໑. ອມ຺ພປາລິວຄ຺ໂຄ

໑. ອມ຺ພປາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໗. ເອກາຍນ຺ວາຍນ຺ຕິ ສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂອ-ກາຣສ຺ສ ວ-ກາຣໍ ອ-ກາຣສ຺ສ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ. ອຍໍ ກິຣ ສໍຍຸຕ຺ຕາຠິລາໂປ, ຕຕ຺ຖ ອຍນ-ສທ຺ໂທ ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ. ນ ເກວລໍ ອຍເມວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ມຄ຺ຄປຣິຍາຍາຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຍທິ ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ ອາຍນ-ສທ຺ໂທ, ກສ຺ມາ ປຸນ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອກມຄ຺ໂຄຕິ ເອໂກວ ມຄ຺ໂຄ. ນ ຫິ ນິພ຺ພານຄາມິມຄ຺ໂຄ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖີຕິ. ນນຸ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ອິຘ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕທຎ຺ເຎປິ ພຫູ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ປນ ສຕິປຏ຺ຐານຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕາ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຎາຓວີຣິຍາທໂຍ ນິທ຺ເທເສ ຄຫິຕາ, ອຸທ຺ເທເສ ສຕິຍາ ເອວ ຄຫຓໍ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ສຕິຍາ ມຄ຺ຄຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ນ ທ຺ເວຘາປຖຠູໂຕຕິ ອິມິນາ ອິມສ຺ສ ທ຺ວຍຠາວາຠາວໍ ວິຍ ອນິພ຺ພານຄາມິຠາວາຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ນິພ຺ພານຄມນໍ, ໂສ ເອວ ອວິປຣີຕຠາວນາຍ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນ, ນິພ຺ພານາຘິຄມູປາຍຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄນີຍຏ຺ເຐນາຕິ ຄເວສິຕພ຺ພຕາຍ.

ຣາຄາທີຫີຕິ ‘‘ຣາໂຄ ມລໍ, ໂທໂສ ມລໍ, ໂມໂຫ ມລ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໙໒໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຣາຄາທີຫິ ມເລຫິ. ສາ ປນາຍໍ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິ ສິຊ຺ຌມານາ ຍສ຺ມາ ໂສກາທີນໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂສຈນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕໍ ເຈຕໂສ ສນ຺ຕາໂປ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ ໂສໂກ. ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕເມວ ໂສກາຘິກຕາຊນິໂຕ ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິເທວນວເສນ ວາຈາວິປ຺ປລາໂປ ປຣິເທວນໍ ປຣິເທໂວ. ຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ອິຘ ສມຕິກ຺ກໂມຕິ ອາຫ ‘‘ປຫານາຍາ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂຕາຍ ໂທມນສ຺ສສ຺ສປິ ທຸກ຺ຂສທ຺ເທເນວ ຄຫເຓ ສິທ຺ເຘ ສທ຺ເທນ ອນິວຕ຺ຕນໂຕ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສສວຈນໍ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ‘‘ໂທມນສ຺ສານ’’ນ຺ເຕວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈຕສິກໂທມນສ຺ສສ຺ສາຕິ ຠູຕກຖນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຎາຍຕິ ເອເຕນ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຎາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ນນຸ ອຍມ຺ປິ ມຄ຺ໂຄ, ກິໍ ມຄ຺ໂຄ ເອວ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ໂຫຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຓ຺ຫາວ ກມ຺ມກິເລສວິປາການໍ ວິນນຏ຺ເຐນ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນ ວານໍ. ເຕນ ຕຓ຺ຫາວາເນນ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຖາຍ.

ວຓ຺ຓຠາສນນ຺ຕິ ປສໍສາວຈນໍ. ວິສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ວິສຸຊ຺ຌນໍ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ປຣິຈຍກຣຓໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາມູລກຕ຺ຕາ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາຕິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕກາຍາທີນໍ ເວທນາທິສຠາວຕ຺ຕາຠາວາ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕຠູມກຘມ຺ມສ຺ສ ວິສຸໍ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖນ຺ຕຣຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ຄຫເຓສຸ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖູນໍ ອນິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປນ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາເວນ ‘‘ນ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຣມ຺ມຓວິຠາເຄນ ເຫຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານວິຠາໂຄຕິ. ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ສຕິປຏ຺ຐານສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣທສ຺ສນໍ, ນ ອິຘ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ອາທີສຸ ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນານໍ ສມຸທໂຍ, ນາມຣູປສມຸທຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ມນສິກາຣສມຸທຍາ ຘມ຺ມານໍ ສມຸທໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໘) ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສຕິໂຄຈຣານໍ ປກາສເກ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິຍມ຺ປິ ອວເສສປາຬິປເທສທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ.

ອຣິໂຍຕິ ອາຣກຕ຺ຕາທິນາ ອຣິຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘມາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໑). ຕຕ຺ຖ ຫິ –

‘‘ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຍທຣິໂຍ…ເປ… ມຣຫຕີຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ – ‘ອິທໍ ໂວ ຫິຕາຍ ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມ ຈ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ນ ເຈວ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ…ເປ... ມຣຫຕິ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ …ເປ… ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາຕິ. ຕສ຺ສ ເອກຈ຺ເຈ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ…ເປ… ເອກຈ຺ເຈ ສາວກາ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ…ເປ… ນ ຈ ໂວກ຺ກມ຺ມ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ນ ເຈວ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ນ ເຈວ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ອນຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ຕທຸຠຍໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ…ເປ… ມຣຫຕິ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ,…ເປ… ສຸຂາຍາຕິ, ຕສ຺ສ ສາວກາ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ…ເປ… ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຕ຺ຕມໂນ ເຈວ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ –

ເອວໍ ປຏິຆານຸນເຍຫິ ອນວສ຺ສຸຕຕາ ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາຍ ຕທຸຠຍວີຕິວຕ຺ຕຕາ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ຫິ ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາ ໂຫຕິ ອາເວຓິກຘມ຺ມຠາວໂຕ, ນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີນໍ. ປ-ສທ຺ໂທ ອາຣມ຺ຠໍ ໂຊເຕຕິ, ອາຣມ຺ໂຠ ຈ ປວຕ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສຕິຍາ ກຣຓຠູຕາຍ ປຏ຺ຐານໍ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອນ-ສທ຺ໂທ ຫິ ພຫຸລວຈເນນ ກມ຺ມຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ.

ຕຖາສ຺ສ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປ-ສທ຺ໂທ ຠຸສຕ຺ຖວິສິຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂນ຺ທນໍ ທີເປຕີຕິ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ຠາວຕ຺ຖໍ ສຕິສທ຺ທໍ ປຏ຺ຐານສທ຺ທຎ຺ຈ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ປຸຣິມວິກປ຺ເປ ສຕິ-ສທ຺ໂທ ປຏ຺ຐານ-ສທ຺ໂທ ຈ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ສຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ຈິຣກຕສ຺ສ ຈິຣຠາສິຕສ຺ສ ຈ ອນຸສ຺ສຣຓຏ຺ເຐນ. ອິທນ຺ຕິ ຍໍ ‘‘ສຕິເຍວ ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ສຕິ ເອວ ສຕິປຏ຺ຐານໍ, ສຕິ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກສ຺ມາ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕີນໍ ພຫຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ພຫຸກາ ຕາ ສຕິໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອກວຈນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ມຄ຺ຄນຏ຺ເຐນາຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນ. ນິຍ຺ຍານິໂກ ຫິ ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ, ເຕເນວ ນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ ເອກຕ຺ຕຸປຄໂຕ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ຈ ຕທຕ຺ຖໍ ມຄ຺ຄີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສປິ ເຈຕາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາປິ ຈ ເອຕາ ສຕິໂຍ. ອປຣຠາເຄຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ. ກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາຍາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ສຸຠສຎ຺ຎາທິວິຘມນວເສນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສກິໍເຍວ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສປິ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕເມວສ຺ສ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນຕໍ ອຸປາທາຍ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເຠທາຠາວໂຕ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອກວຈເນນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕສ຺ມາ ຈຕສ຺ໂສປິ ເອໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ອິຕຣາສໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ອິຘ ອສມ຺ຠວໂຕ ນິທ຺ເທສາທິວເສນ ເທເສຕຸກາມຕາຍ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໑, ໒໘໗, ໒໙໗; ປາຣາ. ໑໑) ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ‘‘ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິອາທີສຸ ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ, ‘‘ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາຍສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໔໐) ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ເຈຕສິກາ ຂນ຺ຘາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາເຍຕິ ຣູປກາເຍ’’ຕິ ອາຫ. ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສີລຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາຍໍ ອນຸປສ຺ສນສີໂລ’’ຕິ ອາຫ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກກາຍໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວ ຈສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາກາຣມ຺ປິ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ນິຈ຺ຈຄາຫສ຺ສ ວິເສໂສປິ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໘) ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈໂຕ ເອວ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ເອວກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາທິນິວຕ຺ຕນມາສງ຺ກິຕພ຺ພໍ ປຏິໂຍຄິນິວຕ຺ຕນປຣຕ຺ຕາ ເອວ-ກາຣສ຺ສ, ອຸປຣິ ເທສນາອາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈ ຕາສໍ. ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕເມວ ກາຍໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ, ນ ຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຍຎ຺ຈ ນ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ສຸຂໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ອຕ຺ຕໂຕ, ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ໂນ ນນ຺ທຕິ, ວິຣຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຣຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ອຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕິ, ສມຸທຍໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈາທິອນຸປສ຺ສນາ ຕທງ຺ຄວເສນ ສທ຺ຘິໍ ກາຍຕນ຺ນິສ຺ສຍຂນ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ ສງ຺ຂຕໂທສທສ຺ສເນນ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປກ຺ຂນ຺ທນໂຕ ‘‘ປຣິຈ຺ຈາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກິເລເສ ຈ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພາເນ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຕຖາຠູໂຕ ຈ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ກິເລເສ ນ ອາທິຍຕິ, ນາປິ ອໂທສທສ຺ສິຕາວເສນ ສງ຺ຂຕາຣມ຺ມຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕີ’’ຕິ. ອິທານິ ນິສ຺ສິຕາຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣາ ນິຈ຺ຈາຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ. ທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສປຫານມຸເຂເນວ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສປ຺ປຫານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຄຫຓໍ, ສຎ຺ຎາສີເສນ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນນ຺ທິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ວິຫຣຕີຕິ ອິມິນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສມງ຺ຄິໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ອິຣິຍຕີ’’ຕິ, ອິຣິຍາປຖໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຠິພ຺ຍາປນໂຕ ‘‘ຕີສຸ ຠເວສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ປນ ກິເລສາ ປຣິຕ຺ຕຠູມກາ ເອວາຕິ. ຍທິປິ ກິເລສານໍ ປຫານໍ ອາຕາປນນ຺ຕິ ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວ, ອາຕປ຺ປ-ສທ຺ໂທວິຍ ປນ ອາຕາປ-ສທ຺ໂທປິ ວີຣິເຍ ເອວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫາເນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນວເສນ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ສາຕິສຍໍ ຕທາຕາປນນ຺ຕິ ວີຣິຍເມວ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາ.

ອາຕາປີຕິ ຈາຍມີກາໂຣ ປສໍສາຍ, ອຕິສຍສ຺ສ ວາ ທີປໂກຕິ ອາຕາປີຄຫເຓນ ສມ຺ມປ຺ປຘານສມງ຺ຄິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາ ສມນ຺ຕໂຕ ສາມຎ຺ຈ ປຊານນ຺ໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖາເນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສິຕາຠາເວນ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ, ສພ຺ພາກາຣປຊານເນນ ສມນ຺ຕໂຕ, ອຸປຣູປຣິ ວິເສສາວຫຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ ສາມໍ ປຊານນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ກຖໍ ສຕິປຏ຺ຐານຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ສຕິຍາ ລທ຺ຘຸປກາຣາຍ ເອວ ປຎ຺ຎາຍ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ກາເຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປສ຺ສໂກ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນ຺ໂຕສງ຺ເຂໂປ ອນ຺ໂຕລີນຕາ, ໂກສຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາຍປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລວິໂສຘນາທິ ຄຓນາທິ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລາທິ ຈ ອຸປາໂຍ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ອນຸປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຸປາຍໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ອນຸປາຍຎ຺ຈ ນ ອຸປາທິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ…ເປ… ອສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ອຸປາຍານຸປາຍານໍ ປຣິຄ຺ຄຫປຣິວຊ຺ຊເນສຸ ອປຣິຈ຺ຈາຄາປຣິຄ຺ຄເຫສຸ ຈ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ. ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ.

ຍສ຺ມາ ສຕິເຍເວຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວີຣິຍາທໂຍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄຎ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ອງ຺ຄ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຕິຄ຺ຄຫເຓເນເວຕ຺ຖ ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕສ຺ສາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ວາ ສຕິສີເສນາຍໍ ເທສນາ. ນ ຫິ ເກວລາຍ ສຕິຍາ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ສມ຺ຠວຕິ, ນິພ຺ພານາຘິຄໂມ ວາ, ນາປິ ເກວລາ ສຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຌານເທສນາຍໍ ສວິຕກ຺ກາທິວຈນສ຺ສ ວິຍ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄທສ຺ສນຕາຕິ ອງ຺ຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ອວຍວປຣິຍາຍຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຫານງ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປຫາຕພ຺ພງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາຄິຍເມວ ວິນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕທງ຺ຄວິນເຍນ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິນເຍນ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ອສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ. ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເວທນາທິຘມ຺ມານໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍເນຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍໍ ປນາຕິ ວິຠງ຺ເຄ, ວິຠງ຺ຄປກຣເຓຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ໂລເກ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ, ຕາ ຈ ໂລກິຍາ ເອວ ອນຸປສ຺ສນາ ນາມ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ.

ທຸກ຺ຂໂຕຕິ ວິປຣິຓາມສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຫິ ທຸກ຺ຂສຠາວໂຕ, ທຸກ຺ຂາຕິ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອທ຺ທາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂໍ ເວທນໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ທຸກ຺ຂມທ຺ທກ຺ຂິ ສລ຺ລໂຕຕິ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕຕຸທນໂຕ ທຸນ຺ນີຫຣຓໂຕ ຈ ສລ຺ລນ຺ຕິ ອທ຺ທກ຺ຂິ ປສ຺ສິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນໍ. ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ວິຍ ອໂນຬາຣິກຕາຍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ວູປສນ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ ຈ ສນ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈໂຕຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ຕໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຈ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂຍ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ສ ເວ ສມ຺ມທ຺ທໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອກໍເສນ, ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ວາ ເວທນາຍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສນໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກ຺ຂາຕິປີຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ທຸກ຺ຂາ ອິຕິປິ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ເວທຍິຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ວທາມິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ສຸຂທຸກ຺ຂໂຕປິ ຈາຕິ ສຸຂາທີນໍ ຐິຕິວິປຣິຓາມຎາຓສຸຂຕາຍ ຈ ວິປຣິຓາມຏ຺ຐິຕິອຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂຕາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ສຸຂໂຕ ຕິສ຺ໂສປິ ຈ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ເຫຏ຺ຐາ ປກາສິຕາ ເອວ.

ອາຣມ຺ມຓາ…ເປ… ເຠທານນ຺ຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓນານຕ຺ຕສ຺ສ ນີລາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ຉນ຺ທາທິອຘິປຕິນານຕ຺ຕສ຺ສ ຫີນາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ຎາຓຌານາທິສຫຊາຕນານຕ຺ຕສ຺ສ ສສງ຺ຂາຣິກາສງ຺ຂາຣິກ-ສວິຕກ຺ກ-ສວິຈາຣາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ກາມາວຈຣາທິຠູມິນານຕ຺ຕສ຺ສ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິມາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ກຸສລາທິກມ຺ມນານຕ຺ຕສ຺ສ, ເທວຄຕິສໍວຕ຺ຕນິຍຕາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ກຓ຺ຫສຸກ຺ກວິປາກນານຕ຺ຕສ຺ສ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຕາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ, ປຣິຕ຺ຕຠູມກາທິກິຣິຍານານຕ຺ຕສ຺ສ, ຕິເຫຕຸກາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ ວເສນ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສວຕ຺ຖຸກາວຕ຺ຖຸກາທິນານຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕຍສາຘາຣຓາທິຕພ຺ເຠທສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຣາຄາທີນນ຺ຕິ ມຫາສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໑; ມ. ນິ. ໑.໑໑໔) ອາຄຕານໍ ສຣາຄວີຕຣາຄາທິເຠທານໍ. ສລກ຺ຂຓ-ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓານນ຺ຕິ ຜຸສນາທິຕໍຕໍສລກ຺ຂຓານຎ຺ເຈວ ອນິຈ຺ຈຕາທິສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓານຎ຺ຈ ວເສນາຕິ ໂຍຊນາ.

ສຸຎ຺ຎຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອນຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາຕສຸຎ຺ຎຕສຠາວສ຺ສ. ‘‘ສລກ຺ຂຓ-ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓານ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິມິນາ ໂຍ ອິໂຕ ພາຫິຣເກຫິ ສາມິນິວາສີກາຣກເວທກອຘິຏ຺ຐາຍກຠາເວນ ປຣິກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິຈ຺ຈຕາ ສຸຂຕາ ວິຍ ກຕ຺ຖຈິປິ ອຠາໂວ ວິຠາວິໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຕາຕິ ອນຕ຺ຕາ, ຍສ຺ມາ ປນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ເອກຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ນ ອຕ຺ຕາຕິປິ ອນຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ເຕສໍ ສຸຎ຺ຎຕຘມ຺ໂມ. ຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕຘມ຺ມສ຺ສ, ຍໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໒໑) ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຸຎ຺ຎຕວາຣເທສນາ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອມ຺ພປາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໘. ສຣຕີຕິ ສໂຕ. ອຍໍ ປນ ນ ຍາຍ ກາຍຈິ ສຕິຍາ ສໂຕ, ອຖ ໂຂ ເອທິສາຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາຍາທິອນຸປສ຺ສນາສຕິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປຎ຺ຎາຍາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ປຊຎ຺ຎປຎ຺ຎາຍ, ອຠິກ຺ກມນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄມນ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ປຏິກ຺ກມນໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ. ນິວຕ຺ຕນຎ຺ຈ ນິວຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປນ ຄມນໍ ຄມນເມວ. ກາຍໍ ອຠິຫຣນ຺ໂຕ ອຠິຄມນວເສນ ກາຍໍ ນາເມນ຺ໂຕ. ຐານນິສຊ຺ຊາສຍເນສຸ ໂຍ ຄມນາທິວິຘິນາ ກາຍສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຠິຫາໂຣ, ໂສ ອຠິກ຺ກໂມ, ປຈ຺ຉໂຕ ອປຫຣຓໍ ປຏິກ຺ກໂມຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຐາເນປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາສນສ຺ສາຕິ ປີຐກາທິອາສນສ຺ສ. ປຸຣິມອງ຺ຄາຠິມຸໂຂຕິ ອຏນິກາທິປຸຣິມາວຍວາຠິມຸໂຂ. ສໍສຣນ຺ໂຕຕິ ສໍສປ຺ປນ຺ໂຕ. ປຈ຺ຈາສໍສຣນ຺ໂຕຕິ ປຏິອາສປ຺ປນ຺ໂຕ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ສຣີຣສ຺ເສວ ອຠິມຸຂສໍສປ຺ປນປຏິອາສປ຺ປນານິ ນິທສ຺ເສຕິ.

ສມ຺ມາ ປຊານນໍ ສມ຺ປຊານໍ. ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣຓສີໂລ ສມ຺ປຊານກາຣີຕິ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈກາຣີ’’ຕິ. ສມ຺ປຊານເມວ ຫິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ເສວ ວາ ກາຣີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ເສວ ກຣຓສີໂລ. ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ກໂຣເຕວາຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ອສມ຺ໂມຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ເອວ, ສມ຺ປຊານສ຺ເສວ ວາ ກາໂຣ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ປຊານກາຣີ.

ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒິຕສງ຺ຂາເຕນ ສຫ ອຕ຺ເຖນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສາຕ຺ຖກໍ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທິ, ສາຕ຺ຖກສ຺ສ ສມ຺ປຊານນໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສປ຺ປາຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣາວຫສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ ສມ຺ປຊານນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຈ ປວຕ຺ເຕສຸ ອວິຊຫິເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕ ໂຄຈເຣ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນເມວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ຕີເຣຕ຺ວາ, ປຏິສງ຺ຂາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆທສ຺ສເນເນວ ອຸໂປສຖປວາຣຓາທິອຕ຺ຖໍ ຄມນໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ອສຸຠທສ຺ສນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກສິຓປຣິກມ຺ມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເຈຕິຍໍ ທິສ຺ວາປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ເອໂສ. ສມຖວິປສ຺ສນຸປ຺ປາທນມ຺ປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຸທ຺ຘິ ເອວ. ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓສ຺ສ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ, ຕຖາ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣຕິອາທີສຸ. ອຠຍວາປິ ປາຬິຍນ຺ຕິ ອຠຍວາປິຍາ ປຸຣຕ຺ຖິມຕີເຣ.

ພຸທ຺ຘວໍສ-ອຣິຍວໍສ-ເຈຕິຍວໍສ-ທີປວໍສາທິວໍສກຖນໂຕ ມຫາອຣິຍວໍສຠາຓໂກ ເຖໂຣ. ປຎ຺ຎາຍນຏ຺ຐາເນຕິ ເຈຕິຍສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍນຏ຺ຐາເນ. ເອກປທຸທ຺ຘາເຣຕິ ປທຸທ຺ຘາຣປຕິຏ຺ຐານປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອວຏ຺ຐາເນ. ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ.

ຕສ຺ມິໍ ປນາຕິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕອຕ຺ເຖປິ ຄມເນ. ອຕ຺ໂຖ ນາມ ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒີຕິ ຍໍ ສາຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຄມນໍ, ຕໍ ສປ຺ປາຍເມວາຕິ ສິຍາ ກສ຺ສຈິ ອາສງ຺ກາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຈຕິຍທສ຺ສນໍ ຕາວາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຣູປການິ ວິຍາຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕາ ປຏິມາໂຍ ວິຍ, ຍນ຺ຕປໂຍເຄນ ວາ ວິຈິຕ຺ຕກມ຺ມາ ປຏິມາຍ ສທິສາ ຍນ຺ຕຣູປກາ ວິຍ. ອສມເປກ຺ຂນໍ ເຄຫສ຺ສິຕອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ອໂຍນິໂສ ໂອໂລກນາທິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘). ຫຕ຺ຖິອາທິສມ຺ມທ຺ເທນ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ. ວິສຠາຄຣູປທສ຺ສນາທິນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ.

ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸວຕ຺ຕນກຖາ ອາຈິຓ຺ຓາ, ອນນຸວຕ຺ຕນກຖາ ປນ ຕສ຺ສາ ອປຣາ ທຸຕິຍາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ທ຺ເວ ກຖາ ນາມ ນ ກຖິຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາກາຣໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ, ນ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕຸຄາມາສຸຠ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ.

ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ຠາວນາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ໂຄຈຣ’’ນ຺ຕິ. ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລສ຺ສ ສມ຺ປາທນວເສນ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ.

ຫຣຕີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຍາວ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກມາ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕີຕິ ອາຫາຣູປໂຠຄໂຕ ຍາວ ທິວາຏ຺ຐານຸປສງ຺ກມນາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ປຏິເນຕິ. ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ ສມ຺ມາ ອາທິຍິຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຕ຺ຕານໍ ປຣິປູຣຓວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ສຣີຣປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ປລ຺ລງ຺ເກຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິສຊ຺ຊາວາເຣ ທ຺ເວ ຕີຓິ ອຸຓ຺ຫາສນານິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຸສຸມໍ ຄາຫາເປນ຺ໂຕ’’ຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມຸເຂເນວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ເອວ. ເຕນ ‘‘ປຕ຺ໂຕປິ ອເຈຕໂນ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຍຖາປຣິຫຣິຍມານໍ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕເຖວາຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ. ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໂຕ ສຣີຣເຈຕິຍໍ ຄຣຸຕຣນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ເຈຕິຍວນ຺ທນາຍ ປຐມໍ ກຣຓີຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ – ‘‘ເຈຕິຍໍ ພາຘຍມານາ ໂພຘິສາຂາ ຫຣິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘຄຸຓານຸສ຺ສຣຓວເສເນວ ໂພຘິຎ຺ຈ ປຓິປາຕກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ວິຍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ຄາມສມີເປຕິ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣຏ຺ຐາເນ.

ຊນສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ມຍິ ອກເຖນ຺ເຕ ເອເຕສໍ ໂກ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ຊນສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມກຖາ ນາມ ກເຖຕພ຺ພາ ເອວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ຘມ຺ມກຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຫຣິຍມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ຕທນຸຄຸຓໍເຍວ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ. ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທເນວາຕິ ປຣິຈິໂຕ ອປຣິຈິໂຕຕິອາທິວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕໂກຏິຍາ ເອວ, ສມາຄມມຕ຺ເຕເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠເຍຕິ ປຣຈກ຺ກາທິຠເຍ.

ກມ຺ມຊເຕໂຊຕິ ຄຫຓິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກມ຺ມຏ຺ຐານວີຖິໍ ນາໂຣຫຕິ ຂຸທາປຣິສ຺ສເມນ ກິລນ຺ຕກາຍຕ຺ຕາ ສມາຘານາຠາວໂຕ. ອວເສສຏ຺ຐາເນຕິ ຍາຄຸຍາ ອຄ຺ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ. ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທ-ທສ຺ສນເມຕໍ, ຍຖາ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ປວຕ຺ຕາຍ ສຣປຏິປາຏິຍາ ອນວິຈ຺ເຉໂທ, ເອວເມຕສ຺ສປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຸປຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ຠາວນານຸໂຍເຄ. ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອປູຣເຓນ ສພ຺ພວຕ຺ຕານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ກາເມ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ. ກາເຍ ອວີຕຣາໂຄ. ຣູເປ ອວີຕຣາໂຄ. ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໐; ມ. ນິ. ໑.໑໘໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈວິຘເຈໂຕວິນິພນ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ຈຣິຕ຺ວາຕິ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ.

ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕວເສນາຕິ ຠາວນາສຫິຕໍເຍວ ຠິກ຺ຂາຍ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕໍ ຄມນປຈ຺ຈາຄມນໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກໍ, ຕເທວ ວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕສຸຂໍ ກາເມນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕກາມາ, ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທວນ຺ໂຕ. ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຫິ ຫິຕໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕກຎ຺ຈ ສຸຂນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ວິຎ຺ຎູນໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕນິຍຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ອຕ຺ຕາ ນາມ ຘມ຺ໂມ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອຕ຺ຕທີປາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖ ອຕ຺ຕສຣຓາ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໓). ຕໍ ກາເມນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕກາມາ. ອຸສຠໍ ນາມ ວີສຕິ ຍຏ຺ຐິໂຍ. ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ຕາຍ ປາສາຓສຎ຺ຎາຍ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານມາຄຕາ’’ຕິ ຊານນ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ເອວ ນໂຍ ອຍໍ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິໂກ ໂຍ ຐາເນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອວ ນິສຊ຺ຊາຍປິ ນໂຍ. ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຉິນ຺ນຠຕ຺ຕຠາວຠເຍນປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ປຣິພ຺ຣູເຫຕິ.

ມທ຺ທນ຺ຕາຕິ ຘຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐາເນ ສາລິສີສານິ ມທ຺ທນ຺ຕາ. ມຫາປຘານໍ ປູເຊສ຺ສາມີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ໂລກນາເຖນ ຉ ວສ຺ສານິ ກຕໍ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ເອວາຫໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສາມີຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິປູຊາ ຫິ ສຕ຺ຖຸປູຊາ, ນ ອາມິສປູຊາຕິ. ຐານຈງ຺ກມເມວາຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພອິຣິຍາປຖກາລວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂຠຊນາທິກາເລສຸ ອວສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພນິສຊ຺ຊາຍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ.

ວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປຐມເມວ ວີຖິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ວີຖິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ໒.໒໔; ໓.໗໕; ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໐; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ໘.໙) ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຕ຺ວາ. ເນວ ທວາຍາຕິອາທິ ປນ ປຏິກ຺ເຂປທສ຺ສນໍ.

ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ຍທິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທຎ຺ຈ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ຕີສຸ ຐາເນສຸ, ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສຸ ຐາເນສຸ ອຸປເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທາ ກປ຺ປານໍ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ຕຊ຺ຊໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ, ສາວກໂພຘິຍໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ, ມຫາສາວການໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສເມວ ຕຊ຺ຊໍ ສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ, ອິຕເຣສໍ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສຍວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ກຸສລໍ. ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍຕິ ພາຫິຍວິສເຍ ຊາຕສໍວທ຺ຘຕາຍ ພາຫິໂຍ, ທາຣຸຈີຣປຣິຫຣເຓນ ທາຣຸຈີຣິໂຍຕິ ລທ຺ຘສມຎ຺ໂຎ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ພາຫິຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິວສປ຺ປວຕ຺ເຕນ (ອຸທາ. ໑໐) ສໍຂິຕ຺ເຕເນວ ໂອວາເທນ ຂິປ຺ປຕຣໍ ວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ວາ ໂຫຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ’’ຕິ. ເອວໍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ວາຕິອາທີສຸ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຕນ຺ຕິ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາຣທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຕາ ອຠິກ຺ກມຕີຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫວເສນ ອຠິກ຺ກເມ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຫໍ ອຠິກ຺ກມາມີຕິ ປນ ອິມິນາ ມານຄ຺ຄາຫວເສນ, ຕທຸຠຍໍ ປນ ຕຓ຺ຫາຍ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາຫວເສນປິ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ, ‘‘ຕຖາ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ເຍນ ຆນວິນິພ຺ໂຠເຄນ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິກ຺ກມາມີຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ເຕໂຊຘາຕຸ ອຸທ຺ຘຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຸທ຺ຘຣຓຄຕິກາ ຫິ ເຕໂຊຘາຕູຕິ ອຸທ຺ຘຣເຓ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາ ອນຸຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ຘາຕູນໍ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເກກປາທຸທ຺ຘຣເຓ…ເປ… ພລວຕິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣຓານໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕິຣິຍຄຕິກາຍ ຫິ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສຸ ສາຕິສໂຍ ພ຺ຍາປາໂຣຕິ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສານຸຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສູ’’ຕິ ອາຫ. ສຕິປິ ອນຸຄມນານຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາວິເສເສ ເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ.

ຕຕ຺ຖ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ປາທສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ, ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຫຣຓໍ ອຕິຫຣຓໍ. ຣຸກ຺ຂຂາຓຸອາທິປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ, ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຆຏ຺ຏນປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາ ປສ຺ເສນ ຫຣຓໍ ວີຕິຫຣຓໍ. ຍາວ ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ, ຕາວ ອາຫຣຓໍ ອຕິຫຣຓໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ຫຣຓໍ ວີຕິຫຣຓນ຺ຕິ ອຍໍ ວາ ເອເຕສໍ ວິເສໂສ. ຍສ຺ມາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ອາໂປຘາຕຸ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ຄຣຸຕຣສຠາວາ ຫິ ອາໂປຘາຕູຕິ ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປຖວີຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສານຸຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ…ເປ… ພລວຕິໂຍ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາໂປຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ປຖວີຘາຕຸ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຕິຏ຺ຐາຠາເວ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐາປເນປິ ຕສ຺ສາ ສາຕິສຍກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອາໂປຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາ ອນຸຄຕຠາໂວ, ຕຖາ ຆຏ຺ຏນກິຣິຍາຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ວເສນ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠນສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ ຕຕ຺ຖາປິ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາໂປຘາຕຸອນຸຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຖາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສນ຺ນິຣຸມ຺ຠເນສູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຠິກ຺ກມເນ, ເຕສຸ ວາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຸທ຺ຘຣຓາທີສຸ ຉສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ອຸທ຺ຘຣເຓຕິ ອຸທ຺ຘຣຓກ຺ຂເຓ. ຣູປາຣູປຘມ຺ມາຕິ ອຸທ຺ຘຣຓາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ຣູປຘມ຺ມາ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກາ ອຣູປຘມ຺ມາ ຈ. ອຕິຫຣຓໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐານໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ເທສນ຺ຕຣສງ຺ກມນໍ ອຕ຺ຖິ. ປພ຺ພໍ ປພ຺ພນ຺ຕິອາທິ ອຸທ຺ຘຣຓາທິໂກຏ຺ຐາເສ ສນ຺ຘາຍ ສຠາຄສນ຺ຕຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕິອິຕ຺ຕໂຣ ຫິ ຣູປຘມ຺ມານມ຺ປິ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂໂຓ, ຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍາເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ ປາເທ ຈ ພທ຺ຘຂຸຣຘາຣາສມາຄມໂຕປິ ສີຆຕໂຣ. ຍຖາ ຕິລານໍ ຠຊ຺ຊິຍມານານໍ ຕຏຕຏາຍເນນ ເຠໂທ ລກ຺ຂີຍຕິ, ເອວໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາເທນາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຏຕຏາຍນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຫິ ເອກນ຺ຕໂຕ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ສທ຺ຘິໍ ຣູເປນາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌນກຣູປຘມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໍ ຕໂຕ ສຕ຺ຕຣສມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຍທິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ສມານກ຺ຂຓາ ສິຍຸໍ, ‘‘ຣູປໍ ຄຣຸປຣິຓາມໍ ທນ຺ຘນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນຫິ ວິໂຣໂຘ ສິຍາ. ຕຖາ – ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ, ຍຖຍິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໘) ເອວມາທິປາຬິຍາ ຈ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຫິ ສາຣມ຺ມຓສຠາວາ ຍຖາພລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ຕາເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ຕໍສຠາວນິປ຺ຜຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ, ຣູປຘມ຺ມາ ປນ ອນາຣມ຺ມຓາ ປກາເສຕພ຺ພາ. ເອວໍ ເຕສໍ ປກາເສຕພ຺ພຠາວນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ໂສຬສຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕີຕິ ຕງ຺ຂຓາຍຸກຕາ ເຕສໍ ອິຈ຺ຉິຕາ, ລຫຸກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍສງ຺ຄຕິມຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ, ວິສຍສງ຺ຄຕິມຕ຺ຕຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາ, ທນ຺ຘມຫາຠູຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ທນ຺ຘປຣິວຕ຺ຕິຕາ. ນານາຘາຕຸຍາ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ໂຂ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ, ເຕນ ຈ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຣູປຘມ຺ໂມວ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຕສ຺ເສວາຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສມານກ຺ຂຓຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊເຕວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຍໍ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎໍ, ຕໍ ປນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອປຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕຖາລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ເຕສໍ ອນ຺ຕໂຣ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ, ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອວີຈິມນຸປພນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຍຖາ ວີຈິ ອນ຺ຕໂຣ ນ ລພ຺ຠຕິ, ‘‘ຕເທເວຕ’’ນ຺ຕິ ອວິເສສວິທູ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸ ອນຸ ປພນ຺ໂຘ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ຣູປສນ຺ຕາໂນ ຈ ນທີໂສໂຕວ ນທິຍໍ ອຸທກປ຺ປວາໂຫ ວິຍ ວຕ຺ຕຕິ.

ອຠິມຸຂໍ ໂລກິຕໍ ອາໂລກິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣໂຕເປກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຍໍທິສາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ນິສີທຕິ ວາ, ຕທຠິມຸຂໍ ເປກ຺ຂນໍ ອາໂລກິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທນຸຄຕໍ ວິທິສາໂລກນໍ ວິໂລກິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິໂລກິຕໍ ນາມ ອນຸທິສາເປກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ມຊ຺ຊນປຣິຠຓ຺ຑາທິກຣເຓ ໂອໂລກິຕສ຺ສ, ອຸລ຺ໂລກາຫຣຓາທີສຸ ອຸລ຺ໂລກິຕສ຺ສ, ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນາທິວເສນ ອປໂລກິຕສ຺ສ ຈ ສິຍາ ສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ – ‘‘ອິມິນາ ວາ ມຸເຂນ ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ຄຫິຕາເນວາ’’ຕິ.

ກາຍສກ຺ຂິນ຺ຕິ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກຕວນ຺ຕໍ, ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຫາຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາກາເລ ເອວ ‘‘ຍເມວາຫໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສາສເນ ອນຠິຣຕິອາທິວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕເມວ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປ, ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ເຕເນວ ນໍ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ຍທິທໍ ນນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໓໐) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

ສາຕ຺ຖກຕາ ຈ ສປ຺ປາຍຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕສ຺ສາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນສ຺ເສວ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສເນວ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຂນ຺ຘາທິກມ຺ມຏ຺ຐານິເກຫິ ອຎ຺ໂຎ ອຸປາໂຍ ນ ຄເວສິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ອາໂລກິຕາທິສມຎ຺ຎາປິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ປຊານນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນາຕິ ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸຍາ ຈລນາກາຣປວຕ຺ຕິວເສນ. ອໂຘ ສີທຕີຕິ ໂຖກໍ ໂອຕຣຕິ. ອຸທ຺ຘໍ ລງ຺ເຆຕີຕິ ລງ຺ຆນ຺ຕໍ ວິຍ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອງ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານນ຺ຕິ ປຘານຠູຕໍ ອງ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕໍ, ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ສຣີຣໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມຊວເນປິ…ເປ… ສຕ຺ຕມຊວເນປິ ນ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຣຊ຺ຊນາທີນໍ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນານໍ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ອິຏ຺ເຐ ອິຕ຺ຖິຣູປາທິມ຺ຫິ ໂລຠມຕ຺ຕໍ, ອນິຏ຺ເຐ ປຏິຆມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຣຊ຺ຊນາທິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນໍ ມູລໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຠວງ຺ຄາທິ. ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣຊວນສ຺ສ ມູລຠູຕຘມ຺ມປຣິຊານນວເສເນວ ມູລປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ອາຄນ຺ຕຸກຕາວກາລິກຕາ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນສ຺ເສວ ອປຸພ຺ພຠາວວເສນ ເຈວ ອິຕ຺ຕຣຠາວວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕິເຕສູຕິ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ຈ ອປຣາປຣໍ ຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ.

ຕນ຺ຕິ ຊວນໍ. ຕສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຄນ຺ຕຸໂກ ອພ຺ຠາຄໂຕ. ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຕາວຕໂກ ກາໂລ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕາວກາລິການິ.

ເອຕໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສມວາເຍຕິ ສາມຄ຺ຄິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ອາໂລກນວິໂລກເນ ປຎ຺ຎາຍມາເນ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ໂຕ – ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ, ໂກ ວິໂລເກຕິ. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍານມ຺ປິ ລພ຺ຠນໂຕ.

ກາເລຕິ ສມິຎ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ສມິຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ຕຖາ ປສາເຣຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ປສາເຣນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ມຓິສປ຺ໂປ ນາມ ເອກາ ສປ຺ປຊາຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ລຬນນ຺ຕິ ກມ຺ປນໍ, ລີຬາກຣຓໍ ວາ.

ອຸຓ຺ຫປກຕິໂກ ປຣິຬາຫພຫຸລກາໂຍ. ສີລສ຺ສ ວິທູສເນນ ອຫິຕາວຫຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຊີວວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສປ຺ປາຍໍ. ‘‘ຈີວຣມ຺ປິ ອເຈຕນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈີວຣສ຺ສ ວິຍ ກາໂຍປິ ອເຈຕໂນຕິ ກາຍສ຺ສ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວເນນ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຣິທີເປນ຺ໂຕ ອິຕຣີຕຣສນ຺ໂຕສສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫໂຕຕິ ອາຫຕຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິໂກ, ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫິ ວາ ຫຕໂສໂຠ.

ອຏ຺ຐວິໂຘປິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຏ຺ຐວິໂຘປິ ປໂຍຊນວິເສໂສ. ມຫາສິວຕ຺ເຖຣວາທວເສນ ‘‘ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘‘ເນວ ທວາຍາຕິອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ປນ ອິທໍ ປຏິກ຺ເຂປງ຺ຄທສ຺ສນມຸເຂນ ປາຬິ ອາຄຕາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຖວີສນ຺ຘາຣກຊລສ຺ສ ຕໍສນ຺ຘາຣກວາຍຸນາ ວິຍ ປຣິຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ວາໂຍຘາຕຸຍາວ ອາສເຍ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ວາໂຍຘາຕຸວເສເນວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ອຕິຫຣຕີຕິ ຍາວ ມຸຂາ ອຠິຫຣຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ຕໂຕ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວິມິສ຺ສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫຣຕິ. ອຕິຫຣຕີຕິ ວາ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ໂຕ ຫຣຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ຫຣຕິ. ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອປຣາປຣໍ ຈາເຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຫາຣສ຺ສ ຘາຣຓປຣິວຕ຺ຕນສຎ຺ຈຸຓ຺ຓນວິໂສສນານິ ປຖວີຘາຕຸສຫິຕາ ເອວ ວາໂຍຘາຕຸ ກໂຣຕິ, ນ ເກວລາຕິ ຕານິ ປຖວີຘາຕຸຍາ ກິຈ຺ຈຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ, ສາ ເອວ ຘາຣຓາທີນິ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສາຘາຣຓາຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອລ຺ລຕ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸປາເລຕີຕິ ຍຖາ ວາໂຍຘາຕຸອາທີຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ວິໂສສນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອນຸປາເລຕິ ອລ຺ລຠາວໍ. ເຕໂຊຘາຕູຕິ ຄຫຓີສງ຺ຂາຕາ ເຕໂຊຘາຕຸ. ສາ ຫິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐໍ ອາຫາຣໍ ປຣິປາເຈຕິ. ອຎ຺ຊໂສ ໂຫຕີຕິ ອາຫາຣສ຺ສ ປວິສນາທີນໍ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ອາຠຸຊຕີຕິ ປຣິເຍສນວເສນ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓຊິຓ຺ຓາຊິຓ຺ຓຕາທິປຏິສໍເວທນວເສນ ຈ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍຕໍວິຊານນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕເຍວ ຫິ ປໂຍໂຄ ‘‘ສມ຺ມາປໂຍໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຍນ ຫິ ປໂຍເຄນ ປຣິເຍສນາທິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕພ຺ພິສຍວິຊານນມ຺ປິ ນິປ຺ຜາເທຕິ ນາມ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ສມ຺ມາປໂຍຄໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນ຺ວາຍ ອາຄມ຺ມ ອາຠຸຊຕິ ສມນ຺ນາຫຣຕິ. ອາໂຠຄປຸພ຺ພໂກ ຫິ ສພ຺ໂພປິ ວິຎ຺ຎາຓພ຺ຍາປາໂຣຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄມນໂຕຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວເສນ ໂຄຈຣຄາມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄມນໂຕ. ປຣິເຍສນໂຕຕິ ໂຄຈຣຄາເມ ຠິກ຺ຂຕ຺ຖໍ ອາຫິຓ຺ຑນໂຕ. ປຣິໂຠຄໂຕຕິ ອາຫາຣສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໂຕ. ອາສຍໂຕຕິ ປິຕ຺ຕາທິອາສຍໂຕ. ອາສຍຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຊ຺ຌໍ ປວຕ຺ຕມາໂນປິ ກມ຺ມພລວວຕ຺ຖິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຣິຍາທວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ສຍຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາສໂຍ, ອາມາສຍສ຺ສ ອຸປຣິ ຕິຏ຺ຐນໂກ ປິຕ຺ຕາທິໂກ. ມຣິຍາທຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍມາກາໂຣ. ນິເຘຕິ ຍຖາຠຸຕ຺ໂຕ ອາຫາໂຣ ນິຈິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິຘານໍ, ອາມາສໂຍ, ຕໂຕ ນິຘານໂຕ. ອປຣິປກ຺ກໂຕຕິ ຄຫຓີສງ຺ຂາເຕນ ກມ຺ມຊເຕເຊນ ອວິປກ຺ກໂຕ. ປຣິປກ຺ກໂຕຕິ ຍຖາຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ວິປກ຺ກຠາວໂຕ. ຜລໂຕຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ. ນິສ຺ສນ຺ທໂຕຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິສ຺ສນ຺ທນໂຕ. ສມ຺ມກ຺ຂນໂຕຕິ ສພ຺ພໂສ ມກ຺ຂນໂຕ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໒໙໔) ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເວຄສນ຺ຘາຣເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິຬາຫໂຕ ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ຈ ໂຣຄາ ກຓ຺ຓສູລຠຄນ຺ທຣາທໂຍ. ອຏ຺ຐາເນຕິ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄເຫ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເຂຕ຺ຕເທວາຍຕນາທິເກ. ກຸທ຺ຘາ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ອມນຸສ຺ສາປິ ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປນ຺ຕິ. ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເນວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕໂນ, ກສ຺ສຈິ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ ຈ ນ ປຣສ຺ສ, ອຸທກຕຸມ຺ພໂຕຕິ ເວຬຸນາຬິອາທິອຸທກຠາຊນໂຕ. ຕນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑິຕອຸທກໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເອໂກ ອິຣິຍາປໂຖ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອາຄໂຕ, ໂສ ປຸພ຺ເພ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກມຄຫເຓນ. ‘‘ຄມເນປິ ປຸຣໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ອຠິຫຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ຄມນເມວ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ. ຍສ຺ມາ ອິຘ ສມ຺ປຊຎ຺ຎກຖາຍໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎເມວ ຘຸຣໍ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ອິຣິຍາປເຖ ປວຕ຺ຕານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິໂຣຘທສ຺ສນວເສນ ສມ຺ປຊານກາຣິຕາ ຄຫິຕາຕິ. ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ປນ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ເອໂກ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ເອໂກ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ນິສີທນ຺ໂຕ, ສຍນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ສຍຕິ, ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ສຍຕິ. ເອຕ຺ຕເກນ ປນ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ຈງ຺ກມເນນ ທີເປນ຺ຕິ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຈງ຺ກມນໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ – ‘‘ປາຈີນຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມຈງ຺ກມນໂກຏິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ຉິມຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປວຕ຺ຕາປິ ປາຈີນຈງ຺ກມນໂກຏິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຈງ຺ກມນມຊ຺ເຌ ປວຕ຺ຕາ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຈງ຺ກມເນ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຐານໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຐາເນ ປວຕ຺ຕາ ນິສຊ຺ຊໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ນິສຊ຺ຊາຍ ປວຕ຺ຕາ ສຍນໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອວ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕິ, ອຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຄຕາທີສຸ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ເອວມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຠູຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາວ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຐຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍມາໂນ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຍຕິ – ‘‘ກາໂຍ ອເຈຕໂນ ມຎ຺ໂຈ ອເຈຕໂນ, ກາໂຍ ນ ຊານາຕິ ‘ອຫໍ ມຎ຺ເຈ ສຍິໂຕ’ຕິ, ມຎ຺ໂຈປິ ນ ຊານາຕິ ‘ມຍິ ກາໂຍ ສຍິໂຕ’ຕິ, ອເຈຕໂນ ກາໂຍ ອເຈຕເນ ມຎ຺ເຈ ສຍິໂຕ’’ຕິ, ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອວ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕິ, ປພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຍໍ ສຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ກາຍິກາທິກິຣິຍານິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ຕມ຺ມຍຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍານິພ຺ພຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ຊວນໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ຉທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາມຍປວຕ຺ຕໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຊາຄຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຊາຄຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ອປິຈ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕປິ ຊາຄຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ພາຕ຺ຕິໍສຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ປຫາຍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ຠາສິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ໂນປິ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ທຸຕິຍຎ຺ຫິ ຌານໍ ວຈີສງ຺ຂາຣປ຺ປຫານໂຕ ວິເສສໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາມາຕິ. ໂອຏ຺ເຐ ຈາຕິອາທີສຸ ຈ-ສທ຺ເທນ ກຓ຺ຐສີສນາຠິອາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕທນຸຣູປໍ ປໂຍຄນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣສຎ຺ຎິຕໍ ປໂຍຄໍ, ຍໂຕ ສພ຺ເພ ວິຈາຣາທໂຍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຸປາທາຣູປປວຕ຺ຕິຍາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕສທ຺ທາຍຕນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ສຕ຺ຕສຸປິ ຐາເນສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນວເສນ ‘‘ມິສ຺ສກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ຄສມ຺ມາສຕິຍາປິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິອນຸຣູປຕ຺ຕາ ສມ຺ປຊຎ຺ຎານຸຣູປປຸພ຺ພຠາຄໍ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ເອກນ຺ຕໂລກິຍຕ຺ຕາ.

ສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໙. ຍສ຺ມາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈິ, ຕສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ຕຣຸຈິຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ສໍຂິຕ຺ເຕເນວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸກາໂມ ຠຄວາ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫາ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍສ຺ມາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ເທສນໍ ຍາຈສິ, ຕສ຺ມາ’’ຕິ. ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິຏ຺ຐິກສ຺ເສວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓວິເສສາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ນສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐີຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ.

໔. ສາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໐. ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ອປາຍທຸກ຺ເຂ ອປາຕນວເສນ ຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມ, ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຕເທວ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ກິເລສານໍ ວິນຍນຏ຺ເຐນ ວິນໂຍຕິ ອາຫ – ‘‘ຘມ຺ໂມຕິ ວາ…ເປ… ນາມ’’ນ຺ຕິ. ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ ເອໂກ ອຸເທຕີຕິ ເອໂກທີຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ສມາຘິ ຠູໂຕ ຊາໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອໂກທິຠູຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອໂກທິຠູຕາຕິ ເອເຕນ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານາວໂຫ ປຸພ຺ພຠາຄິໂກ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມາຫິຕາຕິ ເອເຕນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິ. ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ສຸຠາວິໂຕ ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປ຺ປນາສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນວກຠິກ຺ຂູຫິ ຠາວິຕສຕິປຏ຺ຐານາ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ເຕ ຫິ ຍຖາຠູຕຎາຓາຍ ຠາວິຕາ. ຍຖາຠູຕຎາຓນ຺ຕິ ຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ຂີຓາສເວຫິ ຠາວິຕສຕິປຏ຺ຐານາປິ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ເຕສຎ຺ຫິ ກຕກຣຓີຍານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ, ເສກ຺ຂານໍ ປນ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕາ ໂລກິຍາ, ປຣິຊານນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ‘‘ມິສ຺ສກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕. ອກຸສລຣາສິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໑. ປຎ຺ຈເມ ເກວໂລຕິ ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ອສມ຺ມິສ຺ໂສ, ຕໂຕ ເອວ ສກໂລ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ອນວຊ຺ຊຏ຺ໂຐ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໖. ສກຸຓຄ຺ຆິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໒. ປາກຕິກສກຸຓກຸເລສຸ ພລວຠາວໂຕ ເຕສໍ ຫນນໂຕ ສກຸຓຄ຺ຆິ. ເສໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ, ເສນວິເສໂສ ປນ ໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາມິສຕ຺ຖາຍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂລຠສາຫເສນ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂລຠນິມິຕ຺ເຕນ ສາຫສາກາເຣນ ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນງ຺ຄເລນ ກຏ຺ຐໍ ກສິຕໍ ນງ຺ຄລກຏ຺ຐໍ, ຕໍ ກຣີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຘຸນາ ກຏ຺ຐໍ ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ເລຑ຺ຑຸໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານໍ, ເລຑ຺ຑຸນິມິຕ຺ຕໍ ກສິຕຏ຺ຐານໍ. ວຊ຺ຊຕີຕິ ວທໍ, ວຈນໍ. ກຸຈ຺ຉິຕໍ ວທໍ ອວທໍ. ຄຣຫເນ ຫິ ອຍໍ ອ-ກາໂຣ ຍຖາ – ‘‘ອປຸຕ຺ໂຕ ອຠຣິຍາ’’ຕິ. ອວທໍ ມາເນຕີຕິ ອວທມານາ, ອຕ຺ຕໂນ ພລມເທນ ລາປໍ ອຕິມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຄຈ຺ຉ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ລາປ, ຕຕ຺ຣປິ ເມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ. ຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ພລສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ວຓ຺ຓໍ ວທມານາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂຕ ອາປນ຺ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວທມາໂນ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ສາຣມ຺ຠວເສນ ອວ຺ຫາຍນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຫິ ໂຂ ທານິ ສກຸຓຄ຺ຆີ’’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຊິຍາມຸຕ຺ຕສຣສ຺ສ ວິຍ ສີຆປາຕໂຍຄ຺ຍຕາກຣເຓນ ອຸໂຠ ປກ຺ເຂ ສມ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ. ອຍນ຺ຕິ ສກຸຓຄ຺ຆິ. ຎຕ຺ວາຕິ ຍຖາຠູຕທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ. ຜາລີຍິຕ຺ຖາຕິ ຜາລຈ຺ເຉທຕິຂິຓສິຂເຣ ສຸກ຺ຂເລຑ຺ຑຸສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ.

໗. ມກ຺ກຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໓. ສຎ຺ຈາໂຣຕິ ສຎ຺ຈຣຓໍ. ເລປນ຺ຕິ ສິເລສສທິສໍ ອາເລປນໍ. ກາຊສິກ຺ກາ ວິຍາຕິ ກາຊທຓ຺ຑເກ ໂອລຄ຺ເຄຕພ຺ພາ ສິກ຺ກາ ວິຍ. ອປິຈ ຈຕສ຺ໂສ ຣຊ຺ຊຸໂຍ ອຸປຣິ ພນ຺ຘນຏ຺ຐານຎ຺ຈາຕິ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ. ໂອຑ຺ຑິໂຕຕິ ໂອລມ຺ພິໂຕ. ຖຸນນ຺ໂຕຕິ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ.

໘. ສູທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໔. ອາຫາຣສມ຺ປາທເນນ ຕໍຕໍອາຫາຣວຕ຺ຖຸຄເຕ ສູເທຕິ ປຄ຺ຆເຣຕີຕິ ສູໂທ, ຠຕ຺ຕກາຣໂກ. ທຫເຣຫິ ມນາປຕຣໍ ອຈ຺ເຈຕພ຺ພໂຕ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕ ອຈ຺ຈຍາ, ໂຠຊເນ ຣສວິເສສາ, ຕສ຺ມາ ນານຈ຺ຈເຍຫີຕິ ນານປ຺ປກາຣຣສວິເສເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານຈ຺ຈເຍຫີ’’ຕິອາທິ. ອຄ຺ຄີຍຕິ ອສງ຺ກຣໂຕ ວິຠຊີຍຕີຕິ ອຄ຺ໂຄ, ອມ຺ພິລເມວ ອຄ຺ໂຄ ອມ຺ພິລຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ພິລຄ຺ເຄຫີຕິ ອມ຺ພິລໂກຏ຺ຐາເສຫີ’’ຕິ. ທາຕຸໍ ອຠິຫຣິຕພ຺ພຕາຍ ອຠິຫາຣາ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມາ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຠິຫຏານໍ ທາຍານ’’ນ຺ຕິ. ອິທໍ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸໂລມໍວາຕິ ອິທໍ ມມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອນຸໂລມາວສານເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ປຸນ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ວິເສສນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖເມວ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ສຕິປຏ຺ຐານາວ ກຖິຕາ ‘‘ສກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

໙. ຄິລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໕. ປາທຄາໂມຕິ ນຄຣສ຺ສ ປທສທິໂສ ມຫນ຺ຕຄາໂມ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວຄາມເກ’’ຕິ. ອຫິຕນິເສຘນ-ຫິຕນິໂຍຊນ-ພ຺ຍສນປຣິຈ຺ຈຊນ-ລກ຺ຂໂຓ ມິຕ຺ຕຠາໂວ ເຍສຸ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມິຕ຺ຕາ. ເຍ ປນ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕສຫາຍາ, ເຕ ສນ຺ທິຏ຺ຐາ. ເຍ ສວິເສສໍ ຠຕ຺ຕິມນ຺ໂຕ, ເຕ ສມ຺ຠຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຕ຺ຕາຕິ ມິຕ຺ຕາວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ. ປຎ຺ຈມິຍໍ ອຏ຺ຐມິຍໍ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ປຎ຺ຈທສິຍນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາເຣ ກຕ຺ວາ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐວາເຣ.

ເວທນານໍ ພລວຠາເວນ ຂໂຣ ຜຣຸໂສ ກກ຺ຂໂຬ. ອາພາໂຘຕິ ປຸພ຺ພກມ຺ມເຫຕຸຕາຍ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາພາໂຘ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາສງ຺ຂາໂຕ ສພ຺ພກາລິກຕ຺ຕາ ສຣີຣສ຺ສ ສຠາຄໂຣໂຄ ນາມ. ນາຍມີທິໂສ ອາພາໂຘ, ອຍໍ ປນ ພຫລຕຣພ຺ຍາຘິຕາຍ ‘‘ວິສຠາຄໂຣໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ສມີປປວຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ມຣຓນ຺ຕໍ ມຣຓສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ. ເວທນາ…ເປ… ອກໂຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກໍສຄຕຠາວິຕກາຍາທິຕາຍ. ອປີຬິຍມາໂນຕິ ອປີຬິຍມາໂນ ວິຍ. ໂອວາທເມວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອປໂລກນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ໂອວາທານຸສາສນິໍ ອທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຸພ຺ພຠາຄວີຣິຍໍ ນາມ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິກມ຺ມຠູຕວິປສ຺ສນາວີຣິຍໍ. ຊີວິຕມ຺ປິ ຊີວິຕສງ຺ຂາໂຣ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂຣຓໂຕ.

‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຓປຣິຈ຺ເຉທວຕີ ສມາປຕ຺ຕິ ຂຓິກສມາປຕ຺ຕິ. ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາຕິ ຣູປສຕ຺ຕກາຣູປສຕ຺ຕກວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານໍ ວິປສ຺ສນາຠາວນໍ ສພ຺ພໂສ ຂິລວິຣເຫນ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ, ອພ຺ຍາກຸລຕາຍ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາ. ມຫາວິປສ຺ສນາວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ສວິເສສໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕານໍ ອຏ຺ຐາຣສາທີນໍ ມຫາວິປສ຺ສນານໍ ວເສນ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ສມາປນ຺ນາ ຍາ ສມາປຕ຺ຕິ, ສາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ ເວທນໍ ມຫາພລວຕາຍ ປຸພ຺ພາຣມ຺ມຓສ຺ສ, ມຫານຸຠາວຕາຍ ຕຖາປວຕ຺ຕິຕວິປສ຺ສນາວີຣິຍສ຺ສ. ຍຖາ ນາມາຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເວທນາຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາ. ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫີຕິ ຕສ຺ເສວ ສຕ຺ຕກທ຺ວຍສ຺ສ ວເສນ ວທຕິ. ສນ຺ເນຕ຺ວາຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສມາປນ຺ນຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິສມ຺ຠູເຕນ ວິປສ຺ສນາປີຕິສິເນເຫນ ເຕເມຕ຺ວາ. ສມາປຕ຺ຕີຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິ.

ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຄິລານຠາວໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ສຣີຣສ຺ສ ຄຣຸຖທ຺ຘຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ມຘຸຣກຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ສຎ຺ຊາຕຄຣຸຠາໂວ ສຎ຺ຊາຕຖທ຺ຘຠາໂວ’’ຕິ. ນານາກາຣໂຕຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທໂຕ. ສຕິປຏ຺ຐານຘມ຺ມາຕິ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ຠາວິຍມານາ ສຕິປຏ຺ຐານຘມ຺ມາ. ປາກຏາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາຍ. ຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ນ ຎາຍນ຺ຕິ.

ອນນ຺ຕຣໍ ອພາຫິຣນ຺ຕິ ຘມ຺ມວເສນ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຈ ອນ຺ຕຣພາຫິຣໍ ອກຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ທຫຣກາເລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທຫຣກາເລ. ນ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິໂກ ມານຕຓ຺ຫາມູລໂກ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ນ ໂຫຕິ, ນຕ຺ເຖວ ປເຄວ ເຕສໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກເຍວາ’’ຕິອາທິ. ປຏິສງ຺ຂຣເຓນ ເວເຐນ ມິສ຺ສເກນ. ມຎ຺ເຎຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຏິສງ຺ຂຣຓສຎ຺ຎິເຕນ ເວຐມິສ຺ສເກນ ວິຍ ຊຣສກຏໍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລເວເຐນາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎິເຕນ ອຕ຺ຖຠາວເວເຐນ.

ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອກຈ຺ຈານໍ ເວທນານນ຺ຕິ ໂລກິຍານໍ ເວທນານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕທີປາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ຘມ຺ໂມ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວິຠາວິໂຕ ເອວ. ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ຈຕູຫິ ໂອເຆຫິ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓີຍໂຕ ‘‘ທີໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕມອຄ຺ເຄຕິ ຕມໂຍຄາຠາເວນ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ເຄ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສິກ຺ຂາກາມານໍ. ເຕ ‘‘ຘມ຺ມທີປາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານໂຄຈຣາວ ຠິກ຺ຂູ ອຄ຺ເຄ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

໑໐. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໖. ກມ຺ມຏ຺ຐານກມ຺ມິກາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນຸຍຸຕ຺ຕາ. ວິເສເສຕີຕິ ວິເສໂສ, ອຕິສໂຍ, ສ຺ວາຍໍ ປຸພ຺ພາປຣວິເສໂສ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກິເລສປຣິຬາໂຫຕິ ກາເຍ ອສຸຠາທິວເສນ ມນສິກາຣໍ ອທຫນ຺ຕສ຺ສ ມນສິກາຣສ຺ສ ວີຖິຍໍ ອປຏິປນ຺ນຕາ ສຸຠາທິວເສນ ກາຍາຣມ຺ມໂຓ ກິເລສປຣິຬາໂຫ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ອຠາເວນ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ວາ ລີນຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ. ເອວໍ ກິເລສປຣິຬາເຫ ຈາຕິອາທິນາ ຕິວິຘມ຺ປິ ຠາວນານຸໂຍຄສ຺ສ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠາວໍ ອຸປາທາຍ ສມຸຈ຺ຈຍວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ປຣິຬາຫລີນຕ຺ຕວິກ຺ເຂປາ ເອກຊ຺ຌໍ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ກາຍາຣມ຺ມໂຓ ວາ’’ຕິອາທິນາ ອນິຍມຕ຺ໂຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕ. ກິເລສານຸຣຎ຺ຊິເຕນາຕິ ກິເລສວິວຓ຺ຓິຕຈິຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ປນ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວາ’’ຕິ. ນ ຈ ວິຕກ຺ເກຕິ ນ ຈ ວິຈາເຣຕີຕິ ກິເລສສຫຄເຕ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣ ນ ປວຕ຺ເຕຕິ. ສຸຂິໂຕຕິ ຌານສຸເຂນ ສຸຂິໂຕ.

ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠາວນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ຫິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕໍ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິປນ຺ເຖ ສຕິ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາທິອນຸສ຺ສຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປຓິຘາຍ ຠາວນາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກມ຺ມຏ຺ຐານາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ວເສນ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ສມ຺ຠວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ຣຖໍ ວາຫຍນ຺ໂຕ ວິຍ. ສມປ຺ປມາຓໂຕ ອຏ຺ຐກາທິວເສນ ສຸຕຈ຺ຉິຕໍ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ. ສຸເຂເນວ ກິເລສານໍ ໂອກາສໍ ອເທນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາ ອສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອລຄ຺ຄນ຺ໂຕ. ວິປສ຺ສນາຈາຣສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕໍ ອປຣິປນ຺ຖຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂອປມ຺ມທ຺ວຍມາຫ. ພ຺ຍາຠງ຺ຄິຍາຕິ ກາຊທຓ຺ເຑນ. ກິເລສປຣິຬາຫາທີນນ຺ຕິ ກິເລສປຣິຬາຫລີນຕ຺ຕວິກ຺ເຂປານໍ.

ຄຸຬຂຓ຺ຑາທີນີຕິ ຄຸຬຂຓ຺ຑສກ຺ຂຣຂຓ຺ຑາທີນິ ອຸຈ຺ຉຸວິກາຣຠູຕານິ. ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອມ຺ພປາລິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.