໓. ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ

ວສ຺ສູປນາຍິການຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໔. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ສງ຺ກາສຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປາໂຐ, ທີປວາສິໂນ ‘‘ສງ຺ກາປຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ ກິຣ. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ວສ຺ສູປນາຍິກາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕາຍໍ ‘‘ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ວສ຺ສູປຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ວສ຺ສານມາສາ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ເຕມາສໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ເຕມາສນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ເຕມາສໍ. ເຕນາຍໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິນ຺ຕາ ອໂຫສິ.

ວສ຺ສາເນຈາຣິກາປຏິກ຺ເຂປາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ອນເປກ຺ຂຄມເນນ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາປເນນ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ຕາວ ໂສ ສຕ຺ຕາຫໍ ອນາຄຕາຍ ປວາຣຓາຍ ສກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕິ. ‘‘ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ວາ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ອາວາສໍ ນ ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຣິມິກາ ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິສ຺ສເວ ຈ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ໂອຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂສ ຕທເຫວ ອກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕິ, ສກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິສ຺ສເວ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໗) ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໗-໘. ທຸຕິຍໍ ປນ ‘‘ໂສ ຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຫິທ຺ຘາ ວີຕິນາເມຕິ, ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິສ຺ສເວ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຣໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂສ ຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ອນ຺ໂຕ ສນ຺ນິວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຣິມິກາ ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິສ຺ສເວ ຈ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ກາຣຓທ຺ວເຍ ວສ຺ສຈ຺ເຉທກາຣຓາຠາເວ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ຕີຓິປິ ເອຕານິ ວຈນານິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍຊິຕານິ ວິຄ຺ຄຫານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕີຓິ ປຣິຫີນານີຕິ ຕາສໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ.

ປຫິເຕເຍວອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ ສນ຺ນິວຕ຺ໂຕ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ສໍຫາຣິກຠາເວນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຉນ຺ທວເສນປິ ອາຄເຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຍມຸຂໍ ວິນສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ‘‘ເສນາສນານິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄຕນ຺ຕິ ອາຄມນໍ. ຠາເວຕ຺ຖ ຕປຈ຺ຈໂຍຍໍ. ສງ຺ຆກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ເອວ ສງ຺ຆກຣຓີເຍສຸ, ນ ອຎ຺ເຎສູ’’ຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ ກິຣ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ຕໍ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸໂປສຖາຄາຣາທີສຸ ເສນາສເນສູ’’ຕິອາທິນາ ເສນາສນເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ອນິມນ຺ຕິເຕນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ຈ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ, ຕໍ ‘‘ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ນິມນ຺ຕິໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປາສເກຫິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ທິວເສ ທານາທີນິ ກໂຣມ, ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’’ຕິ ກຕາຍປິ ກຕິກາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປວາຣຓາຍ ນວມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປໍສຸກູລິກຈີວຣໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ກາວີຣປຏ຺ຏເນ ວິຍ ສພ຺ເພສໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ນິຍມໂຕ ອຸປາສເກຫິ ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐປນໂຕ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວາ ກຕິກາ ກຕາ ‘ສມນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ, ໂຆສນໍ ວາ ກຕໍ ອຸປາສເກຫິ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຖາ ‘ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ ສກິໍ ນິມນ຺ຕິເຕປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຈີວຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຍມໍ ກຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ອາຄຕານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທານໂຕ ກາວີຣປຏ຺ຏເນ ໂຆເສຕ຺ວາ ກຣຓາກາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ຈ. ອາຈຣິຍາ ປນ ເອວໍ ນ ວທນ຺ຕິ.

ອນ຺ຕຣາເຍອນາປຕ຺ຕິວສ຺ສຈ຺ເຉທກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໑. ‘‘ສເຈ ທູຣໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຈນໂຕ ‘ຍສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣາເຍ ສຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣາເຍວ ວສ຺ສຈ຺ເຉທມກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ວີຕິນາເມຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປິຕນ຺ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນຍຘຣາ ປນ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທາທິນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຈຣິຍາ ປນ ເອວໍ ນ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາວຸໍ ວາຕິ ພລິພທ຺ຘໍ ວາ. ພຫິສີມາຍ ຐິຕານນ຺ຕິ ເຕຫິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິເຕຫິປີຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອສ຺ສ ວສ຺ສຈ຺ເຉທສ຺ສ. ວິຫາຣາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕຫິ ຕຕ຺ເຖວ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ປເທເສ ອິມໍ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາເປມາ’’ຕິ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ວຊາທີສຸວສ຺ສູປຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ວເຊນ ສທ຺ຘິໍ ຄຕສ຺ສ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ກິຣ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຕ຺ຖສ຺ສ ອວິຫາຣຕ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ສຕ຺ເຖ ປນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’ຕິ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອາລຍກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາວຈນມ຺ປິ ປຸພ຺ພາປຣໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ, ອຘິປ຺ປາຍາຊານນໂຕ. ສຕ຺ໂຖ ທຸວິໂຘ ຐິໂຕ, ສຎ຺ຈາໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິເຕ ກຸຏິກາຍ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວສິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ເຖ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຎ຺ຈາຣິມ຺ຫິ ປນ ສຕ຺ເຖ ກຸຏິກາຍ ອຠາວໂຕ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕິ ສິວິກາຍ ວາ ສກຏກຸຏິກາຍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ວເຊປິ. ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖິ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອາປຕ຺ຕິ.

ປວາເຣຕຸຎ຺ຈ ລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ວໂຊ, ເຕນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ກິໍ ວສ຺ສຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທາຫຸ ວສ຺ສຈ຺ເຉທາປຕ຺ຕິຣກ຺ຂຓຕ຺ຖນ຺ຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ວສ຺ສຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອຖ ວສ຺ສຈ຺ເຉທາປຕ຺ຕິຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ນ ໂສ ປວາເຣຕຸໍ ລຠຕີຕິ, ກາ ປເນຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ? ຍໂຕ ອຍເມວ ຕິວິໂຘ ປວາເຣຕຸໍ ລຠຕິ, ເນຕໂຣ. ວາເຬຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາທິໂກ ຫິ ອຸປຄຕຏ຺ຐານາປຣິຈ຺ຈາຄາ ລຠຕິ. ປຣິຈ຺ຈາຄາ ນ ລຠຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ. ເຍນ ຄາໂມ, ຕຕ຺ຖ ຄໂຕປິ ປວາເຣຕຸໍ ລຠຕີຕິ ເອເກນາຕິ ອາຈຣິໂຍ. ໂຍ ຫິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ນ ອຸປຄໂຕ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ’’ຕິ ອຸປຄໂຕ, ໂສ ຈ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຖາ ວິນາ ວິຫາເຣນ ເກວລໍ ຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ອາປຊ຺ຊຕູຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວເຊ ສຕ຺ເຖ ນາວາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວິຍ ‘‘ຄາເມ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖິ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສູປຄມນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ ຕທຠາເວ ເຉທາຠາວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຕ຺ເຖ ປນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຸຏິຍາ ອຠາວກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖິ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອາປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ນຕ຺ຖິ, ວິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄມເນ ອາປຕ຺ຕິ ຈ, ປວາເຣຕຸຎ຺ຈ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຖ ສຕ຺ໂຖ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຕ຺ຖິຕຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມຕິ…ເປ… ອນ຺ຕຣາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ວິປ຺ປກິຣຕິ ວາ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕານມ຺ປິ ວິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄມນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ປທຣຈ຺ຉທນໍ ກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ນ ປາຬິວິໂຣຘໂຕຕິ ເຈ? ນ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອິມສ຺ສ ອິຘ ປຸນປິ ປຏິກ຺ເຂປນໂຕ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຏິກ຺ເຂເປນ ສິທ຺ເຘ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ໂຌກາເສ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ວິຍ ສິຍາຕິ ເຈ? ນ, ອຊ຺ໂຌກາສສ຺ສ ອເສນາສນຠາວານຸມຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ອຊ຺ໂຌກາໂສ ຫິ ‘‘ອຊ຺ໂຌກາເສ ປລາລປຸຎ຺ເຊ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເສນາສນນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຈຕຸສາລອຊ຺ໂຌກາເສ ວສນ຺ໂຕປິ ‘‘ຈຕຸສາລາຍ ວສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ອເສນາສນິໂກ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ວາ ປເຣນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິພທ຺ຘວາສຕ຺ຖໍ ອປາປິຕເສນາສນິໂກຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຏິກ຺ເຂປານໍ ອຎ຺ຎຕຣາຕິເຣກຕາ ຈ ຣຸກ຺ຂມູເລປິ ນິພ຺ພໂກເສປິ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຈ, ອປາປິຕເສນາສນິເກນາປິ ຄພ຺ເຠ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສທ຺ວາຣພນ຺ຘເມວ ເສນາສນໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ນິທານໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ອເສນາສນິກວສ຺ສູປຄມນາປຕ຺ຕິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອເສນາສນິກາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສີເຕນປິ ອຸຓ຺ເຫນປິ ກິລມນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ນິທາເນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສີຕາທິປຏິກ຺ເຂປເມວ ອິຘ ເສນາສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສິທ຺ຘໍ ປຸພ຺ພປກ຺ຂນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ປຸພ຺ເພ ອປຣຕ຺ຖປວຕ຺ຕິສູຈນໂຕ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານນິທ຺ເທເສ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໘; ມ. ນິ. ໑.໒໗໑) ວຈນານິ ນິທສ຺ສນໍ. ອຊ຺ໂຌກາສປຏິກ຺ເຂປນິທາເນນ ພຫິອຊ຺ໂຌກາໂສວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ນ ຈຕຸສາລາທິມຊ຺ຌຄໂຕ ອຊ຺ໂຌກາໂສຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ນິທານໍ ປມາຓນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ນິຍມໂຕ. ກິຎ຺ຈິ ຫິ ສິກ຺ຂາປທໍ ນິທານາເປກ຺ຂໍ ໂຫຕີຕິ ສາຘິຕເມຕໍ. ອິທໍ ສາເປກ຺ຂໍ, ອິທໍ ອນເປກ຺ຂນ຺ຕິ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ປທຠາຊນໍ, ອນາປຕ຺ຕິວາໂຣ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ? ອິຘາປິ ເທສນາວິຘານໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂມູລມ຺ປິ ນິພ຺ພໂກສມ຺ປິ ອຸປຘາວນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ນິທານວຈເນຫິ ພຫິ ວາ ອນ຺ໂຕ ວາ ສພ຺ພໍ ໂອວສ຺ສກຏ຺ຐານໍ ອິຘ ອຊ຺ໂຌກາໂສ ນາມ. ອໂນວສ຺ສກຏ຺ຐານມ຺ປິ ອນິພ຺ພໂກສເມວ ອິຘ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ອາລຍກຣຓປຏິກ຺ເຂໂປ, ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ວຈນປຏິກ຺ເຂໂປ. ຉວສຣີຣໍ ທຫິຕ຺ວາ ຉາຣິກາຍ, ອຏ຺ຐິການຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາຍ ກຸຏິກາ ກຣີຍຕີຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາວຈນໍ. ‘‘ຏງ຺ກິຕມຎ຺ໂຈຕິ ກສິກຸຏິກາປາສາຓຆຣ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອກວາຏພທ຺ຘເສນາສເນ ອຕ຺ຕໂນ ປາປິເຕ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ສກວາຏພທ຺ເຘ ວສຕິ ເຈ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປໂຍໂຄປິ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປາຬິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາ ຈ, ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ອຘມ຺ມິກກຕິກາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໕. ມຫາວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ອູນປນ຺ນຣສວສ຺ເສນ ສາມເຓເຣນ ອິຘ ວິຫາເຣ ນ ວຕ຺ຖພ຺ພາ, ນ ປໍສຸກູລໍ ອາຫິຓ຺ຑິຕພ຺ພໍ, ນ ໂຈຬຠິກ຺ຂາ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ອຎ຺ຎວິຫາເຣ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ສນ຺ຕກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເນວ ອາລເປຍ຺ຍາມ ນ ສລ຺ລເປຍ຺ຍາມ, ນ ສຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ເຕນ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ວາໂສຕິ.

໒໐໖. ມຸສາວາໂທຕິ ວິສໍວາໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເກຈິ ‘‘ວິສໍວາທນວເສນ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ, ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ວຸຕ຺ຕວຈນານຸຣູປໂຕ ມຸສາວາໂທຕິ ຄຫຏ຺ຐາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

໒໐໗. ‘‘ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກສ຺ມາ? ‘ທຸຕິເຍ ວສາມີ’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຐມເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ປຸນ ‘ປຐເມ ເອວ ວສາມີ’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ທຸຕິໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຸຠຍາວາເສ ວິຘານໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ປຐມໍ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ອວສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ວສຕິ, ຕໂຕ ປຐມຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ປຈ຺ຉິມຄ຺ຄາໂຫ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ທິວສວເສນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉິມໍ ເຕມາສໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວສຕິ, ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອິທໍ ເສນາສນຄ຺ຄາຫານໍ ວເສນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸໂຠເປເຕ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປາ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕາ. ຍຕ຺ຖາຍໍ ປຏິສ຺ສຸໂຕ, ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິສ຺ສເວ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ກຕ຺ຖ ປນ ປຸຣິມິກາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ທ຺ວີສຸ ອາວາເສສຸ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ປຈ຺ຉິມຄ຺ຄາໂຫ, ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຈ຺ຉໂຕ ນ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ, ໂສ ຕທເຫວ ອກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕີຕິອາທິມ຺ຫິ ‘‘ກຣຓີຍໍ ນາມ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

ປາຬິມຸຕ຺ຕກຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິມ຺ຫິ ຈຕູສຸ ວາເຣສຸ ນິຣເປກ຺ຂປກ຺ກມນສ຺ສາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ນິຣເປກ຺ຂຄມນາຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ວາຣາ ວສ຺ສໍ ອນຸປຄຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸປຄຕສ຺ສ ຕທເຫວ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫໍ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ນ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທຕິ ສິທ຺ຘໍ. ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ວາຣາ ອຸປຄຕສ຺ສ ນິຣເປກ຺ຂຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ອນາຄຕາຍ ປວາຣຓາຍ ສກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມນ຺ຕສ຺ສ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອກຣຓີໂຍ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິ ວຈນາຠາວາ ວິນາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທກາຣເຓນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ປວາເຣຕ຺ວາ ປນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ປວາຣຓາຍ ຕໍທິວສສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ນ ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອນ຺ຕຣາເຍນ. ອາຈຣິໂຍ ປນ ‘‘ນ ປຸນ ອິຘາຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ ນິຣເປກ຺ໂຂປິ ສກຣຓີໂຍວ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອກຣຓີໂຍ’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ‘‘ສີຫຬທີເປ ກິຣ ຈູຬປວາຣຓາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປວາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ສກຣຓີຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປໂຍຄຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຉ ອຣຸຓາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂກ ພຫິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ເຕມາສໍ ວຸຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເອວໍ ນ ວທຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຫາຣໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕຄພ຺ຠໍ ອຸເປຕີຕິ ໂປຣາຓາ. ອສຕິຍາ ປນ ວສ຺ສໍ ນ ອຸເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສ’’ນ຺ຕິ ອວຈເນນ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທກາຣຓໍ ວິນາ ຕິໂຣວິຫາເຣ ວສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

໒໐໘. ປຏິສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍາຕິ ອນ຺ຕຣາ ປພ຺ພຊິຕຠິກ຺ຂຸນາ, ຉິນ຺ນວສ຺ເສນ ວາ ປຏິສ຺ສຸໂຕ, ອຎ຺ເຎນ ປນ ປຸຣິມໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມິກາຍໍ ປຏິສ຺ສໂວ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉເທ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ສາເຘຕຸໍ ອເນກຘາ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ. ກິໍ ເຕນ.

ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.