໒. ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ

ສນ຺ນິປາຕານຸຊານນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໒-໓. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ວິສຸໍ ອຸໂປສຖກຣຓໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ຐິຕສມເຍນ. ໂກ ປນ ໂສຕິ? ມຊ຺ຌິມໂພຘິຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສປ຺ປໂຫນກສິກ຺ຂາປທານໍ ປຣິນິຏ຺ຐານກາໂລ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕານິ ເນສໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນິທານຸທ຺ເທສໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸກາມຕາຍ ຈ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉທນິທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍຖາ’’ຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພກ຺ກມສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອິທຎ຺ຈ ສພ຺ພສງ຺ຆຸໂປສຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໔. ‘‘ຍໍນູນ ອຍ຺ຍາປິ…ເປ… ສນ຺ນິປເຕຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ພຫູນໍ ອຘິກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ວິນຍໍ ອາຄມ຺ມ ວຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສາມິ, ນ ເກວລໍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຄາຣວຍຸຕ຺ຕວຈນາຣຫຕາທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຍໍ ເຈ ເຖໂຣ, ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ? ພຸທ຺ຘກາເລ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ນາມ ທຸລ຺ລໂຠ. ສພ຺ພກມ຺ມວາຈາຍ ປໂຍຄນິທສ຺ສເນ ຈ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ ອິຈ຺ເຈວ ຠຄວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ເຈ? ເອວເມຕໍ ຕຖາ ທສ຺ສນໂຕ. ສງ຺ຆໍ ອຸປາທາຍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນາປິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ກມ຺ມວາຈາຍ ປໂຍຄທສ຺ສນໂຕ, ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສເຖ ຈ ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ປໂຍຄທສ຺ສນໂຕ ຈ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ປຣໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ເພ ອຸໂປສຖກຣຓນ຺ຕຣາເຍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຸໂປສຖສ຺ສ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ສຣູປໂຕ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຎຕ຺ຕິໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໂຕ ເອວ ຫິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ. ນ, ຕຕິຍານຸສ຺ສາວນສມ຺ຠວໂຕຕິ ເຈ? ນ, ອຎ຺ເຎຫິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມຫິ ອສທິສຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິ ອາຣຠີຍຕີຕິ. ອຎ຺ເຎຫິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍຫິ ອສທິສຕ຺ຕາ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍມ຺ປິ ມາໂຫຕູຕິ ເຈ? ນ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎຖາປິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ເອກຈ຺ຈໍ ອປໂລກນວເສນປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ອຎ຺ຎຖາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອິທເມວ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ຎາປກໍ.

‘‘ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ຎຕ຺ຕິ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຫິ ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ກຣີຍຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ? ຕຖາປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຫິ ຕໍ ຎຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕກຣີຍຕີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປໂຍຊນາຠາວາຕິ ເຈ? ນ, ຍຖາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ປຣປທາເປກ຺ຂຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ຐປນກ຺ເຂຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ເຂຕ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ມຊ຺ຊນາສໂນທກປທີປກຣເຓ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ອຸໂປສຖກມ຺ມໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈາກຣຓປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ, ນ ສາ ກມ຺ມປຣິໂຍສານາເປກ຺ຂາ ເອຕ຺ຖາຄຕສມ຺ປຊານມຸສາວາທາປຕ຺ຕິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ປຐມໍເຍວ ປຣິສຸທ຺ຘາປຣິສຸທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສຣາເປຕິ. ຕຎ຺ຫິ ກຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອກຕໍ ອປຣິສຸທ຺ຘປຈ຺ຈໂຍ, ເຕເນວ ອຸຠຍາເປກ຺ຂາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ກຕໍ ນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ ມິຈ຺ເຈວາຫ. ຕຕ຺ຖ ອກຕປກ຺ເຂ ຕາວ ປາຣິສຸທ຺ຘິອາໂຣຈນກ຺ກມນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຣໂຕ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ອາວິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ, ກຕປກ຺ເຂ ‘‘ອສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ວກ຺ຂຕິ.

ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖ. ກິໍກາຣຓາ? ຍສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຸທ຺ທິສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານກາລໍ ອປຣາມສິຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນາຄຕກາລປຣາມສເນນ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ທານິ ເນສໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໐) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ຍສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ນິທານຸທ຺ເທສສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ຍເທຕໍ ອນ຺ເຕ ‘‘ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ’’ຕິອາທິກໍ ຍາວຕຕິຍານຸສ຺ສາວນໍ, ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອວຍເວປິ ອວຍວີໂວຫາຣສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອິຘ ອາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຍສ຺ມາ ປຣໂຕ ອາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິຠີຣຸກາ ຕຸມ຺ເຫ ສພ຺ເພວ ປຐມເມວ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາໂຣເຈຖາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ວຕ຺ຕມານກາລວເສນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ ວຈນເມວ ນ ສມ຺ຠວຕິ ຕທາໂຣຈນສ຺ສ ປຐມໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ປເຄວ ຕສ຺ສ ກຣຓາຠາເວນ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຈນໍ. ອຍໍ ນໂຍ ສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣຈເນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ, ອກມ຺ມປຣິໂຍສານາ ຕຸຓ຺ຫີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາປຕ຺ຕິອາວິກຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເຕເນວ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ອາໂຣຈິຕປາຣິສຸທ຺ຘິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອາຣຠິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ປຐມໍ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຖ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທສາ’’ຕິ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ຍຖາຣຸຕເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາປິ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ລກ຺ຂຓວິໂຣຘໂຕ, ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທສາ ເອວ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ ໂຫຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸໂປສຖກຣເຓນ. ຕຎ຺ຈ ໂສວ ກຣິສ຺ສຕິ, ນ ສງ຺ໂຆຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຈິຕ຺ຕສາມຄ຺ຄິປ຺ປສງ຺ຄຠຍາ ‘‘ສຸໂຓມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕທສ຺ສນາຘິປ຺ປາຍນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ‘‘ສຸໂຓມ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອກປເທເນວ ຫິສ຺ສ ຕທຘິປ຺ປາໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກິມຕ຺ຖໍ ຕໍ ສພ຺ເພເຫວ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ອສາຘາຣຓວຈເນນ ອາປນ຺ນສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕສາມຄ຺ຄິປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓຕ຺ຖໍ. ສຣມາເນນາຕິ ອິມິນາ ຈສ຺ສ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນ຺ຕຣາຍິໂກ ຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາຕິ ເອວໍ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານສ຺ສາປິ ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕກສ຺ສ ອິມສ຺ສ ມຸສາວາທສ຺ສ ມຫາທີນວຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິສຸທ຺ຘາເປກ຺ເຂນາຕິ ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ອນາປຕ຺ຕິຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອນວເສສຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ຄິຫິຠາວສງ຺ຂາຕໍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ກສ຺ມາ ອາວິ ກາຕພ຺ພາ? ອນ຺ຕຣາຍຠາວານຸປຄມເນນ ຜາສຸວິຫາຣປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ອິຘ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣໂຕ ທິວສນິຍມສ຺ສ ກຕ຺ຕຸກາມຕາຘິປ຺ປາເຍນ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ພທິວເສສຸ ອຸທ຺ທິສິໍສຸ.

໑໓໕. ‘‘ອາທິເມຕ’’ນ຺ຕິ ສີລປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈາປິ ຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ໂຂ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ’’ຕິ ມາຕິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ວາຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານເທສນາ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘‘ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍາວຕຕິຍານຸສ຺ສາວນາ ນາມ ‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕີ’ຕິອາທິວຈນຕ຺ຕຍໍ, ອນ຺ເຕ ‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມີ’ຕິ ອິທຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ, ທຸຕິຍໍ ອສຣນ຺ຕສ຺ສ ສາຣຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວຈີທ຺ວາເຣ’’ຕິ ປາກຏວເສນ ອຸຊຸກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ກຣີຍຕິ, ກາຍກມ຺ມາຠາວາ ປນ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາເຍວ ອາວິ ກາຕພ຺ພາ. ‘‘ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ວາ’’ຕິອາທິ ລກ຺ຂຓວຈນໍ ກິຣ. ສງ຺ຆຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ເຈ ນິສິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ. ຄຓຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖຎ຺ເຈ ຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ຄຓມຊ຺ເຌ. ເອກສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ເຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມິໍ ເອກປຸຄ຺ຄເລ ອາວິ ກາຕພ຺ພາຕິ, ‘‘ເອເຕນ ນ ເກວລໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ເອວາຍໍ ມຸສາວາໂທ ສມ຺ຠວຕິ, ອຖ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ອສຕິປິ ‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖາ’ຕິອາທິວິຘາເນ ຄຓຸໂປສເຖປິ ສາປຕ຺ຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕວ ກໂຣຕິ ເຈ, ສມ຺ປຊານມຸສາວາທາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິກຣຓໂຕ ລກ຺ຂຓວຈນໍ ກິເຣຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ຕກ຺ກິກາ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ຄຓມຊ຺ເຌວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາໂຣຈນາຘິປ຺ປາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈມີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອາວິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາວິ ກໂຣຕິ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ອຸຠໂຕປສ຺ເສ ນິສິນ຺ນານໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຄຓມຊ຺ເຌ. ເອກສ຺ເສວາໂຣເຈສ຺ສາມິ ສຠາຄສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ເອກປຸຄ຺ຄເລ ອາໂຣເຈຕິ ນາມ. ປຸພ຺ເພ ວິຠຕ຺ຕປທສ຺ສ ປຸນ ວິຠຊນໍ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາວທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໓໖-໗. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວສິກໍ…ເປ… ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສເຖ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸໂປສເຖ ເອວ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຸໂປສເຖ ປນ ເທວສິກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ປນ຺ນຣສິຍໍ ອຸທ຺ທິສິໍສຸ, ເຕນາຫ ‘‘ສກິໍ ປກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ສາມຄ຺ຄີທິວໂສ ອຸໂປສຖທິວໂສ ເອວາຕິ ທີເປຕິ. ອຸຠເຍນ ອຏ຺ຐມິໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄໍ ນິວາເຣຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຠິນ຺ໂນ ເຈ ສງ຺ໂຆ ປາຏິປທທິວເສ ສມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຠເຍນ ເອກີຠູເຕນ ນິວາຣິໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖ ນ ເທວສິໂກ. ເຈ, ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປກ຺ເຂ ປກຕິອຸໂປສໂຖ ນ ເທວສິໂກ. ເຈ, ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປກ຺ເຂ ປກຕິອຸໂປສໂຖ ອນຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເຈ ໂຫຕິ, ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ອປວາທນເຍນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ສາມຄ຺ຄີທິວເສ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ປກຕິອຸໂປສຖທິວເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປກຕິອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ອປວາໂທຕິ. ອປວາທິຕພ຺ພຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸສ຺ສຄ຺ຄວິຘານໍ ນິວາເຣຕິ.

ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ ສາມຄ຺ຄີຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ສາມຄ຺ຄີ ນາເມສາ ສຠາຄານໍ ສນ຺ນິປາໂຕ. ສຠາຄາ ຈ ນາມ ຍຕ຺ຕກາ ສຫຘມ຺ມິກາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອາວາສສຠາຄຕາຍ ສຠາຄາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ສຫຘມ຺ມິການໍ ສາມຄ຺ຄີ ສາມຄ຺ຄີ ນາມ, ສພ຺ເພສໍ ປຸຖຸວິຠຕ຺ຕານໍ ສາມຄ຺ຄີ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ອຖາວສຖວເສນ, ເອກາວາສສຠາຄານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ເອກາວາເສ ສາມຄ຺ຄີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ມາ ໂນ ອຄມາສີຕິ ອຄໂຕ ມາ ໂຫຕິ.

ສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ເອກາວາສຄຕານໍ ວເສນ ສາມຄ຺ຄິໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກສີມຄຕານໍ ວເສນ ອນຸຊານິຕຸກາໂມ ຠຄວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ອາວາສປຣິຈ຺ເຉທໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ຠເວຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອກາວາໂສ ຍາວຕາ ເອກາສີມາ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ນ ອິຘ ອນຸຎ຺ຎາຕພທ຺ຘສີມາວເສນ ເອກາວາສປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ອຸປຈາຣສີມາວເສເນວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ປາຬິໂຕວ, ຍຖາຫ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ເອໂກ ທ຺ວີສຸ ອາວາເສສຸ ວສ຺ສໍ ວສິ…ເປ… ເອກາຘິປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໔). ອຎ຺ຎຖາ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄວ, ກຖໍ? ເອກາວາສວເສເນວ ເຈ ສາມຄ຺ຄີ, ພຫຸອາວາສອນາວາເສສຸ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ຕໂຕ ໂສ ຕໍ ອາວາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ອນາວາໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໘໑)-ປາຬິວິໂຣໂຘ ສຕິປິ ສງ຺ເຆ ອນາວາເສ ອຸໂປສຖສ຺ສ ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ອນາວາເສປິ ເຈ ສາມຄ຺ຄີ ລພ຺ຠຕິ, ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ສາມຄ຺ຄີ, ຍາວຕາ ເອກາວາໂສ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຖາ ປຸຣິມນໂຍ ປຈ຺ຉິເມເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ນານາວາສວເສນປິ ສາມຄ຺ຄີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມາຕິ ວຕ຺ວາ ນ ອກໍສູ’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອນາຄຕມ຺ປິ ອເປກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ກໂຣມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ສີມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນຸພ຺ເພໂຘ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາໂຓ. ສເຈ ເອໂກ ພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ປພ຺ພຕກູຏານໍ ເຫຏ຺ຐາ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສທິເສ ປາສາເຓ ຐິຕຕ຺ຕາ ເອກາພທ຺ຘຠາເວ ສຕິປິ ປຖວິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ເຘ ອສຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວິຄຕສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ເຕ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ‘ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ອຕິມຫນ຺ໂຕປິ ປາສາຓສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຖວິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາເວ ຄຍ຺ຫມາເນ ປພ຺ພຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈິນິຕ຺ວາ ກຕປໍສຸປຸຎ຺ເຊ ຕິຓຄຸມ຺ພຣຸກ຺ຂາ ເຈ ຊາຍນ຺ຕິ, ປພ຺ພໂຕ ໂຫຕີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ເນວາຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາສາໂຓຕິ ‘‘ສຸຘາມຍປາສາໂຓປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວີມໍສິຕພ຺ພໍ ອິຏ຺ຐກາຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓ ຕຸລຕາຍ, ນ ຕຸລຄຓນາຍ. ໂສປີຕິ ຂາຓຸໂກ ວິຍ ອຸຏ຺ຐິຕປາສາໂຓ.

ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ເອກຈ຺ເຈສຸ ນິມິຕ຺ຕສທ຺ໂທ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຖ ຕໂຍ ເຈ ສາຣຣຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ອສາຣຣຸກ຺ຂາ, ສາຣຣຸກ຺ຂານໍ ພຫຸຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ‘‘ສຸສານມ຺ປິ ອິຘ ‘ວນເມວາ’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ສຍໍຊາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຈຕູສຸ ທ຺ເວ ອນ຺ໂຕສາຣາ ເຈ, ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕສາຣາ ອຘິກາ, ສມາ ວາ, ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ພຫູສຸປິ ທ຺ເວ ເຈ ອນ຺ໂຕສາຣາ ອຕ຺ຖິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຣຠາເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອເຕຫິ ພທ຺ຘຏ຺ຐານໂຕ ຄຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ທີຆມຄ຺ເຄປິ ຄຫິຕຏ຺ຐານໂຕ ຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອນ຺ວທ຺ຘມາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸພທ຺ໂຘ ອທ຺ຘມາໂສ, ອທ຺ຘມາສສ຺ສ ວາ ອນູ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຕກປ຺ປມາຓອຸທເກເຍວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເກຈິ. ເຕມິຍຕີຕິ ອິມິນາ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ນທິລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຣູປາຍ ນທິຍາ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ອຸທກໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອປ຺ໂປທເກປິ ຐຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ. ‘‘ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ນທິນິມິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສຕຸໂຕ ປຣໂຕ ຕຕ຺ຕກໍ ອຸທກໍ ຍທິ ປວຕ຺ຕຕິ, ນທີ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຊາຕສ຺ສຣາທີສຸ ຐິໂຕທກໍ ຊາຕສ຺ສຣາທິປເທເສນ ອນນ຺ຕຣິກມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ນທິປາຣສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ. ສເຈ ໂສ ປເທໂສ ກາລນ຺ຕເຣນ ຄາມເຂຕ຺ຕຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸກ຺ເຂປິມນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພກໍ.

ອພທ຺ຘສີມວິຫາຣານໍ ສີມາຍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ອາຍຕິໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາຍ ໂອກາສໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຄເຕຫິ ປນາຕິ ‘‘ເອກສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ສພ຺ເພສໍ ອາຄມເນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ‘ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຄເຕຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ສາມີຈິວເສນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນາຄມນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ສີມາຍ ອພທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຄ຺ຄໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນກາເລ, ສມານສໍວາສກສີມາຍ ສມ຺ມນ຺ນນກາເລ ຈ ອາຄມນປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຠຣິສຎ຺ຎໍ ວາຕິ ‘‘ສມ຺ມນ຺ນນປຣິໂຍສານໍ ກໂຣມາຕິ ວຕ຺ວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ເຕນ ຕາທິເສ ກາເລ ຕໍ ກປ຺ປຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ອິມິນາ? ສຸຂກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ມຫາຊນສນ຺ນິປາຕນປຣິສ຺ສມໍ ອກຕ຺ວາ ອປ຺ປຕເຣຫິ ສຸຂກຣຓຕ຺ຖໍ. ຍທິ ມຫາສີມາພນ຺ຘນກາເລ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕເກນປິ ສຸຂວິຫາໂຣຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຐມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ຕໂຕ ໂອຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ວີສຕິວຄ຺ຄກຣຓີຍປຣມຕ຺ຕາ ສງ຺ຆກມ຺ມສ຺ສ. ກມ຺ມາຣເຫນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ເຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຕກປ຺ປມາຓໍ ສຸຂນິສຊ຺ຊວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎປິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສເຈ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ.

‘‘ເອວໍ ພທ຺ຘາສຸ ປນ…ເປ… ສີມນ຺ຕຣິກາ ຫິ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ຠຊຕີ’’ຕິ ນ ອາວາສວເສນ ສາມຄ຺ຄີປຣິຈ຺ເຉໂທ, ກິນ຺ຕຸ ສີມາວເສເນວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕຸປຄປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ສຎ຺ຈາຣິມນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຕປ຺ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຓ຺ຐິປທກ຺ກໂມ ໂຫຕິ – ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕ ອວິປ຺ປວາສໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ສມານສໍວາສກເມວ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາຍາມນ຺ຕາ ສມູຫນິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ເອກຣຕນປ຺ປມາຓາ’’ຕິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕຣາ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏເຕວ. ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘນໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ. ອາຈິຓ຺ຓກຣເຓນ ວິຄຕສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ. ກຸຏິເຄເຫຕິ ກຸຏິຆເຣ ຠູມິຆເຣ. ອຸທຸກ຺ຂລໍວາຕິ ຠູມິອຸທຸກ຺ຂລໍ ວິຍ ຂຸທ຺ທກາວາຏໍ. ‘‘ປມຸເຂ’’ຕິ ຠູມິກຸຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ຠິຕ຺ຕິໂຕ ໂອຣໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ຐເປຕ຺ວາ ກິຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ອາກາເສ ນ ໂອຕຣຕິ, ອຸປຣິ ກເຕ ປາສາເທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິຕ຺ຕິລຄ຺ເຄຕິ ຠິຕ຺ຕິນິສ຺ສິຕເກ. ອິເມ ກິຣ ຠິຕ຺ຕິລຄ຺ຄາປິ ‘‘ເອກາພທ຺ຘາ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສພ຺ໂພ ປາສາໂທ ສີມຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ເອກາພທ຺ໂຘ ວາ ໂຫຕຸ, ມາ ວາ. ຕາລມູລກປພ຺ພໂຕ ນາມ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕນຸໂກ. ອາກາສປພ຺ຠາຣນ຺ຕິ ອປຣິກ຺ເຂປປພ຺ຠາຣໍ. ສຸສິຣປາສາໂຓ ນາມ ເລຓໍ ໂຫຕິ. ອນ຺ໂຕເລຓນ຺ຕິ ປພ຺ພຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕເລຓໍ. ທ຺ວາຣໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ປຣໂຕ ‘‘ໂອຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພຖາປິ ສີມໂຕ ພຫິເລເຓນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ສີມຏ຺ຐໍ ທູຣຄຕມ຺ປິ ສີມຄຕໍ ສີມສມ຺ພນ຺ຘໍວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຕນ຺ນິສ຺ສິຕກໍ ອປເນຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາເຖຣາປິ ‘‘ໂສເຘຕພ຺ພ’’ມິຈ຺ເຈວ ວທນ຺ຕີຕິ ເອເກ. ‘‘ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ ຈ ປຣໂຕ ວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ສາຘາຣຓປາໂຐວ ສຸນ຺ທໂຣຕິ ເອເກ. ປຸຣິມນເຍປີຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຫາສີມາຍ ໂອນເຕປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ອນ຺ໂຕ ຐິຕຕ຺ຕາ. ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວິຄຕໍ ມູລໍ ຂຓ຺ຑສີມາວ ໂຫຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ວາຕິ ອປເຣ. ‘‘ມຊ຺ເຌ ປນ ຉິນ຺ເນ ມຫາສີມາຍ ຐິຕມູລໍ ມຫາສີມເມວ ຠຊຕິ, ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິຕໍ ຂຓ຺ຑສີມເມວ ຠຊຕິ ຕທາຍຕ຺ຕປຖວິຣສາທີຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສີມາຍ ປຈ຺ຉາ ອຸຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ປຈ຺ຉາສີມາຍໍ ກຕເຄເຫ ວິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ພນ຺ຘນກາເລ ຐິຕຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ອຸປຣິສີມາຍ ອຄມນໂຕ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ພນ຺ຘນກາເລ ປຸນ ອາໂຣຫຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ພນ຺ຘິຕກາເລ ເອວ ອາຣຸຫຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຉາ ອຸຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ໂຂ ປນ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສີມສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄໂຕ, ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ອຸຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ໂຂປີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິປີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕິຓາທິປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ມຫາເຖຣາປິ ຕິຓໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ກໂຣນ຺ຕີຕິ.

໑໔໐. ຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌໂຕ ໂກຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂກຓໂຕ ໂກຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາຣຍຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ກາ ສາ? ສີມາ. ‘‘ຍາ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ…ເປ… ວຫຕີ’’ຕິ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐິມາ ນາວາສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍປາຣາຊິເກ ນາວຏ຺ຐຠຓ຺ຑາຘິກາເຣ ຕສ຺ສາປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ມຊ຺ຌິມປຸຣິສສ຺ສ ຠາຣປ຺ປມາເຓນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ຠິກ຺ຂຸນີນມ຺ປິ ນທີປາຣສີມາສມ຺ຠວໂຕ ຕາສໍ ‘‘ເອກາ ວາ ນທີປາຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂທສປຣິຫຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຘຸວ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕ. ເຕນ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາຍ ປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ອຸໂປສຖທິວໂສ ນິຍມໂຕວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນາວາ ນາມ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພສາຘາຣຓາ ຖມ຺ຠນາວາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ກຸລ຺ລນາວາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ເອກໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ນານາຄາມເຂຕ຺ຕໍ ເຈ, ອນາຄມນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຠຍຕີເຣ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນມຕ຺ເຕນ ທີປໂກ ສງ຺ຄຫິໂຕ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທີປເກ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາເນວ. ‘‘ນທິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ອຸປຣິເຍວ ຫິ ນທີ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸໂປສຖາຄາຣາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ‘‘ຍໍ ສງ຺ໂຆ ອາກງ຺ຂຕິ ວິຫາຣໍ ວາ…ເປ… ຄຸຫໍ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ນ ເກວລໍ ປຖວິຍໍເຍວ, ວິຫາຣາທີນໍ ອຸປຣິປິ ສີມາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມປຘານຕ຺ຕາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕປ຺ປຘານາ ສີມາຕິ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ຕທຘິກາຣານຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ມຸຕິຍໍ ‘‘ສມານສໍວາສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສິທ຺ເຘ ວິສຸໍ ‘‘ເອກູໂປສຖາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈ. ‘‘ອຸໂປສຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສກມ຺ມານິ ສມານສໍວາສາ ນາມາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ເອກໍ ສມູຫນິຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຬິປາໂຐ.

໑໔໒. ກໂຕວສ຺ສາຕິ ເອກສີມາຍ ສມຄ຺ເຄ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ນານາສີມາຍໍ ຐິຕານໍ ສວນໍ ປມາຓໍ, ເອກສີມາຍປິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ວາ ສວນເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຕາຍ ວາ ອສມ຺ມຕາຍ ວາຕິ ອຸໂປສຖາຄາຣສມ຺ມຸຕິຍາ, ນ ສີມາສມ຺ມຸຕິຍາ. ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອຘິກາຣໂຕ, ປຣໂຕ ຉນ຺ທທານປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ, ປາຣິສຸທ຺ຘິທານປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມໍ ກາຣຓໍ ປຸຣິມໍ ອນິຏ຺ຐໍ ນິວາເຣຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸໂປສຖມຸຂນ຺ຕິ ອຸໂປສຖຏ຺ຐານໍ. ‘‘ອຸໂປສຖມຸຂສ຺ສາຕິ ອຸໂປສຖາຄາຣຏ຺ຐານສ຺ສາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍານິ ການິຈິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ເຏຕີຕິ ອິທໍ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ‘‘ປຐມໍ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ນິມິຕ຺ເຕ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເຈ? ຕໍ ປນ ອກາຣຓໍ, ນ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາຍ ອາລສິຍໍ ອຕ຺ຖິ. ສີມາສມູຫນນກາເລ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ສມູຫນິຕ຺ວາວ ສີມາສມູຫນນໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ເອເກ. ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອພທ຺ຘາຍ ສີມາຍ ອຸໂປສຖາຄາຣສມ຺ມຸຕິສິທ຺ຘິໂຕຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ອຸໂປສຖມຸຂນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາຄາຣສ຺ສ ມຸຂນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ອຸໂປສຖມຸຂສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນາ ສີມາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາຕພ຺ພາ. ເອເກນາປິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ. ‘‘ປາສາໂທ ວາ ໂຫຕຸ, ມຓ຺ຑປາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ກມ຺ມວາຈາຍ ປນ ‘ອຸໂປສຖມຸຂ’ມິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ໂປຣາຓໂກ ອາວາໂສ ນາມ ມູລາວາໂສ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ວທຕິ ຆຏມຕ຺ຕາ ອິຕິ ຫິ ລກ຺ຂຓໍ.

ອວິປ຺ປວາສສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໓-໔. ‘‘ມນມ຺ຫິ ວູຬ຺ໂຫ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ມນມ຺ຫິ ວູຬ຺ໂຫຕິ ມນໍ ວູຬ຺ໂຫ ອມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາຕິ ອນ຺ຕຣຆຣສງ຺ຂາຕໍ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ. ເກຈິ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ຄາມ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ຄາມູປຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ນິເວສນຣຈ຺ຉາທໂຍ ສນ຺ຘາຍ ຄາມໍ, ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານານິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຄາມູປຈາຣ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອເນກຘາ ປຐນ຺ຕິ. ກິໍ ເຕນ, ປາຬິຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍຖາ ສເມນ຺ຕິ, ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣິມກມ຺ມວາຈາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄາມຄາມູປຈາເຣ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ສມານສໍວາສກສີມາຍ ສມ຺ມຕາຍ ອຸປຣິ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ເກວລໍ ອຣຎ຺ຎໍເຍວ ສມ຺ມຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ສາຕ຺ຖກນ຺ຕິ ເຈ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອວເມຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ອນຸສ຺ສາວນຫານິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຕໍ ວຈນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປຸຣິມກມ຺ມວາຈາ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ເອກສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ເຖ ກມ຺ມວາຈາທ຺ວຍອາຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ຫິ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ກມ຺ເມ ຄຓປູຣກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠິນ຺ນໍ ນານາສໍວາສກສງ຺ຆານມ຺ປິ ອຍເມວ ວິຘິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເຈ? ນາປຊ຺ຊຕິ ປຏິຄ຺ຄຫສນ຺ນິຘີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ໂອມສນາທິປຈ຺ຈຍາ ອວິເສສໂຕ, ກມ຺ມປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິມຕ຺ຕາເປກ຺ຂຕາຍ ຈ. ຕສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ. ນ ກມ຺ມວາຈໍ ວຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ. ‘‘ຍທິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ນ ໂອຕຣຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ຄາເມ ສີມາພນ຺ຘນກາເລ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ຕີຕິ ເຈ? ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ເປນ, ນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ສາ ພຫິທ຺ຘາປິ ອພທ຺ຘາ ເອວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕຣຄາເມ ພທ຺ຘາ ສມານສໍວາສສີມາ ຍສ຺ມາ ຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ເອເກ. ໂສປິ ສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ຄາມໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ພທ຺ຘາຍ ສີມາຍ ປຸນ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິຍໍ ອຣຎ຺ຎປເທເສ ຐຕ຺ວາ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ, ອຸທາຫຸ ຄາເມ ຐຕ຺ວາຕິ? ຄາເມ ຐຕ຺ວາ ກຕາຍປິ ກປ຺ປິຍຠູມິຍາ ຜຣຕີຕິ. ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕໂທສານຸໂລມຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ຐຕ຺ວາ ນ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກ, ເອສ ນໂຍ ສມູຫນເນປີຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິອາທີສຸ ມຫາສີມາ ກິຣ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໔໖. ‘‘ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ເອຕິສ຺ສາ ສີມາຍ ສມານສໍວາສາຍ ເອກູໂປສຖາຍ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ ອນ຺ຘກໂປຕ຺ຖເກ, ສີຫຬໂປຕ຺ຖເກສຸ ຈ ເກສຸຈິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ. ເກສຸຈິ ‘‘ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ເອຕິສ຺ສາ ສີມາຍາ’’ຕິ ປຐມໍ ລິຂນ຺ຕິ, ເກສຸຈິ ‘‘ເອຕິສ຺ສາ ສີມາຍ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ’’ຕິ ຈ.

ຄາມສີມາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໗. ສາ ຈາຕິ ສາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິນ຺ນຄາມສີມາ ຈ ອິຕຣາ ຈ. ສາ ກຕມາຕິ ເຈ? ‘‘ປກຕິຄາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ພທ຺ຘສີມາສທິສາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສາ ຈ ໂຫຕິ ອິຕຣາ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕສ຺ມາເຍວ ‘‘ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາສປຣິຫາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ ເອກວຈນໍ ກຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຄາມຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ‘‘ໂຫນ຺ຕິ, ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ພຫຸວຈນມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ‘‘ສາ ຈ ອິຕຣາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິນ຺ນຄາມສີມາ ປກຕິຄາມາທໂຍ ອຠິນ຺ນາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸວສຕີ’’ຕິ ປາໂຐ, ‘‘ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອຖສ຺ສ ຐິໂຕກາສໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກວຈນເມວ ຍຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາຕິ ກຕຣໍ ສີມໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ? ພທ຺ຘສີມໍ, ເອກາທສວິປຕ຺ຕິສີມຎ຺ຎຕຣປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ ອາຈຣິຍາ. ສເຈ ປຐມໍ ສີມາຍ ພທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຉາ ນທິອາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ປສງ຺ໂຄ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອພທ຺ຘສີມເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍຖາ ສພ຺ໂພ ຄາໂມ ຄາມສີມາ, ຕຖາ ສພ຺ພາ ນທີ ອສີມາ. ກິນ຺ຕຸ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຕິ ສີມານານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຍໍ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາຕິ ປນ ເອກິສ຺ສາ ນທິຍາ ຈຕຸວຄ຺ຄາທີນໍ ສງ຺ຆານໍ ວິສຸໍ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍາທິກມ຺ມກຣຓກາເລ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສາວິປ຺ປວາສປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ ວິຍາຕິ ອາຈຣິຍາ, ຕສ຺ມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທາຠາເວປິ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ນາວາຄໂຕ ເຈ, ນາວາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສຕ຺ຖຄໂຕ ເຈ, ສຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ໂສ ເຈ ອຕິເຣກຈາຕຸມາສນິວິຏ຺ໂຐ, ຄາເມ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕິຈີວຣາວິປ຺ປວາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖາປິ ອຍໍ ວິເສໂສ – ສເຈ ສຕ຺ໂຖ ອຸທກຸກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາປມາຓນ຺ຕິ ເອເກ. ສຕ຺ໂຖວ ປມາຓນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ພຫູ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມ຺ຫິ ເກຈິ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສຖໍ, ເກຈິ ຄຓຸໂປສຖໍ, ເກຈິ ສງ຺ຆຸໂປສຖນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ‘‘ພຫູ ສງ຺ຆາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສີມາສມ຺ເຠທສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ຐເປນ຺ເຕ ຫິ ອູນກໍ ນ ຐເປຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຐເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸທກຸກ຺ເຂປມນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕມານາຍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີມາຍ ຎຕ຺ຕີຕິອາທິ ກິໍ ສີມໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຠຍາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທາຫຸ ປຣິສໂຕຕິ? ເອກກມ຺ມສ຺ສ ນານາສີມາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ ສີມໂຕຕິ. ເອກກມ຺ມສ຺ສ ນານາສີມຏ຺ຐສງ຺ເຆນ ອສມ຺ຠວໂຕ ປຣິສໂຕຕິປິ ເອເກ. ‘‘ສວນໍ ຫາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂທສປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກ. ເອກິສ຺ສາ ຫິ ສີມາຍ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ອນິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ຫາເປຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ພຫິນທິຕີເຣ ຊາຕຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ປວິຏ຺ຐສາຂາຍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ນທິຕີເຣ ຂາຓຸກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສເຈ ປນ ເສຕຸ ວາ ເສຕຸປາທາ ວາ ພຫິຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສີມາໂສຘນໍ ນາມ ຄາມສີມຏ຺ເຐ ຫຕ຺ຖປາສານຍນໍ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອຸຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ຂໂຕ ວິໂຍເຊຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ຕີຣຏ຺ເຐ ຣຸກ຺ເຂ ພທ຺ຘນາວາຍ ຄາໂມ ອາຘາໂຣຕິ. ‘‘ອຸຠໂຕຠາເຄນ ຄາມສີມໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕເສຕຸ ຂຓ຺ຑສີມາມຫາສີມາໂຍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕຣຸກ຺ເຂນ ອຸປເມຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍ ຕາວ ອິທໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ຕາທິເສ ຐາເນ ກຕກມ຺ມໍ ກິໍ ນທິຍໍ ກຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸທາຫຸ ຄາມສີມາຍໍ, ອຖ ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕໍ ເຈ ນທິຍໍ ກຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາວ ໂສເຘຕພ຺ພາ, ນ ອິຕຣາ. ອຖ ຄາມສີມາຍໍ ກຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ນ ໂສເຘຕພ຺ພາ. ຍທິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທ຺ວີສຸ ສີມາສຸ ເອກກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີມາຍ ຎຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອນຸສ຺ສາວນາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາມຫາສີມຏ຺ຐານໍ ກາຍສາມຄ຺ຄິຍາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈານິຏ຺ຐໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ເອຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈເຕ – ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອນິຏ຺ຐໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ຎຕ຺ຕິອນຸສ຺ສາວນານໍ ເອເກກສີມາຍໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ກາຣກຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ເອເກກສີມາຍໍ ຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຐາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ປນ ຕໍ ອກາຣຓໍ. ເອກີຠາວໍ ອຸປຄຕສີມຏ຺ຐາເນ ກຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ອຈລກາຣຓໍ. ເອກີຠາວໍ ອຸປຄຕາສຸ ຫິ ທ຺ວີສຸ ນທີຄາມສີມາສຸ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຈ. ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍໍ ເຈ ນທີ ໂຫຕິ, ສມຸທ຺ໂທ ວາ, ຊາຕສ຺ສໂຣ ວາ. ເຕສຸ ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍໍ ຐິຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຈ ນທິອາທິລກ຺ຂຓໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ທີປໂກ, ປາສາໂຓ, ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ເສຫິ ວຬຎ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ເຈ ຕໍ ໂຫຕິ, ຄາມເຂຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕຣຄາມເຂຕ຺ຕໍ? ຍໂຕ ມນຸສ຺ສາ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຈ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ, ວິສຸໍ ຄາມເຂຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຈ ອາຈຣິຍາ.

ປຈ຺ຉິມນເຍ ສເຈ ເສຕຸ ນທີລກ຺ຂຓຏ຺ຐານໍ ອຜຸສິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ຄາມສີມາສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ເຈ ຄາໂມ, ຕໍ ໂສເຘຕ຺ວາ, ທ຺ວີສຸ ຕີເຣສຸ ສເຈ ທ຺ເວ, ທ຺ເວປິ ຄາເມ ໂສເຘຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ກຕໍ ອຸຠຍຕ຺ຣ ກຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ທ຺ວີສຸ ນທີສຸ, ຊາຕສ຺ສເຣສຸ ຈ ເອກກມ຺ມປສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປນ ນໂຍ ຂຓ຺ຑສີມາມຫາສີມານມ຺ປິ ລພ຺ຠເຕວ. ສເຈ ເສຕຸ ນທີລກ຺ຂຓຏ຺ຐານໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາປິ ໂສເຘຕພ຺ພາ.

ສີມານເມວ ເຈກຕ຺ຕໍ, ເວຫາສຏ຺ຐໍ ວິນາ ຄໂຕ;

ວິທິຕ຺ວາ ເອກກມ຺ມສ຺ສ, ສີມໂຕ ອິທມາທິເສ.

ເອກສີມໍ ທ຺ວິສີມໍ ວາ, ຕິສີມໍ ຈຕຸສີມກໍ;

ເອກກມ຺ມໍ ສິຍາ ຕສ຺ສ, ໂກໂປ ປຣິສໂຕ ສິຍາຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ນທິຍໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ ອປ຺ປມາຓໍ. ຄາເມ ກໂຣນ຺ຕານໍ ນທິຍໍ ສມ຺ພນ຺ຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ປມາຓໍ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ປມາຓໍ. ພທ຺ຘສີມາຍ ສມ຺ພນ຺ຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ພທ຺ຘສີມາຍ ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ປມາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ປນ ເສຕຸ ວາ ເສຕຸປາທາ ວາ ພຫິຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ ປາໂຣຫາທີສຸ ວິຍ ສກລສີມາໂສຘນເມວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສາເຘຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ອຕິວຸຏ຺ຐິກາເລ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິວຸຏ຺ຐິ ນາມ ຍຖາ ຈາຕຸມາສິກາຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸມາສໍ ອຕິວຸຏ຺ຐິເຍວ ສເຈ ໂຫຕິ, ສພ຺ໂພປິ ໂອເຆນ ໂອຕ຺ຖໂຏກາໂສ ນທີ ເອວ. ອຖ ເອກິສ຺ສາປິ ອຕິວຸຏ຺ຐິຍາ ໂອໂຆ ຈຕຸມາສໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສນ຺ທຕິ ວາ, ພຫິຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕໂອເຆນ ໂອຕ຺ຖໂຏກາໂສ ສພ຺ໂພປິ ນທີ ເອວ. ນທິໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ທນຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຕເມວ ວາ ນທິໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸພ຺ພໍ ວາ ປເທສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕວເສນ ນທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ທນຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຏ຺ຏຕິ. ຄາມນິຄມສີມໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ຈຕຸມາສປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຄມນປເຖຕິ ຕທຫຸ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍເກ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ນທິຍມ຺ປິ ຕໍໂທສປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຕິປຸສກາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກມລຸປ຺ປລາທີນິປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສພ຺ໂພປິ ອຊາຕສ຺ສໂຣ ໂຫຕິ, ຄາມສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຍຫິ ກຕໍ, ເຕສໍ ຄາມສີມາສງ຺ຂ຺ຍໍ ວາ, ສມນ຺ຕໂຕ ຕີຣຏ຺ຐຄາເມຫິ ເຈ ກຕໍ, ສພ຺ພຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ວາ, ອຎ຺ເຎຫິ ຄາມເຂຕ຺ເຕຫິ ອສມ຺ພນ຺ຘຏ຺ຐານໍ ເຈ, ວິສຸໍຄາມສີມາສງ຺ຂ຺ຍໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໘. ສໍສຏ຺ຐວິຏປາຕິ ອິມິນາ ອາສນ຺ນຕ຺ຕໍ ທີເປຕິ, ເຕນ ປເທສສມ຺ຠິນ຺ທນາ ອິຘ ສມ຺ເຠໂທຕິ ທີເປຕິ. ໂສ ປນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສີມາສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ພທ຺ຘສີມຏ຺ຐານປ຺ປເວສນວເສນ ‘‘ເອກເທສພທ຺ຘສີມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ສງ຺ກຣໂທໂສ ໂຫຕິ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມາຍ ສີມາ ສມ຺ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຐມໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕນາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພສີມາ ນ ສມ຺ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອເກ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສໍວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ປຐມໍ ສມ຺ມຕສີມາຍໍ ສມ຺ເຠທາຠາວໂຕ ສ຺ວາຘິປ຺ປາໂຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣເຓນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພສີມາຍ ປຐມໍ ພທ຺ຘສີມາ ນ ສມ຺ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ສກລໍ ວາ ເອກເທສໂຕ ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕກຣເຓນ ປຐມໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ສີມນ຺ຕຣິເກ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນນໂຕ ຫິ ສມ຺ຠິນ຺ທຕິ ນາມ, ປເຣສໍ ພທ຺ຘສີມໍ ສກລໍ ວາ ເອກເທສໂຕ ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕກຣເຓນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ ນາມ, ເຕເນວາຫ ‘‘ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕນ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຐມໍ ພທ຺ຘສີມາຍ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ປຈ຺ຉາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸນ຺ຕິ. ອິມາ ທ຺ເວປິ ວິປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສີມາສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວລໍ ສີມາສງ຺ກຣເມວ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກຕກມ຺ມານິ ນ ກຸປ຺ປນ຺ຕີຕິ ເກຈິ, ຕໍ ນຍຸຕ຺ຕໍ ສາຂາປາໂຣຫເຉທນສີມາໂສຘນານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິທໍ ສພ຺ພໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄຣຸກຸເລ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ.

ອຸໂປສຖເຠທາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໙. ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສຖາ’’ຕິ ຕທາ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສຖສ຺ສ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສຖສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ກມ຺ມວາຈາຍ ຠຄວຕາ ປໂຍໂຄ ທສ຺ສິໂຕ, ປາຬິນຍໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕ. ຕຖາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສານໍ ອຸທ຺ເທສກ຺ກໂມ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄີ ນາມ ໂຫຕິ ວຄ຺ຄກຖາຍ ຍຖາກມ຺ມໍ ສາມຄ຺ຄີວວຕ຺ຖານໂຕ. ຕຖາປິ ວຄ຺ຄປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ສມຄ຺ຄໍ, ສມຄ຺ຄປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ຈ ວຄ຺ຄໍ ນາມ ກຕໍ. ອາເວຓິກໂຕ ວາ ຄຓກມ຺ມາທິສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ສມຄ຺ຄວຄ຺ຄຠາວສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິກຣຓໍ ຘມ຺ມິກໍ, ສງ຺ຆສ຺ເສວ ຉນ຺ທາຄມນໍ, ນ ຄຓສ຺ສາຕິ ກຕ຺ວາ ວຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ເອກວາຣໍ ກຕໍ ສຸກຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຸນ ກາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ເອກສ຺ສ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຉນ຺ທຫາຣເກ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ປຕ຺ເຕ ເຕນ ສງ຺ໂຆ ປໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຉນ຺ໂທ ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໐. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມິ…ເປ… ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ. ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານ’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອວເສເສ ສຸເຕນ ສາວິເຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ສໍຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເຕເນວ ຂຸທ຺ທກເປຍ຺ຍາລວເສນ ລິຂິຕໍ. ເອວໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ສໍຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອເກ. ເກຈິ ‘‘ອວິວທມາເນຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິທານຸທ຺ເທໂສ ນິຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ’’ຕິ ນິຏ຺ຐານວຈເນນ ຫິ ນິທານສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນິທານາວສາເນ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ‘‘ສຣຠຎ຺ຎໍ ນາມ ສເຣນ ຠຓນ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ສຊ຺ຌາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ‘‘ອາປຸຈ຺ຉາມີຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອຖາປິ ລາຠາທິນາ ອຠິຠູໂຕ ວາເຣຕິ, ຕໍ ນ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ຍທິ ວິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ປຸນ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຘມ຺ມກມ຺ມປຏິກ຺ໂກສນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ‘‘ເຕສໍ ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ສງ຺ໂຆ ສງ຺ຆສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎປິ ອຸປທ຺ທໂວ ພຫູນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກອຊ຺ເຌສນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ‘‘ເຖຣາຘິກໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາປິ ປຈ຺ຉາ ອວິເສເສນ ‘‘ໂຍ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ປຏິພໂລ, ຕສ຺ສາເຘຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຈນໍ ເຖຣສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອສຕິປິ ອນ຺ຕຣາເຍ ຖາມໍ ປມາຓນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ.

ທິສໍຄມິກາທິວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໓. ‘‘ສຈສ຺ສ ສທ຺ຘິໍຈຣາ ຠິກ຺ຂຸອຸປຏ຺ຐາກາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ອຸຕຸວສ຺ເສຕິ ອຸຕຸສໍວຈ຺ຉເຣ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ເຫສູ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ປາຣິສຸທ຺ຘິທານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໔. ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທມ຺ມີຕິ ‘‘ສາປຕ຺ຕິໂກ ເຖຣານໍ ເທຕິ, ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ທຸກ຺ກຏໍ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ອາຈຣິເຍນ ລິຂິຕໍ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓໍ? ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທນ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ນາມ ເກວລໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ມຫນ຺ຕາ ຫິ ເຕ ອາຈຣິຍາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທມ຺ມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸໂປສຖກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຫຣາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ຈ ຫາຣກສ຺ສ ອນາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ຉນ຺ທທາເນປິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທມ຺ມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສາມຄ຺ຄິທີປນວຈນໍ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ, ເອວໍ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວຓ຺ເຓຕິ. ອຖ ວາ ປຐມໍ ສມຄ຺ຄຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ, ທຸຕິຍໍ ປຈ຺ຉາ ວິຘາຕພ຺ພຠາວໍ, ຕຕິຍໍ ຉນ຺ທຫາຣກສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ‘‘ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ສງ຺ເຆ ສມຄ຺ເຄ ເອວ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິທານໍ ຣຸຫຕິ, ນາສມຄ຺ເຄຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ປຏິຊານາຕິ, ອາຫຏາ ໂຫຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາທີນມ຺ປິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິທານໍ ຣຸຫຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ຕກ຺ໂກ. ຊານິຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ທິນ຺ເນ ນ ຍາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຈ, ອຊານິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ຍາຕິ ຈ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອເກ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ນາມ ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂລິກາ ນາມ ອນນ຺ຕເຣນ ສມ຺ພຊ຺ຌຕິ, ອຎ຺ເຎນ ຈ ສງ຺ຂລິເກນາຕິ ເກວລໍ ສງ຺ຂລິກາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ວິເສສນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ໂຫຕິ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ພທ຺ຘາວ ໂຫຕິ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ເອວ ສມ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ. ຍຖາ ສາ ນ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ສາປິ ນ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກິຣ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຉນ຺ທທານາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໕-໗. ‘‘ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມໍ ວາ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ວາ ພຫິສີມໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຄມິກຠິກ຺ຂູນໍ ຉນ຺ທໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຸນ ວິຫາຣສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ເຕສໍ ຉນ຺ທໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ເອກມນ຺ຕໍ ໂຫຖາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸກມ຺ມໍ ຄຫຏ຺ຐາທີສຸ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕສຸ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ນິສ຺ສີມນ຺ຕິ ພຫິສີມໍ. ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຕິປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສເນນ ສຫ ອຸທກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປນ຺ນຣໂສປີຕິ ອປິ-ສທ຺ໂທ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍທິ ໂນ ເອຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ສທາ ນ ກິຎ຺ຈິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ເອເກ.

ອາປຕ຺ຕິປຏິກມ຺ມວິຘິກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໑໖໙-໑໗໐. ປຏິເທເສມີຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວຸຕ຺ເຕ ເທສນາ ຈ ປຏິຄ຺ຄໂຫ ຈ ໂຫຕິເຍວ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ເມນ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເກຈິ. ເວມຕິເກນ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກິສ຺ສາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກເຕ ຍາວ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ກມ຺ມານໍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ປຸນ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເທເສຕພ຺ພໍ. ນ ຈາຕິ ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕ຺ຖິ, ເທສິເຕ ປນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ. ຕຖາ ອິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສກລສງ຺ເຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ເນ, ເວມຕິເກ ຈ. ຕຖາ ຈ ‘‘ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍທາ ສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ‘‘ຕທາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ.

ອນາປຕ຺ຕິປນ຺ນຣສກາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໗໒-໓. ‘‘ອຕ຺ຖຎ຺ເຎ’’ຕິ ປຸພ຺ພວາເຣ, ‘‘ອຖຎ຺ເຎ’’ຕິ ປຈ຺ຉາວາເຣ ປາໂຐ. ສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ວາ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ວາ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ປນ ອຎ຺ຎາເຓນ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເວມຕິກປນ຺ນຣສກໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາ’’ຕິ ປາໂຐ.

ສີໂມກ຺ກນ຺ຕິກເປຍ຺ຍາລກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໗໘. ‘‘ນ ອກາມາ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິວຈນໂຕ ອິຈ຺ຉາຍ ສຕິ ທາຕພ຺ພາຕິ ສິທ຺ຘໍ.

ລິງ຺ຄາທິທສ຺ສນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໐. ນາຠິວິຕຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສກາ ກິຣ ເຕ. ກມ຺ມນານາສໍວາສກຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອສາຣຓກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ກເຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຕເຣນ ລທ຺ຘິນິສ຺ສຊ຺ຊນມຕ຺ເຕນ ກາຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕສ຺ມາ ອິເມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອເກ.

ນຄນ຺ຕພ຺ພຄນ຺ຕພ຺ພວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ກິໍ ສນ຺ຘາຍ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສຕໍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ທສ ທສ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນານາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາທີສຸ ຐຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ນວກມ຺ມສາລາທິກາ ນານາສີມາໂກຏິ ອຸໂປສຖາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ສີມາປິ ນທີປິ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາ. ຄຣຸກໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ລຫຸກສ຺ສ ອກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນາ’’ຕິ ວຈນໍ ສາເຘຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ອຸໂປສຖກາຣກາ …ເປ… ອກຕ຺ວາ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐອຸໂປສຖາປິ ອາວາສາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ຕໂຕ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐອຸໂປສຖາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຂຓ຺ຑສີມໍ ວາ ປວິສິຕຸນ຺ຕິ ອປເຣ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ເນວ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍຕິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄລສນ຺ທສ຺ສນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໓. ‘‘ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ກລຫາທິຠເຍນ ນາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎກມ຺ເມ ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ເອເກ. ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓) ວຈນໂຕ ສາມຄ຺ຄີທິວໂສ ອນຸໂປສຖທິວໂສຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ປຣິວາຣປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຈຣິຍາ. ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ, ປນ຺ນຣສິຍໍ ວາ ເຈ ສງ຺ໂຆ ສມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ປກຕິນີຫາເຣເນວ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຍຖາເທສນາ ກຕາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກ. ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາວຸຕ຺ຕທ຺ວເຍ ເຈ ສາມຄ຺ຄີ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖໍ ອກຕ຺ວາ ອນຸໂປສຖທິວເສ ເອວ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ປຸພ຺ເພ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ອິທານິ ປຏິເສຘນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວສິກໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໖) ປຸພ຺ເພ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສເຖ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສກິໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ປນ຺ນຣເສ ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໙) ຈ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນໍ ອນິຏ຺ຐໍ, ສຕິ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາ ອຎ຺ໂຎ ທິວໂສ ປກຕິວເສນ ອນຸໂປສໂຖປິ ອຸໂປສຖທິວໂສ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນວເສນ ນິວາເຣຕຸມ຺ປິ ເອວໍເທສນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.