວຈນໍ ວິຍ ປຸພ຺ພປໂຍຄານໍ ອປຣປໂຍຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອາປຕ຺ຕິກຣາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕພ຺ຠາເວປິ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ກຕິ ວຕ຺ຖູນີຕິ? ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ວຕ຺ຖູນິ. ກຕິ ຠູມິໂຍຕິ? ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ຠູມິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຕພ຺ຠາເວປິ ອາປຕ຺ຕິກຣາ ‘‘ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອກຸສລກ຺ຂນ຺ຘາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມກາເລ ຠູຕາໂຣຈນໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາປິ ອວິເສສໂຕ, ວິເສສໂຕ ປນ ສພ຺ພາປິ ເອກນ຺ຕາກຸສລາ ອກຸສລາ, ອເນກນ຺ຕາກຸສລາ ປນ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊຈິຕ຺ຕາຄາຣສງ຺ຆານິອິຕ຺ຖາລງ຺ກາຣຄນ຺ຘວຓ຺ຓກວາສິຕປິຎ຺ຎາກປ຺ປເຠທາ, ຠິກ຺ຂຸນິອາທີນໍ ອຸມ຺ມທ຺ທນປຣິມທ຺ທນປ຺ປເຠທາ ຈາຕິ ທສປ຺ປເຠທາ ສກນາເມຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸຊານນສຈິຕ຺ຕກກາເລ ເອວ ອກຸສລາ, ຕທຠາວໂຕ ອຈິຕ຺ຕກກາເລ ວິນາ ອນາປຕ຺ຕາຘິກຣເຓນ ກມ຺ມຏ຺ຐານາທິສີເສນ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ເກວລໍ ຣູປອພ຺ຍາກຕເມວ.

ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອປ຺ປກາເສ ຐາເນ ກຏິສຸຕ຺ຕກສຎ຺ຎາຍ ສງ຺ຆາຓິໍ, ມຕ຺ຕິກາສຎ຺ຎາຍ ຄນ຺ຘວຓ຺ຓກາທິໍ ວາ ຘາເຣນ຺ຕິຍາປິ ອາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຈິຕ຺ຕກາເຍວາ’’ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ສງ຺ຆາຓິຍາ ອສງ຺ຆາຓິສຎ຺ຎາຍ ຘາເຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ປາຐາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ສຸຣາປານາປຕ຺ຕິ ປນ ອຈິຕ຺ຕກາປິ ເອກນ຺ຕາກຸສລາວ. ເຕເນວ ‘‘ມຊ຺ເຊ ອມຊ຺ຊສຎ຺ຎີ ປິວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໒໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອາພາຘປຈ຺ຈຍາປິ ນ ສກ຺ກາ ວິນາ ອກຸສເລນ ສຸຣາປານໍ ປາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອເນກນ຺ຕາກຸສເລສຸ ວິຍ ໂລກວຊ຺ເຊສຸ ອິຘ ‘‘ສຸຣາປາເນສຸ ອນາປຕ຺ຕິ ອາພາຘປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສູປສໍປາກາທິ ປນ ອມຊ຺ຊເມວ. ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸທກທນ຺ຕໂປເຓ ວິຍ. ຠູຕາໂຣຈນາປຕ຺ຕິ ຣູປາພ຺ຍາກຕເມວ, ອຈິຕ຺ຕກກາເລ ສຫເສຍ຺ຍາທິ ຣູປວິປາກາພ຺ຍາກຕເມວ, ຕຕ຺ຖ ສຸປິນນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອກຸສລໍ ອນງ຺ຄຕ຺ຕາ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ໂຫຕິ. ກຸສເລ ກຖາວ ນຕ຺ຖິ ອນາປຕ຺ຕິ ສຠາວຕ຺ຕາ ກຸສລສ຺ສ. ຕຖາ ກິຣິຍາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອກຸສລໍ ວາ ສຸທ຺ຘຣູປໍ ວາ ສວິປາກໍ ວາຕິ ຕິຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ສຸຣາປານໍ ເອກຈ຺ຈຎ຺ຈ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ເອກນ຺ຕາກຸສລຎ຺ຈ ສຈິຕ຺ຕກເມວ, ຠູຕາໂຣຈນໍ ອຈິຕ຺ຕກເມວ, ເສສໍ ສຫ ສຸຣາປາເນນ ອເນກນ຺ຕາກຸສລໍ ໂລກວຊ຺ຊຎ຺ຈ ອເນກນ຺ຕາພ຺ຍາກຕໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊຎ຺ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຈິຕ຺ຕກາຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທໍ ຕິປ຺ປເຠທໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສຈິຕ຺ຕກເມວ, ຕໍ ເມຖຸນາທິວຕ຺ຖຸຊານນຈິຕ຺ເຕເນວ ສຈິຕ຺ຕກໍ, ສພ຺ພໍ ເສຂິຍໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຊານນຈິຕ຺ເຕເນວ ສຈິຕ຺ຕກໍ ‘‘ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ ສຈິຕ຺ຕກໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ເອກນ຺ຕາຈິຕ຺ຕກໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຊານນຈິຕ຺ຕາຠາເວນ, ນ ວຕ຺ຖຸຊານນຈິຕ຺ຕາຠາເວນ. ຕທຠາວໂຕ ເອກນ຺ຕາກຸສລໍ ສຸຣາປານໍ, ເອກນ຺ຕາພ຺ຍາກຕໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຖຸຊານນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຊານນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຠາເວນ ອຈິຕ຺ຕກຠາເວນ ອຈິຕ຺ຕກໍ ໂຫຕິ. ສຸຣາປານໍ ປນ ສຈິຕ຺ຕກໍ ໂຫຕິ ວຕ຺ຖຸຊານນຈິຕ຺ເຕເນວ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ອິຕເຣສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠາເວນ ເສສໍ ຈິຕ຺ຕກາຈິຕ຺ຕກໍ. ວິເສສໂຕ ຈ ວຕ຺ຖຸຊານນຈິຕ຺ຕາຠາເວນ, ອປກຕຎ຺ຎຸໂນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຊານນຈິຕ຺ຕາຠາເວນ ວາ ອຈິຕ຺ຕກຠາເວນ ອຈິຕ຺ຕກໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ຕາຈິຕ຺ຕກຎ຺ຈ ສຈິຕ຺ຕກຎ຺ຈ ‘‘ອຈິຕ຺ຕກ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ຕາວ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ຊານິຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ມູລວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນໍ ກຕ຺ວາ ຐິເຕນ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິ. ອຍໍ ອຄ຺ຆວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕາສຸ ສພ຺ພຈິຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນວເສນ ອຄ຺ຆສໂມຘານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕນ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ປຸນປິ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສອຸສ຺ສາເຫເນວ ຈິຕ຺ເຕນ. ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ຠູຕວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວໍ ເທສິເຕ ປນ ຍາ ກາຈິ ອາປຕ຺ຕິ ນ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອປເຣ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຘມ຺ມິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ອສຈ຺ຈາປເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຘມ຺ມິກປຏິສ຺ສເວ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ‘ຕຸມ຺ເຫ ວິພ຺ຠມຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ສເຈ ນ ວິພ຺ຠມຕິ ອນາປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາວິກໂຣ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິປິ ປາຬິ. ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອກາເລນາ’’ຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈທສສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ຠພ຺ພາປຕ຺ຕິກາ ນາມ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ ຠພ຺ພາ.

ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໒. ນິທຫເນ ອາຕເປ. ‘‘ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍ (ປາຣາ. ໔໗໒). ຉາຣຕ຺ຕປຣມໍ ເຕນາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໖໕໓) ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂກ ຄຓປູຣໂກ ຫຸຕ຺ວາປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ ນານາສໍວາສກຕ຺ຕາ. ກມ຺ເມນ ວາ ສລາກຄ຺ຄາເຫນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທໂສ ເຈວ ກມ຺ມຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສຕິ ວາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ, ເຕສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຕ ສງ຺ຆເຠໂທ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພຠາຄາຕິ ສງ຺ຆເຠທໂຕ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ‘‘ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ເຠໂທ ໂຫຕິ, ນ ອິຕເຣຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນເຍ ສິທ຺ຘາ ວິນຍສິທ຺ຘາ, ໂຣມຊນປເທ ຊາຕໍ ໂຣມກໍ, ອນຸຎ຺ຎາຕໂລຓຕ຺ຕາ ທຸເກສຸ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໓. ໂວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນ ສມຸທາຈຣິຕພ຺ພໍ. ວຈີສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກາຍກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ກາເຍນ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຆາເຕຕິ ວິນາເສຕິ. ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ວທໂຕຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ພາລສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທຸເກ ອາຄຕໍ, ອິຘ ປນ ‘‘ນ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາປຕ຺ຕິພາຫຸລ຺ລໍ ສນ຺ຘາຍ ນາທາຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິມສ຺ມາ ວິຫາຣາ ປຣໍ ມາ ນິກ຺ຂມາຫິ, ວິນຍຘຣານໍ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິກໂຠຊນໍ ນາມ ສເຈ ຕໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊເນນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຕິກໍ. ‘‘ປສຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ພາຫຸລ຺ລໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວກາລິກໍ ຠນ຺ເຕ ເທຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ນວກມ຺ມາທິອຕ຺ຖໍ ວິນາ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປຈ຺ຉິເມ ປາຏິປທທິວເສ ນິວາເສນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອວິກປ຺ປນປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ວິກປ຺ປນາ ປນ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ນໂຍ ອວິກປ຺ປນໍ ສນ຺ຘາຍ, ປຸຣິໂມ ວິກປ຺ປິຕປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ. ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉາທິ ສພ຺ພກປ຺ປິຍຕາຍາຕິ ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉາທິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉາທິ ສພ຺ພກປ຺ປິຍຕາ ຕາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ. ‘‘ວຕ຺ຖເມວ ປຏິຈ຺ຉາທິ ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉາທີ’’ຕິ ວິຄ຺ຄຫຕ຺ຕາ ‘‘ຕາຍາ’’ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ຠວິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ສພ຺ພໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໔. ຈຕູຫາກາເຣຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ກມ຺ມວາຈາຍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຎ຺ຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ກາຍາທໂຍຕິ ອາປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ກມ຺ມວາຈາຍ ສທ຺ຘິໍ ອາປຕ຺ຕິກຣາ ຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ຉ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານານີ’’ຕິ ວຈນວິໂຣໂຘ, ຕານິ ເອວ ອາປຕ຺ຕິກຣາ ຘມ຺ມາ ນາມ. ອຖ ຕຕ຺ຖາປິ ກາຍາທໂຍ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຈຕູຫາກາເຣຫີຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ຉຫາກາເຣຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ເອວໍ ເອຕານິ ສຸຕ຺ຕປທານິ ວິໂຣຘິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ ອວິໂຣຘິຕານິ? ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກາວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກເຠທຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ກາຍາທີນໍ ຍາ ກິຣິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ນໍ ເອກຈ຺ຈໍ ກາເຍນ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເກນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອກຈ຺ຈໍ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກາຍ ວາຈາຍ, ເອກຈ຺ຈໍ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກາຫິ ກາຍວາຈາຫິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຍາ ປນ ອກິຣິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ຕໍ ເອກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອວສິຏ຺ຐາຫິ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກາຫິ ກາຍວາຈາຫິເຍວ, ນ ວິນາ ‘‘ໂນ ເຈ ກາເຍນ ວາຈາຍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໑໔) ວຈນໂຕ, ອວິເສເສນ ວາ ເອກຈ຺ຈໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ກາເຍນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອກຈ຺ຈໍ ວາຈາຍ, ເອກຈ຺ຈໍ ກາຍວາຈາຫິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຍວາຈາຫິ, ຕໍ ເອກຈ຺ຈໍ ເກວລາຫິ ກາຍວາຈາຫິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ເອວໍ ອວິໂຣຘິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມາສໂຕ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ – ກາເຍນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ກາເຍນ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເກນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ຈໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເກນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ອກຕມ຺ປິ ຫິ ໂລເກ ‘‘ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ທຸກ຺ກຏໍ ມຍາ, ຍໍ ມຍາ ປຸຎ຺ຎໍ ນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ, ສາສເນ ຈ ‘‘ອິທໍ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໔໓) ເອວມາທີສຸ, ເອວມິຘ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ກາເຍນ ອກຣຓມ຺ປິ ‘‘ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍເມວ ນໂຍ ‘‘ວາຈາຍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ. ປຸຣຕີຕິ ປຸຣິໂສ, ປຸຣ ອຄ຺ຄຄມເນ. ປຸຣຕີຕິ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ສພ຺ພກມ຺ເມສຸ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ໂຫຕິ. ປຐມຸປ຺ປນ຺ນວເສນາຕິ ປຐມກປ຺ປິເຍສຸ ຫິ ປຐມໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ປຸຣິມ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ຊາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕໍ ຕິໍສ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອສາຘາຣຓາປິ ປາຣາຊິກາ ໂນ ອນ຺ໂຕຄຘາເຍວ ຊາຕາ ປາຣາຊິກາປນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາ. ‘‘ອສາຘາຣຓວຈເນນ ປນ ສາມຎ຺ເຎນ ອຸທ຺ຘຏານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ສຕຎ຺ເຈວ ຕິໍສຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ປາໂຐ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສູຕິ ສາຘາຣເຓສຸ ເອວ. ອຕ຺ຖິ ວຕ຺ຖຸນານຕ຺ຕຕາ ໂນ ອາປຕ຺ຕິນານຕ຺ຕຕາຕິ ປຐມປຎ຺ໂຫ ອິຘ ທຸຕິໂຍ ນາມ. ອຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄຕາ ໂນ ວຕ຺ຖຸສຠາຄຕາຕິ ເອເຕນ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ. ມນ຺ຕາຠາສາຕິ ມຕິຍາ ຠາສາ. ‘‘ອຠິວາທນາຣຫາຕິ ຍຖານິສິນ຺ນາວ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວນ຺ທນ຺ຕິ. ນວມຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕພ຺ພໂຕ ອາສນາ ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ. ອວິເສເສນາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ, ອິຕຣສ຺ສ ວາ ວິປ຺ປກຕໂຠຊນສ຺ສ, ສມີປຄໂຕ ໂຍ ໂກຈິ ວຸຑ຺ຒຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປ຺ປກຕໂຠຊເນນາປິ ຫິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອິຘ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ໂຕປີຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມຊນປເທສຸ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວິນຍາຕິສາຣທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກປ຺ປິຍຎ຺ຫິ ‘‘ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ນາມ. ຕຖາ ອິຘ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິອາທີສຸປິ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວິນຍາຄຕຠິກ຺ຂຸ ວິນໂຍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ນ ອຸເປຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ‘‘ນິມນ຺ຕິໂຕ ສຠຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໙໙) ວຈນໂຕ ນິມນ຺ຕນາຠາວາ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຄິລານສມໂຍ’’ຕິອາທິນາ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ນາມ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ອວິກປ຺ປນາ. ປຣມ຺ມຸເຂ ອຄຸຓວຈນໍ ອຍໂສ. ສມ຺ມຸຂາ ຄຣຫາ. ສີລທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນານໍ ວິນຍປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອິຕເຣ ປຎ຺ຈກໍ ປູເຣຕຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈກໍ ຊາຕໍ. ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເອໂກ ເຖໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂຍນກວິສຍໂຕຕິ ຈີນຏ຺ຐານາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອຏ຺ຐ ກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນນ຺ຕເຣ ຐາເນ ຐຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປິຕກາເລ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປຸນ ກມ຺ມວາຈາຍ ກມ຺ມສິທ຺ຘິ. ຎຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ຕິຍາວ ກາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ຕສ຺ສາ ເຂຕ຺ຕໍ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍາທິກມ຺ເມ ປຐມຏ຺ຐປນໍ ຕສ຺ສາ ໂອກາໂສ ນາມ. ອາຣຎ຺ຎເກ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈານິສໍສນ຺ຕິ ເອວໍ ອິທມຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໖. ‘‘ຉພ຺ພສ຺ສປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິຠງ຺ເຄ ປາຐຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຸທ຺ທສປຣມານິ ນວ ຉກ຺ການິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ປຐມໍ ເອກໍ ຉກ຺ກໍ, ເສເສສຸ ອຏ຺ຐສຸ ເອເກເກນ ສທ຺ຘິໍ ເອເກກນ຺ຕິ ເອວໍ ຕີຓິ ຉກ຺ການິ ອນ຺ຕຣເປຍ຺ຍາເລ ວຸຕ຺ຕານິ. ກຖໍ? ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖນ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາເນນ ຉ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຎ຺ຈເມນ, ຉຏ຺ເຐນ ຈ ຕີຓິ ຉກ຺ການິ. ໂລຠາທໂຍ ຉ ວິວາທມູລານິ, ຕຖາ ອນຸວາທສ຺ສ. ທີຆໂສ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ. ຕິຣິຍໍ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕຈີວຣສ຺ສ. ວິປ຺ປກຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ປກ຺ກມເນ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານນາສນ ສວນ ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິກສຫຸພ຺ຠາຣາຕິ ຉ, ສມາທາຍ ວາເຣປິ ຉາຕິ ຉກ຺ກທ຺ວຍໍ. ສຕ຺ຕເກ ປກ຺ກມນນ຺ຕິເກນ ສຫ ສຕ຺ຕ.

ສຕ຺ຕກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໗. ຉກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕານິເຍວ ສຕ຺ຕກວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານີຕິ ຉກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕຈຸທ຺ທສປຣມານິ ສຕ຺ຕກວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ສຕ຺ຕເມ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ‘‘ຉາຣຕ຺ຕປຣມໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສິຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຈມ຺ເປຍ຺ຍກ຺ຂນ຺ຘເກ ສຸຄຕຈີວຣຠາຓວາຣສ຺ສ ປຣໂຕ ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ ສມ຺ພຫຸລາ ວາ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕກາຕິ.

ອຏ຺ຐກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໘. ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖາທິກຣຓໍ ອານິສໍໂສ, ອກຣຓໍ ອາທີນໂວ, ຕສ຺ມາ ເອເຕ ອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຍໂສ ອກ຺ໂກໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ, ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ, ຠຓິຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ ຂນ຺ຕິໍ ຣຸຈິໍ ຠາວໍ ສຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອວໍ ອກປ຺ປິຍກຕໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕນ຺ຕິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ອນຕິຣິຕ຺ຕາ. ສປ຺ປິອາທິ ອຏ຺ຐເມ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐວາຈິກາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປສມ຺ປທາ ອຸຠໂຕຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ວສ຺ສິກສາຏິກທານາທີນິ ອຏ຺ຐ ວຣານິ.

ນວກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໙. ນວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິຊ຺ຊຕິ. ມນຸສ຺ສມໍສວຊ຺ເຊຫິ ນວ ມໍເສຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ສຸນ຺ທຣໍ ນ ສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນິ ນວ ຈີວຣານິ. ຕາເນວ ອຘິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານິ, ອຘິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕຈີວຣສ຺ສ. ‘‘ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ທ຺ເວ ນວການິ ປາຈິຕ຺ຕິຍວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ.

ທສກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໐. ‘‘ໂອຣມຕ຺ຕກຎ຺ຈ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຄຕິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໒໐໔) ທສ ອຘມ຺ມິກາ ສລາກຄ຺ຄາຫາ. ວິປຣີຕາ ຘມ຺ມິກາ. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສໍກຈ຺ຈິກໍ ວາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ເອເຕສໍ. ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍ ທສ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ທສ ຠຣິຍາ. ‘‘ສິກ຺ຂາສມ຺ມຸຕິໍ ທຕ຺ວາ ທສວສ຺ສາຍ ຕສ຺ສາ ທ຺ວາທສວສ຺ສກາເລ ສຍມ຺ປິ ທ຺ວາທສວສ຺ສາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຏ຺ຐາປນສມ຺ມຸຕິ ສາທິຕພ຺ພາ. ‘‘ວິນຍຘຣສ຺ເສວ ‘ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕີ’ຕິ ອາຣພ຺ຠ ຍາວ ‘ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ…ເປ… ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ’ຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ວຕ຺ວາ ປຸນປິ ‘ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ’ຈ຺ເຈວ ອາຣພ຺ຠ ຍາວ ‘ອຘິກຣເຓ ຈ ນ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕີ’ຕິ ປຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຕຖາ ຕຖາ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ທສ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ທສວສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອກຈ຺ເຈສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ, ກິຎ຺ຈາປິ ນຕ຺ຖິ, ປາໂຐ ເອວ ປນ ໂຫຕິ.

ເອກາທສກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໑. ນ ໂວທາຍນ຺ຕິ ນ ປກາເສນ຺ຕິ. ໂຣຄເມວ ໂຣຄາຕງ຺ກໍ. ໂຣຄນ຺ຕຣາຍໍ ວາ.

ເອກຸຕ຺ຕຣິກນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸໂປສຖາທິປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນາວຓ຺ຓນາ

໓໓໒. ‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ປວາເຣມີ’’ຕິອາທິ ປວາຣຓກຖາ ນາມ ວິນີຕຄາຖາສຸ ວິຍ.

ອຕ຺ຖວສປກຣຓວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ທສ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຎ຺ຎາປເນ ຄຸຓວິເສສທີປນໂຕ, ອປຎ຺ຎາປເນ ອາທີນວທສ຺ສນໂຕ ຈ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂລກວຊ຺ຊສ຺ສ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິສມ຺ຠວສ຺ສ ປຎ຺ຎາປເນ ປໂຍຄວິສຸທ຺ຘິ ຄຸໂຓ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິສມ຺ຠວສ຺ສ ປນ ເສຂິຍສ຺ສ ໂລກວຊ຺ຊສ຺ສ ປຎ຺ຎາປເນ ປຏິປຕ຺ຕິວິສຸທ຺ຘິ ຄຸໂຓ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສ຺ສ ອາສຍວິສຸທ຺ຘິ ຄຸໂຓ ອປ຺ປິຈ຺ຉາທິຄຸຓາວຫນໂຕ, ເຕເນວາຫ ‘‘ສຸຠຣຕາຍ ສຸໂປສຕາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສມຓາຈາຣວິສຸທ຺ຘິ ຈສ຺ສ ຄຸໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ໂລກວຊ຺ຊສ຺ສ ປຎ຺ຎາປເນ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາ ໂຫຕິ ປາກຏາທີນວໂຕ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສ຺ສ ປຎ຺ຎາປເນ ສງ຺ຆຜາສຸຕາ ໂຫຕິ ປາກຏານິສໍສຕ຺ຕາ. ຕຖາ ປຐເມນ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ນິຄ຺ຄໂຫ, ທຸຕິເຍນ ເປສລານໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ, ປຐເມນ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາໂຕ, ທຸຕິເຍນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ, ຕຖາ ປຐເມນ ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ປສາໂທ, ທຸຕິເຍນ ປສນ຺ນານໍ ຠິຍ຺ໂຍຠາໂວ, ຕຖາ ປຐເມນ ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິ, ທຸຕິເຍນ ວິນຍານຸຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິວາຣນເຍນ ວາ ປຐເມນ ປາປິຈ຺ຉານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກ຺ຂຸປຈ຺ເຉໂທ, ທຸຕິເຍນ ຄິຫີນໍ ອນຸກມ຺ປາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ຕຖາຄເຕນ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຄິຫີນໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ປາປິຈ຺ຉານໍ ປກ຺ຂຸປຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໙໘). ຕຖາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິການໍ ເວຣານໍ ວຊ຺ຊານໍ ອກຸສລານໍ ວເສນປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ…ເປ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ເວຣານໍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ເວຣານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິ (ປຣິ. ໔໙໘). ອປິເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ຄິຫີນໍ ປີຬາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ປສາທໂຠຄກ຺ຂຍຣກ຺ຂາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄິຫີນໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ, ກຸລທູສກຄຓໂຠຊນານິ ປາປິຈ຺ຉານໍ ປກ຺ຂຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກເວຣາທິປຏິຆາຕາຍ, ມາຕຸຄາເມນ ສໍວິຘານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກເວຣາທິສໍວຣາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສອຕ຺ຖວສປກຣຓເມວ ນິສ຺ສາຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກເມນ ຍໍ, ເອກນ຺ຕາກຸສລໍ ຠເວ;

ຕໍ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຠາວາຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊໂຕ.

ປາຣາຊິກາທິໍ,

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຊານເນເນວ, ຍຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎຖາ;

ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ ວາປິ, ປສາທຸປ຺ປາທພຸທ຺ຘິຍາ.

ຘມ຺ມເທສນາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອິຕຣຎ຺ຈ ເສຂິຍໍ, ອິທໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິສມ຺ຠວໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ ນາມ. ວຕ຺ຖຸໂນ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາ ວີຕິກ຺ກມເຈຕນາຍາຠາເວປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣເຓ, ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣເຓ ວາ ສຕິ ຍຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ ປໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຸຣາປານໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ໂກຏນເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມິການໍ ກມ຺ມານໍ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຂີຍນຘມ຺ມໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໔໗໕), ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ຉນ຺ທໍ ອທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໔໘໐), ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຂີຍນຘມ຺ມໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໔໘໕) ເອວມາທິ ສງ຺ຆຜາສຸຕາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຎ຺ຎວາທເກ ວິເຫສເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ (ປາຈິ. ໑໐໑), ປາຣາຊິກາທີຫິ ອນຸທ຺ຘໍສເນ ສງ຺ຆາທິເສສາທິ ຈ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ, ອນຸປຂຊ຺ຊນິກ຺ກຑ຺ຒນອຸປສ຺ສູຕິສິກ຺ຂາປທາທິ ເປສລານໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ສພ຺ພໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍ, ສພ຺ພໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການເມວ ສໍວຣາຍ. ສພ຺ພໍ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ຈ. ວິເສເສນ ອຣິຏ຺ຐສມຓຸທ຺ເທສສິກ຺ຂາປທໍ, ສາມຎ຺ເຎນ ປຈ຺ຈເຍສຸ ມຣິຍາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ, ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘; ອ. ນິ. ໘.໓໐) ອາທິສຸຕ຺ຕເມຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ‘‘ສິກ຺ຂາປທວິວຓ຺ຓເກ (ປາຈິ. ໔໓໙) ໂມຫນເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໔໔໔) ວິນຍານຸຄ຺ຄຫາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໙໐) ອິທໍ ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຈ? ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານໍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ຈ. ກຖໍ?

‘‘ຠູຕຄາໂມ ສຊີໂວຕິ, ອວິປລ຺ລຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໂນ;

ຕສ຺ສ ໂກປນສຎ຺ຎາຍ, ປສາໂທ ພຸທ຺ຘສາວເກ.

‘‘ນິຊ຺ຊີວສຎ຺ຎິຕໍເປຕໍ, ອໂກເປນ຺ໂຕ ກຖໍ ມຸນິ;

ຊີວໍ ໂກເປຍ຺ຍ ນິທ຺ໂທໂສ, ມຈ຺ຉມໍສານຸຊານເນ.

ເອວມ຺ປິ –

‘‘ຕສ຺ສ ໂກປນສຎ຺ຎາຍ, ປສາໂທ ພຸທ຺ຘສາວເກ;

ຍໂຕ ຕິຕ຺ຖກຣາວິເມ, ວິຣຕາ ຠູຕຄາມໂຕ;

ໂລກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຣກ຺ຂຕ຺ຖໍ, ຕໂຕປິ ວິຣໂຕ ມຸນີ’’ຕິ. –

ປສນ຺ນານໍ ຠິຍ຺ໂຍຠາໂວ ໂຫຕິ.

ວິວິຕ຺ຕເສນາສນໂຠຄຕຓ຺ຫາວເສນນິຊ຺ຊີວມິຕາຣກ຺ຂໍ;

ພຸທ຺ໂຘຠິນິນ຺ນຎ຺ຈ ວິວຊ຺ຊຍນ຺ໂຕ;

ສິກ຺ຂາປທໍ ຕຕ຺ຖ ຈ ປຎ຺ຎເປສິ.

ນິຊ຺ຊີວສ຺ສາປິ ມໍສສ຺ສ, ຂາທນກໍ ຍຕິໍ ປຕິ;

ນິນ຺ທມານໍ ຊນໍ ທິສ຺ວາ, ຠູຕຄາມໍ ປຣິຈ຺ຈຊິ.

ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ມຈ຺ຉມໍສານຸຊານເນ;

ປຏິຈ຺ຈ ມໍສານຸຊານນໍ, ກມ຺ເມ ທິຏ຺ຐິປ຺ປສງ຺ຄຠຍາ.

ອປຣິກ຺ຂກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ ຈ;

ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ, ປາຓາຕິປາຕປ຺ປສງ຺ຄຠຍາ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາຍວຈນໍ ອນຸຊານິ ຠຄວາ, ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິ ປຣສ຺ສ ວາ ປາປປ຺ປສງ຺ຄຠເຍນ. ອິຘ ປນ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາປາຠາວຎາປນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກໍ ວິຫາຣໍ, ກຸຏິຎ຺ຈ ອນຸຊານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປກິຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕ ເຕ ປໂຍຊນວິເສສສງ຺ຂາຕາ ອຕ຺ຖວສາຕິ ອຕ຺ຖວສປກຣຓນ຺ຕິ.

ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.