໔. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ສຸທ຺ຘິກວຄ຺ໂຄ

໑. ສຸທ຺ຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໗໑. ຈຕຸຠູມກ …ເປ… ລພ຺ຠນ຺ຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຠາວໂຕ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍານິ…ເປ… ສພ຺ພຕ຺ຖ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ກຸສລຕ຺ຕິກສາຘາຣຓຕ຺ຕາ. ຈຕຸຠູມກ …ເປ… ວເສນາຕິ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເຈວ ກຸສລາທີຫິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໗໗. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວເສນາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຠາເວນ ນ ປຊານນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສງ຺ຄຫໍ. ສມຸທຍສຈ຺ຈວເສນາຕິ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາທິໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈຠາເວນ ນ ປຊານນ຺ຕິ. ນິໂຣຘນ຺ຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ນິໂຣຘນິມິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ປຏິປທນ຺ຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ເສເສສູຕິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂຕິ ‘‘ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຊານນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕ ອນວຊ຺ຊປກ຺ເຂ. ອຘິໂມກ຺ຂວເສນ ອາວຊ຺ຊນສມຸທຍາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕປຸພ຺ພຠາຄຠູຕສທ຺ຘາຘິໂມກ຺ຂວເສນ ອາວຊ຺ຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ຕສ຺ມາ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນາ ສທ຺ຘາ ເອວ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ອາວຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕສ຺ມາ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນາ ອາວຊ຺ຊນາ ປຄ຺ຄຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານານໍ ຕິກ຺ຂານໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາວຊ຺ຊນປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸພ຺ພລາ ຫິ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນາ ປຄ຺ຄຫາຠາວໂຕ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ສມຸທໂຍຕິ ພລວຠາວປ຺ປຕ຺ຕວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທິກສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນຏ຺ຐານິຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ສມຸທໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸພ຺ເພ ອຘິມຸຈ຺ຈນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ສມຸທຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ຉນ຺ທວເສນາຕິ ກຕ຺ຕຸກາມຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ທວເສນ ສທ຺ຘາທີນໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາມຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຉນ຺ທສ຺ສ ວເສນ. ມນສິກາຣວເສນ ອາວຊ຺ຊນສມຸທຍາຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໂຍນິໂສມນສິກາຣວເສນ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ເອວມ຺ປີຕິ ‘‘ອຘິໂມກ຺ຂວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນປິ. ຉສຸ ສຸຕ຺ເຕສູຕິ ທຸຕິຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ກຖິຕໍ. ອສ຺ສາທຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອາທີນວຄ຺ຄຫເຓນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ນິສ຺ສຣຓຄ຺ຄຫເຓນ ນິໂຣຘມຄ຺ຄສຈ຺ຈານິ ຄຫິຕານີຕິ. ປຐມສຸຕ຺ເຕ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຣູປທສ຺ສນເມວາຕິ.

໘. ທພ຺ພສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໗໘. ໂສໂຕ ອາປຊ຺ຊີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິ, ອນາຄຕໍ ປຕິ ປຐມມຄ຺ໂຄ. ໂສໂຕຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໂສໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາປຊ຺ຊີຍຕີຕິອາທິໂຕ ປຏິປຊ຺ຊີຍຕິ. ປຐມມຄ຺ຄປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕານິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອງ຺ຄານິ ອິຘ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິ ປນ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາ ອຣິຍກນ຺ຕສີລຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສວິສເຍຕິ ສກວິສເຍ. ເຊຏ຺ຐກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຘານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍຕ຺ຖ ສທ຺ຘາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສາຕິສຍກິຈ຺ຈໍ, ເຕສໍ ກິຈ຺ຈາຕິເຣກຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຫິ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈາຕິເຣກຏ຺ຐານໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມນ຺ຕິ ສທ຺ທຫນກິຈ຺ເຈສຸ ປຸເຣຈາຣໍ ໂຘຣຍ຺ຫໍ. ເສສານິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ. ຕທນ຺ວຍານີຕິ ຕທນຸຄຕານິ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິກສ຺ສ ປກ຺ຂິການິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຌານວິໂມກ຺ເຂຕິ ຌານສງ຺ຂາເຕ ວິໂມກ຺ເຂ ສມາຘິປຘານຕາຍ ຌານານໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘູປນິສຎ຺ຫິ ສີລນ຺ຕິ. ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຕ຺ວາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສເມຕພ຺ພານິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ.

໙-໑໐. ປຐມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔໗໙-໔໘໐. ເນປກ຺ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາຕິ ອາຫ – ‘‘ປຎ຺ຎາເຍຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ນິປາຍຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ວິໂສເສຕິ ນິກ຺ຂາເມຕີຕິ ນິປໂກ, ຖິຣຕິກ຺ຂສຕິປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເນປກ຺ກນ຺ຕິ ສຕິຍາປິ ເນປກ຺ກຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ສຕິເນປກ຺ເກນາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ, ສຕິຍາ ຈ ເນປກ຺ເກນາຕິ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ສຕິນິທ຺ເທໂສ ນາມ ກໂຕ ໂຫຕິເຍວ. ອສຸກໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ເມ ຠາສິຕນ຺ຕິ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊີຍຕິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ນິພ຺ພານໍ. ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອາຫ – ‘‘ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍາ’’ຕິ. ສທ຺ຘາສຕິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຸພ຺ພຠາຄານິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ, ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ, ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ, ໂສ ອນຸປ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມິສ຺ສກໍ. ‘‘ໂວສ຺ສຄ຺ຄາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ. ອຍເມວາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ນວເມ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຍເມວ ປຸພ຺ພຠາຄມິສ຺ສກໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ສຸທ຺ຘິກວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ມຸທຸຕຣວຄ຺ໂຄ

໑. ປຏິລາຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໘໑. ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ອາຣພ຺ຠາຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ຠາວນາວເສນ ອາຣພ຺ຠ. ເຕນາຫ ‘‘ຠາເວນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ອາຣພ຺ຠ ວີຣິຍໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ເທສນາ ອາຄຕາ, ເອວໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ອາຣພ຺ຠ ສຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຕິນ຺ທ຺ຣິເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິນິທ຺ເທເສສຸ ປນ ນ ຕຖາ ເທເສຕິ.

໒. ປຐມສໍຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໘໒. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂາທິຠາໂວ ວິປສ຺ສນາວເສນ ວາ ມຄ຺ຄວເສນ ວາ ຜລວເສນ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຕຕິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ມຸທຸຠາໂວ ເອວ ປາຬິຍໍ ຄຫິໂຕຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕໍ ປນ ຕິກ຺ຂຠາເວ ອສຕິ ນ ໂຫຕິ ຕິກ຺ຂາທິຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໂຕ ຫິ ອຍໍ ມຸທຸ, ອິໂຕ ຕໍ ຕິກ຺ຂນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ ອເປກ຺ຂາສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕິກ຺ຂມຸທຸຠາວານໍ ປາຣາປາຣໍ ວິຍ. ອິທານິ ‘‘ຕໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມຕ຺ຕານີຕິ ສມ຺ປນ຺ນານິ. ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສມຕ຺ຕານີຕິ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕານິ, ສມຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານິ ຘມ຺ມານຸສາຣີມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕໂຕຕິ ຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຘິປ຺ເປຕານິເຍວ, ‘‘ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຐມມຄ຺ໂຄ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ວາ ສິຍາ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ວາຕິ ພ຺ຍຠິຈຣຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄກເທສວເສເນວ ລທ຺ຘພ຺ພປຐມມຄ຺ຄາເປກ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ວິຠາຄສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ໂຍ ຫິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອິຣິຍາປຖໍ ອໂກເປຕ຺ວາ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສນ຺ຘາຍ ອວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມາ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກາລນ຺ຕເຣນ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕານິ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ຘມ຺ມານຸສາຣີໂຄຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ມຸທຸຕຣານີຕິ ‘‘ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານິ ຘມ຺ມານຸສາຣີມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຘມ຺ມານຸສາຣີວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ສທ຺ຘານຸສາຣີວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ມຸທຸຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ. ຘມ຺ເມນ ປຎ຺ຎາຍ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຘມ຺ມານຸສາຣີ, ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕໂຣ ອຣິໂຍ. ສທ຺ຘາຍ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣີ, ສທ຺ຘຸຕ຺ຕໂຣ ອຣິໂຍ.

ເອວໍ ວິປສ຺ສນາວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຄ຺ຄວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ສຠາວໂຕ ຈ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນານິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອຣຫຕ຺ຕຜລິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິທານິ ຜລວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມຕ຺ຕານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐປຸຄ຺ຄລວເສນ ນານຕ຺ຕໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທ຺ເວປິ ອິຘ ຕຕິຍວາເຣ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມານຸສາຣີສທ຺ຘານຸສາຣີນໍ ນານຕ຺ຕໍ ກຖໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຄມເນນປິ ມຄ຺ເຄນປີ’’ຕິ. ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘານຸສາຣີປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ໂຕຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ.

ມຄ຺ໂຄ ຕິກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອຸປນິສ຺ສຍິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສູຣໍ ຎາຓໍ ວຫຕີ’’ຕິ. ອສງ຺ຂາເຣນາຕິ ສຣເສເນວ. ອປ຺ປໂຍເຄນາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຘມ຺ມານຸສາຣີປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ອາຄມນມ຺ຫິ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອປ຺ປທຸກ຺ເຂນ ອປ຺ປກສິເຣນ ອກິລມນ຺ໂຕວ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ສທ຺ຘານຸສາຣີປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມານຸສາຣິສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກິເລສຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ອທນ຺ຘໍ ຕິຂິຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ, ຍຖາ ນາມ ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ກທລິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ມຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ອສິ ຂິປ຺ປໍ ວຫຕິ, ສທ຺ໂທ ນ ສຸຍ຺ຍຕິ, ພລວວາຍາມກິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວຣູປາ ຘມ຺ມານຸສາຣິໂນ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄກ຺ຂເຓ ກິເລສຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ທນ຺ຘໍ ນ ຕິຂິຓໍ ອສູຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ, ຍຖາ ນາມ ນາຕິຕິຂິເຓນ ອສິນາ ກທລິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ນ ມຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ອສິ ສີຆໍ ນ ວຫຕິ, ສທ຺ໂທ ສຸຍ຺ຍຕິ, ພລວວາຍາມກິຈ຺ຈໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູປາ ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ກິເລສກ຺ຂເຍ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສກ຺ຂເຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ ຂີຍນ຺ຕິ ສໍໂຍຊນກ຺ຂຍາຍ ໂຍຄຕ຺ຕາ.

໓. ທຸຕິຍສໍຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໘໓. ຕໂຕຕິ ຜລໂຕ ຜລເວມຕ຺ຕຕາຍ ຈຣິຍມານຕ຺ຕາ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕາ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນານຕ຺ເຕນ. ຜລນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລາທິນານຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄລນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນາຄາມິອາທິປຸຄ຺ຄລນານຕ຺ຕໍ.

໔. ຕຕິຍສໍຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໘໔. ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ ຈ ປຣິໂຕ ປູຣເຓນ ປຣິປູຣໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອາຣາເຘຕິ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ຕໂຍ ປເທສມຄ຺ເຄຕິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ອປາຣິປູຣິຍາ ເອກເທສຠູເຕ ຕໂຍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ເຄ. ປເທສໍ ເຫຏ຺ຐິມຜລຕ຺ຕຍໍ. ຈຕູສູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ປຐມາທີສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕຕິເຍ ‘‘ຕໂຕຕິ ຜລວເສນ ນິສ຺ສກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ‘‘ປຣິປູຣໍ ປຣິປູຣກາຣີ ອາຣາເຘຕິ, ປເທສໍ ປເທສກາຣີ’’ຕິ, ‘‘ຈຕູສຸປິ ສຸຕ຺ເຕສຸ ມິສ຺ສກາເນວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຖິຕານີ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ວິປສ຺ສນາວເສນປິ ໂຍຊນາ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໕-໗. ປຐມວິຕ຺ຖາຣສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔໘໕-໔໘໗. ວິປສ຺ສນາວເສນ ນິສ຺ສກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ມຄ຺ຄຜລວເສນ, ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພໂສວ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຫາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອສງ຺ຂາເຣນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ສຣສໂຕວ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອຸທ຺ຘໍ ວາຫິຠາເວນ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ວຏ຺ຏໂສຕໍ ວາຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ, ອຸທ຺ຘໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕພ຺ພໂຕ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ມຄ຺ຄໂສຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ, ອກນິຏ຺ຐຠວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນຕິ ‘‘ວິປສ຺ສນາວເສນ ນິສ຺ສກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເຍວ ຐຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຠເວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເຍວ, ນ ວິປສ຺ສນາຍ ຈ ຐຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສກ຺ການິ ນີຫຣິຕພ຺ພານີຕິ ‘‘ຕໂຕ ມຸທຸຕເຣຫິ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສກ຺ການິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພານິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອວິຫາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສມນນ຺ຕຣາຍ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ ປຐມອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ. ຕຕ຺ຖ ອາຍຸປ຺ປມາຓເວມຊ຺ຌໍ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ ທຸຕິຍອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ ຕໂຕ ປຣໍ ຕຕິຍອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສກ຺ການີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນປິ ເອເຕວ ປຎ຺ຈ ຊນາ’’ຕິ.

ຕີຓິ ນິສ຺ສກ຺ການີຕິ ‘‘ຕໂຕ ມຸທຸຕເຣຫິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ ຕີຓິ ນິສ຺ສກ຺ກປທານິ. ອິຘ ສກທາຄາມີ ນ ຄຫິໂຕ, ໂສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ, ອນາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ມຸທຸຕເຣຫິ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ. ສກທາ…ເປ… ມຸທຸຕຣານີຕິ ອິທໍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ເອກພີຊິສງ຺ຂາຕໂສຕາປນ຺ນວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ມຸທຸຕຣານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕີຓິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມານຸສາຣີຕິອາທິທ຺ວຍໍ ໂກລໍໂກລາທິທ຺ວເຍນ ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ. ສກທາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິວຣຓໍ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມານິ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວາຕິ ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມານິ ສຸຕ຺ຕານິ ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ມິສ຺ສການິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຖິຕານິ, ອິຘ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຖິຕານີຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ.

໘. ປຏິປນ຺ນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໘໘. ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຜລວເສນ ນິສ຺ສກ຺ກໍ. ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ. ອຏ຺ຐຫີຕິ ຈຕູຫິ ຜເລຫິ ຈຕູຫິ ຈ ມຄ຺ເຄຫີຕິ ອຏ຺ຐຫິ. ພຫິຠູໂຕ ນ ອນ຺ໂຕຠາໂວ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາເນວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຖິຕານິ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ.

໙-໑໐. ສມ຺ປນ຺ນສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔໘໙-໔໙໐. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປນ຺ນສທ຺ໂທ ປຣິປູຣິອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓິນ຺ທ຺ຣິໂຍ’’ຕິ. ມິສ຺ສການິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຖິຕານິ ສາມຎ຺ຎໂຕວ ເທສິຕຕ຺ຕາ.

ມຸທຸຕຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຉຬິນ຺ທ຺ຣິຍວຄ຺ໂຄ

໒. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໒. ອິຕ຺ຖິຠາເວຕິ ອິຕ຺ຖິຕາຍ. ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກໂຣຕິ ຕຖາສຕ຺ຕຊນສາມຎ຺ຎກາຣຓຠາວໂຕ. ອິຕ຺ຖິຍາ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເອສ ນໂຍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິເຍ. ຊີວິເຕຕິ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ຊີວເນ ປາລເນ ປວຕ຺ຕເນ. ວຏ຺ຏິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ວຏ຺ຏເຫຕຸຠູຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອິເມສຸ ຫິ ອຸປາທິນ຺ນອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສຕິ ວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

໓. ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໓. ອຊານິຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມມາຫ, ຕຖາ ເຕສໍເຍວ ຎາຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອາຊານາຕີຕິ ອຎ຺ຎາ, ປຐມມຄ຺ເຄນ ຎາຕມນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ຉອຣິຍານໍ ເອຕໍ ນາມໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອຎ຺ຎາຕາວີສູຕິ ອາຊານິຕວນ຺ເຕສຸ. ຍສ຺ມາ ອຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມສຸ ຎາຓກິຈ຺ຈໍ ສາຕິສຍໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ເສສຘມ຺ເມສຸປິ ສມາໂຣເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎາຕາວີສຸ ອຣຫຕ຺ຕຜລຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ເຕສຸ ມຄ຺ຄຜເລສຸ. ເຕນ ເຕນາກາເຣນາຕິ ອນຎ຺ຎາຕຊານນາທິອາກາເຣນ.

໔. ເອກພີຊິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໔. ວິປສ຺ສນໂຕ ນິສ຺ສກ຺ກນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ນິສ຺ສກ຺ກໍ. ອິທານິ ຕເມວ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ສມຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕີຓິ ນິສ຺ສກ຺ການິ ເອວມິຘ ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສກ຺ການິ ນີຫຣິຕພ຺ພານິ ເອກພີຊິອາທິວິຠາວນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສກທາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ປຎ຺ຈປິ ເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ເຠທາເຍວາຕິ ‘‘ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ ນີຫຣິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກພີຊີຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘພີຊໍ ນາມ ກຖິຕໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ເອກໍ ຂນ຺ຘພີຊໍ ອຕ຺ຖິ, ເອກໍ ອຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫຓໍ, ໂສ ເອກພີຊິ ນາມ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ມານຸສກໍ ຠວນ຺ຕິ ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ເທສນາມຕ຺ຕໍ, ເທວຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຠຄວຕາ ຄຫິຕນາມາເນຕານິ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ປມາຓໍ ຄໂຕ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂກລໍໂກໂລ, ເອຕ຺ຕກໍ ເອກພີຊີຕິ ຠຄວຕາ ເອເຕສໍ ນາມໍ ຄຫິຕໍ.

ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠເວຕິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ເອວ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠເວ. ສມ຺ໂພຘິຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ປຣໍ ອຍນໍ ນິສ຺ສໂຍ ຄຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ. ກຸລໂຕ ກຸລໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂກລໍໂກໂລ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ນີຈກຸເລ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຫາໂຠເຄສຸ ກຸເລສຸ ເອວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກວໂລປິ ຫິ ກຸລ-ສທ຺ໂທ ມຫາໂຠຄກຸລເມວ ວທຕິ. ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ກຸລານີຕິ ເທວມນຸສ຺ສວເສນ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຠເວຕິ ອຍມ຺ປິ ມິສ຺ສກຠເວນ ກຖິໂຕ. ຊາຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ວິຍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕສ຺ສ ນາມເມຕໍ, ຍທິທໍ ນິຍໂຕຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິໂກຕິ ຈ ສມຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຄວຕາ ຄຫິຕນາມວເສເນວາ’’ຕິອາທິ.

ຍທິ ປຸພ຺ພເຫຕຸນິຍມໂຕ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ນິຍໂຕຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຸປນິສ຺ສຍາຠາວໂຕ ປຸພ຺ພເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ຕສ຺ສປິ ປຸພ຺ພເຫຕຸອຸປນິສ຺ສໂຍ ສິຍາ, ຕາວ ນິຍມໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວ ນິຍມິໂຕ, ຍາວຎ຺ຈ ອກນິຏ຺ຐໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນາມ, ອເຫຕຸກຕາ ອາປນ຺ນາ, ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ປາປຸຓາຕິ. ກິຎ຺ຈ ເຫຕຸ ເຈ? ນິຍມໂຕ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ນິຍໂຕຕິ ປຐມມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ກິຈ຺ຈານິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມຕາທິນິຍເມ ສຕິ ສຕ຺ຕມຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕາຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠູຕາ ກິເລສາ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ຂີຓາຕິ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອກິຈ຺ຈາ ສິຍຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ກໂຕ ນາມາ’’ຕິອາທິ.

ຍທິ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິຕໍ ນິຍເມນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈ ອຎ຺ໂຎ ໂສຕາປນ຺ໂນ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອກິຈ຺ຈກຕາ ນິປ຺ປໂຍຊນຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຖ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທິປ຺ປຫານໍ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ, ເຕສໍ ເຕສໍ ປຫາເນນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມາທິນິຍມຕາຍ. ຠວິຕພ຺ພໍ, ຍາວ ອຸປຣິມຄ຺ຄາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕຠວາທິໂຕ ອຸທ຺ຘມປວຕ຺ຕນໂຕ ເຕນ ວິນາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທິປ຺ປຫາເນນ ຈ ເຕນ ວິນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຐມມຄ຺ເຄ ອນຸປ຺ປນ຺ເນວ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕິ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ. ວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ໂສຕາປນ຺ໂນ ວຏ຺ຏຊ຺ຌາສໂຍ. ຕຕ຺ເຣກຈ຺ເຈ ປາກເຏ ປຎ຺ຎາເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຘຏ຺ຐກໂວກິຓ຺ຓສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສາຕິ ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ກາມຠເວ ຐິໂຕ ມນຸສ຺ສເທວວເສນ ໂວກິຓ຺ຓຠວູປປຕ຺ຕິໂກ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ຈ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ນາມໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມຕິ ນາມໍ ກຖິຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກາມຠເວ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ໂສເຘສ຺ສາມີຕິ ຊມ຺ພຸທີເປ ເກນຈິ ເຕປິຏເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ປິຏກຕ຺ຕຍເມວ ມຍ຺ຫໍ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ໂສເຘຍ຺ຍາມີຕິ ປຣຕີຣໍ ຊມ຺ພຸທີປໍ ຄໂຕ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ໂກຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສຸ ເອກມຸເຂນ ອຠິນິວິຏ຺ເຐນປິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ຕີຫິ ເອວ ວິໂມກ຺ເຂຫິ ມຄ຺ຄໍ ລຠຕີຕິ ອຠິນິເວສເຠເທນ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສຸຎ຺ຎຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕາ, ຕຖາ ຕໂຍ ອປ຺ປຓິຫິຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ຉ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ສທ຺ຘາຘຸຣປຎ຺ຎາຘຸຣວເສນ ທ຺ວາທສ ສກທາຄາມິໂນ. ຕຖາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ເອໂກ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ປຎ຺ຈ, ເຕ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິເຠເທນ ທສາຕິ ອວິຫາທີສຸ ຈຕູສຸປິ ຈຕ຺ຕາລີສ, ອກນິຏ຺ເຐ ປນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ອນາຄາມິໂນ. ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ.

໕-໑໐. ສຸທ຺ຘກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔໙໕-໕໐໐. ຍຖາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ສຫຊາຕຕທິນ຺ທ຺ຣິຍນິສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ ອຘິປເຕຍ຺ຍໍ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕ຺ຕາ, ເອວໍ ຕໍທ຺ວາຣິກຘມ຺ເມສຸປິ ອຘິປເຕຍ຺ຍໍ ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຘິປເຕຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕນ ອິນ຺ທຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸປິ. ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນ ກຖິຕານິ ສຠາວາທິວິຠາວນສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ.

ຉຬິນ຺ທ຺ຣິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍວຄ຺ໂຄ

໑-໕. ສຸທ຺ຘິກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕໐໑-໕໐໕. ຍຖາ ຈກ຺ຂຸ ທສ຺ສເນ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ເອວໍ ສຸຂເວທນາ ສຸຂເນ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເສສໍ ເຕຠູມກນ຺ຕິ ເສສໍ ຠູມິຕ຺ຕຍວເສນ ເຕຠູມກໍ.

໖. ປຐມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໐໖. ກາຍິກນ຺ຕິ ອຍມສ຺ສ ນິສ຺ສຍວເສນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ – ‘‘ກາຍປສາທວຕ຺ຖຸກ’’ນ຺ຕິ. ສຣູປນິທ຺ເທໂສ ສຸຂໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຣູປນ຺ຕິ. ສາທນີຍຏ຺ເຐນ ຘມ຺ມປທານິ ອຕ຺ຕນິ ອສ຺ສາທຍຕີຕິ ສາຕໍ, ມຘຸຣໍ. ເວທຍິຕນ຺ຕິ ເວທິຍນໍ, ອນຸຠວນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຘມ຺ມວິສິຏ຺ໂຐຕິ ຜສ຺ສາທີຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ຘມ຺ເມຫິ ວິສທິໂສ. ກາຍິກນ຺ຕິ ປສາທກາຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ເຈຕສິກນ຺ຕິ ເຈໂຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກາຍປສາທ…ເປ… ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປສາທກາເຍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙. ກຏ຺ໂຐປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໐໙. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຣຓີນນ຺ຕິ ອຘຣຸຕ຺ຕຣາຣຓີນໍ. ກິຎ຺ຈິ ທ຺ວຍໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຕມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ສໂມຘານຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຆຏ຺ຏນສໂມຘານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ຫິ ເຕໂຊປາຕຸຠາໂວ. ອຘຣາຣຓີ ວິຍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໍ ອສຕິປິ ວາຍາເມ ຕຊ຺ຊສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍໂຕ. ອຸຕ຺ຕຣາຣຓີ ວິຍ ຜສ຺ໂສ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທິຜສ຺ເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສງ຺ຆຏ຺ໂຏ ວິຍ ຜສ຺ສສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ອຣຓິທ຺ວຍສງ຺ຆຏ຺ຏນາ ວິຍ ຜສ຺ສສ຺ເສວ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓສຸ ສງ຺ຆຏ຺ຏນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ອຄ຺ຄິ ວິຍ ເວທນາ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ຂຓິກາວາຍຎ຺ຈ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓີ ວິຍ ອິນ຺ຘນາປາຕຄຫຓາທີສຸ ອຸສ຺ສາຫສ຺ສ ວິຍ ປວຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ຜສ຺ໂສ ອຘຣາຣຓີ ວິຍ ນິຣຸສ຺ສາຫນິຣີຫຕາວເສນ ອຕ຺ຕສາຘນໂຕ.

໑໐. ອຸປ຺ປຏິປາຏິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑໐. ຣສນໍ ຠຎ຺ຊນໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ຣໂສ. ໂຍ ໂຍ ຘມ຺ມານໍ ຣໂສ ຍຖາຘມ຺ມຣໂສ, ເຕນ ຍຖາຘມ຺ມຣເສນ. ປຏິປາຏິຍາຕິ ກເມນ, ອຸຠເຍນປິ ຘມ຺ມານໍ ປຫານກ຺ກເມນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຠງ຺ເຄຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎິເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຠງ຺ເຄ. ອເທສິຕຕ຺ຕາຕິ ເສສສຸຕ຺ຕານິ ວິຍ ‘‘ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອເທສິຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິກສຸຕ຺ຕໍ ນາມ. ວລິຍາ ຂຣສມ຺ຜສ຺ສາຍ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ. ຕນ຺ຕິ ກຓ຺ຏກເວທນາທິໍ. ເອຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ.

ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ. ກາຣຓວເສເນວາຕິ ຕໍຕໍອສາຘາຣຓກາຣຓວເສນ. ເຕສຎ຺ຫິ ວິເສສກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນໍ ວາ’’ຕິ ອາຫ.

ເອກໂຕວາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປທຸທ຺ຘາຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌເມວ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໂທມນສ຺ສາທີນໍ. ອຕິສຍນິໂຣໂຘຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຫານໍ ອຸຊຸປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ວູປສໂມ. ນິໂຣໂຘເຍວາຕິ ນິໂຣຘມຕ຺ຕເມວ. ນານາວຊ຺ຊເນຕິ ເຍນ ອາວຊ຺ຊເນນ ອປ຺ປນາວີຖິ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຠິຊ຺ຊາວຊ຺ຊເນ, ອເນກາວຊ຺ຊເນ ວາ. ອປ຺ປນາວີຖິຍຎ຺ຫິ ອຸປຈາໂຣ ເອກາວຊ຺ຊໂນ, ອິຕໂຣ ອເນກາວຊ຺ຊໂນ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ວິສມນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິລມໂຖ ວິສມາສນຸປຕາໂປ. ປີຕິຜຣເຓນາຕິ ປີຕິຍາ ຜຣຓຣສຕ຺ຕາ. ປີຕິສມຸຏ຺ຐານານໍ ວາ ປຓີຕຣູປານໍ ກາຍສ຺ສ ພ຺ຍາປນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ສຸໂຂກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣປຈ຺ຈເຍປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ‘‘ປຫີນສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ ‘‘ປຫີນສ຺ສປິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ. ເອຕໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອຕິຈິຣໍ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ວິຈາຣຍໂຕ ກາໂຍປິ ກິລມິ, ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ວິຫຎ຺ຎີ’’ຕິ ຈ ວຈນໂຕ ກາຍຈິຕ຺ຕເຂທານໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປຈ຺ຈຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣຠາເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຸປຈາເຣ ອສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິກປ຺ປວຈນໍ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ສຸປ຺ປຫີນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຕ຺ເວວ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ປຫີນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຫີນມ຺ປິ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປີຕິ ວິຍ ນ ທູເຣຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນານາວຊ຺ຊນຸປຈາເຣ ປຫີນມ຺ປິ ປຫານງ຺ຄໍ ປຏິປກ຺ເຂນ ອວິຫຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕາທິສາຍ ອາເສວນາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຄ຺ຄວີຖິໂຕ ປຸພ຺ເພ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊວນວາຣາ ສທິສານຸປສ຺ສນາວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ອປ຺ປນາວາຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊວນວາຣາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປຣິເສສນ຺ຕິ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອນວເສສໍ.

ຕຖຕ຺ຕາຍາຕິ ຕຖຠາວາຍ ປຐມຊ຺ຌານສມງ຺ຄິຕາຍ. ສາ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປາທເນນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊເນນ ວາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ ສມາປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ທ຺ວີສູຕິ ນວມທສເມສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ.

ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຊຣາວຄ຺ໂຄ

໑. ຊຣາຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑໑. ປມຸເຂ, ປາສາທສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຉິມຠາເຄ ອາຕໂປ ປຈ຺ຉາຕໂປ, ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉາຕເປ. ໂສ ຫິ ປາສາທສ຺ສ ປມຸຂຠາເວນ ກໂຕ. ກິໍ ປນ ຠຄວໂຕ ວຊິຣສາຣໍ ສຣີຣໍ ໂອຕາເປຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອຍຎ຺ຈ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທສິຕສມເຍ. ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ກາຍຈິ ປຠາຍ ອນຠິຠວນີຍຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ພຸທ຺ຘາຠາ ສູຣິຍາຠາຍ ອນຠິຠວນີຍາ, ຆມ຺ມສຠາວຕາຍ ປນ ຣສ຺ມີນໍ ປຣິໂຕ ຜຣນ຺ຕີ ສູຣິຍາຠາ ຕິຂິຓາ ອຸຓ຺ຫາຕິ ອາຫ ‘‘ຣສ຺ມິເຕຊ’’ນ຺ຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍເຖວ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸວຓ຺ຓາວຏ຺ຏໍ ວິຍາຕິ ອຈ຺ເຉ ສຸວຓ຺ຓປຕ຺ເຕ ວິນິວຕ຺ຕອາວຏ຺ຏໍ ວິຍ. ຄຣຫຓຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ກິເຣຕໍ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍເມຕໍ ອວິສິຈ຺ເຉຜລວທ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ນ ເອວເມຕຣຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາກຏວເສນ ວທຕິ, ນ ອິຕເຣສມ຺ປີຕິ. ສິຣາຊາລາຕິ ສິຣາສນ຺ຕານາ. ເອວຣູປໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ປາກຕິກສຕ຺ຕານໍ ວຸຕ຺ຕາກາຣໍ ວິຍ ນ ໂຫຕິ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສ຺ສ ອຸຬາຣຕມຕ຺ຕາ ວິປຈ຺ຈນສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕຄຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ອປາກຏ’’ນ຺ຕິ. ວລິຍາວຏ຺ຏກນ຺ຕິ ອປ຺ປກໍ ວລິຍາວຏ຺ຏໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເກສຄ຺ຄປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພານີຕິ ສິຣາຊາລານິ. ປຸຣໂຕ ວງ຺ໂກຕິ ໂຖກໍ ປຸຣໂຕ ນຕມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອປາກໂຏ’’ຕິ. ນຍຄ຺ຄາຫໂຕຕິ ອນຸມານໂຕ. ຘີ ຕນ຺ຕິ ຘີ-ສທ຺ທໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຘີຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຘິກ຺ກາໂຣຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉາປໂຍໂຄ. ຕໍ ຜຸສຕູຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕຸ.

໒. ອຸຓ຺ຓາຠພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑໒. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ນ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອວິສຍຠາວໂຕ. ອິທານິ ຕໍ ອຎ຺ຎວິສຍຕໍ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິສຍານິ ປຏິສຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຏິສຣຓໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຎ຺ຎາຓານິ ຫິ ອສຕິປິ ຕາທິເສ ອຘິປ຺ປາເຍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ສມ຺ປຊານນໂຕ ປເວທນວິຊານນານິ ກໂຣນ຺ຕານິ ວິຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕຖາ ໂລກສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສິທ຺ຘິໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ມໂນ ປຏິສຣຓໍ, ມໂນວ ເນສໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີ’’ຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນມໂນ ຫິ ສວິເສສໍ ມໂນວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນມໂນ ມນນມຕ຺ຕເມວ ປຈ຺ຈນຸຠວຕິ. ຣຊ຺ຊນາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສທ຺ທຫນາທິປິ ຄຫິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປຎ຺ຈທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກສ຺ມິໍ ປນ ທ຺ວາເຣຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ.

ທຸພ຺ພລໂຠຊກາຕິ ອປ຺ປານຸຠາວາ ຣາຊໂຠຄ຺ຄາ. ອາຍນ຺ຕິ ໂຠຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ໂຍຕ຺ຕພນ຺ຘາທິນິມິຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘພ຺ພກຫາປໂຓ ໂຍຕ຺ຕກຫາປໂຓ. ອທ຺ທຸພນ຺ຘາທິນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພກຫາປໂຓ ອທ຺ທຸກຫາປໂຓ. ມາຆາຕໂຆສນາຍ ກຕາຍ ຫິໍສານິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພກຫາປໂຓ ມາປຫາຣກຫາປໂຓ. ຕສ຺ສ ປຣິມາຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐກຫາປໂຓ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ສຕກຣີສວຕ຺ຖຸກໍ.

ມຄ຺ຄສຕີຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສຕິ. ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຊວນມໂນ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາວ ມຄ຺ຄສຕິໍ ປຏິສຣຕິ ຕປ຺ປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ. ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ສາຕິ ຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ປຏິສຣຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສຕິຍາ. ຜລວິມຸຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຸຠຍໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສິທ຺ຘາເຍວາຕິ. ອາຣມ຺ມຓວເສນ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິສຣຓໍ ອສງ຺ຂຕາມຕສ຺ສ ສນ຺ຕິນິຈ຺ຈສຠາວຕ຺ຕາ. ສຍໍ ປນ ສພ຺ເພສໍເຍວ ອຣິຍານໍ ປຏິສຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ອຣຫໂຕ ຄຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໓໙). ນິພ຺ພານໍ ອນຸປວິຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ. ນ ຕໂຕ ປຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຄຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອຠາວາ. ນິພ຺ພານໍ ປຣິ ສພ຺ພໂສ ໂອສານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ.

ມູລຊາຕາ ຊາຕມູລາ. ຕໂຕ ເອວ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ກາ ປນສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ອາຄຕສທ຺ຘາ’’ຕິ. ມຄ຺ໂຄ ທຬ຺ຫາຍ ອສໍຫາຣິຍສທ຺ຘາຍ ມູລໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ເຈວ ວິຈິກິຈ຺ຉາຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ປຎ຺ຈ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫີນານິ. ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປາຍຄມນີຍານິ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ປຫີນານິ, ອິຕຣານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຌາເນນ ປຫີນານີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍກິເລສສໍໂຍຊເນສຸ ເອກເທສວິຄເມເນວ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊໂນ ວິຍ ຊາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຌານອນາຄາມິຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ອປຣິຫີນ…ເປ… ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໕. ປຐມປຸພ຺ພາຣາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑໕. ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐເກ ເອວໍ ອາຄຕສຸຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຜລິນ຺ທ຺ຣິຍາເນວ ກຖິຕານິ ອຄ຺ຄຜລວເສນ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ.

໑໐. ອາປຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒໐. ອຸປຣິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ສຫ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໂຕ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ. ມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອິທານິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິເມ ໂຂ ເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຄ຺ຄຠູຕໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ. ອຕິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປສ຺ສາມີຕິ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ຍາຖາວໂຕ ປສ຺ສາມິ. ຈຕູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫີຕິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ ຈຕູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ. ສາ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສຫຄຕາ ສິຍາຕິ ມິສ຺ສກາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຊຣາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສູກຣຂຕວຄ຺ໂຄ

໑. ສາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒໑. ສູຣຠາເວນາຕິ ອຕິສູຣຠາເວນ. ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາຕິ ສຈ຺ຈປຏິເວຘາຍ.

໒. ມລ຺ລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒໒. ຈຕ຺ຕາຣິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ. ‘‘ອຣິຍຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ກຕ຺ວາ. ອຣິຍ-ສທ຺ໂທ ປນ ຍຖາ ຕຖາ ວິສຸທ຺ເຘປິ ໂຫຕີຕິ ຕາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕມ຺ປິ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ມິສ຺ສການິ, ເອວໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ມິສ຺ສກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຕມ຺ປິ ປນ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

໓. ເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒໓. ນ ສກ຺ໂກຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖີຕິ ປຊານາຕິ ນຍຄ຺ຄາເຫນ, ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ. ນ ຫິ ອຣິຍາປິ ອນຘິຄຕໍ ມຄ຺ຄຜລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ.

໖. ປຕິຏ຺ຐິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒໖. ສາສເວສູຕິ ຈຕຸຣາສວວິນິມຸຕ຺ເຕສຸ ເສສຘມ຺ເມສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ເຕສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອນຕ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ.

໘. ສູກຣຂຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒໘. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຕໍ ສູກຣຂຕເລຓໍ ສນ຺ຘາຍ. ເອຕໍ ‘‘ສູກຣຂຕາຍ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠາວນປຸໍສກນ຺ຕິ ຠາວໂຊຕກໍ ນປຸໍສກວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ວິສມໍ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິ. ກິຈ຺ຈປຏິປຕ຺ຕິ ເຕສໍ ສໍກາສນຏ຺ເຐນ ສປຕິໂສ, ສປຕິໂສ ເອວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສເຊຏ຺ຐໂກຕິ ອາຫ ‘‘ສປ຺ປຕິສ຺ໂສຕິ ສເຊຏ຺ຐໂກ’’ຕິ.

ສູກຣຂຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ໂພຘິປກ຺ຂິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໕໓໑-໖໕໐. ສຕ຺ຕານໍ ຜລານໍ ເຫຕຸຠູຕານິ ‘‘ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານິ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິເຍວ ຜລູປຈາເຣນ ‘‘ສຕ຺ຕ ຜລານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິ ຈ ປຸພ຺ພຠາຄານິ ‘‘ອິເມສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ…ເປ… ສຕ຺ຕານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ເຕສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຜລານໍ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຜລານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕີຕສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານິ ເຫຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ຜລານິ ນາມາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຍຫິ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປນ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໍ ເສສານິ ຜລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສປຸພ຺ພຠາຄານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.