໑. ມຫາຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ
ໂພຘິກຖາວຓ຺ຓນາ
ຍໍ ຂນ຺ຘເກ ລີນປທາທິເຠທ-ປກາສນໍ ທານິ ສຸປຕ຺ຕກາລໍ;
ຕສ຺ມາ ອປຸພ຺ພໍ ວິນຍຕ຺ຖເມວ, ວກ຺ຂາມິ ສງ຺ເຂປຄຫຓຕ຺ຖໍ.
ຕຕ຺ຖ ເກນຏ຺ເຐນາຍໍ ຂນ຺ຘໂກຕິ? ຂນ຺ຘານໍ ສມູຫຕ຺ຕາ ວິຠງ຺ໂຄ ວິຍ. ເຕ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ຂນ຺ຘານໍ ປກາສນໂຕ ທີປນໂຕ. ຂນ຺ຘາຕິ ເຈຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິວິນຍກມ຺ມສງ຺ຂາຕາ, ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາຕາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນິ ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຕສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ປກາສນໂຕ ວຓ຺ຓນໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກາທໂຍ ວີສຕິ ‘‘ຂນ຺ຘກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອວສາເນ ທ຺ເວ ຕໍສທິສຕ຺ຕາ ເວລາຍ ສທິສຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ ເວລາຕິ ວຈນໍ ວິຍ. ອປິຈ ຠາຄຣາສຕ຺ຖຕາເປຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊເຕ ເຕສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ຠາຄໂຕ ຈ ຣາສິໂຕ ຈ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກິໍ ປເນເຕສໍ ຂນ຺ຘການໍ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓນ຺ຕິ? ນາຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ສມ຺ຠວຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ເຕສຸປິ ຕປ຺ປສງ຺ຄານຕິກ຺ກມນໂຕ. ອຖ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທາປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາ ສາສນປ຺ປເວສນສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສງ຺ຄຫໂກ ມຫາຂນ຺ຘໂກ ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເກນາຕິ ເຈ? ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ. ຠຄວຕາ ປນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຖາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ. ເຖຣາ ປນ ຕໍ ຕໍ ປໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມານຊາຕິເກ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ເສສານໍ ປໂຍຊນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.
ຂນ຺ຘໂກວິທາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາຄຣາສຏ຺ເຐນ ເນສໍ ຂນ຺ຘຕ຺ຖໂກວິທາ, ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາປາຣປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານໍ ປທານໍ ສໍວຓ຺ຓນາ. ກສ຺ມາ ປເນວໍ ວິເສສິຕນ຺ຕິ? ຕໂຕ ເສສຠາຄາ ຍຸຕ຺ຕາ. ມາຕິກາຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓມ຺ເປຕ຺ຖ ປທຠາຊນິຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຍຫິ ອຕ຺ຖາ ເຍສໍ ປທວິເສສານໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປກາສິຕາ, ເຕສໍ ເຕ ປທວິເສເສ ປຸນ ອິຘ ວເທຍ຺ຍາມ, ວຓ຺ຓນາຍ ປຣິໂຍສານໍ ກທາ ຠເວ ເຕ ເຕ ອຕ຺ເຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທເສນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຸຕ຺ຕານາ ເຈວ ຍາ ປາຬິ, ຕສ຺ສາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ກິນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ? ນ ຫິ ອຕ຺ຖາ ອຸຕ຺ຕານາຕິ ສມ຺ຠວຕິ. ອຘິປ຺ປາຍານຸສນ຺ຘີຫີຕິອາທິວຈເນຫິປິ ຕໍ ວຈນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຈ? ນ, ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ປທວິເສສານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ອນເປຕຕ຺ເຖນ, ອຠິຘານຕ຺ເຖນ ວາ ອຕ຺ໂຖປຈາເຣນ ວາ ອຕ຺ຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສໍວຓ຺ຓນານໂຍຕິ ສໍວຓ຺ຓນາ ນາມ ອວຸຕ຺ເຕສຸ ອຸຫາໂປຫກ຺ກມນິທສ຺ສນໂຕ ‘‘ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.
໑. ອຸຣຸເວລາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວາລິກຣາສິວເສນ ລທ຺ຘນາມໂກ ຄາໂມ, ຕສ຺ມາ ສມີປຕ຺ເຖ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ຕຖາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຕສ຺ມິໍ ວາລິກຣາສິມ຺ຫິ ວິຫຣຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ອຸຣຸເວລໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ເຍນ ອຸຣຸເວລເສນານິຄໂມ’’ຕິອາທິວຈນວິໂຣໂຘ ຈ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ມູລກາຣຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ນິຄມນວຈນໍ. ຕໍ ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຈ? ຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປທຕ຺ຖສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ‘‘ໂສ ປນ ຄາໂມ ຕທຸປຈາເຣນ ເອວໍ ນາມໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປນ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຖ ວາ ຍສ຺ສ ‘‘ອຸຣຸເວລາ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວາລິກຣາສິສ຺ສ, ຕສ຺ສ ສມີປຄາມສ຺ສປິ ນາມໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ນ ອິຘ ຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອາຫ ໂຄຈຣຄາມປໂຍຊນາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຠຄວາ ຕໍ ຄາມໍ ໂຄຈຣໍ ກຕ຺ວາ ຕທາ ຕຕ຺ຖ ວິຫາສິ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ວາລິກຣາສິສ຺ສ ສມີເປ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ວິຫາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ໂສ ເອວມາຫາຕິ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ ເອວມາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ຄາມໂຕ ທູຣຕເຣ ອຣຎ຺ເຎ ອຠິສມ຺ໂພຘິທີປເນນ ທຸຕິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານນິຍມໍ ຕີຫິ ປເທຫິ ອກາສິ ເຖໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ປທຕ຺ຕຍວຈນປໂຍຊນາຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ນທນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນທີ. ເນລຎ຺ຊລາຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລ-ກາຣສ຺ສ ຣ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເນຣຎ຺ຊຣາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກທ຺ທມເສວາລວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ນິທ຺ໂທສຊລາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນີລຊລາຍາຕິ ຕສ຺ສາ ນາມເມວ ວາ ເອຕໍ.
ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຠິສມ຺ໂພໂຘ. ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຠຄວໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄຎາຓໍ ໂຫຕິ ‘‘ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໒) ປຏິສມ຺ຠິທາວຈນໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕໍ ນາມກຣຓຠູຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຜລຎາຓມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ສມ຺ຠວຕິ, ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈານໍ ປນ ກຣຓໂຕ ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄຎາຓເມວ ເອຕ຺ຖ ໂພຘີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ ‘‘ຕຕິຍວິຊ຺ຊາຍ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍາ’’ຕິ ຕເທວ ທສ຺ສິຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ, ‘‘ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຘິປ຺ປາຍວເສນ ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໑) ວຸຕ຺ຕໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຎາຓສ຺ສປິ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ປາຬິຍໍ ຠຄວໂຕ ອາທິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍວຈນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານາຠາວາ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄຎາຓເມວ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນ ຠຄວາ ໂສຕາປນ຺ນາທິຠາວໍ ປຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕຕິ ສມຍນ຺ຕຣປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ຈຕູສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອາທິຕ຺ຕຍສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ຠເວນ ໂພຘິປຣິຍາຍສິທ຺ຘິໂຕ. ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລປິ ເສນາສນມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙ ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສ) ວຈນໂຕ ຜລເຫຕຸໂກ ຜລຊນໂກ ຣຸກ຺ໂຂ ຜລຣຸກ຺ໂຂຕິ ວິຍ ໂພຘິເຫຕຸຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ມາ ເກວລໍ ໂພຘີຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສປິ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ໂພຘີ’’ຕິ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຄ຺ໂຣຘາທິຣຸກ຺ຂໂຕ ອສ຺ສ ວິເສສນວຈນໍ ປນ ຕທຎ຺ຎໂພຘິມູລປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓຕ຺ຖໍ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ກຸສລມູລຕ຺ຕາ ໂພຘິ ຈ ຕໍ ມູລຎ຺ຈາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ລເຠຍ຺ຍ. ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ນິສີທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘທິວເສນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອກ-ສທ຺ໂທ ຕສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊານຸໂຍຄານຸຣູປສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ອິຣິຍາປເຖນ ອນນ຺ຕຣິຍຠາວໍ ອຖສ຺ສ ອໂກປິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ຕິຍໍ ວາ ສຸຂນ຺ຕິ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ວິມຸຕ຺ຕິ ເອວ ອນຸຊງ຺ຆນຏ຺ເຐນ ນິພ຺ພານສຸຂນ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ, ຕໍ ສມາປຊ຺ຊເນນ ປຏິສໍເວທີ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ເວເນຍ຺ຍກາລານຕິກ຺ກມນໂຕ ຕໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ ນິສີທິ, ນ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂສງ຺ເຄນ.
ອຖ ໂຂຕິ ອຘິກາຣນ຺ຕຣາຣມ຺ເຠ ນິປາຕທ຺ວຍໍ. ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທຍມາໂນ ນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ມນສາກາສິ, ກິນ຺ຕຸ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິເວຘວເສເນວ ສຸມນສິກຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິກຣຓໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ອສ຺ສາທຊນນໂຕ, ນ ອປຸພ຺ພນຍທສ຺ສນາຘິປ຺ປາຍໂຕ. ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕສພ຺ພຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ, ປຏິວິທ຺ຘສ຺ສ ວິສຍໂຕ ວາ ມນສິກຣຓໍ ປນ ວິຊິຕເທສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ວິຍ ຣຎ຺ໂຎ ອປຸພ຺ພໍ ປີຕິໍ ຊເນຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໗໓). ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ເຕນ ຕສ຺ສ ວິກປ຺ປນານຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ມນສາກາສີ’’ຕິ ເອກໂຕວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ອຘິປ຺ເປຕາ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ປຐມຠາວາຍ, ປຏິໂລມມນສິກຣຓໍ ປນ ອນຸໂລເມ ປຈ຺ຈຍານໍ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ຕຖາຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ. ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາຍ ເອວ ນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ, ນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ສາ ຈ ສງ຺ຂາຣາ ຜລນ຺ຕິ ທີປນໂຕ. ຕຖາ ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອນຸໂລມມນສິກຣຓໍ ກາຣຓນິໂຣຘາ ຜລນິໂຣຘສາຘນຕ຺ຖໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນຸຠາວໂຕ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ສິຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ອວິຊ຺ຊາທິນິໂຣຘມຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍໂຕ ຂຍໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອເວທີ’’ຕິ ວຈເນນ ອນຸໂລໂມ ນາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ສິທ຺ຘໍ. ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ອຸຠຍຕ຺ຖປິ ກິຈ຺ຈໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວິສຍໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ.
ຕຕ຺ຖາຫ – ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ປຏິໂລມໍ ມນສາກາສີ’’ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ຫິ ປຏິໂລມາປເທເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຠວິຕຸມຣຫຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ, ຕທຕ຺ຖຊານນໂຕ. ອນຸໂລມປຏິໂລມນ຺ຕິ ຫິ ຠາວນປຸໍສກໍ. ອນຸໂລມໂຕ, ປຏິໂລມໂຕ ຈ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ມນສາກາສີຕິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຏິໂລມປ຺ປສງ຺ຄາປຕ຺ຕິເຍວາປຊ຺ຊຕິ. ປຏິໂລເມ ຈ ປເນຕສ຺ມິໍ ອນຸກ຺ກມນິຍໂມ ອນຸໂລເມ ອນຸກ຺ກມນິຍມໂຕ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ປຏິໂລໂມ ນາມ ອປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຫິ ອິມິນາ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ, ປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຸປຄມເນນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຠິມຸຂຠາວທີປນໂຕ ອສມຸປ຺ປາໂທ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ອປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ເອວໍ ອຸຠຍປຏິກ຺ເຂເປນ ປນສ຺ສ ປຏິໂລມຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອເກ. ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອນຸໂລມຠາວນິຍມນໂຕ, ອຕ຺ຖາຕິສຍາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຕສ຺ສ ປຏິໂລໂມຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ຠຄວຕາ ປາຬິຍໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘໍ, ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຏິຄ຺ຄຫາຠາວວເສນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນນິໂຣຘຎ຺ຈ ທີເປຕິ. ທຸວິໂຘ ປາຬິຍໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຸປ຺ປາໂທ ນາມ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ນິພ຺ພານໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ນິໂຣຘມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕສ຺ສານຸຠາວທີປນາຘິປ຺ປາຍໂຕ. ວິທິຕເວລາຍນ຺ຕິ ມນສິກຕເວລາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ຎຖາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິທິຕປ຺ປສງ຺ຄໂຕ.
ຌາຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ຌາຍໂຕ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຈຕຸອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ມາ ວາ ປກາສນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສມຖາທິຍານິກວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານຄ຺ຄຫຓໍ. ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ກາມໍ ອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທທສ຺ສນາຘິກາເຣນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ໂຍ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາຕິ, ໂສ ສມຸທຍໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ລທ຺ຘິວເສນ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
໒. ‘‘ປຈ຺ຈຍກ຺ຂຍສ຺ສາ’’ຕິ ກິຈ຺ຈປຣິຍາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພານໍ, ຕທຸປນິສ຺ສຍນິພ຺ພານຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ. ກາມຎ຺ຈ ຕໍ ນ ເກວລໍ ປຈ຺ຈຍກ຺ຂຍມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນກ຺ຂຍມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ຍໂຕ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນິໂຣໂຘ ທສ຺ສິໂຕ, ຕຖາປິ ເຫຕຸນິໂຣຘາ ຜລນິໂຣໂຘຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຍກ຺ຂຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸສຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓໍ ປຐມຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍວິປລ຺ລາເສນ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
໓. ສມຸທຍນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທໂຍ ກິຈ຺ຈວເສນ, ນິໂຣໂຘ ອາຣມ຺ມຓກິຣິຍາຍ. ເອເຕນ ທ຺ວິປ຺ປກາຣາ ນິໂຣຘາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອນຸຠາວສ຺ສ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປລ຺ລງ຺ກາຠຸຊິຕຏ຺ຐານຎ຺ຈ ‘‘ປລ຺ລງ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ຜລາຘິຄມຏ຺ຐານໍ ‘‘ປລ຺ລງ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ອຊປາລກຖາວຓ຺ຓນາ
໔. ສມ຺ໂມທີຕິ ຫິຕກາມຕາຍ ຠຄວາ ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ເວເທຫິ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ ອນ຺ໂຕ ນາມ. ເວທານໍ ວາ ອນ຺ຕໍ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐເມນ ເວທນ຺ຕຄູ ຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ເອວ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ. ທຸຕິເຍນ ເວທນ຺ຕຄູ ຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ກິຎ຺ຈາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທານຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕປຏິເວຘາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຣິຫາໂຣ.
ອຊປາລກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ມຸຈລິນ຺ທກຖາວຓ຺ຓນາ
໕. ມຸຈລິນ຺ທວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວິເວກນ຺ຕິ ອຸປຘິວິເວກໍ. ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ ສຸຂໍ ໂລເກ’’ຕິ ອິມິນາ ປຐມມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕິ ເຕນ ສຕ຺ເຕສຸ ມາຣຓວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກພ຺ຍາປາທປ຺ປຫານສິທ຺ຘິໂຕ. ‘‘ປາຓຠູເຕສຸ ສໍຍໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸຕິຍມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຄ຺ຄີ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອວສິຏ຺ຐພ຺ຍາປາທຕນຸຕ຺ຕວເສນ ປາຓຠູເຕສຸ ສໍຍໂຕ ໂຫຕິ ວິຫິໍສາຘິປ຺ປາຍາຠາວໂຕ. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ມຄ຺ຄາ ອນຸກ຺ກເມນາປິ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.
ມຸຈລິນ຺ທກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຣາຊາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ
໖. ຣາຊາຍຕນໍ ປາຕລິ. ‘‘ຈຕຸທ຺ທິສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ກິຣສ຺ສ ທິນ຺ນານໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເລຂາປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ວາຓິຊາ ເທວຕາຍ ຄາຣວທສ຺ສເນນ ຠຄວໂຕ ຣູປກາຍທສ຺ສເນນ ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ສຣຓໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເທວຕາຍ ‘‘ຠຄວາ ຣາຊາຍຕນມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສາວກສງ຺ຆາຠາວໍ, ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສພ຺ຠາວຎ຺ຈ ຊານິໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊານນ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ຣາຊາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ພ຺ຣຫ຺ມຍາຈນກຖາວຓ຺ຓນາ
໗. ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ຘມ຺ໂມຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທໂສ. ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ທຸຣນຸໂພໂຘ. ສນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພຸໂຕ. ປຓີໂຕຕິ ອຕປ຺ປໂກ. ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕກ຺ກາວຈໂຣຕິ ຕກ຺ເກນ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ ໂອຄາຫິຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕິ, ຎາເຓເນວ ອວຈຣິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍຕິ ສມ຺ມາປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ເວທນີໂຍ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິພ຺ພານເມວ. ຕຎ຺ຫິ ຜລູປຈາເຣນ ເອກມ຺ປິ ສມານໍ ຕຖາ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຣາມາຕິ ປຊາ. ອນຸ ອນຸ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອນຈ຺ຉຣິຍາ. ເຕສໍ ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ສຸຕປຸພ຺ພານໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ອຘິຄຕປຸພ຺ພານໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຠຄວໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ສຸຂປ຺ປຏິປທາ, ຕຖາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິປທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກິຈ຺ເຉນ ເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປກາສິຕໍ ປກາສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸຠຍຖາປິ ປາໂຐ. ປເຣເຕຫິ ຍຸຕ຺ເຕຫິ. ຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ກາມຣາຄທິຏ຺ຐິຣາເຄຫິ ຣຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕນິຈ຺ຈາທິຄາຫກາ ນ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ.
໘. ສຫໍປຕິ ກິຣ ‘‘ນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠ ໂລໂກ’’ຕິ ອິມໍ ສທ຺ທໍ ຕຖາ ນິຈ຺ຉາເຣຕິ, ຍຖາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສຸຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ສນ຺ຕານານຸສຍິຕວເສນ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຣາຄາທິຣຊໍ ເອເຕສໍ, ເອວໍສຠາວາຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ອສ຺ສວນຕາຍ.
ສມເລຫິ ສຕ຺ຖາເຣຫິ. ອປາປຸເຣຕນ຺ຕິ ວິວຣ ເອຕໍ. ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວາ. ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍຈຕຸມຄ຺ຄຎາເຓຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ. ເສເລຕິ ສິລາມເຍ. ວິຄຕຣຊຕ຺ຕາ ສຸຂທສ຺ສນໂຍຄ຺ເຄ ອິໂຕ ຈ ເອຕ຺ໂຕ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາ ຐິໂຕ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ສມນ຺ຕໂຕ ຊນຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ. ຕ຺ວມ຺ປິ ສຸເມຘ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ຎ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄມາຍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ. ສພ຺ພກິເລສສງ຺ຄາມານໍ ວິຊິຕຕ຺ຕາ ວິຊິຕສງ຺ຄາມ. ຊາຕິກນ຺ຕາຣາທິນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ ເວເນຍ຺ຍຊນສຕ຺ຖວາຫນສມຕ຺ຖຕາຍ ສຕ຺ຖວາຫ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທອິຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອຓຓ.
໙. ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ຈ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ຈ. ອິເມສຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູ’’ຕິ ນາມໍ. ອຸປ຺ປລິນິຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລວເນ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄໂປສີນີຕິ ຍານິ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄາເນວ ໂປສິຍນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍານິ ອຸທກໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐິຕານິ, ຕານິ ສູຣິຍຣໍສິສມ຺ຜສ຺ສໍ ອາຄມຍມານານິ ຐິຕານິ ອຊ຺ຊ ປຸປ຺ຜນການິ. ຍານິ ສໂມທກໍ ຐິຕານິ, ຕານິ ສ຺ເວ ປຸປ຺ຜນການິ. ຍານິ ອຸທການຸຄ຺ຄຕານິ, ຕານິ ຕຕິຍທິວເສ ປຸປ຺ຜນການິ. ອຸທກາ ປນ ອນຸຄ຺ຄຕານິ ອຎ຺ຎານິປິ ສໂຣຄອຸປ຺ປລາທີນິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຍານິ ເນວ ປຸປ຺ຜິສ຺ສນ຺ຕິ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂາເນວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕານິ ປາຬິນາຣຸຬ຺ຫານິ, ອາຫຣິຕ຺ວາ ປນ ທີເປຕພ຺ພານິ. ເອເຕຫິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ເນຍ຺ໂຍ ປທປຣໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປຈ຺ຈຠາສີຕິ ປຕິ ອຠາສິ.
ອປາຣຸຕາຕິ ວິວຏາ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອຫຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓໍ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ອິມໍ ປຓີຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມໍ ກາຍວາຈາກິລມຖສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ນາຠາສິ.
ພ຺ຣຫ຺ມຍາຈນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍກຖາວຓ຺ຓນາ
໑໐. ອິທານິ ປນ ສພ຺ໂພ ຊໂນ ສທ຺ຘາຠາຊນໍ ອຸປເນຕຸ, ປູເຣສ຺ສາມິ ເນສໍ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິໂກຕິ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສຕ຺ຕາ ນິກ຺ກິເລສຊາຕິໂກ. ອາຊານິສ຺ສຕີຕິ ເຈ ນ ນິຏ຺ຐານມກໍສຸ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາ ເຕ ວິນຍກ຺ກມຎ຺ຎາ, ອຫໍ ເທເສຍ຺ຍໍ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ‘‘ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໑໑; ປາຣາ. ໒) ເອຕ຺ຖ ວິຍ ອຠູຕປຣິກປ຺ໂປ ກິເຣໂສ. ໂລເກ ຕສ຺ສ ອຘິມຸຕ຺ຕຠາວທີປນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ອິທໍ ວຈນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຕທຸປເທເສນ ອວິທິຕຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ສ ອນນ຺ເຕວາສິກຠາວທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ປເນຕ຺ຖ ປໂຍຊນານິ. ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຕສ຺ສ ມຣຓາຣມ຺ມຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕນ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ຕສ຺ສ ສຕິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຂິປ຺ປໍ ຊານນຠາວາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ປໂຣປເທສໂຕ ອຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ມຣຓສຈ຺ຉິກິຣິຍມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ. ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອເນກຎາຓສໂມຘານາຠາວໂຕ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ. ຈິຕ຺ຕປຸພ຺ພິກາ ຫິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ. ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ເອກໂຕ ຄຫເຓ ວິຣຸທ຺ຘກາລານໍ ເອກໂຕ ຊານນປ຺ປສງ຺ໂຄ. ຕໂຕ ເອກຎາຓສ຺ສ ວິຕຖຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂທໂສ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສ຺ສ ວິນາເນກຎາຓສໂມຘານໍ ອາປຊ຺ຊິຕຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓວນ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ເອວ ຠຄວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ສພ຺ພກາລໍ ເອກໂຕ. ອາຬາຣາທີນໍ ມຣຓາຊານນໂຕຕິ ເຈ? ນ, ຕສ຺ສ ຊານເນນ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຍທາຠາເວນ ຍທາຠາໂວ ຕພ຺ຠາເວນ ຕສ຺ສາຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ໂລເກ ສິທ຺ໂຘຕິ. ‘‘ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕສ຺ສ ມຣຓຊານນໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຠວໍ ມເຕເນວ ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ສິທ຺ຘໍ ນ ເທວຕາໂຣຈນໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຊານນໂຕຕິ ເຈ? ນ, ວິເສສໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ປຊານນໂຕ, ເທວຕາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂທສໂຕ ຈ. ນ ຫິ ໂສ ກສ຺ສຈິ ວຈເນນ ອຎ຺ຎາສີຕິ.
ອປິຈ ກິມິທໍ ຕຕ຺ຖ ຊານນໍ ນາມ ຕທາຣມ຺ມຓຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ໂລເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ສາຘິກາ ຫິ ມຍາ ເອກຎາຓກ຺ຂເຓ ສພ຺ພໍ ຎາຓໍ, ຕທຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຕທຎ຺ຎາຓານຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອປິຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ສພ຺ພຘມ຺ມວິສເຍ ຎາຓປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານສິທ຺ຘິ ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອວິສໂຍຕິ ເຈ? ນ, ເຫຕຸນິທສ຺ສນານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ອປິຈ ‘‘ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສສວຈນໍ ອຕ຺ຖິ. ເຍນ ເທວຕາໂຣຈນຸຕ຺ຕຣກາລເມວ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ອຸທປາທີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ວຈນປຸພ຺ພາປຣິຍຠາວມຕ຺ເຕນ ຕທຕ຺ຖປຸພ຺ພາປຣິຍຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍຸຕ຺ຕເມຕໍ. ອຠິໂທສກາລໍກໂຕຕິ ປຐມຍາເມ ກາລໍກໂຕ. ‘‘ມຊ຺ຌິມຍາເມ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖປິ ມຫາຊານິໂຍ. ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ, ເອກທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈ ປຕ຺ຕພ຺ພມຄ຺ຄຜລໂຕ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ ມຫຕີ ຊານິ ອສ຺ສາຕິ ມຫາຊານິ. ເຕສຸ ຫິ ທ຺ວີສຸ ອາຬາໂຣ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຸທໂກ ຠວຄ຺ເຄ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ, ນ ອິໂຕ ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ຈຸຕິຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກ, ອຎ຺ຎຖາ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄຕິ ອາຈຣິໂຍ.
ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກາເລ ສຸປິນປຏິຄ຺ຄາຫກາ ເຈວ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫກາ ຈ ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ເຕສຸ ຕໂຍ ທ຺ວິຘາ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ, ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ປຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ອຄາເຣ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ພຸທ຺ໂຘວ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓາວ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ປຸຣິມາ ຕໂຍ ຍຖາມນ຺ຕປາຣໍ ຄຕາ. ອິເມ ປນ ມນ຺ຕປາຣໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຸເຣຕຣເມວ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ອິເມ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ‘‘ພຫູປກາຣາ ໂຂ ເມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ກິໍ ອຸປກາຣການໍ ເອວ ເອສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອິຕເຣສໍ ນ ເທເສຕີຕິ? ໂນ ນ ເທເສຕິ. ອຸປກາຣານຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕເກເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ກຕຎ຺ຎຸກຕເວທິຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ, ກຕຎ຺ຎຸຕາທິປສໍສນຕ຺ຖໍ, ປເຣສຎ຺ຈ ກຕຎ຺ຎຸຠາວາທິນິໂຍຊນຕ຺ຖໍ, ຂິປ຺ປຊານນປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓຕ຺ຖໍ.
໑໑. ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິນ຺ຕິ ຄຍາຍ ຈ ໂພຘິຍາ ຈ ມຊ຺ເຌ ຕິຄາວຸຕນ຺ຕເຣ ຐາເນ. ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ຫິ ຄຍາ ຕີຓິ ຄາວຸຕານິ. ພາຣາຓສິນຄຣໍ ອຏ຺ຐາຣສ ໂຍຊນານິ. ອຸປໂກ ປນ ໂພຘິມຓ຺ຑສ຺ສ ຈ ຄຍາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ເທນ ປນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ອີທິເສສຸ ຈ ຐາເນສຸ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ເອກເມວ ອນ຺ຕຣາສທ຺ທໍ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ທຸຕິຍປເທປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອໂຍຊິຍມາເນ ປນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອິຘ ປນ ໂຍເຊຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.
ສພ຺ພາຠິຠູຕິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍຕິ ນິພ຺ພາເນ. ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ມຍ຺ຫໍ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ, ມມ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາເວ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂລເກ ຐາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ມມ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຫຎ຺ຉໍ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸປຏິລາຠາຍ ອມຕເຠຣິໍ ປຫຣິສ຺ສາມີຕິ ຄຈ຺ຉາມິ.
ອຣຫສິ ອນນ຺ຕຊິໂນ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖຸນາມໍ. ຫຸເປຍ຺ຍາສີຕິ ອາວຸໂສ ເອວມ຺ປິ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ປກ຺ກາມີຕິ ວງ຺ກຫາຣຊນປທໍ ນາມ ອຄມາສິ. ຠຄວາປິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ມິຄລຸທ຺ທກສ຺ສ ຘີຕຸຍາ ຈາປາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນາຄາມີ ອຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາລປິ. ໂສ ຈ ຕເຖວາຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວິເຫສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.
໑໒. ສຓ຺ຐເປສຸນ຺ຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸ. ປຘານວິພ຺ຠນ຺ໂຕຕິ ປຘານໂຕ ຠຏ຺ໂຐ ປຣິຫີໂນ. ‘‘ອຠິຊານາຖ ນຸ ຠາສິຕເມຕ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ວາຈໍ ຠາສິຕເມວ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອວຣູປໍ ກຎ຺ຈິ ວຈນເຠທໍ ອກາສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸສ຺ສູສິໍສູຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ໂສຕຸກາມາ ອເຫສຸໍ. ອຎ຺ຎາຕິ ອຎ຺ຎາຍ, ຊານິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໑໓. ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ? ຕໂຕປິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປຏິຊານນຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠິຠາຣິຍທຸລ຺ລຠຠາວທີປນຕ຺ຖໍ, ອກ຺ຂຣວິກ຺ເຂປນິວາຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວເມຕິ ອນ຺ຕທ຺ວຍວຈນໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຕທນ຺ໂຕຄຘຠາວໂຕ. ອປິຈ ໂຍຊນາວເສນ. ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາຕິ ຫິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສີສຠູຕາ ທ຺ເວ ກິເລສາ. ເຕ ຈ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕາ ນາມ. ເຕສຸ ຕຓ຺ຫາວເສນ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄໍ ຠຊນ຺ໂຕ ສມຖໍ ປຣິຫາເປຕິ ພາໂລ, ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາວເສນ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໍ ຠຊນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ອຸໂຠ ທ຺ເວ ອນ຺ເຕ ອປ຺ປຫາຍ ອມຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ. ອປິຈ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຫານທສ຺ສນເມຕໍ. ລີໂນ ຫິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ກາມສຸຂຎ຺ຈ ຠຊຕິ, ອິຕໂຣ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອຕ຺ຕກິລມຖໍ. ອຸໂຠປິ ເຕ ວີຣິຍສມຕາຍ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອນ຺ຕາ ນາມ. ອປິຈ ຕິສ຺ໂສ ສາສເນ ປຏິປທາ ວຸຕ຺ຕາ ອາຄາຬ຺ຫາ, ນິຊ຺ຌາມາ, ມຊ຺ຌິມາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອາຄາຬ຺ຫາ ‘‘ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ໂທໂສ’’ຕິ ເອວມາທິກາ. ນິຊ຺ຌາມາ ‘‘ອເຈລໂກ ໂຫຕິ, ມຸຕ຺ຕາຈາໂຣ’’ຕິ ເອວມາທິກາ, ມຊ຺ຌິມາ ‘‘ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວມາທິກາ. ຕຕ຺ຖ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ອາຄາຬ຺ຫາ ນາມ ປຏິປທາ ໂຫຕິ ສພ຺ພາກຸສລມູລຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ນິຊ຺ຌາມາ ນາມ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາປນໂຕ. ອຸໂຠເປເຕ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕາ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອິເມວ ສນ຺ຘາຍ ທ຺ເວເມຕິ. ກິມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິ ປພ຺ພຊິເຕ ເອວ ອຘິກໂຣຕິ, ນ ຄຫຏ຺ເຐຕິ? ປພ຺ພຊິຕານໍ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ສຸຂປຣິວຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາຍ, ຕທຘິກຕຕ຺ຕາ ຈ ປພ຺ພຊິຕາ ເອຕ຺ຖ ອຘິກຕາ, ນ ຄຫຏ຺ຐາ. ຍທິ ເອວໍ ກິມຕ຺ຖໍ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄມາຫ, ນນຸ ເຕ ປກຕິຍາປິ ກາມປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊິຕາຕິ? ນ, ເຕສໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ອິຘ ໂລເກ ກາເມນ ວິສຸທ຺ຘິມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ຕສ຺ເສວ ຕປສ຺ສ ຜເລນ ເປຈ຺ຈ ທິພ຺ເພ ກາເມ ອາສີສມານາ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນ຺ຕຕ຺ໂຖ ປນ ອິຘ ກຸຈ຺ຉິຕຏ຺ເຐນ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການໍ, ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອິຕິວຸ. ໙໑; ສໍ. ນິ. ໓.໘໐) ວິຍ.
ໂຍ ຈາຍໍ ກາເມສຸ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ທຸຕິໂຍ ກິເລສກາໂມ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຸຂເມຕ຺ຖ ກາມສຸຂໍ ນາມ. ເຕນ ວິປາກສຸຂສ຺ສ ນິຣວຊ຺ຊຠາວໍ ທີເປຕີຕິ. ອລ຺ລີຍນໍ ນາມ ຕທຠິນນ຺ທນາ. ອນຸໂຍໂຄ ນາມ ຠວນ຺ຕເຣ ຕທນຸໂຍຄປຕ຺ຖນາ. ຫານຠາຄິຍກຣຕ຺ຕາ ກຸສລປກ຺ຂສ຺ສ, ຫີນປຸຄ຺ຄລຠາວິຕຕ຺ຕາ, ຫີນຘາຕຸປຠວຕ຺ຕາ ຈ ລາມກຏ຺ເຐນ ຫີໂນ. ຄາມນິວາສິສຕ຺ຕຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຄມ຺ໂມ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ໂປຖຸຊ຺ຊນິໂກ. ອນຣິໂຍຕິ ອຣິຍານໍ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ອຣິຍຘມ຺ມປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ, ອນຣິຍກຣຕ຺ຕາ, ອນຣິຍຘມ຺ມຕ຺ຕາ, ອນຣິຍາຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຕ຺ຖສງ຺ຂາຕສໍສາຣຠຍາວຫຕ຺ຕາ, ອນຕ຺ຖຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຈ ອນຕ຺ຖສໍຫິໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ເກວລໍ ເຂທູປຄໂມ ອຕ຺ຕກິລມໂຖ ນາມ. ໂສ ທິຏ຺ຐິຄຕປຸພ຺ພກຕ຺ຕຕປານຸກ຺ກມກິຣິຍາວິເສສໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິວເສນ ອນຸໂຍໂຄ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ນາມ. ອຕ຺ຕວິໂຍຄວິຕ຺ຕາປຣິສ຺ສມຕ຺ຕາ, ອນຸປາຍປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ມິຄໂຍນິໂຄໂຍນິກຸກ຺ກຸຣໂຍນິສູກຣໂຍນີສຸ ປາຕາຍຕິ. ວິປຈ຺ຈມາໂນ ນຣກໍ ເນຕີຕິ ອນຕ຺ຖສໍຫິໂຕ. ເອເຕ ຕ຺ວາຕິ ເອເຕ ຕຸ. ຕຖາຄເຕນາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອວິຕຖາຄມນໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ມຍາ ປຣິວິຕກ຺ກິຕມຕ຺ເຕນ ວິຕກ຺ກິຕາ, ກິນ຺ຕຸ ມຍາ ຕຖາຄເຕເນວ ສຕາ ອຠິສມ຺ໂພຘິຎາເຓນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸກຣຓີຕິອາທີຫິ ປນ ຕເມວ ປຏິປທໍ ໂຖເມຕິ. ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຕຸຣສ຺ສ ວິຍ ‘‘ຈກ຺ຂຸກຣຓີ’’ຕິ ອິມິນາ ຎາຓຈກ຺ຂຸວິໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຎາຓກຣຓີຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຘກາຣວິຘມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສປຣິຬາຫປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ສຈ຺ຈປຏິເວຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ສຈ຺ຈປຏິວິຊ຺ຌນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ໂສປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸຍາຕິ ເອວໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ.
໑໔. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວິຍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ອກເຖຕ຺ວາ ປຐມເມວ ອເສວິຕພ຺ພມນ຺ຕທ຺ວຍໍ ວຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມປຏິປທໍ ເທເສສີຕິ? ອຕ຺ຕາທິມິຈ຺ຉາຠິມານນິວາຣຓຕ຺ຖໍ, ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິນິວາຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ອນ຺ຕທ຺ວຍວຊ຺ຊນໍ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິເສສາຘິຄມທີປນນເຍນ ອພາຫຸລ຺ລິກາທິຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ເຕສຎ຺ຈ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາທີປເນນ ຕຕ຺ຖ ອນຸໂຍຊນຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຉາ ສມ຺ມາປຏິປທໍ ເທເສສິ, ຕໂຕ ຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວິສຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣວເສນ ເທເສຕຸກາໂມ ‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ, ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິ. ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ ສຸຕ຺ຕານຸສນ຺ຘິປກອາສນຕ຺ຖໍ ອຍມນຸກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຏິປທໍ ສຸຕ຺ວາ ກິຣ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ອາຫ ‘‘ກຖໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕປຏິປທາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ອຍຎ຺ຫິ ປຏິປທາ ກິເລສານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ກິເລສານຎ຺ຈ ຍທິ ໂລຠໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຂຸປ຺ປິປາສານໍ ວິຍ, ຕທາເສວນາຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ຕທວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວາ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕທວຕ຺ຖຸວິປຣີຕກາຍກິລມຖາເສວນາຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ອຸໂຠເປຕາ ຠຄວຕາ ‘ອນ຺ຕາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ກຖໍ ປເນຕິສ຺ສາຍ ສມ຺ມາປຏິປທາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຠຄວາ ອາຫ ອນຸປາຍາເສວນໂຕ. ກຖນ຺ຕິ ເຈ? –
‘‘ສໍສາຣມູລໂຕ ຎາຓໍ, ຕຎ຺ຈ ຎາຓາ ປຫິຍ຺ຍຕິ;
ຊີວິເຕ ສຕິ ຕໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ຊີວິຕສາຘເນ.
‘‘ຕສ຺ມາ ຎາຓາຍ ເມຘາວີ, ຣກ຺ເຂ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນ;
ຎາຓສາຘນຠູຕຎ຺ຈ, ສີລຎ຺ຈ ປຣິປາລເຍ.
‘‘ຊີວິຕຎ຺ຈ ຍຖາ ໂລເກ, ຠິນ຺ເນ ກາເຍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;
ຕເຖວ ຠິນ຺ນສີລສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ຎາຓສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ.
‘‘ຕສ຺ມາ ອາຍຸຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ, ຎາຓຕ຺ຖໍ ຣກ຺ຂຕາ ສຕາ;
ເສວິຕພ຺ພາ ນ ກາມາປິ, ນາປິ ກາຍວິນາສນາ.
‘‘ກາເມສຸ ເຄຘມຸປຄມ຺ມ ຫິໂນ ຄມ຺ມຎ຺ຈ,
ອຈ຺ຈຸທ຺ຘໂນ ກິລມຖໍ ຄມຸເປຕິ ມູຬ຺ໂຫ;
ໂຍ ມຊ຺ຌິມໍ ປຏິປທໍ ປຣມໍ ອຸເປຕິ,
ໂສ ຂິປ຺ປເມວ ລຠເຕ ປຣມໍ ວິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ.
ສຸຕ຺ວາ ຕເທຕໍ ສຸຄຕສ຺ສ ວາກ຺ຍໍ,
ປຎ຺ຎໍ ມຸນີ ໂສ ສຸຕຊໍ ລຠິຕ຺ວາ;
ຈິນ຺ຕາມຍໍ ຎາຓ ປເວສມາໂນ,
ອຸຈ຺ຉິນ຺ທຍໍ ປຎ຺ຫມິມໍ ອປຸຈ຺ຉິ.
‘‘ນິພ຺ເພຘປທຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ໂຆຣໍ,
ຕປໍ ກຖມິວາຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ;
ພ຺ຣູຫິ ຕເທວ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຈຣ,
ວິຣາຄມຸປຍາຕິ ຈ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ;
ທສ຺ສເນເນວ ທຸກ຺ຂານຸຠວນາ,
ຕມ຺ຫິ ໂທສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.
ສຸຕ຺ວາວ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ມຸນິວຈນໍ,
ວຸຏ຺ຐາຍ ຫຏ຺ໂຐ ສຫສາ ອໂວຈ;
‘‘ອຸທາຫຣ ຕ຺ວໍ ຠຄວາ ມເມຕໍ,
ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ປສ຺ສຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ.
ຈິນ຺ຕາມຍິສ຺ສ ປຎ຺ຎາປຣິປຸຓ຺ຓາ ຠາວນາມຍິປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິ ຊານິຕພ຺ພາ ອິເມຫິ ອິຕິ ຠຄວາ ສຸຕ຺ຕມິທມາຫາຕິ ກິຣ. ກສ຺ມາ ຠຄວາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິມເມວ ສຈ຺ຈເທສນໍ ອວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄຕກ຺ກມມາຫາຕິ? ນາຫໍ ກສ຺ສຈິ ອາຄມໍ ເທເສມິ, ອປິຈ ໂຂ ສຍເມວ ເອວມຘິຄໂຕມ຺ຫີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ອິມິນາ ອິທໍ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ມຍາ ອາຬາຣໂຕ, ອຸທກໂຕ ວາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸໂຕ, ກິນ຺ຕຸ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສ຺ເວວ ຎາຓໍ ເມ ອຸທປາທີຕິ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ອານຸຠາວໍ ປກາເສຕິ. ອປິຈ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ວິນາປິ ປໂຣປເທເສນ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ກຖໍ ຕຸມ຺ເຫວ ມມາປເທເສນ ນ ປສ຺ສຖາຕິ.
໑໕. ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ປທານິ ຎາຓເວວຈນາເນວ. ຎາຓຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈານໍ ອາໂລຈນໂຕ ຈກ຺ຂຸຠູຕຕ຺ຖຊານນໂຕ ຎາຓໍ. ປກາເຣຫິ ຊານນໂຕ ປຎ຺ຎາ. ກິເລສວິທາຣຓໂຕ, ວິຊ຺ຊນໂຕ ຈ ວິຊ຺ຊາ. ສຈ຺ຈຈ຺ຉາທກຕມວິນາສນໂຕ, ເຕສໍ ຄຕິໂກຏິປກາສນໂຕ ອາໂລໂກຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐເມນ ປຣິວຏ຺ເຏນ ສຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ຐປນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸຕິເຍນ ເຕສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນປຎ຺ຎໍ, ຕຕິເຍນ ສຈ຺ເຈສຸ ຎາຓກິຈ຺ຈສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ.
໑໖. ຍາວກີວຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ຍາວອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິຕິ ຈິຕ຺ຕມໂນ’’ຕິອາທິ ວິຍ. ຣາຄາທີຫິ ອກຸປ຺ປຕາຍ ອກຸປ຺ປາ ວິມຸຕ຺ຕິ. ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ຘມ຺ມເທສນາ. ສາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ພ຺ຍາກຣຓໂຕ ປກາສນໂຕ ‘‘ເວຍ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຣຊໍ ວີຕມລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຣຊໍ ວິສມເຫຕຸວາທວິຄມໂຕ. ວີຕມລໍ ອເຫຕຸກວາທວິຄມໂຕ. ວິຣຊໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານໂຕ. ວີຕມລໍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານໂຕ. ວິຣຊໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໂຕ. ວີຕມລໍ ອນຸສຍປ຺ປຫານໂຕ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຊີໂວ ວາ ກາຣໂກ ວາ ເວທໂກ ວາຕິ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພນ຺ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈວເສນ ເອວ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.
໑໗. ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເທສນາຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈ ລພ຺ຠເຕວ. ເອຕ຺ຖ ກິມຕ຺ຖໍ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸນ຺ຕິ? ນານາທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຘກາຣວິຘມນໂຕ ລທ຺ຘາໂລກຕ຺ຕາ, ອປາຍຠຍສມຕິກ຺ກມນໂຕ ອສ຺ສາສໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເທວກາຍວິມານທສ຺ສນໂຕ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊຈລິຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເອວມາທີເນຕ຺ຖ ກາຣຓານິ ວທນ຺ຕິ. ປຖວິກມ຺ປນມຫາສທ຺ທປາຕຸຠາໂວ ຈ ຘມ຺ມຕາວເສເນວ ໂຫຕີຕິ ເອເກ. ເທວຕານໍ ກີຬິຕຸກາມຕາຍ ປຖວິກມ຺ໂປ. ພຫຸໂນ ເທວສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ນິປາຕໂຕ, ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠາຊາລວິສຊ຺ຊນໂຕ ຈາຕິ ເອກຈ຺ເຈ.
໑໘. ປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທາວິເສສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ຕສ຺ສ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕວຈນປຣິໂຍສານທສ຺ສໂນ. ຕທວສາໂນ ຫິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ. ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕຕິອາທິ ‘‘ເອຫີ’’ຕິ ອາມນ຺ຕນາຍ ປໂຍຊນທສ຺ສນວຈນໍ. ‘‘ເອຫິຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ ຈຣ…ເປ… ກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ຈ ອໂວຈາຕິ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອວສິຏ຺ຐໍ ມຄ຺ຄຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມຘິຄຈ຺ຉ. ກິມຕ຺ຖໍ? ສມ຺ມາທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອຫິຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອິມິນາ ຠຄວໂຕ ວຈເນນ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ກາຣຓູປຈາເຣນ ‘‘ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສາວ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຍາວຊີວໍ ອຸປສມ຺ປທາ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຕສ຺ສາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາທິນາ ວິຈ຺ເຉທາ ວາ ຕທຎ຺ຎາຍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ກິຈ຺ຈໍ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອິທມຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປທານໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸໂອວາທປຏິຄ຺ຄຫຓປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓຄຣຸຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຫຓູປສມ຺ປທານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ວິຈ຺ເຉໂທ ວາ ຕທຎ຺ຎູປສມ຺ປທາຍ ກິຈ຺ຈໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອິຕຣສ຺ສຕ຺ຖີຕິ. ນິກາຍນ຺ຕຣິກາ ປນາຫຸ ‘‘ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ນິຍາໂມກ຺ກນ຺ຕິສງ຺ຂາຕາຍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ທສວຄ຺ຄປຎ຺ຈວຄ຺ຄກຣຓີຍວເສນ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສວິໂຘປສມ຺ປທາ’’ຕິ. ກາ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸປສມ຺ປທາ ນາມາຕິ? ຕທຘິຄຕກິຣິຍາວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ອເສກ຺ຂາ ຕທຘິວາສນເຈຕນາຍ ປຣິຠາວິຕປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘິກາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕຕິ. ກາ ປເນຕ຺ຖ ປຣິຠາວນາ ນາມ? ຕພ຺ພິປກ຺ຂຘມ຺ມຊ຺ຌາຈາຣວິຣຸທ຺ຘຠາໂວ, ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ຕາຍ ປຣິຠາວນາຍ ວເສນ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ໂລເຠນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠພ຺ໂພ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕິປຏ຺ຐານານິ ຠາເວຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຫຸ ນິກາຍນ຺ຕຣິກາ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕຕິວເສນ ປຸພ຺ພາປຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຍາວ ອວິຈ຺ເຉໂທ, ຕາວ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຕໂຕ ຘມ຺ມນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ເຈ ວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ໂຍ ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ອເສກ຺ຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປາທາຍ ປຏິລາຠສມນ຺ນາຄໂມ ອຣິໂຍ ໂຫຕິ ວິປ຺ປຫີໂນຕິ ເອວມາທີນິ ໂນ ສຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ອສນ຺ຕຘມ຺ເມຫິ, ປຣສຕ຺ເຕຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄມໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ເນສໍ ປາປຸຓາຕິ. ກິໍກາຣຓໍ? ສຸຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ຣາຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໙໙-໒໐໐ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ວສິຠາໂວ ຕຕ຺ຖ ສມນ຺ນາຄຕສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສຫິເຕສຸ ຣຕເນສຸ ວສິຠາໂວ ກາມຈາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ເອຕ຺ຖ ວສິຠາໂວ ສມນ຺ນາຄມສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ, ຕໍ ຘມ຺ມນ຺ຕຣນ຺ຕິ. ກິເມຕ຺ຖ ວິເສສກາຣຓໍ? ນຕ຺ຖິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາວ ອຸປສມ຺ປທາ. ອຍເມວ ນໂຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີສຸປິ ເນຕພ຺ໂພ.
໑໙. ກິຎ຺ຈາປິ ວປ຺ປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປາຏິປທທິວເສ…ເປ… ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ນານາທິວເສສຸ ປາເຏກ຺ກໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ, ຕຖາປິ ໂອວາທສາມຎ຺ເຎນ ວປ຺ປຠທ຺ທິຍານໍ, ມຫານາມອສ຺ສຊີນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອກໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
໒໐. ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ກິມຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕວ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທີເປຕີຕິ? ເຕສໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລປິ ອິຕຣລກ຺ຂຓທ຺ວຍສ຺ສ ປາກຏຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ມນາປານໍ ກາມານໍ ອນິຈ຺ຈຕາທສ຺ສເນນ ສໍວິຄ຺ຄາ ປພ຺ພຊິໍສູຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຕາວ ເນສໍ ເອກເທເສນ ປາກຏໍ, ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໂຕ ກາຍິກທຸກ຺ຂໍ, ຕຎ຺ຈ ມານສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ມານສິກທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ປາກຏໍ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ທີເປຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕຎ຺ຈ ທີເປນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂເຓເນວ ທີເປຕຸໍ ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຫິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ? ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໂຕປິ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປາກຏຕ຺ຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕປ຺ປຣາຍຓຠາວໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກຏໍ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ຕາວ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກເຏນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທີເປຕ຺ວາ ປຸນ ຕເທວ ຕທຸຠເຍນາປິ ທີເປຕຸໍ ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ກລ຺ລໍ ນູຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ. ເອຕໍ ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາໂຫ. ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ມານຄ຺ຄາໂຫ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫ. ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາໂຫ ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕວເສນ, ມານຄ຺ຄາໂຫ ນວວິຘມານວເສນ, ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໕. ເຍນ ສມເຍນ ຠຄວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ປຎ຺ຈມິຍໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມິຍໍ ນາຬກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນາຬກປຏິປທໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠທ຺ທປທປຸຓ຺ຓມາຍໍ ຍສສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປກ຺ກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ອຸທິກ຺ຂນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫາສິ, ເຕນ ສມເຍນ ຍໂສ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທສງ຺ຂາໂຕ, ປຣິຊນສງ຺ຂາໂຕ ວາ ຍໂສ ວິເສສໂຕ ປວຑ຺ຒຕິ. ເຕນ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ເອວໍ ນາມມກໍສຸ. ‘‘ສຸຂຸມາໂລ’’ຕິອາທິ ກິມຕ຺ຖໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອຸປາລິຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ປຈ຺ຉິມຊນສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ສມຸສ຺ສາຫນຊນນຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມໂຠຄສມປ຺ປິຕານມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕເມສຸ ໂຠເຄສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນາປິ ອສຸຠນິມິຕ຺ເຕນ ວິຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາລາກາລໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ຕິຓໍ ວິຍ ປຫາຍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມນາ ອໂຫສິ, ກສ຺ສ ປນຎ຺ຎສ຺ສ ນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມງ຺ຄີຠູຕສ຺ສາຕິ ເຕຫິ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປຄຕສ຺ສ, ອວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທ຺ທາ ໂອກ຺ກມີຕິ ມນາເປສຸປິ ວິສເຍສຸ ປວຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ອຸປເນສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໂຍ ຈາຕິ ຕໂຍປິ ຍາເມ. ເຕນ ປຣິຊນສ຺ສ ວິກາຣທສ຺ສເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣຕ຺ຕິ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ກາເລ ສູຣິຍາຠາເວ, ຍາເມ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ. ຍາເມວິຘ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາເສ ຈ. ກຈ຺ເຉຕິ ກຈ຺ຉປສ຺ເສ. ກຓ຺ເຐຕິ ກຓ຺ຐສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ມຸທິງ຺ຄສ຺ສ ຫິ ອຸປຣິ ກຓ຺ຐໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍນ຺ຕິຍາ ກຓ຺ເຐ ມຸທິງ຺ຄໍ ອທ຺ທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຬມ຺ພຣນ຺ຕິ ປຓວໍ. ອຸຠໂຕມຸຂສ຺ສ ຕນຸກາ ທີຆາ. ວິຕ຺ຖິນ຺ນສມຕລສ຺ສ ວາທິຕສ຺ສ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວິປ຺ປລປນ຺ຕິໂຍຕິ ສຸປິນທສ຺ສນາທິວເສນ ອສມ຺ພນ຺ຘປລາປໍ ວິປ຺ປລປນ຺ຕິໂຍ. ສຸສານໍ ມຎ຺ເຎຕິ ສຸສານໍ ວິຍ ອທ຺ທສ ສກໍ ປຣິຊນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາທີນໂວຕິ ອສຸຠຠາໂວ. ນິພ຺ພິທາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາສງ຺ຂາຕາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມາຫິ ອິຕ຺ຖີຫິ ສຫ ນາຫໍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ທ຺ເວ ກິຣ ອາກາຣາ ຕສ຺ສ ປມາທສຸຕ຺ຕປຣິຊນທສ຺ສເນ ປາກຏາ ຊາຕາ ກິເລສານໍ ພລວຠາໂວ, ອສຸຠາກາຣສ຺ສ ອຕິໂອຬາຣິກຠາໂວ ຈ. ເອວໍ ສຕິ ໂອຬາຣິກຕເຣ ຈ ອສຸຠາກາເຣ ກິເລສວເສນາຍໍ ສພ຺ໂພປິ ໂລໂກ ເອຕ຺ຖ ປີຬິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ. ອໂຫ ກິເລສາ ພລວຕຣາຕິ ຫິ ປສ຺ສໂຕ ປສ຺ສໂຕ ຕສ຺ສ ທ຺ເວປິ ເຕ ອາກາຣາ ປາກຏາ ຊາຕາ, ເຍເນວມໂວຈາຕິ.
‘‘ສຸວຓ຺ຓປາທຸກາໂຍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນສ຺ສ ນິສ຺ສງ຺ຄຕາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐຄມນໍ ທີເປຕິ. ໂສ ຫິ ພລວສໍເວຄາຠິຕຸນ຺ນຫທຍຕ຺ຕາ ປຣິຊນສ຺ສ ປໂພເຘ ສຕິປິ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນນິວາຣຓສມຕ຺ຖຠາວໍ ອສຫມາໂນ ອຕ຺ຕານໍ ຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ອຄມາສິ. ອມນຸສ຺ສາຕິ ເທວຕາ. ຕາ ຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ສຸຄຕິປຏິເວຘຎາຓສຓ຺ຐານາທິຄຸຓສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ອມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນ ຫິ ອສມານຊາຕິກາ ຕິຣຈ຺ຉານາທໂຍ ‘‘ອພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອວສລາ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກິນ຺ຕຸ ຊາຕິສຠາຄຕາຍ ເອວ ວສລາທໂຍ ‘‘ອພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ມນຸສ຺ເສຫິ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສຠາຄຕາຍ ເທວຕາ ‘‘ອມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎຖາ ມນຸສ຺ສາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ‘‘ອມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ.
໒໖. ວນຄຫນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸມຸຕ຺ໂຕຫໍ ນຄຣໂຕ’’ຕິ ປມຸທິຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຸທາເນສິ. ອິທໍ ໂຂ ຍສາຕິ ຠຄວາ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຎ຺ຫິ ຕຓ຺ຫາທິກິເລເສຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ, ອນຸປສຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ທສ຺ສນມຕ຺ເຕນາປິ ອສ຺ສາທຊນນໂຕ. ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ເຍນ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອິຘ ນິສິນ຺ນມຕ຺ໂຕວ ຕ຺ວໍ ອຘິຄມິສ຺ສສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິຣາຕິ ອສ຺ສທ຺ເຘຍ຺ຍອພ຺ຍຕ຺ຕິປຣິຫາເສສຸ ນິປາໂຕ, ອິຘ ອພ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ. ສຸວຓ຺ຓປາທຸກາໂຍ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາຕິ ຈ ສຸວຓ຺ຓປາທຸກາຫິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ. ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຎ຺ຎໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ອກຕ຺ວາ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ສຸປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕາ, ປຏິເວຘກ຺ຂຓານຕິກ຺ກມນຕ຺ຖໍ ອນຸປທ຺ທຸຕານຸປສຏ຺ຐຕານໍ ປາປກຘມ຺ມເທສນາຠິມຸຂຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ອຈິຣາຄມນທສ຺ສນໂຕ ຈ. ກິມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ສໍວິຄ຺ຄຫທຍສ຺ສ ຠວໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມສ຺ສ ຠວາຠວູປາຍານິສໍສກຖໍ ປຐມເມວ ກເຖສີຕິ? ສພ຺ພຠວາທີນວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ໂສ ຫິ ມນຸສ຺ສໂລກສ຺ເສວ ອຸປທ຺ທຸຕອຸປສຏ຺ຐຠາວໍ ອທ຺ທສ, ນ ສຄ຺ຄານນ຺ຕິ ກທາຈິ ສຄ຺ຄໂລກໍ ສຸຂໂຕ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂສຎ຺ເຎນ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເປເສຍ຺ຍາຕິ ສຄ຺ຄານມ຺ປິ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕຸກາມຕາຍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ອາຣຠິ. ເອຕ຺ຖ ທານໍ, ທານານິສໍສໍ, ສີລານິສໍສຎ຺ຈ ກເຖນ຺ໂຕ ທານສີລກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ. ສຄ຺ຄວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສຄ຺ຄກຖໍ ກເຖຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມານໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ, ອປສາທຕໍ, ມຫາທີນວຕຎ຺ຈ ກເຖນ຺ໂຕ ກາມານໍ ອາທີນວໍ, ໂອກາຣໍ, ສໍກິເລສຎ຺ຈ ປກາເສຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຕທຠາວໂຕ ຈ ຕໍນິສ຺ສຣຓໂຕ ຈ ຕພ຺ພິປຣີຕໍ ອານິສໍສໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂອກາຣນ຺ຕິ ອວກາຣໍ ລາມກຠາວໍ. ສໍກິເລສນ຺ຕິ ສໍກິລິສ຺ສນໍ ພາຘນໍ ອຸປຕາປນໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ທິຏ຺ຐິໂຍຄວິຈິກິຈ຺ຉາໂຍຄານໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ວິຫຕຕ຺ຕາ. ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສມາໂຍເຄນ, ວິຫິໍສາສາຣມ຺ຠາທິກິເລສປເວສໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕມຸທຸຕາທິກຸສລຘມ຺ມປ຺ປເວສນໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ສຫຊາຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸໍ ກໂຣຕິ. ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ວິເສສໂຕ ນີວຣຓວິປກ຺ຂຠູຕນ຺ຕິ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ຖິນມິທ຺ຘສງ຺ຂາຕລີນຠາວວິປກ຺ຂນ຺ຕິ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ປສາທລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ສາມຸກ຺ກໍສິກາຕິ ເອຕໍ ວິສຍວເສນ ເທສນໍ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ປກາເສຕິ. ສຈ຺ຈານິ ຫິ ສາມຸກ຺ກໍສິກເທສນາຍ ວິສຍານິ. ອຎ຺ຎຖາ ທຸກ຺ຂາທີນິ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ ຕສ຺ສ ວິຠາວເນ ສຈ຺ຈານໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ.
໒໗. ຈຕຸທ຺ທິສາຕິ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ. ອຠິສງ຺ຂເຣສີຕິ ອຠິສງ຺ຂຣິ. ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຈ? ອຸຠິນ຺ນໍ ປຏິລຠິຕພ຺ພວິເສສນ຺ຕຣາຍນິເສຘນຕ຺ຖໍ. ຍທິ ໂສ ປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸປຏິລາໂຠ ອຣຫຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສປິ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸປຏິລາໂຠ ນ ສິຍາ. ທິຏ຺ຐສຈ຺ໂຈປິ ‘‘ເທຫິ ເຕ ມາຕຸຍາ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ກິມຎ຺ຎໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ຍໂສປິ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫາປິ ສມາໂນ ສຍໍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ກິມຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐເຫຍ຺ຍ.
໒໘. ອຸໂຠຫິປິ ປຕ຺ຕພ຺ພວິເສສໂກຏິຍາ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຄວາ ປຸນ ຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠສິ. ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິກຠູໂຕຕິ ຕສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນກາລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫິ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນາຣຫຕ຺ຕາ ອຄາຣິຍຠູໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ອປພ຺ພຊິໂຕ. ສມ຺ປຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອຄາຣມຊ຺ຌວສນສ຺ສ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອຄາຣິໂກ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຍສ຺ສ ທິຏ຺ໂຐຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເຍນ ທິຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິກຠູໂຕ’’ຕິ ວຈເນນ ລທ຺ຘນຍຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉາ ຄຫປຕິ ຄິຫິເວສຘາຣິເມວ ຍສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍເສນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉາສມເຓນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣ ປຣິປູເຣຫິ ຕາວ, ຍາວ ສມ຺ມາທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາ, ຍາວ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ລິງ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ໂປຣາຓາ, ຕຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ. ລິງ຺ຄມຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ‘‘ລເຠຍ຺ຍາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.
ກິມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ຍສສ຺ສ ມາຕຸ, ປຊາປຕິຍາ ຈ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາວ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີຕິ? ຍສສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ໂສກສລ຺ລສມປ຺ປິຕຕ຺ຕາ ທານຎ຺ຈ ໂສມນສ຺ສິກຈິຕ຺ເຕນ ນ ທເທຍ຺ຍຸໍ, ສຕ຺ຖຣິ ຈ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິເວຘມ຺ປິ ນ ລເຠຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຠຄວາ ປຐມໍ ຕາວ ຕາ ວິຄຕໂສກສລ຺ລຫທຍາໂຍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ອກາສິ.
໓໐. ເສຏ຺ຐານຸເສຏ຺ຐີນນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກມເສຏ຺ຐີນນ຺ຕິ ໂປຣາຓາ. ‘‘ເສຏ຺ຐິໂນ ຈານຸເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ຍານິ ກຸລານິ, ຕານິ ເສຏ຺ຐານຸເສຏ຺ຐານິ ກຸລານິ, ເຕສໍ ເສຏ຺ຐານຸເສຏ຺ຐີນໍ ກຸລານ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຘມ຺ມວິນໂຍຕິ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປາວຈນນ຺ຕິ ອິຘ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ອຖ ວາ ຘມ຺ເມນ ວິນໂຍ, ນ ທຓ຺ຑສຕ຺ເຖຫີຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຘມ຺ມາຍ ວິນໂຍ, ນ ຫິໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ວາ ຘມ຺ມໂຕ ວິນໂຍ, ນາຘມ຺ມໂຕຕິ ວາ ຘມ຺ໂມ ວິນໂຍ, ນາຘມ຺ໂມຕິ ວາ ຘມ຺ມານໍ ວິນໂຍ, ນ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ວາ ຘມ຺ມກາຍຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມສາມິຕ຺ຕາ ວາ ຘມ຺ໂມ ຠຄວາ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວິນໂຍ, ນ ຕກ຺ກິການນ຺ຕິ ວາ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ສມານາຘິກຣຓວເສນ ວາ ຘມ຺ມວິນໂຍ ນີລຸປ຺ປລໍ ວິຍ, ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈາຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ ຜລາຜລໍ ວິຍ ນປຸໍສກມິຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄາປເທສໂຕ ອສ຺ສ ລິງ຺ຄຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ, ຍສ຺ສ ວາ ຘມ຺ໂມ ວິນໂຍ, ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ ເສຕປໂຏ ປຸຣິໂສ ວິຍ, ຘມ຺ເມນ ຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິນໂຍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ອສ຺ສຣໂຖ ວິຍາຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.
໓໔. ‘‘ຂຓ຺ຑສີມໍ ເນຕ຺ວາ’’ຕິ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາໂຣຈນປຏິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ‘‘ສຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອຕສ຺ສ ເກເສ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍປກາສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຈ ເກສມສ຺ສຸໂອໂຣປນາທີນິ ອກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊຕ຺ຖໍ ສຣຓານິ ເທຕິ, ນ ຣຸຫຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ຣຸຫຕິ ອຸປສມ຺ປທາ. ອປ຺ປຕ຺ຕຈີວຣານໍ ອຸປສມ຺ປທາສິທ຺ຘິທສ຺ສນໂຕ, ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ເຈຕໍ ຍຸຊ຺ຊເຕວາຕິ ເອເກ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –
‘‘ສລິງ຺ຄສ຺ເສວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ວິລິງ຺ຄສ຺ສາປິ ເຈຕຣາ;
ອເປຕປຸພ຺ພເວສສ຺ສ, ຕໍ ທ຺ວຍໍ ອິຕິ ຈາປເຣ’’ຕິ.
ຠິກ຺ຂຸນາ ຫິ ສຫຕ຺ເຖນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ທິນ຺ນເມວ ກາສາວໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປນ ສນ຺ເຕສ຺ເວວ ກາສາເວສຸ, ນາສນ຺ເຕສຸ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ…ເປ…ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ທິນ຺ເນຫິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ອນຸຊານາມິ ເກວເລຫີຕິ ອຘິປ຺ປາຍທສ຺ສນໂຕ –
ອາທິນ຺ນປຸພ຺ພລິງ຺ຄສ຺ສ, ນຄ຺ຄສ຺ສາປິ ທ຺ວຍໍ ຠເວ;
ເນຕຣສ຺ສາຕິ ໂນ ຂນ຺ຕິ, ສພ຺ພປາຐານຸໂລມໂຕຕິ. –
ອາຈຣິໂຍ. ອາຈຣິເຍນ ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ຣຸຫຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທປິ ຕເຖວ ລິຂິຕໍ. ອຸຣາທີນິ ຐານານິ ນາມ. ສໍວຸຕາທີນິ ກຣຓານິ ນາມ. ‘‘ອນຸນາສິກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເອກສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ທານກາເລ ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາເນປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອວ ວິຈ຺ເຉໂທ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອນຸນາສິກນ຺ເຕ ທິຍ຺ຍມາເນ ຂລິຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ມກາເຣນ ມິສ຺ສີຠູເຕ ເຂຕ຺ເຕ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ວຈນກາເລ ປນ ອນຸນາສິກຏ຺ຐາເນ ວິຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ‘‘ເອວໍ ກມ຺ມວາຈາຍມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິຍາວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາເຖໂຣ ປຕິຕທນ຺ຕາທິກາຣຓຕາຍ ອຈຕຸຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ, ພ຺ຍຕ຺ຕສາມເຓໂຣ ສມີເປ ຐິໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ວທາເປຕິ. ມຫາເຖເຣນ ອວຸຕ຺ຕໍ ວທາເປຕີຕິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກມ຺ມວາຈາຍ ອິຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຈ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ. ນ ນານາສີມປວຕ຺ຕກມ຺ມວາຈາສາມຎ຺ຎນເຍນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຖ ເຖເຣນ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ສາມເຓໂຣ ສຍໍ ວຕ຺ວາ ວທາເປຕິ, ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິ ເອວ ໂຫຕິ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອສາຘາຣເຓ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິພ຺ພານໍ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເສກ຺ຂຘມ຺ມໍ, ອເສກ຺ຂຘມ຺ມຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎຖາ ສຣຓຕ຺ຕຍສງ຺ກຣໂທໂສ. ສພ຺ພມສ຺ສ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ທສສິກ຺ຂາປທວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປຣາມາສາປຣາມາສາທິ. ‘‘ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເສຂິຍອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທິອາຠິສມາຈາຣິກສີລມເນນ ປູເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈາຣິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຣເຓ ວາຣິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣເຓ ທຓ຺ຑກມ຺ມາຣໂຫ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ.
ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ທຸຕິຍມາຣກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໕. ‘‘ເຕນ ເຫຕຸນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປາຬິຍໍ ‘‘ໂຍນິໂສມນສິກາຣາສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິ ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ທຸຕິຍມາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອຸຣຸເວລປາຏິຫາຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ
໓໗-໘. ວເສຍ຺ຍາມາຕິ ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຈ ອຫຎ຺ຈ ວເສຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ປິຍວຈເນນ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣ. ເຕຊສາ ເຕຊນ຺ຕິ ອານຸຠາເວນ ອານຸຠາວໍ. ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ວາ ເຕໂຊຘາຕຸໍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສໂຊຕິຠູຕານນ຺ຕິ ອນາທຣຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ຠາວສຕ຺ຕມີອຕ຺ເຖ ວາ. ອຄ຺ຍາຄາຣເມວ ອາທິຕ຺ຕໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ວສນໂກ ສຕ຺ຕຊາຕິໂກ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ອິທ຺ຘິວິສໂຍ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອຄ຺ຍາຄາຣມ຺ປິ ອນາທິຕ຺ຕໍ ນາຘິຏ຺ຐາສີຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທາຠາວສ຺ສ ອນຕິວິມ຺ຫາທິຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ກິມຕ຺ຖໍ ປຣສນ຺ຕກໍ ມຫາສມ຺ຠາຣປວຕ຺ຕໍ ຕໍ ວິນາເສຕີຕິ? ປຸນ ຍຖາໂປຣາຓໍ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ກຕ຺ຕຸກາມຕາຘິປ຺ປາຍໂຕ. ປຣິຍາທິນ຺ໂນຕິ ຂຍໍ ນີໂຕ. ເຕຊສາ ເຕຊນ຺ຕິ ອານຸຠາເວນ ອານຸຠາວໍ. ອຄ຺ຍາຄາຣສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕໂຣ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ມກ຺ຂໍ ອສຫມາໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕິວິຍ ສເມຕິ. ອິທ຺ຘານຸຠາວມກ຺ຂນຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ມກ຺ໂຂ ນາມ. ປຕ຺ເຕນາຕິ ປທຸມປຕ຺ເຕນາຕິປິ ໂປຣາຓາ. ປທຸມິນິສຓ຺ເຑ ຐິໂຕ ຫິ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ອໂຫສີຕິ ເຕສໍ ມຕິ.
໓໙. ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອນຸມຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠີໂຕ ນິພ຺ຠໂຍ. ກສ຺ມາ? ຍໂຕ ໂສ ມຄ຺ເຄນ ຠຍມຕີໂຕ. ‘‘ສຸມນມນໂສຕິ ສຸນ຺ທຣຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕມໂນ. ສຸມໂນ ເອວ ວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ເຕໂຊວາຕິ ອຄ຺ຄິ ວິຍ. ຘາຕຸກຸສໂລຕິ ເຕໂຊຘາຕຸມ຺ຫິ ກຸສໂລ. ‘‘ພ຺ຍວຫິຕາ ເຈ’’ຕິ ສທ຺ທລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ຈ ອຸປສຄ຺ໂຄ. ເຕໂຊຘາຕຸສມາປຕ຺ຕີສຸ ກຸສໂລ ອິຈ຺ເຈວຕ຺ໂຖ. ອຸທິຈ຺ຉເຣຕິ ອຸລ຺ໂລເກສຸໍ. ‘‘ສໍປຣິວາເຣສຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ອິຕິ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຕາຕິ ສມາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາຬກາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກິເຣຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອີສກມ຺ປິ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກຕ຺ວາ ອຸປສມານຸຣູປໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ອເນກວຓ຺ຓາ ອຈ຺ຈິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນີລາ ອຖ ໂລຫິຕິກາ’’ຕິອາທິມາຫ.
໔໐. ຈຕຸທ຺ທິສາຕິ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ.
໔໔. ປໍສຸກູລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຣິເຍສມານສ຺ສ ປຏິລາຠວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕປາຏິຫີຣທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຈ ສາ ປຣິເຍສນາ. ສາ ອຍໍ ສາຍໍ. ຕາ ອິມາ ຕຍິມາ. ທ຺ເວ ເອກໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ອາຍາມິ ອຫໍ ອາຍມຫໍ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ. ຍຖາ ມຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ມຍໍ.
໕໐-໕໑. ອຸທກວາຫໂກຕິ ອຸທໂກໂຆ. ອຸທກໂສໂຕຕິ ໂປຣາຓາ. ‘‘ຍາຍ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາປຏິປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຣປຏິກາຕິ ຈິຣປຠຸຕິ, ນາຄທມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈິຣປຏິກາ. ‘‘ຈິຣປຏິສງ຺ຂາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເກສມິສ຺ສນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກສາທໂຍວ ເກສມິສ຺ສາຕິ ໂປຣາຓາ. ຂາຣິກາຊມິສ຺ສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂາຣີ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕາປສປຣິກ຺ຂາໂຣ. ຊຏິເລ ປາເຫສີຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຕາປເສ ປາເຫສິ. ‘‘ໂສຬສາຕິເຣກອຑ຺ຒອຸຑ຺ຒານິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
໕໔. ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ເຕ ກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ຠຄວາ ເຕສໍ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍ-ມຠາສິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໘). ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອາທິຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂາທິ ຣາຄຄ຺ຄິນາ, ເອກຈ຺ຈໍ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທຍິຕາທິເກເນວ, ເອກຈ຺ຈໍ ອຠິຠູຕຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂາທິ ເອວ ຊາຕິອາທິນາ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ, ຕເທວ ໂສກາທິນາຕິ ຍຖາສມ຺ຠວເມຕ຺ຖ ອາທິຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓເມເວກໍ ປາກຏໍ, ຕທນຸສາເຣນ ປນ ອິຕຣໍ ລກ຺ຂຓທ຺ວຍມ຺ປິ ເຕຫິ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂາກາຣສ຺ສ ອິຕຣາກາຣທີປນໂຕ. ສນ຺ຕສຸຂຕຓ຺ຫາຠິນິວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປເນສໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ເທສນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ອຸຣຸເວລປາຏິຫາຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ພິມ຺ພິສາຣສມາຄມກຖາວຓ຺ຓນາ
໕໕-໗. ວຕ຺ຖຸກາມຠູຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ກາມິຕ຺ຖິໂຍ. ທຸຕິຍາທໂຍ ອສ຺ສາສກາ. ຍສ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ເອວ ຠຄວຕິ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ໂລເກ ປຐມເມວ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເວເທສຸ ສຫສ຺ສຕ຺ຕຍມຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາເຈນ຺ຕິ, ຠຄວໂຕ ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ພຸທ຺ຘກຖາ ລກ຺ຂຓຎ຺ຎູຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ປຕ຺ຖຏາ ໂລເກ, ຕສ຺ມາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ‘‘ຕມທ຺ທສ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ປາສາທສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິອາທິຄາຖາຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ເອວ ອຠິສິຕ຺ຕຕາ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ສິທ຺ຘາ.
໕໘. ອິຘາວຸໂສ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ເອກາຣກ຺ໂຂ ຈຕຸຣາປສ຺ເສໂນ ປຓຸນ຺ນປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສຸວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຎຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໘, ໓໖໐; ອ. ນິ. ໑໐.໑໙) ທສ ອຣິຍວາສາ ນາມ. ຣູປາຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຏ຺ຐ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕີຕິປິ ໂປຣາຓາ. ຕຕ຺ຖ ນີວຣຓາ ປຎ຺ຈງ຺ຄາ ຈ. ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ຉຬງ຺ຄາ. ສຕາຣກ຺ເຂນ ເອກາຣກ຺ຂາ. ສງ຺ຂາຍ ເອກໍ ປຏິເສວຕິ, ອຘິວາເສຕິ, ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂາຍ ເອກໍ ວິໂນເທຕີຕິ ອຍໍ ຈຕຸຣາປສ຺ເສໂນ. ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸຖຸປຈ຺ເຈກສຈ຺ຈານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຫີນານິ, ເອວໍ ປຓຸນ຺ນປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ. ກາເມສນາ ຠເວສນາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ, ເອວໍ ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ. ກາມພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ໂປ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ, ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ເອວໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຣາໂຄ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ…ເປ… ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມຕິ ປຊານາຕິ, ໂທໂສ, ໂມໂຫ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມຕິ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຎຕິ.
‘‘ຐານາຐານໍ ວິປາກຎ຺ຈ, ຎາຓໍ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິໍ;
ອເນກຘາຕຸໂຍ ໂລກໍ, ອຘິມຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປາຓິນໍ.
‘‘ຊານາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ, ປໂຣປຣິຍຕໍ ມຸນິ;
ຌານາທິສໍກິເລສາທິ-ຎາຓໍ ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍໍ ຕຖາ’’ຕິ. –
ອິມານິ ທສ ພລານິ. ອເສກ຺ຂງ຺ຄານິ ນາມ ອເສກ຺ຂາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ອເສກ຺ຂວິມຸຕ຺ຕິ ອເສກ຺ຂວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທສມໍ ອເສກ຺ຂໍ. ເອເຕຫິ ທສຫິ ຈຸເປໂຕ ປາຣມີຫີຕິ ໂປຣາຓາ.
ພິມ຺ພິສາຣສມາຄມກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ
໖໐. ກິໍ ກາຫສີຕິ ກິໍ ກາຫຕິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣຕິ, ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິປາເທນ຺ໂຕຕິ ນິຄເມນ຺ໂຕ. ‘‘ປຈ຺ຈພ຺ຍຖາ, ປຈ຺ຈພ຺ຍຖ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ກປ຺ປນຫຸເຕຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ທສການໍ ສຕໍ ສຫສ຺ສໍ, ສຫສ຺ສານໍ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ສຕສຫສ຺ສານໍ ສຕໍ ໂກຏິ, ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ສຕໍ ປໂກຏິ, ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ສຕໍ ໂກຏິປໂກຏິ, ໂກຏິປໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ສຕໍ ນຫຸຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກປ຺ປນຫຸເຕຫີຕິ ເອວມນຸສາຣໂຕ ອພ຺ຠຕີຕໍ ນາມາຕິ ຂນ຺ຘກຠາຓການໍ ປາໂຐຕິ.
໖໓. ‘‘ກຸລຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ ປາໂຐ, ກຸລຸປຈ຺ເຉທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຘມ຺ເມນ ກິຣ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ນຍນ຺ຕິ, ນາຘມ຺ເມນາ’’ຕິ ນ ປຸນ ໂຈເທສຸນ຺ຕິ ເອວໍ ປາຐເສເສນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ.
ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຖໂຣ ນິທານໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –
‘‘ຍໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ເອຕ຺ຖ ມູລ-
ຄນ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘິກ຺ກມທສ຺ສເນນ;
ນິທານນິຏ຺ຐານມກໍສຸ ຘມ຺ມ-
ສງ຺ຄາຫກາ ເຕ ວິນຍກ຺ກມຎ຺ຎູ.
‘‘ນິທານລີນຕ຺ຖປທານເມວ,
ນິທານິຏ຺ຐານມິທໍ ວິທິຕ຺ວາ;
ອິໂຕ ປຣໍ ເຈ ວິນຍຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕ-
ປທານິ ວີມໍສນເມວ ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.
ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ
໖໔. ພຸທ຺ຘຸປຊ຺ຌາຍການໍ ອິຕເຣສໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ນິວາສນປາຣຸປນກປ຺ປໂຕ ເນສໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ທຸປ຺ປາຣຸຕາ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕິ, ອປິຈ ມນຸສ຺ສານໍ ຠຸຎ຺ຊມານານໍ ອຸປຣີຕິອາທິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ປິປາສາສຫນໂຕ, ອິຕເຣສໍ ອາກປ຺ປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ.
໖໕. ເກນ ໂກ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ? ‘‘ຕທາ ໂສ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາຊິໂຕ, ເອຕຣຫິ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຈ ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ເກຫິຈິ ລິຂິຕໍ. ຕໍ ເຕ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ‘ສາຫູ’ຕິອາທິນາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’ຕິ ວຈນໍ ເກວລໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຈິຓ຺ຓເມວ, ນ ກຕ຺ຖຈິ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ວິນາປິ ເຕນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາຫູຕິ ສາຘູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລຫູຕິ ລຫຸ, ຕ຺ວໍ ມມ ນ ຠາຣິໂຍສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອປາຍິກນ຺ຕິ ອຸປາຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ຕ຺ວໍ ເມ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠາໂຣ ຊາໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອນຸຣູປໍ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໖໖. ຕາທິສເມວ ມຸຂໂຘວໂນທກໍ ອຸຕຸມ຺ຫິ ເອກສຠາເຄຕິ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນ-ກາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເຕນ ‘‘ນາຕິທູເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນ-ກາເຣນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕີຕິ ເອເກ. ສຈິຕ຺ຕກາ ອຍໍ ອາປຕ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຈິຕ຺ຕກາຕິ? ອນາທຣິຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ສຈິຕ຺ຕກາ. ອນາທຣິຍປຈ຺ຈຍຕາ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ອນາທຣິຍປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ເສຂິຍານໍ ຄຓປຣິຈ຺ເຉທາກຣຓຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘກປຣິຍາປນ຺ນາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ. ອິທໍ ປນ ລກ຺ຂຓໍ ຈາຣິຕ຺ເຕເຍວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ວາຣິຕ຺ເຕ ອກປ຺ປິຍມໍສຂາທນາທິອາປຕ຺ຕີນໍ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ. ຂນ຺ຘກວາຣິຕ຺ຕານໍ ເຕຫິ ສງ຺ຄໂຫ, ເສຂິຍວາຣິຕ຺ເຕເຍວ ອຈິຕ຺ຕເກຫິ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາທີຫີຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ນ-ກາເຣນ ປຏິເສໂຘ ກຣີຍຕິ, ກິໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕີຕິ? ອາມ. ຍຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນໂຍ ນ ທສ຺ສິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ປຣໂຕ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສເຈ ປນ ກາຬວຓ຺ຓກຕາ ວາ ສຸຘາພທ຺ຘາ ວາ ໂຫຕິ ນິຣຊມຕ຺ຕິກາ, ຕຖາຣູປາຍ ຠູມິຍາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ.
ເອຕ຺ຖາຫ – ຍສ຺ມາ ປາຬິຍໍເຍວ ‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໖) ຠຄວໂຕ ວຈນວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນາຕິທູເຣ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກ ຠຄວໂຕ ວຈນເລໂສຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ‘‘ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ ເທສນິຍມນໂຕ. ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອນຸມຕໍເຍວ ປຐມຄມນນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ສິທ຺ເຘປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນຍສິທ຺ຘິໂຕ ຈ. ນ ຫິ ວາຣິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸມຕິ ອນາປຕ຺ຕິກຣາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂກຏ຺ຐກນ຺ຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ. ນ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ນິທຫິຕພ຺ພໍ ວາ.
ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນສມ຺ມາວຕ຺ຕນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ
໖໘. ອຘິມຕ຺ຕໍ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ ນ ອກຸສລມິຈ຺ເຈວ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຂີຓາສວານມ຺ປິ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ. ນ ຂີຓາສວານໍ ອສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຠາວໂຕຕິ ເຈ? ນ, ເຕສໍ ນ ປຓາເມຕພ຺ພໍ ຕໍສມນ຺ນາຄມນສິທ຺ຘິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມເມສ ຠາໂຣ’’ຕິ ມມຕ຺ຕກຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ເປມນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອໂກ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ…ເປ… ເຕສໍ ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ສເຈ ເອໂກ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ໂຫຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ, ອນ຺ເຕວາສິກໍ ວາ ຄິລານໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ໂອວທິຕພ຺ພໍ ໂອວທິສ຺ສາມິ, ອິຕິ ກຣຓີເຍສຸ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ, ເຕ ເອວາສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫວ ເກວລໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ໂຫຖາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕໍ ວາ ນ ສາທິຍນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ນສມ຺ມາວຕ຺ຕນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ
໗໓. ‘‘ປູຕິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕໍ ປູຕິກາໂຍ ວິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ປູຕິຠາເວນ ມຸຕ຺ຕໍ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ປູຕິມຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມຕິ ເອໂກວ ນ-ກາໂຣ ໂຫຕິ.
ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອາຈຣິຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ
໗໖. ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ນິສ຺ສາຍ ວຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ໂອວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ວສາມີ’’ຕິ ປາຐເສສວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ວາ ນິສ຺ສຍາ, ນິສ຺ສເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຍສ຺ມໂຕຕິ ວາ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ.
ອາຈຣິຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກຖາວຓ຺ຓນາ
໘໓. ທິສໍ ຄໂຕຕິ ຕຕ຺ຖ ຘຸຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕວາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຕິໂຣຄາມໍ ຄໂຕ. ຍຕ຺ຖ ນິສ຺ສໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ກຕິປາເຫນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄມເນ ເຈສ ອຸສ຺ສາໂຫ ຣກ຺ຂຕິ. ມາ ອິຘ ປຏິກ຺ກມີຕິ ມາ ອິຘ ຄຈ຺ຉ. ສຠາຄາ ນາມ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສິສ຺ສາ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ຍທິ ເອວໍ ໂກ ວິເສໂສຕິ ເຈ? ເຕນ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ຂເມຍ຺ຍາ’’ຕິ. ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປຊ຺ຌາຍສໂມຘານໍ ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈິເຣນ ອນຸຄ຺ຄເຫຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍວ ນິສ຺ສໂຍ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຈ ອລຊ຺ຊີ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາເຣຕ຺ວາ ອວິຣມນ຺ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປຫາຍ ວິນາປິ ນິສ຺ສຍປຓາມເນນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສິຕພ຺ພໍ. ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເຈ ລິງ຺ຄໍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ຣກ຺ຂຕິ. ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ ເຈ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຍຊາຕິໂກ ເຈ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສຸກ຺ກປກ຺ຂໍ ອາຄເມຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ສຍເມວ ວາ ອາຄເມຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຈ ອຸກ຺ເຂປນິຍກມ຺ມກໂຕ ໂຫຕິ, ນານາສໍວາສກຠູມິຍໍ ຐິຕຕ຺ຕາ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສມ຺ມາວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປນ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ກມ຺ມປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ອາຄເມຕຸໍ ລຠຕິ. ມານຕ຺ຕາຈາຣີ ເຈ ໂຫຕິ, ອພ຺ຠານໍ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ທີຆໍ ເຈ ປຣິວາສໍ ຈຣຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອຸປຊ຺ຌາຍສໂມຘານໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ປຣິວາສມານຕ຺ຕຈາຣິນາ ຫິ ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ຘິວິຫາຣິການມ຺ປິ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິອາທິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໗໕), ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ ເອວ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ວິນຍກມ຺ມມຕ຺ຕໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ, ຕໍ ວາຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ວຕ຺ຕສາທິຍນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏາຠາວມຕ຺ຕທີປນຕ຺ຖໍ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ສາເປກ຺ຂຕໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເຕ ເຈ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາຣິຕານຸຣູປເມວ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ເຕສໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ.
ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ທິສາປກ຺ກນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸເຣປິ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອນຕິກ຺ກມ຺ມ ເລຑ຺ຑຸປາຕທ຺ວຍພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຕິໂຣວິຫາເຣປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ວາ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕເຍວາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ, ເອຕ຺ຖ ປນ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ວິມຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຫາໂຣຕິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອນ຺ເຕ ຐິຕາ ເອກາ ກຸຏິກາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສເຈ ອຸໂຠປິ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິກາ ເກນຈິ…ເປ… ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖຣວາໂທ ສເມຕິ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ. ‘‘ພຫິສີມ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕວິຫາຣສີມາຍໍ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ປນ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວາໂທ ນ ສເມຕິ. ເອກາວາເສ ຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ວາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ອນ຺ໂຕຕິໂຍຊເນປິ ວສໂຕ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ໂສ ຈ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ສາ ຈ ອຸປຈາຣສີມາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປນ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ເອກາວາໂສ.
ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ເອກາວາສວິມຕິຍໍ ສີມາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ສີມຏ຺ຐກສງ຺ໂຆ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙). ກຕຣສີມາຍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ? ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ ກິຣາຫ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາຍາ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນາມ ຕິໂຍຊນາປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕິໂຍຊເນ ຐິຕາ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄມິໂກ ຕິໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິສ຺ສຕິ, ປາຣິວາສິເກນ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຣາມປ຺ປເວສນາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ຠວິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ອຸປຈາຣສີມາປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ເລຑ຺ຑຸປາຕທ຺ວຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ວສໂຕ ນິສ຺ສໂຍ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຕິໂຍຊນປ຺ປມາຓາຍ, ອຕິເຣກາຍ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາຕິ. ສາ ຫິ ອາວາເສສຸ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕິ, ປຣິຫາຍນ຺ເຕສຸ ປຣິຫາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕາທິສສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອນ຺ເຕ ຐິຕາ ເອກາ ກຸຏິ ວິຫາໂຣຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ສາປິ ຕສ຺ເສວ ວິຫາຣສ຺ສ ກຸຏິກາວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ໂສ ອາວາໂສ ໂຫຕິ. ນານາວາໂສ ເອວ ເຈ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ‘‘ອນ຺ເຕ ຐິຕາ ກຸຏິກາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປນ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ນານາວາເສ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ໂນ ຕກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕາທິເສ ນານາວາເສ ເສນາສນຄ຺ຄາຫສ຺ສ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ຫິ ‘‘ຄຫເຓນ ຄຫຓໍ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ອິຕຣຕ຺ຖ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ເອໂກ ທ຺ວີສຸ ອາວາເສສຸ ວສ຺ສໍ ວສິ…ເປ… ເທຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ເອກາຘິປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໔). ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈສ຺ສ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ນານາລາເຠຫິ ນານູປຈາເຣຫິ ເອກສີມວິຫາເຣຫິ ກຖິຕໍ, ນານາສີມວິຫາເຣ ປນ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໔). ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນານາວາສາ ເອກູປຈາຣສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອກູປຈາຣໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເລຑ຺ຑຸປາຕທ຺ວຍພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສໂຕ ນິສ຺ສໂຍ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ ເອວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສາຘິໂຕຕິ. ເອຕ຺ຖາຫ – ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ສໂຕປິ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສເຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍເຍວ ອສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ທຫເຣສຸ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໙໕)? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສມາຄເມ ສອຸສ຺ສາຫຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ຘຸວວາສໍ ສນ຺ຘາຍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ວິໂລເມນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ອິທໍ ເທວສິກໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ວສນວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ມມ ຕກ຺ໂກ. ເທວສິກໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ຫິ ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອປກຕຎ຺ຎູຫິ ອາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພປຎ຺ຈກກຖາວຓ຺ຓນາ
໘໔. ນ ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນາຕິອາທິ ‘‘ອຕ຺ຕານເມວ ປຐມໍ, ປຕິຣູເປ ນິເວສເຍ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໕໘) ວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄວເສນ. ນີລສມາໂຍຄໂຕ ນີລໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເສກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິ. ອຘິສີເລ ສີລວິປນ຺ໂນ ນາມ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອວຸຏ຺ຐິໂຕ.
ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພປຎ຺ຈກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ
໘໖. ໂຍ ໂສ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປາ – ຕສ຺ສ ປສູຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍເຍວ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກມີຕິ ອຍເມໂກ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ປຸນ ຄິຫິເວເສນ ອາຄໂຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ, ໂສ ອາຄໂຕ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ອຍເມໂກ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຄິຫິເວສຘາຣໂຓວ ປຸພ຺ພສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ກິນ຺ຕຸ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາສມາທິນ຺ນຕິຕ຺ຖິຍເວເສ ຐິໂຕປິ. ທິຏ຺ຐິວເສນ ອຕິຕ຺ຖິຍຠູຕຕ຺ຕາ ອຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ, ໂສ ປນາຄໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິວາສທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ອິມສ຺ສ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣຓຄມເນນ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊາ ຊາຕາ, ນ ຊາຕາຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ຊາຕາ, ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ໂຎປິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂຕິ ອຸປສມ຺ປທໍ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໘໖) ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອຖ ນ ຊາຕາ, ປຣິວາສກມ຺ມວາຈາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອປຣາມສນໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາວິຫາຣວາສິໂນ ‘‘ສາມເຓຣສ຺ເສວ ສໂຕ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕເຣ ຕຖາ ນ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ‘‘ເອວໍ ອາຣາຘໂກ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອາຄໂຕ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’ຕິ (ມຫາວ. ໘໗) ສຸຕ຺ຕປທໍ ປຣິຫຣິຕພ຺ພໍ, ປຸເຣ ຈ ປຈ຺ຉາ ຈ ‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ’ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ ນ ສາມເຓໂຣ ຊາໂຕຕິ ເຈ, ຍທິ ເອວໍ ອປພ຺ພາເຊຕ຺ວາວ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ຈ ສພ຺ພປຐມໍ ວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ ປາໂຐປິ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສເຈ ຠິນ຺ທຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິປຸຓ຺ເຓປິ ປຸນ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສໍວຣໍ ຠິກ຺ຂຸກຣຓຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ສີເລ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສຣຓານິ ສເຈ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ສາມເຓຣສ຺ເສວ.
ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.