໖. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈເຠສຊ຺ຊາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖໐. ‘‘ຍໍ ເຠສຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອສ຺ສາ’’ຕິ ປຣໂຕ ‘‘ຕທຸຠເຍນ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ກິສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວິໂຣຘທສ຺ສນໂຕ ນິທານານເປກ຺ຂໍ ຍຖາລາຠວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖານິທານໍ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕທຎ຺ຎາເປກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍໂຕ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘກາເລປິ ຫິ ສປ຺ປິອາທີນໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຠາວາເປກ຺ຂາຕິ ຕຖາ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕເນວ ‘‘ອາຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜເຣຍ຺ຍ, ນ ຈ ໂອຬາຣິໂກ ອາຫາໂຣ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ກໂຕ. ກຸໂຕເຍວ ປນ ລພ຺ຠາ ຕທຎ຺ຎາເປກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍ ຠຄວໂຕ ມູລເຠສຊ຺ຊາທີນິ ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວຊີວນ຺ຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຍໍ ປນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ, ຕໍ ‘‘ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ອປຣາປຣສ຺ມິໍ ທິວເສ ກາເລ ເອວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຊານາມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອຕິສຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ ‘‘ຍໍ ເຠສຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວິຕກ຺ກຸປ຺ປາໂທ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ປຓີຕໂຠຊນານຸມຕິຍາ ປສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ອາພາຘານຸຣູປສປ຺ປາຍາເປກ຺ຂາຍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເຈ? ຕຎ຺ຈ ນ, ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ກິສາທິຠາວາປຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ຍຖາ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍ ຜາຓິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ‘‘ນວນີຕໍ ອຸປາທາຍ ສປ຺ປິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ນວນີຕໍ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ວິເສສທສ຺ສນາຘິປ຺ປາຍໂຕ. ຍຖາ ຜາຓິຕຄ຺ຄຫເຓນ ສິທ຺ເຘປິ ປຣໂຕ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ວິສຸໍ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ອຸຈ຺ຉຸສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຸໂຬທກຏ຺ຐາເນ ຐປນາຘິປ຺ປາຍໂຕ. ຕຖາ ນວນີເຕ ວິເສສວິຘິທສ຺ສນາຘິປ຺ປາຍໂຕ ນວນີຕໍ ວິສຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິເສສວິຘິ ປນສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຈິຕ຺ວາ ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາເມນ ອໂຘຕມ຺ປິ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໒). ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປິ ປກ຺ກາວ ໂຫຕິ, ນາປກ຺ກາ. ຕຖາ ຜາຓິຕມ຺ປິ. ນວນີຕໍ ອປກ຺ກເມວ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ນວນີຕໍ ວິຍ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກປາຬິຍໍ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ສຕ຺ຕາຫກາລິກປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ຄຸຬາປເທເສນ ຍຖາ ອຄິລານສ຺ສ ຜາຓິຕໍ ປຏິສິທ຺ຘໍ, ຕຖາ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສປີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອວຸຕ຺ເຕ ປນ ຄຸຬໍ ວິຍ ໂສ ຜາຓິຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິຘ ອວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວຈເນນ ຄຸໂຬທກຏ຺ຐາເນວ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ. ຕທຕ຺ຖເມວ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏນກປານກາຘິກາເຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ເອວ ຍາມກາລິໂກຕິ ເຈ? ນ, ອຏ຺ຐກຖາວິໂຣຘໂຕ. ນ ອຸປາທາຍຕ຺ຖສ຺ສ ນິສ຺ສຍຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍ ອຸຈ຺ຉຸວິກຕິ ຜາຓິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໓) ຍເທຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຏ຺ຐກຖາວຈນໍ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ. ນ, ປຣໂຕ ອປຣກິຣິຍາຍ ອທສ຺ສນໂຕ. ຍຖາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔, ໔໐໐; ໓.໔໒໑, ໔໒໕; ສໍ. ນິ. ໒.໔໓) ‘‘ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກວຈນສ຺ສ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອປຣກິຣິຍາ ທິສ຺ສຕິ, ນ ຕຖາ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປຣກິຣິຍາ ທິສ຺ສຕີຕິ. ອຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕທຠາເວປິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຍຖາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ເອຕ຺ຖ ອປຣກິຣິຍາຍ ອຠາເວປິ ອຸສ຺ສຸກ຺ກວຈນໍ ສິທ຺ຘໍ, ຕຖາ ເອຕ຺ຖາປິ ສິຍາຕິ? ນ, ຕຕ຺ຖ ປາຐເສສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕກໍ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອິມໍ ປາຐເສສໍ ສາ ປາຬິ ອເປກ຺ຂຕິ, ນ ຕຖາ ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ກຎ຺ຈິ ປາຐໍ ອເປກ຺ຂຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓວາທິໂນ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ. ສຎ຺ຎາກຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ຫິ ສຎ຺ຎາກຣຓມຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣເສນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຠຕ຺ຕໍ ອຄິລາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທນ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ຠິກ຺ຂຸນີ ປາຏິເທສນິເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ເຕ ວິເສສເຫຕຸໂນ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາຕິ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ຍທິ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ວຈເນນ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ຜາຓິຕໍ ສິຍາ, ‘‘ອປກ຺ກາ ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ອປກ຺ກວຈເນນ ອຸຈ຺ຉຸຣສສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອຖ ‘‘ປກ຺ກາ ວາ’’ຕິ ວຈເນນ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ຜາຓິຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ສາຘິຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈເຕຫິ ອປກ຺ກາ ວາຕິ ສາມໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປກ຺ກາ ວາ. ອວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາຕິ ຠິກ຺ຂຸນາວ ສາມໍ ວິນາ ວຕ຺ຖຸນາ ປກ຺ກາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ, ໂສ ທຸຏ຺ຐຸ ທສ຺ສິໂຕ. ກສ຺ມາ? ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຌາມອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ວາ ໂກຏ຺ຏິຕອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ຈ ລທ຺ຘິວິໂຣຘໂຕ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘ເອຕໍ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກໍ ວຏ຺ຏຕິ ໂນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ‘ອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ໂນ ວຏ຺ຏນກໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໒໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຈ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸທ຺ທສ຺ສິໂຕຕິ ສິທ຺ຘໍ. ອາຫາຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫາຣປໂຍຊນໍ. ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ຍາປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ຈ.

໒໖໒. ເຕລປຣິໂຠເຄນາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກປຣິໂຠເຄນ.

໒໖໓. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ຄິລານາຄິລານວເສນ ທ຺ວິຘາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ຫິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ຍາມກາລິກາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອວິເສເສນ ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘເກ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຄຸຬໍ, ອຄິລານສ຺ສ ຄຸໂຬທກໍ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ໂລຓໂສວີຣກໍ, ອຄິລານສ຺ສ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສິທ຺ຘໍ ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ຄິລານາຄິລານວເສນ ທຸວິຘາຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ອສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ຄຸໂຬທກາທີສຸ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ຈ ປາຬິວິໂຣໂຘ.

ປິຏ຺ເຐຫີຕິ ປິສິຕເຕເລຫິ. ໂກຏ຺ຐຜລນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຐຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຜລໍ. ‘‘ມທນຜລໍ ວາ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ຫິງ຺ຄຸຊຕຸ ນາມ ຫິງ຺ຄຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ທຓ຺ຑປລ຺ລວປວາຬປາກນິປ຺ຜນ຺ນາ. ຫິງ຺ຄຸສິປາຏິກາ ນາມ ຕສ຺ສ ມູລສາຂປາກນິປ຺ຜນ຺ນາ. ຕກໍ ນາມ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕຈປາໂກທກໍ. ຕກປຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕປາໂກທກໍ. ຕກປຓ຺ຓີຕິ ຕສ຺ສ ຜລປາໂກທກໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຕກໍ ນາມ ລາຂາ. ຕກປຕ຺ຕີຕິ ກິຕ຺ຕິມໂລມລາຂາ. ຕກປຓ຺ຓີຕິ ປກ຺ກລາຂາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອຸພ຺ຠິທໍ ນາມ ອູສປໍສຸມຍໍ.

໒໖໔. ຉກຓໍ ໂຄມຍໍ. ປາກຕິກຈຸຓ຺ຓໍ ນາມ ອປກ຺ກກສາວຈຸຓ຺ຓໍ, ເຕນ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓໍ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຈາລິເຕຫີຕິ ປຣິສ຺ສາວິເຕຫິ.

໒໖໕. ນານາສມ຺ຠາເຣຫິ ກຕນ຺ຕິ ນາໂນສເຘຫິ.

ຄຸຬາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໗໔. ສາມໍ ປກ຺ກໍ ສມປກ຺ກນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ວິຍ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຂີຣາທີສຸ ອຸຓ຺ຫມຕ຺ຕເມວ ປາໂກ. ເຕນ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລາທິສມານາ ໂຫນ຺ຕິ.

໒໗໖-໘. ‘‘ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂ’ນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ສງ຺ໂຆ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠຄວນ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາໂຄຕິ ຫຕ຺ຖີ.

໒໗໙. ສມ຺ພາເຘຕິ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄປິ ອນຸໂລມໂຕ. ທຫນໍ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວາ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕ຺ຖວຕ຺ຕິກມ຺ມານຸໂລມໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ນ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປາ, ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສ຺ສ ຕປ຺ປຣມຕາທີປນໂຕ, ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ປຸພ຺ເພ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ປິ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຕ຺ຖກມ຺ມສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ. ເຕນ ສມ຺ພາຘສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ທ຺ວງ຺ຄຸລໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ນາມ. ສຕ຺ຖວຕ຺ຕິກມ຺ມໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ປຸພ຺ເພ ສມ຺ພາເຘເຍວ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາ ສມ຺ພາຘສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ທ຺ວງ຺ຄຸລມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ເນຕຣສ຺ສາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຕ຺ຖໍ ນາມ ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ວາສ຺ສ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ເຍນ ຉິນ຺ທຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຓ຺ຏເກນ ວາ’’ຕິອາທິ. ຂາຣທານໍ ປເນຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ເຄ ປສາເຂ ເລປມຸເຂນ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອເກ ປນ ‘‘ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ ປາຐໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ‘‘ວຕ຺ຖີ’’ຕິ ກິຣ ອຄ຺ຆິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາຍ ຉິນ຺ທນໍ ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ຈ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ເຕ ‘‘ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ວາສ຺ສ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປທຠາຊນີຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ອຓ຺ຑວຸຑ຺ຒີຕິ ວາຕຓ຺ຑໂກ. ອາທານວຕ຺ຕີຕິ ອານຫວຕ຺ຕິ.

ມນຸສ຺ສມໍສປຏິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໐. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສມໍສໍ…ເປ… ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປຏິ…ເປ… ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂຓທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປິຍມໍເສປິ ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂຓປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏເມວ. ເກຈິ ‘‘ມໍສຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປູວາທີສຸ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ກາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຊານນ຺ໂຕປິ ອາປຊ຺ຊຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເກຈິ.

ຫຕ຺ຖິມໍສາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໑. ອິເມສໍ …ເປ… ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ທສນ຺ນມ຺ປິ ມນຸສ຺ສມໍສາທີນໍ ອກປ຺ປິຍຠາວມຕ຺ຕປຣິທີປນວຈນໍ, ນາປຕ຺ຕິວິຠາຄທສ຺ສນວຈນໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຎຕ຺ວາ ວາ ອຎຕ຺ວາ ວາ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອິທມ຺ປິ ອນິຍມິຕວຈນເມວ ‘‘ອຍໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ມນຸສ຺ສາທີນໍ ມໍສາທີສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຄຫິຕນເຍຫິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ເອເຕສໍ ມນຸສ຺ສາທີນໍ ມໍສາທີນິ ອກປ຺ປິຍານິ, ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສານໍ ມໍສາທີສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິ. ເສສານໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕີຕິ. ປາເຐເຍວ ຫິ ໂລຫິຕາທິໍ ມໍສຄຕິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສມໍສໍ…ເປ… ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ເຖວ ຫຕ຺ຖາທີນໍ ມໍສາທີສຸປິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ມນຸສ຺ສມໍເສ ວາ ເກເສ ວາ ນເຂ ວາ ອຏ຺ຐິມ຺ຫິ ວາ ໂລຫິເຕ ວາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ເອວ –

‘‘ອຏ຺ຐິປິ ໂລຫິຕໍ ຈມ຺ມໍ, ໂລມເມສໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. –

ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາຄາຖາປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຈ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາທຣິຍທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸທກມນຸສ຺ສາທິມໍສມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາຄຣາເຊນ ວຸຕ຺ຕາທີນເວ ສຕິປິ ອຸຊ຺ຌາຍນາຘິກາຣເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຏິກູລຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍາຄຸມຘຸໂຄຬກາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໓. ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ສງ຺ຄີຕິກາຣກວຈນໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ຕເມວ ສິກ຺ຂາປທໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ເອວໍ ເອວຣູເປສູຕິ ເອເກ. ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ນ ຈ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສາປຕ຺ຕິກາ ຊາຕາ. ກຖໍ? ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ອປິຈ ມຍໍ ກາລສ຺ເສວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາວິຠງ຺ເຄ (ປາຈິ. ໒໒໗) ຈ ‘‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຠຊເນນ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອຕໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ນາມ ນິມນ຺ຕນໂຕ ລທ຺ຘໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍສ຺ມາ ນ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸນິມນ຺ຕນໂຕ ລທ຺ຘໂຠຊນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູຕິ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ອຎ຺ຎນິມນ຺ຕນໂຕ ລທ຺ຘໂຠຊນເມວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ເນຕຣນ຺ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ນິຈ຺ຈຠຕ຺ເຕ ສລາກຠຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິເກ ອຸໂປສຖິເກ ປາຏິປທິເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພ ເວສາລິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕກາເລ ນຕ຺ຖິ, ຍທິ ອຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິມາຕິກາວິຠງ຺ຄວິໂຣໂຘ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປິຈ ມຍໍ ກາລສ຺ເສວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ປທຠາຊເນປິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ປຐມໍ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ນິມນ຺ຕິຕໍ ໂຠຊນໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນິມນ຺ຕິຕເມວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ເນຕຣນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອາປນ຺ນໍ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິມນ຺ຕິເຕນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ປຐມນິມນ຺ຕິຕໂຠຊນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘໍ ນິມນ຺ຕິຕໂຠຊນໍ, ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທີນິ ຈ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາປຊ຺ຊມານໍ ວິຍ ຊາຕນ຺ຕິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓໍ, ອນິມນ຺ຕນໂຠຊເນ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ, ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທເມວ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ປຣິຓາເມນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຠຄວາ ອາຫ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉາ ນິມນ຺ຕນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ. ເຕສຸ ນ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທີນີຕິ ອາປນ຺ນໍ. ເຕເນວາຍສ຺ມາ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ນິຈ຺ຈຠຕ຺ເຕ’’ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ປທານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສງ຺ຄາຍິ. ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູ ຫິ ເຕ ມຫານາຄາ, ຕສ຺ມາ ປຐມເມວ ຍໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໍ, ປຈ຺ຉາປິ ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ອໂຠຊນໍ ມຘຸໂຄຬກໍ ອປຣາມສິຕ຺ວາ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ອາຈຣິໂຍ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຍຖາ ປຈ຺ຉາລທ຺ຘເລເສນ ເຖເຣນ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິປກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ເອວໍ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘເກ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ກປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ກິມຕ຺ຖໍ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຍຖາວຸຕ຺ຕເລສນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ເວສາລິຍໍ, ອນ຺ຘກວິນ຺ເທ ຈາຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ເຒນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ໂນ ເຈ, ສາປຕ຺ຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ສິຍຸໍ, ນ ຈ ເຕ ສາປຕ຺ຕິກາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕປິ ເຕສໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເທຫີຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ປຣິຠຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ‘‘ໂອທິສ຺ສກໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ວິມຕິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ວິມຕິວິໂນທນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມິຘາເປເຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ກຖໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເອຕ຺ຖາຫຸ ເກຈິ ອາຈຣິຍາ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທເນວ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊນໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕາປິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຄຸຎ຺ຈາ’’ຕິ ວິສຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຏຄ຺ຄິທານມຫາວິກຏາທິ ວິຍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປິຈ ມຍໍ ກາລສ຺ເສວ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸຍາ ຘາຕາ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິມາຕິກາວິຠງ຺ຄວິໂຣເຘນ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທີນໍ ອສມ຺ຠວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສາປຕ຺ຕິກຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕ, ມິຈ຺ຉາຄາຫເຫຕຸປ຺ປສງ຺ເຄນ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ. ເຕ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ກຕ຺ຖຈິ ວິນຍວເສນ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໔; ສຸ. ນິ. ໘໑; ມິ. ປ. ໔.໕.໙) ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປຕິ ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສິກ຺ຂາປທໍ ປຕິ ຠຄວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍປ຺ປກາສນຕ຺ຖເມວ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຄຸຎ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ທຸຣວຄ຺ຄາໂຫ ຫິ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຖາ ຫິ ຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ປາຍາສໍ ອໂຠຊເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສຊ຺ຊິຕໍ ເຕກຏຸລຍາຄຸໍ ປນ ‘‘ຍທປິ, ອານນ຺ທ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕທປິ ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຍທປິ, ອານນ຺ທ, ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິເມວາຫ. ເຕນ ໂນ ເຈ ຕໍ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖໍ ກປ຺ປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາຍທສ຺ສເນນ ປຓີຕໂຠຊນສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທານິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ ຠຄວໂຕປິ ກປ຺ປຕິ, ປເຄວ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ.

໒໘໔. ຄິລານສ຺ເສວ ຠຄວຕາ ຄຸໂຬ ອນຸຎ຺ຎາໂຕຕິ ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສາຍນີຍານີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໒) ວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ເຕ ອິຘ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິໍສຸ. ອິຘ ປນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຄຸໂຬທກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄຸຬາຘິກາຣຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ອນຸຎ຺ຎາຕຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ອຄິລານສ຺ສ ຄຸໂຬທກໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ເຕນ ຄິລາເນນ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ຄຸໂຬ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ຄຸໂຬທກໍ ອສຕິ ປຈ຺ຈເຍປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຄຸໂຬທກໍ ກາລິເກສຸ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ຠຄວຕາ ໂອທິສ຺ສານຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມນ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຠາວໍ ຊຫຕິ. ‘‘ຍຖາ ອມ຺ພາທິ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ຍາມກາລິກໍ ຊາຕໍ, ຕຖາ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຊຫິຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕເຣ ຍາວຊີວິເກ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຠຄວຕາ ໂອທິສ຺ສານຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຠາເວ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຄຸໂຬທກ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸທກຄຕິກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍທິ ອຸທກມິສ຺ສໍ ອຸທກຄຕິກໍ ໂຫຕິ, ມຘຸປິ ສິຍາ ຕໍ ຕຖາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ມາ ໂຫຕຸ, ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສິຍາ ອຸທກຄຕິກຕ຺ຕາ, ຕຎ຺ຈ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໘໕. ສຸຎ຺ຎາຄາຣນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ.

ກປ຺ປິຍຠູມິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙໕. ໂອຣວສທ຺ທນ຺ຕິ ມຫາສທ຺ທໍ. ພຫູຫິ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເກນາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ພຫູສຸ ເອກສ຺ສປິ ວຈເນນ ສຫ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນາມສິເຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ໂທໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຈເນນ ເສສາປິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ‘‘ຠິຕ຺ຕິຎ຺ເຈ ອຸປສນ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ຕໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປກຕິຠູມິຍໍເຍວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ອຸປຣິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອິຏ຺ຐກາທີຫິ ກຕາຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ວິຍ. ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອສຕິຍາ ອນຘິຏ຺ຐິຕາຍ ສຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຈ ອຸປຣິ ອຘິຏ຺ຐິຕາ, ເຫຏ຺ຐາ ຐິຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອກປ຺ປິຍໍ, ອຸປຣິຏ຺ຐິຕເມວ ກປ຺ປິຍໍ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກຸຏິ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວໍວິເຘ ປຸນ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກາຕຸໍ ເທມາຕິ ເອຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກຸຏິກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຠຊນສາລາ ປນ ເສນາສນເມວ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປເຣ. ‘‘ອກເຕປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ມຸຂສນ຺ນິຘິ ນາມ ໂຠຊນກາເລ ສນ຺ນິຘີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ມຸຂສນ຺ນິຘີຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ‘‘ຍທິ ສນ຺ນິຘິ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ມຸຂສນ຺ນິຘິ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕສ຺ມາ ສນ຺ນິຘິ ອນຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນາຘິປ຺ເປຕໍ. ຈີວຣວິກປ຺ປເນ ວິຍ ກປ຺ປິຍມຕ຺ຕໍ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເກຈິ.

ເກຓິຍຊຏິລວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໐. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສາມເຓຣາທີຫິ ປານກໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ນິທ຺ໂທສຕ຺ຕາ, ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ໂທໂສ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສາລູກາ ນາມ ກນ຺ທາ, ‘‘ອິໂຕ ກິຎ຺ຈິຕກ’’ນ຺ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ‘‘ຜາຣຸສກນ຺ຕິ ໂຄຬວິສເຍ ເອໂກ ຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ‘‘ປກ຺ກຑາກຣສ’’ນ຺ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອປກ຺ກໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິວຈເນນປິ ສິທ຺ຘເມວ. ຕຓ຺ຑຸລໂຘວໂນທກມ຺ປິ ຘຎ຺ຎຣໂສ ເອວ. ‘‘ນິກ຺ກສໂຏ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ສາວິຕ຺ຕີຕິ ຄາຍຕ຺ຕິ. ຉນ຺ທໂສຕິ ເວທສ຺ສ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຊິເຕນ ອກປ຺ປິເຍ ສມາທເປຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາປິ ນ ເກວລໍ ທສສຸ ເອວ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ອຖ ໂຂ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໕. ທ຺ເວ ປຏາ ເທສນາເມເນວາຕິ ຈີນປຏ຺ຏໂສມາຣປຏ຺ຏານິ. ຕີຓີຕິ ປຕ຺ຕຸຓ຺ເຓນ ສຫ ຕີຓິ. ອິທ຺ຘິມຍິກໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ເທວທຕ຺ຕິຍໍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖເຣນ ລທ຺ຘໍ. ‘‘ຍາມາຕິກ຺ກເມ ສນ຺ນິຘິວເສນ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວເສນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.