໖. ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ

ວິຫາຣານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙໔. ນິລີຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຫາຣາທໂຍ ເລຓານິ ນາມ. ອາຄຕ-ວຈເນນ ຕສ຺ສາຄຕສງ຺ໂຆວ ສາມີ, ນ ອນາຄໂຕຕິ ເກຈິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ສມານລາຠກຕິກາຍ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ.

໒໙໖-໗. ທີປິນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທີປິນາ ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຖມ຺ຠກວາຕປານໍ ນາມ ຕິຣິຍໍ ທາຣູນິ ອທຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ຐິເຕເຫວ ທາຣູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠິສີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ພິມ຺ໂພຫເນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕູລປູຣິຕໍ ຠິສິໍ ອປສ຺ສຍິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ອຸຓ຺ຓາທີນໍເຍວ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ນິສີທນນິປຊ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອປສ຺ສຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເກຈິ. ຍທິ ເອວໍ ອກປ຺ປິຍມຎ຺ຈຎ຺ຈ ອປສ຺ສຍິຕຸໍ ນ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ອປິຈ ຄິລານສ຺ສ ພິມ຺ໂພຫນໍ ນິປຊ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ຠິສິປິ ວຏ຺ຏຕິ ອປສ຺ສຍິຕຸໍ. ອາຈຣິຍາ ຈ ອນຸຊານນ຺ຕິ, ວຬຎ຺ເຊນ຺ຕິ ຈາຕິ ເອເກ. ສິມ຺ພລິຕູລສຸຕ຺ເຕນ ສິພ຺ພິຕໍ ຈີວຣໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ກປ຺ປາສສ຺ສ ອນຸໂລມໂຕ. ‘‘ອກ຺ກຜລສຸຕ຺ຕມຍມ຺ປິ ອກ຺ກວາກມຍເມວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເຕ ເອວ ວທນ຺ຕິ.

໒໙໘. ອນິພນ຺ຘນີໂຍ ອລຄ຺ໂຄ. ປຏິພາເຫຕ຺ວາຕິ ມຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ເສຕວຓ຺ຓາທີນໍ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ອິກ຺ກາສາທໂຍ ພນ຺ຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

໓໐໐. ປກຸຏ຺ຏໍ ສມນ຺ຕໂຕ ອາວິທ຺ຘປມຸຂໍ.

໓໐໓. ສຸຘາເລໂປຕິ ສຸຘາມຕ຺ຕິກາເລໂປ.

໓໐໕. ອາສຕ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ. ສນ຺ຕິໍ ອທຣໍ.

໓໐໗. ເກຕຸນ຺ຕິ ກເຍນ ຄເຫຕຸໍ.

໓໐໘. ຈິຕາຕິ ອິຏ຺ຐກາໂຍ ກພເຬນ ນິທ຺ຘມນວເສນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑໐. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ເຕວາສິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ວີສຕິວສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ‘‘ອາຣາຘຍິໍສຸ ເມ ຠິກ຺ຂູ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໒໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ສາວຕ຺ຖິຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອິຘ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸທ຺ຘຕຣໍ.

໓໑໓. ສນ຺ຖເຣຕິ ຕິຓສນ຺ຖຣາທໂຍ.

ເສນາສນຄ຺ຄາຫກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຄ຺ເຄນາຕິ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉເທນ. ວິຫາຣຄ຺ເຄນາຕິ ໂອວຣກຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຖາວຣາຕິ ນິຍຕາ. ປຈ຺ຈເຍເນວ ຫິ ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ມຫາເຖຣາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກາຣຓາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນ຺ຕາເຍວ ນໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຆຏ຺ຏນກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ວິຕກ຺ກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄມນວຕ຺ເຕເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ມຸທ຺ທເວທິກາ ນາມ ເຈຕິຍສ຺ສ ຫມ຺ມິຍເວທິກາ. ປຏິກ຺ກມ຺ມາຕິ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ. ສມານລາຠກຕິກາ ມູລາວາເສ ສຕິ ສິຍາ, ມູລາວາສວິນາເສນ ກຕິກາປິ ວິນສ຺ສຕິ. ສມານລາຠ-ວຈນໍ ສຕິ ທ຺ວີສຸ, ພຫູສຸ ວາ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເຕເນວ ເອກສ຺ມິໍ ອວສິຏ຺ເຐຕິ ໂນ ມຕິ. ຕາວກາລິກໍ ກາເລນ ມູລຈ຺ເຉທນວເສນ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສິຍາ ນາວາຍໍ ສງ຺ຄໂມຕິ ອາຈຣິໂຍ. ປຸຄ຺ຄລວເສເນວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປໂລກນກາເລ ສງ຺ໂຆ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖຠິກ຺ຂູນໍ ປາເຏກ຺ກໍ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ເທຕິ, ຣຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລເມວ ປຣາມສິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ສງ຺ຆວເສນ ກາຕພ຺ພໍ. ນ ສງ຺ໂຆ ສງ຺ຆສ຺ສ ເອຕ຺ຕກໍ ເທຕີຕິ. ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສງ຺ຆສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’ຕິ ວຈນໂຕ ສງ຺ຆວເສນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ນ ຫິ ຕຖາ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ສມ຺ມຕເສນາສນຄ຺ຄາຫາປກໂຕ ອຎ຺ເຎນ ຄາຫິເຕປິ ຄາໂຫ ຣຸຫຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ວິຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ກມ຺ມວາຈາຍປິ ສມ຺ມຸຕິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ອຏ຺ຐປິ ໂສຬສປິ ຊເນຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ, ອຸທາຫຸ ເອກໂຕຕິ? ເອກໂຕປິ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຫິ ເຕ ຕຖາ ສມ຺ມຕາ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມກຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕເນວ ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ເອກໂຕ ອຏ຺ຐ ຊນາ ສມ຺ມຕາຕິ. ເຕສໍ ສມ຺ມຸຕິ ກມ຺ມວາຈາຍປີຕິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍປິ. ອປໂລກນກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຖູຫິ ສາ ເອວ ກມ຺ມວາຈາ ລພ຺ຠມານາ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ສາ ຈ ວຕ຺ຖູຫິ ອປໂລກນກມ຺ມເມວ ລພ຺ຠມານໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມໍ ນຍໍ ມິຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຎ຺ຈ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ກມ຺ມສງ຺ກຣໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕິ. ມຄ຺ໂຄ ໂປກ຺ຂຣຓີຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ມຄ຺ເຄ ກຕທີຆສາລາ, ໂປກ຺ຂຣຓີຕິ ນຫາຍິຕຸໍ ກຕໂປກ຺ຂຣຓີ. ເອຕານິ ຫິ ອເສນາສນານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕສາລາ ນ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເສນາສນນ຺ຕິ ເຈ? ສາປິ ເອຕ຺ເຖວ ປວິຏ຺ຐາ ວາສຕ຺ຖາຍ ອກຕຕ຺ຕາ. ໂຠຊນສາລາ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖ ນາຄຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ນາຄຕາ, ອຸປຣິ ‘‘ໂຠຊນສາລາ ປນ ເສນາສນເມວາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສນາສນໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິ ຈ ເອຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເນຕິ ເອເກ. ຣຸກ຺ຂມູລເວຬຸຄຸມ຺ພາ ຉນ຺ນາ ກວາຏພທ຺ຘາວ ເສນາສນໍ. ‘‘ອລາຠເກສຸ ອາວາເສສູຕິ ອລາຠເກສຸ ເສນາສເນສູ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປາເຏກ຺ກໍ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ພລກ຺ກາເຣນປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍມ຺ປີຕິ ປຈ຺ຈໂຍປິ.

ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສ ສມີເປ ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ວສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘວເສນ ຕິວິຘມ຺ປິ. ‘‘ທສກຖາວຕ຺ຖຸກໍ ທສອສຸຠໍ ທສອນຸສ຺ສຕິ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ປຐມຠາຄໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ເຈ ປຐມຄາຫິຕວຕ຺ຖຸໂຕ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຉິນ຺ນວສ຺ສານໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ນາມ ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕວສ຺ສາວາສິການໍ ປຈ຺ຉາ ຉິນ຺ນວສ຺ສານໍ. ຠຕິນິວິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ວິຍ ນິວິຏ຺ຐໍ ປຣິຍິຏ຺ຐໍ. ‘‘ສງ຺ຆິກໍ ປນ…ເປ… ວິພ຺ຠນ຺ໂຕປິ ລຠເຕວາ’’ຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ອປໂລກນເມວ ປມາຓໍ, ນ ຄາຫາປນນ຺ຕິ ເກຈິ. ວິນຍຘຣາ ປນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາເຣ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕານໍ ເອເກກສ຺ສ ຕິຈີວຣໍ ສງ຺ໂຆ ທສ຺ສຕີ’ຕິອາທິນາ ອປໂລກິເຕປິ ອຠາຊິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕໂກ ນ ລຠຕິ. ‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄາຫິຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘ອຠາຊິເຕ ວິພ຺ຠມຕີ’ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຍວເສນາຕິ ຄຫປຕິກໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ຄາຫິຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນານໍ ເອກເມກໍ ວຕ຺ຖໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ທຸຕິໂຍ ເຖຣາສເນຕິ ອນຸຠາໂຄ. ປຐມຠາໂຄ ອຎ຺ຎຖາ ເຖເຣນ ຄຫິໂຕຕິ ຊານິຕພ຺ພໍ.

ອຸປນນ຺ທວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໐. ຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣນາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕນ. ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ນໂຂ ອສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖິນໂຂ. ປາສາທສ຺ສ ນໂຂ ນາມ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຄິຫິວິກຏນີຫາເຣນາຕິ ຄິຫີຫິ ກຕນີຫາເຣເນວ. ‘‘ເຕຫິ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນາເນວ ນິສີທິຕຸໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໑. ‘‘ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ສງ຺ເຆນ ວາ ຄເຓນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ‘‘ຍໍ ອຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຍໍ ເວຠງ຺ຄິຍໍ ສງ຺ຆິກໍ, ຕໍ ຄໂຓ ເຈ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສຕິ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ວາ, ຄເຓນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ສງ຺ເຆນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕສທິສເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສາເຘຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ເອຕ຺ຖ ຄຓປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫຓໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ອຣຎ຺ຊໂຣ ອຸທກຈາຏິ, ອລຎ຺ຊໂລ, ພຫຸອຸທກຄຓ຺ຫນໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວຏ຺ຏຈາຏິ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂຖກໍ ທີຆມຸໂຂ ມຊ຺ເຌ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ມໍສທິພ຺ພຘມ຺ມພຸທ຺ຘສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸວເສນ ປຎ຺ຈ.

ຄຣຸຠຓ຺ເຑນ ຈ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສໍຫາຣິມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ອຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນ ກເຕ ມຎ຺ເຈ. ວຏ຺ຏໂລຫໍ ນາມ ປີຕວຓ຺ຓໍ. ປາຣິຫາຣິຍໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອທຕ຺ວາ ປຣິຈາຣິກຫຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຄິຫິວິກຏນີຫາເຣເນວາຕິ ຍາວ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕາວ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ສິຂຣໍ ນາມ ເຍນ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕາ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕພນ຺ຘໂກ ນາມ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຄຓ຺ຐິອາທິກາຣໂກ. ‘‘ປຏິມານໍ ສຸວຓ຺ຓາທິປຕ຺ຕກາຣໂກ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຑ຺ຒພາຫູຕິ ກປ຺ປຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອໍສກູຏ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອິມໍ ປາຬິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ທຓ຺ຑມຸຄ຺ຄໂຣ ນາມ ເຍນ ຣຊິຕຈີວຣໍ ໂປເຖນ຺ຕິ. ‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຄຕິກ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຕມ຺ປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອປິ-ສທ຺ເທນ ປາວາຣາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ສພ຺ພໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອເຕເນວ ສຸຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ປາວາຣາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ນ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຠາຊນີຍເມວ, ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓເມວ ຄຣຸຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຄຓ຺ຐິກາຕິ ຈີວຣຄຓ຺ຐິກາ. ຠຎ຺ຈໂກ ນາມ ສຣໂກ.

ນວກມ຺ມທານກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໓-໔. ອຄ຺ຄຬພນ຺ຘສູຈິທ຺ວາຣກຣຓມຕ຺ເຕນປິ. ‘‘ກໂປຕຠຓ຺ຑິກາ ນາມ ວຬຠິຍາ ອຸປຣິ ຐເປຕພ຺ພວລຍໍ ວາ ຕິຓຈ຺ຉທນເຄຫສ຺ສ ປິຏ຺ຐິວໍສສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຐເປຕພ຺ພໍ ວາ ອຸຠຍມສ຺ສ ຄຕາ ທາຣູ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ກາຣນ຺ຕຣາຕິ ຕທາ ປຸນ ປວິສຏ຺ຐໍ ປຸພ຺ພປໂຍຊິຕານານໍ ວຈນປາຕເສນາສນວາໂສ. ນ ປນ ປຕິສຏ຺ຐໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນຏ຺ຐວາໂສ ນ ຈ ປຏິເສຘໂກ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທ຺ວາຣວາຕປານາທີນິ ອປຫຣິຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ ‘‘ປຏິທາຕພ຺ພານິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄປານສິອາທໂຍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ວິຫາໂຣ ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ມູລໍ ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ‘‘ເນວາສິກາ ປກຕິຍາ ອນຕ຺ຖຕາຍ ຠູມິຍາ ຐເປນ຺ຕິ ເຈ, ເຕສມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ທ຺ວາຣວາຕປານາທໂຍ ອປຣິກມ຺ມກຕາປິ ອປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນ ອປສ຺ສຍິຕພ຺ພາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ຍາ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສຏ຺ຐານຠູຕາຍ ໂຠຊນສາລາຍ ປກຕິຐິຕິກາ. ທິນ຺ນໍ ປນາຕິ ຍຖາ ໂສ ທາຍໂກ ເທຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອກວຬຎ຺ຊນ຺ຕິ ເອກທ຺ວາເຣນ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕິຈີວຣປຣິວາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸທກມຕ຺ຕລາຠີ ວິຍ ອຎ຺ໂຎປິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖາທິມເນກປ຺ປກາຣໍ ລຠຕິ ເຈ, ຕສ຺ເສວ ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອຸທ຺ເທສປຕ຺ເຕ ເທຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຠາເວນ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິເຍວ ຕສ຺ເສວ ຫຕ຺ເຖ ຄຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ ສພ຺ເພຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິປາຏິປຕ຺ຕໍ ວາ ຐິຕິກາຍ ຐິຕປຕ຺ຕໍ ວາ. ‘‘ກູຏຏ຺ຐິຕິກາ ນາມ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານມ຺ປິ ຄາຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ‘‘ປຓີຕຠຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິກຎ຺ຈ ອຊານິຕ຺ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຄາຫິເຕປິ ເອວເມວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ຕຎ຺ເຈ ເຖຍ຺ຍາຍ ຫຣນ຺ຕິ ປຕ຺ຕຫາຣກາ, ອາຓາປກສ຺ສ ຄີວາ ໂຫຕິ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕໍທິວສເມວ ເຈ ຠິກ຺ຂາ ລພ຺ຠຕິ, ອປຣທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ລພ຺ຠຕິ ກິຣາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ປຈ຺ຉາ ‘‘ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເທຖາ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ທິນ຺ນໍ ສງ຺ຆິກນິມນ຺ຕນໍ ນາມາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

ປຏິປາຏິຍາຕິ ຍຖາລທ຺ຘປຏິປາຏິຍາ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ປທໍ ອວຕ຺ວາ. ອາໂລປສງ຺ເຂເປນາຕິ ອຍໍ ນໂຍ ນິມນ຺ຕນາຍເມວ, ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ປນ ເອກສ຺ສ ປໂຫນກປ຺ປມາເຓ ເອວ ຐິຕິກາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘‘ເອກວາຣນ຺ຕິ ຍາວ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ, ສພ຺ເພວ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ສລາກຠຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

ນ ຫິ ພຫິສີມາຍ ສງ຺ຆລາໂຠຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີສຸ ພຫິສີມາຍ ຐິຕສ຺ສປິ ເຈ ອຸປາສກາ ເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນປິ ປາເປຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕຖາ ອິຘ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ. ວາຣຄາມນ຺ຕິ ທູຣຕ຺ຕາ ວາເຣນ ນິຄ຺ຄເຫນ ຄນ຺ຕພ຺ພຄາເມ. ຜາຕິກມ຺ມເມວາຕິ ອຕິເຣກລາຠາ ຈ ຠວນ຺ຕິ. ສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສາຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເຈ ຠິກ຺ຂູ ພຫິສີມໍ ຄຕາ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສ ປາເປຕພ຺ພໍ. ສຠາຄຕ຺ຕາ ຫິ ເອເກນ ລທ຺ຘໍ ສພ຺ເພສໍ ປໂຫຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ລທ຺ຘາ ວາ ອລທ຺ຘາ ວາ’’ຕິ ວຈນສິລິຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫາເຣ ອປາປິຕໍ ປນ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ວິຫາເຣ ອຸທ຺ທິສິຍຕິ. ເຕນ ປນ ທິນ຺ນສລາເກນ. ຕສ຺ສາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕສ຺ສ. ສລາກາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ. ສພ຺ພໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ຄາເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ປາໂຐ, ຕສ຺ມາ ເຕນາຕິ ສລາກຄ຺ຄາຫາປເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂຈຣິກາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ກຸຏິໂສຘນໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ທີປວາສິໂນ ວທນ຺ຕິ ກິຣ. ເອກໍ ມຫາເຖຣສ຺ສາຕິ ມຫາເຖໂຣ ວິຫາຣໂຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຕເຣ ກທາຈິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສຠາຄາ ເຈ, ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ປຸນ ອິຕເຣສໍ ທິຍ຺ຍຕິ. ວິຫາເຣ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕສລາກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາເຖໂຣ ເອກໂກວ ວິຫາເຣ ໂອຫີໂນ, ‘‘ອວສ຺ສໍ ສພ຺ພສລາກາ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ອທສ຺ສນໂຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ.

ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸໂປສຖທິວເສ ອາປຕ຺ຕິເທສນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘສີລານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເລຂໍ ກຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘາປິຕໍ. ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຄມິກຠຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕຸໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນາຖຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກປິ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ເຈ, ຕສ຺ສປິ ປາເປຕພ຺ພເມວ. ຄຸຬປິຓ຺ຑໍ ຕາລປກ຺ກມຕ຺ຕໍ.

ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.