໓. ຉຬິນ຺ທ຺ຣິຍວຄ຺ໂຄ

໒. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໒. ອິຕ຺ຖິຠາເວຕິ ອິຕ຺ຖິຕາຍ. ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກໂຣຕິ ຕຖາສຕ຺ຕຊນສາມຎ຺ຎກາຣຓຠາວໂຕ. ອິຕ຺ຖິຍາ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເອສ ນໂຍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິເຍ. ຊີວິເຕຕິ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ຊີວເນ ປາລເນ ປວຕ຺ຕເນ. ວຏ຺ຏິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ວຏ຺ຏເຫຕຸຠູຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອິເມສຸ ຫິ ອຸປາທິນ຺ນອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສຕິ ວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

໓. ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໓. ອຊານິຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມມາຫ, ຕຖາ ເຕສໍເຍວ ຎາຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອາຊານາຕີຕິ ອຎ຺ຎາ, ປຐມມຄ຺ເຄນ ຎາຕມນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ຉອຣິຍານໍ ເອຕໍ ນາມໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອຎ຺ຎາຕາວີສູຕິ ອາຊານິຕວນ຺ເຕສຸ. ຍສ຺ມາ ອຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມສຸ ຎາຓກິຈ຺ຈໍ ສາຕິສຍໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ເສສຘມ຺ເມສຸປິ ສມາໂຣເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎາຕາວີສຸ ອຣຫຕ຺ຕຜລຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ເຕສຸ ມຄ຺ຄຜເລສຸ. ເຕນ ເຕນາກາເຣນາຕິ ອນຎ຺ຎາຕຊານນາທິອາກາເຣນ.

໔. ເອກພີຊິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໔. ວິປສ຺ສນໂຕ ນິສ຺ສກ຺ກນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ນິສ຺ສກ຺ກໍ. ອິທານິ ຕເມວ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ສມຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕີຓິ ນິສ຺ສກ຺ການິ ເອວມິຘ ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສກ຺ການິ ນີຫຣິຕພ຺ພານິ ເອກພີຊິອາທິວິຠາວນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສກທາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ປຎ຺ຈປິ ເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ເຠທາເຍວາຕິ ‘‘ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ ນີຫຣິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກພີຊີຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘພີຊໍ ນາມ ກຖິຕໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ເອກໍ ຂນ຺ຘພີຊໍ ອຕ຺ຖິ, ເອກໍ ອຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫຓໍ, ໂສ ເອກພີຊິ ນາມ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ມານຸສກໍ ຠວນ຺ຕິ ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ເທສນາມຕ຺ຕໍ, ເທວຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຠຄວຕາ ຄຫິຕນາມາເນຕານິ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ປມາຓໍ ຄໂຕ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂກລໍໂກໂລ, ເອຕ຺ຕກໍ ເອກພີຊີຕິ ຠຄວຕາ ເອເຕສໍ ນາມໍ ຄຫິຕໍ.

ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠເວຕິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ເອວ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠເວ. ສມ຺ໂພຘິຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ປຣໍ ອຍນໍ ນິສ຺ສໂຍ ຄຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ. ກຸລໂຕ ກຸລໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂກລໍໂກໂລ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ນີຈກຸເລ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຫາໂຠເຄສຸ ກຸເລສຸ ເອວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກວໂລປິ ຫິ ກຸລ-ສທ຺ໂທ ມຫາໂຠຄກຸລເມວ ວທຕິ. ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ກຸລານີຕິ ເທວມນຸສ຺ສວເສນ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຠເວຕິ ອຍມ຺ປິ ມິສ຺ສກຠເວນ ກຖິໂຕ. ຊາຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ວິຍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕສ຺ສ ນາມເມຕໍ, ຍທິທໍ ນິຍໂຕຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິໂກຕິ ຈ ສມຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຄວຕາ ຄຫິຕນາມວເສເນວາ’’ຕິອາທິ.

ຍທິ ປຸພ຺ພເຫຕຸນິຍມໂຕ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ນິຍໂຕຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຸປນິສ຺ສຍາຠາວໂຕ ປຸພ຺ພເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ຕສ຺ສປິ ປຸພ຺ພເຫຕຸອຸປນິສ຺ສໂຍ ສິຍາ, ຕາວ ນິຍມໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວ ນິຍມິໂຕ, ຍາວຎ຺ຈ ອກນິຏ຺ຐໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນາມ, ອເຫຕຸກຕາ ອາປນ຺ນາ, ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ປາປຸຓາຕິ. ກິຎ຺ຈ ເຫຕຸ ເຈ? ນິຍມໂຕ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ນິຍໂຕຕິ ປຐມມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ກິຈ຺ຈານິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມຕາທິນິຍເມ ສຕິ ສຕ຺ຕມຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕາຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠູຕາ ກິເລສາ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ຂີຓາຕິ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອກິຈ຺ຈາ ສິຍຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ກໂຕ ນາມາ’’ຕິອາທິ.

ຍທິ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິຕໍ ນິຍເມນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈ ອຎ຺ໂຎ ໂສຕາປນ຺ໂນ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອກິຈ຺ຈກຕາ ນິປ຺ປໂຍຊນຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຖ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທິປ຺ປຫານໍ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ, ເຕສໍ ເຕສໍ ປຫາເນນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິນິຍມຕາຍ. ຠວິຕພ຺ພໍ, ຍາວ ອຸປຣິມຄ຺ຄາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘມປວຕ຺ຕນໂຕ ເຕນ ວິນາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທິປ຺ປຫາເນນ ຈ ເຕນ ວິນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຐມມຄ຺ເຄ ອນຸປ຺ປນ຺ເນວ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕິ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ. ວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ໂສຕາປນ຺ໂນ ວຏ຺ຏຊ຺ຌາສໂຍ. ຕຕ຺ເຣກຈ຺ເຈ ປາກເຏ ປຎ຺ຎາເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຘຏ຺ຐກໂວກິຓ຺ຓສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສາຕິ ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ກາມຠເວ ຐິໂຕ ມນຸສ຺ສເທວວເສນ ໂວກິຓ຺ຓຠວູປປຕ຺ຕິໂກ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ຈ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ນາມໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມຕິ ນາມໍ ກຖິຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກາມຠເວ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ໂສເຘສ຺ສາມີຕິ ຊມ຺ພຸທີເປ ເກນຈິ ເຕປິຏເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ປິຏກຕ຺ຕຍເມວ ມຍ຺ຫໍ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ໂສເຘຍ຺ຍາມີຕິ ປຣຕີຣໍ ຊມ຺ພຸທີປໍ ຄໂຕ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ໂກຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສຸ ເອກມຸເຂນ ອຠິນິວິຏ຺ເຐນປິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ຕີຫິ ເອວ ວິໂມກ຺ເຂຫິ ມຄ຺ຄໍ ລຠຕີຕິ ອຠິນິເວສເຠເທນ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສຸຎ຺ຎຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕາ, ຕຖາ ຕໂຍ ອປ຺ປຓິຫິຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ຉ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ສທ຺ຘາຘຸຣປຎ຺ຎາຘຸຣວເສນ ທ຺ວາທສ ສກທາຄາມິໂນ. ຕຖາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ເອໂກ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ປຎ຺ຈ, ເຕ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິເຠເທນ ທສາຕິ ອວິຫາທີສຸ ຈຕູສຸປິ ຈຕ຺ຕາລີສ, ອກນິຏ຺ເຐ ປນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ອນາຄາມິໂນ. ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ.

໕-໑໐. ສຸທ຺ຘກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔໙໕-໕໐໐. ຍຖາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສຫຊາຕຕທິນ຺ທ຺ຣິຍນິສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ ອຘິປເຕຍ຺ຍໍ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕ຺ຕາ, ເອວໍ ຕໍທ຺ວາຣິກຘມ຺ເມສຸປິ ອຘິປເຕຍ຺ຍໍ ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຘິປເຕຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕນ ອິນ຺ທຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸປິ. ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນ ກຖິຕານິ ສຠາວາທິວິຠາວນສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ.

ຉຬິນ຺ທ຺ຣິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.