ປຎ຺ຈວຄ຺ໂຄ

ກມ຺ມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໔໘໓. ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສມ຺ມຸຕິໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກ ຍາຈິຕ຺ວາ ຄເຕ ອສມ຺ມຸຂາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນປິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນິຍມາຠາວາ. ອສມ຺ມຸຂາ ກເຕ ໂທສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສມ຺ມຸຂາກຕໍ ສຸກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປທາ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ກມ຺ມວາຈານານຕ຺ຕສຠາວາ ປຕ຺ຕນິກ຺ກຸຊ຺ຊນາທໂຍ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພາ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ສຸກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອໂຈເທຕ຺ວາ ອສາເຣຕ຺ວາ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ຐເປຕ຺ວາ ກຕ຺ຕິກມາສນ຺ຕິ ໂສ ປວາຣຓາມາໂສ, ທ຺ເວ ຈ ປຸຓ຺ຓມາສິໂຍຕິ ປຐມທຸຕິຍວສ຺ສູປຄຕານໍ ປວາຣຓາ ປຸຓ຺ຓມາສາ ທ຺ເວ.

໔໘໕. ປທໍ ວາ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກ-ວຄ຺ຄາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ທີຆໍ, ສໍໂຍຄປຣຎ຺ຈ. ‘‘ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ-ກາຣກ-ກາຣາ ສໍໂຍຄປຣາ. ທີເຆ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຣສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ໂສ ຕຸຓ຺ຫີ ອສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ໂສ ຕຸຓ຺ຫິ ອສ຺ສາຕິ ວຈນໍ.

໔໘໖. ເສສຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໘໗-໘. ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ປາຣາຊິກໍ ອນາປນ຺ນາ. ນ ເຕສໍ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ເອຕີຕິ ຕີສຸ, ທ຺ວີສຸ ວາ ນິສິນ຺ເນສຸ ເອກສ຺ສ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາຫຏາປິ ອນາຫຏາວ.

ອປໂລກນກມ຺ມກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໙໕-໖. ກາຍສມ຺ໂຠຄສາມຄ຺ຄິທານສຫເສຍ຺ຍປຏິຄ຺ຄຫຓາທິ ອິມສ຺ສ ອປໂລກນກມ຺ມສ຺ສ ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຎ຺ເຎວ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ. ໂອສາຣຓນິສ຺ສາຣຓຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາທໂຍ ວິຍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ນາມໍ ນ ລຠຕິ, ກມ຺ມເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປລກ຺ຂີຍຕີຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ວິຍ. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທິລກ຺ຂຓວິມຸຕ຺ໂຕ ຫິ ສພ຺ໂພ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ເອວມ຺ປິ ‘‘ກມ຺ມລກ຺ຂຓເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຊິຓ຺ຓຈີວຣນຏ຺ຐຈີວຣານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ເທນ຺ເຕນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອປໂລກນໍ ກມ຺ມລກ຺ຂຓເມວ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຓປລິໂພຘມ຺ປີຕິ ສເຈ ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອິຓາຍິກາ ປລິພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ຕຣສນ຺ນິປາໂຕຕິ ອຸໂປສຖປ຺ປວາຣຓາທິມຫາສນ຺ນິປາເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ມງ຺ຄລຸຈ຺ຈາຣຓາທິ. ອຸປນິກ຺ເຂປໂຕຕິ ເຈຕິຍສ຺ສ ອາປທຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໂຕ. ‘‘ອຎ຺ຎາ ກຕິກາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ເຍ ຣຸກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ກຕິກາ ກຕາ, ເຕຫິ ອິເມສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສເຈ ຕຕ຺ຖ ມູເລ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕູ’’ຕິ ວຈເນນ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠໂຄ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອນຸວິຈຣິຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ເຕສໍ ສນ຺ຕິກາ ປຈ຺ຈຍໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມູລຠາຄນ຺ຕິ ທສມຠາຄໍ ກຕ຺ວາ. ປຸພ຺ພກາເລ ທສມຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ອທໍສຸ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມູລຠາໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຕາວາສໍ ວາ ກຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນອາເຍນ. ຊຄ຺ຄິຕກາເລເຍວ ນ ວາເຣຕພ຺ພາຕິ ຊຄ຺ຄິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຜລຠຣິຕກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຄ຺ຄນກາເລຕິ ຊຄ຺ຄິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘກາເລ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຏ຺ຐານເຠເທ ປນາຕິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມສ຺ສ ຐານເຠເທ.

ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ປກິຓ຺ຓກໍ – ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ສງ຺ໂຆ ເອວ ກໂຣຕິ, ນ ຄໂຓ, ນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕໍ ອປໂລກນກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມລກ຺ຂເຓກເທສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ສງ຺ໂຆ ຈ ກໂຣຕິ, ຄໂຓ ຈ ກໂຣຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຈ ກໂຣຕິ, ຕໍ ປຸພ຺ເພ ຐປິຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊນາ ວສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ສງ຺ເຆນ ກຕສທິສເມວ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິຫາເຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິອາທິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໕-໔໙໖). ອຕ຺ຖິ ຄຓກມ຺ມໍ ສງ຺ໂຆ ຈ ກໂຣຕິ, ຄໂຓ ຈ ກໂຣຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຈ ກໂຣຕິ, ຕໍ ໂຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕິເກ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ຄຓກມ຺ມໍ ຄໂຓວ ກໂຣຕິ, ນ ສງ຺ໂຆ, ນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕໍ ໂຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຣຈນວເສນ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄລກມ຺ມໍ ປຸຄ຺ຄໂລວ ກໂຣຕິ, ນ ສງ຺ໂຆ, ນ ຄໂຓ, ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສຖວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ຄຓກມ຺ມໍ ເອກຈ຺ໂຈວ ຄໂຓ ກໂຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎຕ຺ຕິກໍ ທ຺ເວເຍວ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຕໂຍ. ສຎຕ຺ຕິກໍ ຕໂຍວ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ອູນາ ວາ ອຘິກາ ວາຕິ.

ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕປຎ຺ຎຕ຺ຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໕໐໐. ກກຸສນ຺ຘໂກຓາຄມນກສ຺ສປາ ເອວ ຫິ ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ປຎ຺ຎເປສຸໍ. ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ປນ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິໍສຸ, ນ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສຸໍ.

ນິຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄຂນ຺ຘກປຣິວາເຣຫິ ວິຠຕ຺ຕໍ ເທສນໍ ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ວິນຍປິຏກສ຺ສ, ນາເມນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາ ນາມ ສໍວຓ຺ຓນາ ‘‘ສມນ຺ຕປາສາທິກາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນສໍວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຘານຆເຣ. ອິທ຺ຘາ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍາທີຫິ.

ສມ຺ມາ ອຸທິໂຕ ສມຸທິໂຕ, ເຕ ຄຸເຓ ອກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄໂຕ ອຘິກປ຺ປມາຓຄຸເຓຫິ ວາ ສມຸທິໂຕ, ເຕນ ສມຸທິເຕນ ‘‘ຄຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເນສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ສທ຺ຘາທໂຍ ປຣມວິສຸທ຺ຘາ ນາມ ສມນ຺ນາຣກ຺ຂຕ຺ຕາ. ອິຕິ ສຕິປິ ສທ຺ຘາທີຫິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ສີເລ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ສທ຺ຘາ ມຓ຺ເຑຕິ. ສທ຺ຘາສາຘນຎ຺ຫິ ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄສີລານິ ປຏິມຓ຺ເຑນ຺ຕິ ສຕິວີຣິຍປຎ຺ຎາໂຍຕິ ຍຖາໂຍຄໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ສທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘິຣຫິຕາ ອວິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ ພຸທ຺ຘິຍາ ປສາທເຫຕຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘິໂຍ ປນ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ປຣມວິສຸທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາ ສທ຺ຘາຣຫິຕາ ເກຣາຏິກປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ, ສທ຺ຘາຍຸຕ຺ຕາ ເອວ ວິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ວີຣິຍຎ຺ຈ ສມາຘິຣຫິຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມາຘິຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ສຸທ຺ຘວຈນໂຕ ສມາຘິປິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຣມວິສຸທ຺ຘາ ສທ຺ຘາທໂຍປິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຏິມຓ຺ເຑນ຺ຕີຕິ ຎາຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ປຏິປຕ຺ຕິເທສເກ ສຕ຺ຖຣິ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຜເລ ຈ ສທ຺ຘາຍ ວິນາ ສີລສມາທານໍ, ສມາທິນ຺ນວິໂສຘນຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ສທ຺ຘາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຏິມຓ຺ເຑຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໕; ມ. ນິ. ໑.໗໔; ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙) ສຕ຺ຖຣິ ຈ ປູເຊຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສີລວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິມູລເກ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກສມ຺ປຣາຍິກຜເລ ຈ ສທ຺ຘາປວຕ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຎາຕພ຺ພາ, ສີລວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ອາທີນວມານິສໍສຎ຺ຈ ອາທີນວປຣິຈ຺ຈາເຄ, ອານິສໍສສມ຺ປາທເນ ຈ ອຸປາຍໍ ທິສ຺ວາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕມານາ ປຎ຺ຎາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໍ ປຏິມຓ຺ເຑຕິ. ‘‘ອຕິສີຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນາຣຫໍ ໂກສຊ຺ຊໍ ‘‘ໂຍ ຈ ສີຕຎ຺ຈ ອຸຓ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ປຊຫິຕ຺ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອສໍວຣສໍວຣານໍ ອນຸປ຺ປາທນປຊຫນອຸປ຺ປາທນວຑ຺ຒນວເສນ ປວຕ຺ຕມານວີຣິຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຏິມຓ຺ເຑຕິ, ອິມິນາ ນເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທີສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນໍ ອນຸກູລສມຸທາຈາໂຣ ອິຘ ອາຈາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຊ຺ຊວ-ວຈເນນ ລາຠສກ຺ກາຣເຫຕຸ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິກຸຏິລກຣມາຍາສາເຐຍ຺ຍປຏິປກ຺ຂອຊ຺ຊວຘມ຺ມສມາໂຍຄທີປເນນ ອໂລຠຊ຺ຌາສຍຕາ ທີປິຕາ. ມທ຺ທວ-ວຈເນນ ກກ຺ຂຬຠາວກຣປຏິຆາທິປຏິປກ຺ຂຠູຕເມຕ຺ຕາທິມທ຺ທວຘມ຺ມສມາໂຍຄທີປເນນ ຫິຕຊ຺ຌາສຍາທີນິ ທີປິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຂນ຺ຕິ ຈ ໂສຣຈ຺ຈຎ຺ຈ ສາຂລ຺ຍຎ຺ຈ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໒໕-໑໒໖) ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ສມາໂຍໂຄ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ອິຘ ວຸຕ຺ຕາ ອຊ຺ຊວມທ຺ທວາທໂຍ ຄຸຓາ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕູ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຜລຎ຺ຈ ຕໍສມ຺ປາທນໂຕ. ສກສມໂຍຕິ ຈຕຸປຣິສາ. ເອເຕນ ສຠາຄທຸກ຺ຂຠາວາຠາໂວ ສູຈິໂຕ. ອຖ ວາ ສກສມໂຍຕິ ໂສຄຕໍ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ ສກສມໂຍ ເອວ ຄຫນໍ ທຸທ຺ທີປນຕ຺ຕາ, ສກສມຍສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ສກສມຍຄຫນໍ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ສຕ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຘິ, ປຈ຺ຈຍາກາຣເມວ ຈ;

ທຸທ຺ທສາ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ, ເທເສຕຸຎ຺ຈ ສຸທຸກ຺ກຣາ’’ຕິ. (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໕) –

ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ສກສມຍສ຺ສ ຄຫນປເທນ ໂຍຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ປຣສມຍສ຺ສປິ. ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນາຕິ ອເນນ ຕິຂິເຓນ ຎາເຓນ ກຕສິລານິສິຕສຕ຺ຖສທິສສຠາວປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕິປິຏກສງ຺ຂາຕາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ປເຠໂທ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠໂທ. ຕສ຺ມິໍ ປເຠເທ. ຕນ຺ຕິ ຈ ຕນ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ຈ ສາສນໍ ນາມ. ອິຘ ‘‘ຕນ຺ຕິ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐາປິຕາ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ປຏິເວຘຎາຓາຠາວໂຕ ສຸຕມຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓປ຺ປຠາເວນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊນິຕຕ຺ຕາ ສຸຂວິນິຄ຺ຄຕໍ. ສຸຂວິນິຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ມຘຸໂຣທາຕວຈນລາວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕນາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ອີທິສໍ ວຈນໍ ໂສຕສຸຂຎ຺ຈ ສນ຺ນິເວສສມ຺ປຕ຺ຕິສຸຂຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ‘‘ເວຍ຺ຍາກຣເຓນາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ມຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂານິຣຸຕ຺ຕິຉນ຺ໂທວິຈິຕ຺ຍາທິປຏິມຓ຺ຑິຕປາຓິນິຍນ຺ຍາສາຘາຣຓຘາຣຓສຠາໂວ ສູຈິໂຕ ຠວຕິ. ຍຸຕ຺ຕວາທິນາຕິອາທີສຸ ຍຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕວາທິນາ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຊາເຠເທປິ ອາຍຸສຕ຺ຕິກຣຓຕາທິສາມຕ຺ຖໂຍຄານໍ ມຫາກວິນາ ຣຈິຕຄນ຺ຖສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ‘‘ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠເທ’’ຕິອາທີຫິ ສາສເນ, ເຫຕຸວິສເຍ, ສທ຺ເທ ຈາຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ປາຏວຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ເວນຍິກພຸທ຺ຘິສມ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວມສ຺ສ ສູເຈຕິ. ເຍສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ປຠິນ຺ນາ ປຏິສມ຺ຠິທາທິ, ເຕ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທາທໂຍ ຘມ຺ມາ. ເຕຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິອຸປຈ຺ເຉທມກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນວຑ຺ຒນວເສນ ວາຣິໂຕ ໂສ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທາປຣິວາໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທາປຣິວາເຣ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຬຠິຎ຺ຎຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາທິປ຺ປເຠທຄຸຓປຏິມຓ຺ຑິເຕ ປນ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ເອວ. ຈຕູສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຍ ເອກເທໂສວ. ຕທຸຠຍໍ ສຍໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນໍ ກຖໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ປຏິມຓ຺ເຑຕີຕິ ເຈ? ຣຸກ຺ຂໍ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອວຍວຠູຕປຸປ຺ຜາທໂຍ ວິຍ ສຍຎ຺ຈ ເຍສໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມານໍ ອວຍວຕ຺ຕາຕິ. ກາມາວຈຣຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມານໍ ອນວຍວຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ປຏິມຓ຺ເຑຕິ, ປຸຣິສສ຺ສ ອນວຍວຠູໂຕ ອລງ຺ກາໂຣ ວິຍ ປຸຣິສໍ. ອຖ ວາ ກາມາວຈຣປອສມ຺ຠິທາປຣິວາໂຣ ຉຬຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາທິປ຺ປເຠທຄຸເຓ ປຏິມຓ຺ເຑຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣປຏິສມ຺ຠິທໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸນ ປຏິສມ຺ຠິທາວຈນຎ຺ຈ. ສາສເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສາສນສ຺ສ ອລງ຺ກາຣຠູເຕນ, ຍສ຺ມິໍ ວໍເສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ເສວ ວາ ອລງ຺ກາຣຠູເຕນ. ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາເຣສຸ ອິຕຣີຕຣກຣຓໍ, ອປ຺ປສນ຺ນປສນ຺ນານໍ ປສາທຸປ຺ປາທນາຠິວຸຑ຺ຒິກຣຓໍ, ວຸຕ຺ຕານໍ ຄມ຺ຠີຣານໍ ຄມ຺ຠີຣຸຕ຺ຕານຠາວກຣຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຉພ຺ພິຘາຈຣິຍຄຸຓໂຍຄໂຕ ວິປຸລພຸທ຺ຘິ ນາມ. ເຍ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕນໍ ອຕິຘາວນ຺ຕາ ເກຈິ ອຸຈ຺ເຉທາທິນານປ຺ປກາຣໍ ອນ຺ຕໍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ‘‘ສພ຺ພໍ ເຎຍ຺ຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອວາ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຣມຕ຺ໂຖ ເອວາ’’ຕິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ພຸທ຺ຘິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ສມລາ ນາມ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ປນ ພຸທ຺ຘິ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕາຕິຘາວນຣຫິຕຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປຸລວິສຸທ຺ຘພຸທ຺ຘິນາ’’ຕິ. ຄຣູຫິ ‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໗.໓໗; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓) ວຸຕ຺ຕຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕຄຣູຫິ. ຄຸເຓຫິ ຖິຣຠາວໍ ຄຕຕ຺ຕາ ເຖເຣນ.

ສີເລນ ສີລສ຺ສ ວາ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ. ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ປຐມໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ. ໂລກສ຺ສ ວາ ຄມ຺ຠີເຣ ມຫນ຺ເຕ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ເຘ ເອສິ ຄເວສີຕິ ມເຫສີຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມຘິກສຕ຺ຕວີສຕິສຫສ຺ສປຣິມາຓາຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກສຎ຺ຎິຕາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ສພ຺ພປເທສຸ ວິນິຈ຺ຉຍຊາຕໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານວິກາສນາ ກຕາ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຍໍ ເອຕ຺ຖ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປາຬິຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຍ ອາຈຣິຍາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມຫານຸຠາວໍ, ວິນຍປິຏກສ຺ສ ຈ ວິຈິຕ຺ຣນຍຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂປຣາຓານໍ ກຖາມຄ຺ຄໍ ອວິນາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິໍ ປຫາຍ ເກວລໍ ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ, ປຣານຸຄ຺ຄຫກາມຕາຍ ຈ ວິນຍປິຏກໍ ປກາເສນ຺ຕາ ຐິຕາ, ເຕສໍ ປາທມູເລ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປເວຓິຍາ ອາຄຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຍໍ ເຕນ ສໍສນ຺ທຕິ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ກຣກເຣນ ປນ ນ ຠວິຕພ຺ພເມວ. ກສ຺ມາ? ສາສນສ຺ສ ນາສເຫຕຸຕ຺ຕາ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ອສມ຺ພຸຘໍ ພຸທ຺ຘມຫານຸຠາວໍ,

ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣນຍຕ຺ຖຕຎ຺ຈ;

ໂຍ ວຓ຺ຓເຍ ຕໍ ວິນຍໍ ອວິຎ຺ຎູ,

ໂສ ທຸທ຺ທໂສ ສາສນນາສເຫຕຸ.

ປາຬິໍ ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ອສມ຺ພຸຘຎ຺ຫິ,

ນາເສຕິ ໂຍ ອຏ຺ຐກຖານຍຎ຺ຈ;

ອນິຈ຺ຉຍໍ ນິຈ຺ຉຍໂຕ ປເຣຫິ,

ຄາເຫຕິ ເຕເຫວ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ໂສ.

ອນຸກ຺ກເມເນວ ມຫາຊເນນ,

ປຸຣກ຺ຂໂຕ ປຓ຺ຑິຕມານິຠິກ຺ຂຸ;

ອປຓ຺ຑິຕານໍ ວິມຕິໍ ອກຕ຺ວາ,

ອາຈຣິຍລີຬໍ ປຸຣໂຕ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ຄຓ຺ຐິປທາຘິປ຺ປາຍປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາ ນິຏ຺ຐິຕາ.