໖. ສາກຈ຺ຉວຄ຺ໂຄ

໑. ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໒. ປຸຣິມນຍໂຕຕິ ‘‘ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາຄຕນຍໂຕ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ. ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສຕິປຘານໍ ວາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ສຕ຺ຖກຠາວປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫກຎາຓໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໂຕກາຣີຠາວາວຫຕ຺ຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍຖາ ຈ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມປ຺ປຫານໍ ອນຸຣູປຘມ຺ມເທສນາ ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕິຣຫິຕປຸຄ຺ຄລວຊ຺ຊນາ ສໂຕກາຣີປຸຄ຺ຄລເສວນາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຣຫາວ ‘‘ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຘມ຺ມານໍ, ຘມ຺ເມສຸ ວາ ວິຈໂຍ, ໂສ ເອວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ. ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາຕິ ອາຈຣິຍໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປິ ນິກາເຍ ສຫຏ຺ຐກຖາຍ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອວໍ ຂນ຺ຘາທີສຸ ອຕ຺ຖປຸຈ຺ຉກຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘ…ເປ… ພຫຸລຕາ’’ຕິ.

ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ສຣີຣໍ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘານິ ຈ ຈີວຣາທີນິ ອິຘ ‘‘ວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ, ຕານິ ຍຖາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂາວຫານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຣຓໍ ເຕສໍ ວິສທຠາວກຣຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸສ຺ສນ຺ນໂທສນ຺ຕິ ວາຕາທິອຸສ຺ສນ຺ນໂທສໍ. ເສທມລມກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ເສເທນ ເຈວ ຊລ຺ລິກາສງ຺ຂາເຕນ ສຣີຣມເລນ ຈ ມກ຺ຂິຕໍ. ຈ-ສທ຺ເທນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຣີຣສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປີຬາວຫໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສນາສນໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ເທນ ປຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວິສເທ ສຕິ, ວິສຍຠູເຕ ວາ. ກຖໍ ຠາວນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕານິ ວິສໂຍຕິ? ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕນກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິຍາປິ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ. ຎາຓມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑເນ. ເຕນ ນ ເກວລໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸເຍວ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ອປຣິສຸທ຺ເຘ ຎາຓມ຺ປິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ນິສ຺ສຍາປຣິສຸທ຺ຘິຍາ ນິສ຺ສິຕາປຣິສຸທ຺ຘິ ວິຍ ວິສຍສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ວິສຍີນໍ ອປຣິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ.

ສມຠາວກຣຓໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອນູນາຘິກຠາວກຣຓໍ. ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຘິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຏຸຕຣຠາເວນ ປຎ຺ຎາຍ ອວິສທຕາຍ ວີຣິຍາທີນຎ຺ຈ ອນຸພລປ຺ປທານສິຖິລຕາທິນາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕຣານິ ມນ຺ທານີ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ມນ຺ທຕ຺ຕາ. ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອນຸພລປ຺ປທານໍ ປຄ຺ຄໂຫ, ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານໍ, ອນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ວິກ຺ເຂປປຏິປກ຺ໂຂ. ເຍນ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ອວິກ຺ເຂໂປ. ຣູປຄຕໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນາ ເຍນ ຍາຖາວໂຕ ວິສຍສຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ພລວຕາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ. ສຫຊາຕຘມ຺ເມສຸ ຫິ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ສຫ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກຣສຕາວເສເນວ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນາຕິ ຍສ຺ສ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໂນ ອຸຬາຣຕາທິຄຸເຓ ອຘິມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ສາຕິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາທິວິຠາຄໂຕ ຍາຖາວໂຕ ວີມໍສເນນ. ເອວຎ຺ຫິ ເອວໍຘມ຺ມຕານເຍນ ສຠາວສຣສໂຕ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫມາເນ ສວິປ຺ຜາໂຣ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ນ ໂຫຕິ – ‘‘ອຍໍ ອິເມສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ’’ຕິ ປຎ຺ຎາພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ. ຘຸຣິຍຘມ຺ເມສຸ ຫິ ຍຖາ ສທ຺ຘາຍ ພລວຠາເວ ປຎ຺ຎາຍ ມນ຺ທຠາໂວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາຍ ພລວຠາເວ ສທ຺ຘາຍ ມນ຺ທຠາໂວ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໍ ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ…ເປ… ຫາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ອມນສິກຣເຓນາຕິ ເຍນາກາເຣນ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ຊາຕໍ, ເຕນາກາເຣນ ຠາວນໍ ນານຸຍຸຎ຺ຊເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ທຸວິເຘນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ພລວຠາໂວ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ກິຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຍໂຕ ວີຣິຍາທີນໍ ວາ ມນ຺ທກິຈ຺ຈຕາຍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມວິກປ຺ເປ ຫາປນວິຘິ ທສ຺ສິໂຕ, ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ຍຖາ ມນສິກໂຣໂຕ ວີຣິຍາທີນໍ ມນ຺ທກິຈ຺ຈຕາຍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ຊາຕໍ, ຕຖາ ອມນສິກາເຣນ ວີຣິຍາທີນໍ ປຏຸຕຣຠາວາວເຫນ ມນສິກາເຣນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕຫິ ສມຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸປິ ຫາປນວິຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖູຕິ ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາໂຣ ສຕ຺ຖຸ ຣູປກາຍທສ຺ສເນ ປສຸໂຕ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ, ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗) ໂອວທິຍມາໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊິໂຕປິ ຕໍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຓາມິໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ວິນິປາເຕຕຸໍ ປປາຕຏ຺ຐານໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ໂອຠາສວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ –

‘‘ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໘໑) –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເຕນ ວຈເນນ ອມເຕເນວ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ສທ຺ຘາຍ ພຫຸລຠາວໂຕ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ນາໂຣຫຕິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນເຍນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຠາເວ ເສສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສກິຈ຺ຈາກຣເຓ.

ອິຕຣກິຈ຺ຈເຠທນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານາທິກິຈ຺ຈວິເສສໍ. ປສ຺ສທ຺ຘາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຫາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ພລວຠາໂວ ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຫາຍຕິ, ເອວໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕາ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາທິຠາວນາຍ ຫາຍຕິ ສມາຘິປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາ. ຕຖາ ຫິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕໍ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ ວີຣິຍາທິຠາວນາ ວິຍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ ເອກໍສໂຕ ຫາເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘາທິຠາວນາຍ ຫາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິ ສຸກຸມາຣໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາປິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ – ‘‘ມມ ສຣີຣໍ ສຸຂຸມາລໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ສຸເຂເນວ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ກາຍໍ ກິລເມຕ຺ວາປິ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຐານຈງ຺ກມນເມວ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປາທຕເລສຸ ໂຜເຏສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸປິ ເວທນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາຍ ວິເສສໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວີໂຓປໂມວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ວີຣິຍສມຕາໂຍຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ຄໂຕ. ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນເຍນ ວີຣິຍສມຕໍ ຍາເຊຕ຺ວາ ຠາເວນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເສເສສຸປີຕິ ສຕິສມາຘິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸປິ.

ສມຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນູນາຘິກຠາວໍ, ຕຖາ ສມາຘິວີຣິຍານຎ຺ຈ. ຍຖາ ຫິ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຘຸຣິຍຘມ຺ມຠູຕານໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນາຕິວຕ຺ຕນໍ ວິເສສໂຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຍໂຕ ເຕສໍ ສມຘຸຣຕາຍ ອປ຺ປນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສມາຘິວີຣິຍານໍ ໂກສຊ຺ຊຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການໍ ສມຕາຍ ສຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍປາຕາຠາເວນ ສມ຺ມເທວ ອປ຺ປນາ ອິຊ຺ຌຕີຕິ. ພລວສທ຺ໂຘຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ສມຕ຺ຖນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ພລວຕິຍາ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອວິສທຎາໂຓ, ໂສ ມຸຘປ຺ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ໂນ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສີທຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ. ເກຣາຏິກປກ຺ຂນ຺ຕິ ສາເຐຍ຺ຍປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ. ສທ຺ຘາຫີນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິຘາວນ຺ໂຕ ‘‘ເທຍ຺ຍວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາເຄນ ວິນາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນປິ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ ປຣິກປ຺ເປຕິ ເຫຕຸປຕິຣູປເກຫິ ວຎ຺ຈິໂຕ, ເອວໍຠູໂຕ ຈ ລູຂຕກ຺ກວິລຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ນາທິຍຕິ, ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຠສຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐິໂຕ ວິຍ ໂຣໂຄ ອເຕກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຠາໂວ ອຕ຺ຖາວໂຫ, ວິສມຠາໂວ ອນຕ຺ຖາວໂຫ, ເອວໍ ສມາຘິວີຣິຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຠາໂວ ອຕ຺ຖາວໂຫ, ອິຕໂຣ ອນຕ຺ຖາວໂຫ, ຕຖາ ສມຠາໂວ ອວິກ຺ເຂປາວໂຫ, ອິຕໂຣ ວິກ຺ເຂປາວໂຫ. ໂກສຊ຺ຊໍ ອຠິຠວຕິ, ເຕນ ອປ຺ປນໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອສ ນໂຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຠິຠວຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎາທ຺ວຍໍ ສມາຘິວີຣິຍທ຺ວຍຎ຺ຈ. ສມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມຕໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ ສມຖກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ສທ຺ຘາຍ ໂຖກໍ ພລວຠາເວ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ທຫນ຺ໂຕຕິ ‘‘ປຖວີ ປຖວີຕິ ມນສິກາຣມຕ຺ເຕນ ກຖໍ ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕວິຘິ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ສທ຺ຘໍ ຊເນນ຺ໂຕ. ໂອກປ຺ເປນ຺ໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ວິຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນວເສນ ອວກປ຺ເປນ຺ໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ໂຕ. ເອກຄ຺ຄຕາ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ ສມາຘິປຘານຕ຺ຕາ ຌານສ຺ສ. ອຸຠິນ຺ນນ຺ຕິ ສມາຘິປຎ຺ຎານໍ. ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສ ສມາຘິໂນ ອຘິມຕ຺ຕຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິມຕ຺ຕຕາປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ສມຕາຍປີ’’ຕິ, ສມຠາເວນາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປນາຕິ ໂລກິຍອປ຺ປນາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣປ຺ປນາ ປນ ເຕສໍ ສມຠາເວເນວ ອິຈ຺ຉິຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໗໐). ຍທິ ວິເສສໂຕ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ສມາຘິວີຣິຍານຎ຺ຈ ສມານຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ກຖໍ ສຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສຕິ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິເກສຸ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິເກກເທເສ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາວີຣິຍປຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຎ຺ຎຖາ ປີຕິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພາ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິເກນ ສມາຘິນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາຫີ’’ຕິ. ສາຕິ ສຕິ. ສພ຺ເພສຸ ຣາຊກມ຺ເມສຸ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພກມ຺ມິໂກ. ເຕນາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ເຕນ ອາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ, ສພ຺ເພນ ວາ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິເກນ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄນ ອຕ຺ເຖຕພ຺ພາ ສພ຺ພຕ຺ຖິຍາ, ສພ຺ພຕ຺ຖິຍາວ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ສຕິປຏິສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິ.

ຂນ຺ຘາທິເຠເທ ອໂນຄາຬ຺ຫປຎ຺ຎານນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ຈວເສນປິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕພຸທ຺ຘີນໍ. ພຫຸສ຺ສຸຕເສວນາ ຫິ ສຸຕມຍຎາຓາວຫາ. ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາສມງ຺ຄີປິ ຠາວນາມຍຎາເຓ ຐິຕຕ຺ຕາ ເອກໍສໂຕ ປຎ຺ຎວາ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສມປຎ຺ຎາສ…ເປ… ປຸຄ຺ຄລເສວນາ’’ຕິ. ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວວເສນ ຕປ຺ປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຄມ຺ຠີເຣສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ປວຕ຺ຕາຍ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ເຎຍ຺ຍໍ ຕາທິສາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຈຣິຕພ຺ພໂຕ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍໍ, ຕສ຺ສາ ວາ ປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ປເຠທໂຕ ປວຕ຺ຕິ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍາ, ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາຍ ປເຠທປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ. ຍຖາ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ອຣຫາ ເອວ, ເອວໍ ໂສ ເອວ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕີ’’ຕິ. ວີຣິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເມນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກາຣຓາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພປຐມໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເທວທູຕສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໐), ຕສ຺ສາ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອາຫ – ‘‘ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກາຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ສກຏວຫນາທິກາເລຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕທຎ຺ຎມນຸສ຺ເສຫິ ຕິຣຈ຺ຉາເນຫິ ຈ ວິພາຘນີຍກາລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອິທໍ ອປຣາປຣໍ ເປເຕສຸ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກຈ຺ຈານໍ ວາ ເປຕານໍ, ເອກຈ຺ຈຕິຣຈ຺ຉານານໍ ວິຍ ຕຖາ ທີຆາຍຸກຕາປິ ສິຍາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ກາໂລ ນາຄຣາຊາ ຈຕຸນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຣູປທສ຺ສາວີ.

ເອວໍ ອານິສໍສທສ຺ສາວິໂນຕິ ‘‘ວີຣິຍາຍຕ຺ໂຕ ເອວ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວິເສສາຘິຄໂມ’’ຕິ ເອວໍ ອານິສໍສທສ຺ສນສີລສ຺ສ. ຄມນວີຖິນ຺ຕິ ສປຸພ຺ພຠາຄໍ ນິພ຺ພານຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ. ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິປາຏິ, ສຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາ ວາ. ສາ ຫິ ວຏ຺ຏໂຕ ນິຍ຺ຍານາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພາ ປຏິປທາຕິ ກຕ຺ວາ ຄມນວີຖິ ນາມ.

ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸໂລຕິ ກາຍສ຺ສ ໂປສນປສຸໂຕ. ປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ. ປຈ຺ຈຍທາຍການໍ ອຕ຺ຕນິ ກາຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຫປ຺ຜລຠາວສ຺ສ ກຣເຓນ ປິຓ຺ຑາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ປຏິປູຊນາ ປິຓ຺ຑາປຈາຍນາ. ນີຫຣນ຺ໂຕຕິ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໂຕ ນີຫຣນ຺ໂຕ. ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ຕໍ ອຸປາສິກາຍ ວຈນໍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຐິໂຕວ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎຕາຍ ທິພ຺ພໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອນ຺ເຕ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕວາຕິ ‘‘ອກິຈ຺ເຉເນວ ມຍາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວສາເນ ສຎ຺ຊາຕປາໂມຊ຺ຊວເສນ ສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວ.

ອລສານໍ ຠາວນາຍ ນາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕານໍ ກາຍສ຺ສ ໂປສນພຫຸລານໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂາທິໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖິການໍ ທູຣໂຕວ ວຊ຺ຊນໍ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ. ‘‘ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍາ’’ຕິອາທິນາ ຠາວນາຣມ຺ຠວເສນ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມານໍ ກາເລນກາລໍ ອຸປສງ຺ກມນາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລເສວນາ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນ ‘‘ຊາຕິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ນ ຄຫິຕໍ, ‘‘ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນຕາ, ສມ຺ມປ຺ປຘານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ຄຫິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາຍ ເອວ ສມ຺ມປ຺ປຘານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຄຫິຕາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ວີຣິຍາຍຕ຺ຕຕາທສ຺ສນຠາວໂຕ. ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນໍ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ ຄຫິຕໍ, ວີຣິຍຸປ຺ປາທເນ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ຘເມວ. ຕຕ຺ຖ ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນໍ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນ-ອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລ-ເສວນ- ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາປຏິປກ຺ຂວິຘມນ-ປຈ຺ຈຍູປສໍຫາຣວເສນ, ອປາຍຠຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທໂຍ ສມຸຕ຺ເຕຊນວເສນ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍາ ອຸປຈາຣສມາຘິນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວ ອຸປຈາຣາ’’ຕິ. ສກລສຣີຣໍ ຜຣມາໂນຕິ ປີຕິສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ປຓີຕຣູເປຫິ ສກລສຣີຣໍ ຜຣມາໂນ. ຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສປິ ຍາວ ອຸປຈາຣາ ສກລສຣີຣໍ ຜຣມາໂນ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ເສສອນຸສ຺ສຕີສຸ ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສາປິ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນຠາເວນ ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາ. ເອວຣູເປ ກາເລຕິ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠຍາທີສູຕິ ວຸຕ຺ຕກາເລ. ສມາປຕ຺ຕິຍາ…ເປ… ນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິຍາ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຫິ ສປ຺ປເທສວູປສເມປິ ນິປ຺ປເທສວູປສເມ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ສປຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຠາວນາມນສິກາໂຣ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ອາວຫນ຺ໂຕ ຕຖາຣູປປີຕິໂສມນສ຺ສສມນ຺ນາຄໂຕ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ໂຫຕີຕິ. ປສາທນີເຍສຸ ຐາເນສຸ ປສາທສິເນຫາຠາເວນ ສໍສູຈິຕຫທຍຕາ ລູຂຕາ. ສາ ຈ ຕຕ຺ຖ ອາທຣຄາຣວາກຣເຓນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສໍສູຈິຕລູຂຠາເວ’’ຕິ.

ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖວູປສມລກ຺ຂຓາ ປສ຺ສທ຺ຘິ ເອວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂພຘິອງ຺ຄຠູໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ. ປຓີຕໂຠຊນເສວນຕາຕິ ປຓີຕສປ຺ປາຍໂຠຊນເສວນຕາ. ອຸຕຸອິຣິຍາປຖສຸຂຄ຺ຄຫເຓຫິ ສປ຺ປາຍອຸຕຸອິຣິຍາປຖໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕິວິຘມ຺ປິ ສປ຺ປາຍໍ ເສວິຍມານໍ ກາຍສ຺ສ ກລ຺ລຕາປາທນວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກລ຺ລຕໍ ອາວຫນ຺ຕໍ ທຸວິຘາຍປິ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ. ສຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠມານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອເຫຕຸກນ຺ຕິ ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ, ອິສ຺ສຣາທິວິສມເຫຕຸກນ຺ຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ, ເອເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມ ຍຖາສກໍ ກມ຺ມຸນາ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປຕ຺ຕິ. ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ປໂຍໂຄ ຍສ຺ສ ໂສ ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍໂຄ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍຄຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ປຫານສາຣທ຺ຘກາຍຕາ-ສງ຺ຂາຕປສ຺ສທ຺ຘກາຍຕາຍ ກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕີ ປສ຺ສທ຺ຘິທ຺ວຍໍ ອາວຫຕິ. ເອເຕເນວ ສາຣທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນ-ປສ຺ສທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລເສວນານໍ ຕທາວຫນຕາ ສໍວຓ຺ຓິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ ຈ ‘‘ປຎ຺ຎາວຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສມຖາວຫາປິ ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສມຖາວຫຠາເວເນວ ປຎ຺ຎາວຫຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸວິສທ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ກຣຓໂກສລ຺ລຠາວນາໂກສລ຺ລານໍ ນານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ ຣກ຺ຂຓໂກສລ຺ລສ຺ສ ຈ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ‘‘ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ ນາມ ກສິຓນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫຓກຸສລຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິສິຖິລວີຣິຍຕາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕໍ ອປ຺ປມາທເວກລ຺ລຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ລີນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິສມຸຏ຺ຐາປເນນ ລຍາປຕ຺ຕິໂຕ ສມຸຏ຺ຐາປນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ລີນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສຸສມຸຏ຺ຐາປຍໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ຂານິ ເຈວ ຕິຓານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສຸກ຺ຂານິ ໂຄມຍານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສຸກ຺ຂານິ ກຏ຺ຐານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ມຸຂວາຕຎ຺ຈ ທເທຍ຺ຍ, ນ ຈ ປໍສຸເກນ ໂອກິເຣຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸນ຺ຕິ. ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔).

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາສກໍ ອາຫາຣວເສນ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ຠາວນາ ສມຸຏ຺ຐາປນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ສາ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຠາວິຕາ ເອວ.

ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຎ຺ຎາປໂຍຄພລວຕໍ ປໂມທຸປ຺ປິລາວນຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິສມຸຏ຺ຐາປເນນ ອຸທ຺ຘຕາປຕ຺ຕິໂຕ ນິເສຘນໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຸທ຺ຘຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຸທ຺ຘຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສຸວູປສມຍໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ອລ຺ລານິ ເຈວ ຕິຓານິ….ເປ… ປໍສຸເກນ ຈ ໂອກິເຣຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕຸນ຺ຕິ. ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔).

ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາສກໍ ອາຫາຣວເສນ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ຠາວນາ ສມຸຏ຺ຐາປນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ, ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ວຸຈ຺ຈມານາ, ອິຕຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ວກ຺ຂຕິ. ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕາຍາຕິ ປຎ຺ຎາພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ອປ຺ປຠາເວນ. ຍຖາ ຫິ ທານໍ ອໂລຠປ຺ປຘານໍ, ສີລໍ ອໂທສປ຺ປຘານໍ, ເອວໍ ຠາວນາ ອໂມຫປ຺ປຘານາ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ປຎ຺ຎາ ນ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ຕທາ ຠາວນາ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສາວຫາ ນ ໂຫຕິ, ອນຠິສງ຺ຂໂຕ ວິຍ ອາຫາໂຣ ປຸຣິສສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຣຸຈິໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເຕນ ຕໍ ນິຣສ຺ສາທໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຠາວນາຍ ສມ຺ມເທວ ວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວນ ອຸປສມສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ເຕນປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣສ຺ສາທໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎາປໂຍຄ…ເປ… ນິຣສ຺ສາທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ສໍເວຄຸປ຺ປາທນຎ຺ຈ ປສາທຸປ຺ປາທນຎ຺ຈ ຕິກິຈ຺ຉນນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຏ຺ຐ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓານິ ຍຖາຣຫໍ ສຸຄຕິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິຍຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕທຎ຺ຎເມວ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນາທິຂຸປ຺ປິປາສາທິອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິພາຘນາທິເຫຕຸກໍ ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວນິສ຺ສິຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕີເຕ ອນາຄເຕ ຈ ກາເລ ວຏ຺ຏມູລກທຸກ຺ຂານິ ວິສຸໍ ຄຫິຕານິເຍວ. ເຍ ປນ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣູປຊີວິໂນ ຕຕ຺ຖ ຈ ອຸຏ຺ຐານຜລູປຊີວິໂນ, ເຕສໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ຊີວິກທຸກ຺ຂໍ ອຏ຺ຐມໍ ສໍເວຄວຕ຺ຖຸ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມເຍ ສມ຺ປຫໍສນາຕິ ອຍໍ ສມ຺ປຫໍສິຕພ຺ພສມເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສໍເວຄຊນນວເສນ ເຈວ ປສາທຸປ຺ປາທນວເສນ ຈ ສມ຺ມເທວ ປຫໍສນາ, ສໍເວຄຊນນປຸພ຺ພກປສາທຸປ຺ປາທເນນ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຕສນາຕິອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຣເຫນ ສມຖວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມ຺ມເທວ ຠາວນາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ.

ອລີນນ຺ຕິອາທີສຸ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິການໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຘິມຕ຺ຕຕາຍ ອລີນໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການໍ ອນຘິມຕ຺ຕຕາຍ ອນຸທ຺ຘຕໍ, ປຎ຺ຎາປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປສມສຸຂາຘິຄເມນ ຈ ອນິຣສ຺ສາທໍ, ຕໂຕ ເອວ ອາຣມ຺ມເຓ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສມຖວີຖິປຏິປນ຺ນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອລີນຕາຍ ປຄ຺ຄເຫ, ອນຸທ຺ຘຕາຍ ຈ ນິຄ຺ຄເຫ, ອນິຣສ຺ສາທຕາຍ ສມ຺ປຫໍສເນ ນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອລີນານຸທ຺ຘຈ຺ຈຕາຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ, ອນິຣສ຺ສາທຕາຍ ສມຖວີຖິປຏິປນ຺ນໍ, ສມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວາ ອລີນໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ, ສມຖວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນິຣສ຺ສາທນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມເຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາຕິ ອຍໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ພ຺ຍາວຏຕາສງ຺ຂາຕໍ ປຏິປກ຺ຂໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຸເປກ຺ຂນາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອສາຕິ ສມາຘິໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕີຕິ ເອເຕນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສມາຘິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕປິ ອຣຫາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອນຸໂຣຘວິໂຣຘປຫານວເສນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາໂວ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ກາຣຓໍ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ສິຊ຺ຌນໂຕ, ອສຕິ ຈ ອສິຊ຺ຌນໂຕ, ໂສ ຈ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາໂວ ວິສຍວເສນ ທຸວິໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ’’ຕິ. ຕທຸຠຍວເສນ ຈສ຺ສ ວິຣຸຊ຺ຌນໍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ ເອວ ທູຣີກຕນ຺ຕິ ອນຸຣຸຊ຺ຌນສ຺ເສວ ປຫານວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນໍ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸເປກ຺ຂາຍ ຫິ ວິເສສໂຕ ຣາໂຄ ປຏິປກ຺ໂຂ, ຕໂຕ ຣາຄພຫຸລສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວີຫາກາເຣຫີຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ. ທ຺ວີເຫວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ສງ຺ຂາຣສຫິຕາຍ ສງ຺ຂ຺ຍາສມານຕາຍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ສງ຺ຂ຺ຍາ ເອວ ເຫຕ຺ຖ ສມານໍ, ນ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສພ຺ພຖາ ສມານນ຺ຕິ. ອສ຺ສາມິກຠາໂວ ອນຕ຺ຕນິຍຕາ. ສຕິ ຫິ ອຕ຺ຕນິ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວນ ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິຍໍ ນາມ ສິຍາ, ໂສ ປນ ໂກຈິ ນຕ຺ເຖວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນທ຺ຘນິຍນ຺ຕິ, ນ ອທ຺ຘານກ຺ຂມໍ, ນ ຈິຣຏ຺ຐາຍິ ອິຕ຺ຕຣໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາວກາລິກນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ມມາຍຕີຕິ ມມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຘນາຍນ຺ຕາຕິ ຘນໍ ທພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຣຫໂຕ ເອວ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂານິປ຺ຜຕ຺ຕິ.

ອສຸຠາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາຕິ ອສຸຠປ຺ປກາຣາ ອສຸຠຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຘມ຺ມາ. ກາມໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘາປິ ເກສາທໂຍ ອສຸຠປ຺ປກາຣາ ເອວ, ວິເສສໂຕ ປນ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພ ຊິຄຸຈ຺ຉາວເຫ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ທສາ’’ຕິ ອາຫ. ຍຖາ ມນສິກໂຣໂຕ ສຠາວສຣສໂຕ ຕຕ຺ຖ ອສຸຠສຎ຺ຎາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ໂຕ ມນສິກາໂຣ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ອສຸເຠ ອສຸຠປຏິກ຺ກູລາກາຣສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ຍຖາ ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ມນສິກາໂຣ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ອຸປຈາຣປ຺ປນາວຫາຍ ອສຸຠຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນາ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ.

ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສຸສໍວຣເຓ ສຕິ ອວສຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍເຕວ, ຕຖາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ມິຕາຫາຣສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠວາຠາວາ ໂອຕາຣໍ ອລຠມາໂນ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍຕິ. ໂຍ ປນ ອາຫາເຣ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎໍ ຕພ຺ພິປຣິຓາມສ຺ສ ຕທາຘາຣສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈ ອຸທຣິຍຠູຕສ຺ສ ອຕິວິຍ ເຊຄຸຈ຺ຉຕໍ, ກາຍສ຺ສ ຈ ອາຫາຣຕິຏ຺ຐກຕໍ ສມ຺ມເທວ ຊານາຕິ, ໂສ ສພ຺ພໂສ ໂຠຊເນ ປມາຓສ຺ສ ຊານເນນ ວິເສສໂຕ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ. ຕສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍເຕວ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອປ຺ປາຫາຣຕໍເຍວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຸຠກມ຺ມິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ທນ຺ຕຏ຺ຐິທສ຺ສາວີ. ປຫີນສ຺ສາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫີນສ຺ສ. ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ສພ຺ໂພປິ ໂລໂຠ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓນ຺ຕິ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເມຊ຺ຊຕິ ຫິຕຜຣຓວເສນ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ມິຕ຺ໂຕ, ຫິເຕສີ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ມິໍ ມິຕ຺ເຕ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາຕິ ເມຕ຺ຕາ, ຫິເຕສິຕາ. ສາ ເອວ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາຍນສ຺ສ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຜຣຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອທິສ຺ສກາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕປິຍສຫາຍມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣິວເສນ ໂອທິສ຺ສກຕາ. ສີມາສມ຺ເຠເທ ກເຕ ອໂນທິສ຺ສກຕາ. ເອກາທິທິສາຜຣຓວເສນ ທິສາຜຣຓຕາ ເມຕ຺ຕາຍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸຄ຺ຄໂຫ ຍາວ ອຸປຈາຣາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ອາເສວນາ ຠາວນາ, ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຸຣິສາ ອຣິຍາ ອນຣິຍາ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ວິນິປາຕິກາຕິ ສຕ຺ໂຕຘິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິຘາ, ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘາ ວາ, ທສຫິ ທິສາຫິ ທິໂສຘິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທສວິຘາ, ເອເກກາຍ ທິສາຍ ສຕ຺ຕາທິອິຕ຺ຖາທິອເວຣາທິເຠເທນ ອສີຕາຘິກຈຕຸສຕປ຺ປເຠທາ ຈ ໂອຘິໂສຜຣຓເມຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ, ປາຓາ, ຠູຕາ, ປຸຄ຺ຄລາ, ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ເອເຕສໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ. ເອເກກສ຺ມິໍ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ, ອນີຆາ, ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູຕິ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕິຍາ ວີສຕິວິຘາ ອໂນຘິໂສຜຣຓເມຕ຺ຕາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ໂອຘິໂສ…ເປ… ຠາເວນ຺ຕສ຺ສປີ’’ຕິ. ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສາຕິອາທິນາ ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິຕສ຺ສາຕິ ໂກເຘ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາທີນວສ຺ສ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອໂກເຘ ເມຕ຺ຕາຍ ອານິສໍສສ຺ສ ຈ ປຏິສງ຺ຂາເນ ສມ຺ມເທວ ຊານເນ. ເສວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠຊນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປາໂທ ປຫີຍຕິ.

ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ອາຫາຣສ຺ສ ອຘິກໂຠຊເນ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠຸຕ຺ເຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຕເກ ໂນ’’ຕິ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ກາຣຓາກາຣຓຄ຺ຄາໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິວາ ສູຣິຍາໂລກນ຺ຕິ ທິວາ ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕໍ ສູຣິຍາໂລກໍ, ຣຕ຺ຕິຍໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສປີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘຸຕງ຺ຄານໍ ວີຣິຍນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປີ’’ຕິ.

ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ ກຕາກຕານຸໂສຈນວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ເຈຕໂສ ອວູປສມາວຫຕາຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ສມານລກ຺ຂຓເມວາຕິ ຕທຸຠຍສ຺ສ ປຫານກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈຕໂສ ວູປສໂມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ມາ ພາຫຸສຈ຺ຈາທິ ຕສ຺ສ ປຫານກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈ ຉ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຄນ຺ຖໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມໍ ວິຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕເວທາທິປຏິລາຠສມ຺ຠວໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາວິຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາຘມ຺ມປຏິກາຣປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອນວສໂຣວາຕິ ‘‘ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ…ເປ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທຄ຺ເຄນ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂານວໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາວິນຍປກຕຎ຺ຎຸຕາຫິປິ ຕໍ ປຫີຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຸທ຺ຘເສວິຕາ ຈ ວຸທ຺ຘສີລິຕໍ ອາວຫຕີຕິ ເຈຕໂສ ວູປສມກຣຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປຫານກາຣີ ວຸຕ຺ຕາ, ວຸທ຺ຘຠາວໍ ປນ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິນຍຘຣາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທກາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວິກ຺ເຂໂປ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເຫຕຸໂກ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍປຣິປຸຈ຺ຉາພຫຸລສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວິນຍນເຍເນວ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາທໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ປຫີເນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຕ຺ຕາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ.

ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ກາມໍ ພາຫຸສຈ຺ຈປຣິປຸຈ຺ຉກຕາຫິ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍຕິ, ຕຖາປິ ຣຕນຕ຺ຕຍວິຈິກິຈ຺ຉາມູລິກາ ເສສວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຓິ ຣຕນານິ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິອາທິ. ວິນເຍ ປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ ຈ ສຕິ ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂາຍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວ, ຕຖາ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓາວໂພເຘ ສຕິ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທີສຸ ສໍສຍສ຺ສາຕິ ອາຫ – ‘‘ວິນເຍ’’ຕິອາທິ. ໂອກປ຺ປນີຍສທ຺ຘາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ວິຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ, ຕຎ຺ຈ ຕຖາ ອຘິໂມກ຺ຂຸປ຺ປາທນເມວ. ສທ຺ຘາຍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຕາ ອຘິມຸຕ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ເຕນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ ສຕ຺ຕປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ເທສນາຍ ໂອສາປິຕຕ຺ຕາ.

ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ສມ຺ພຫຸລາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສງ຺ຆສມຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອຸປຣິ ສງ຺ໂຆ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍາທິສງ຺ຆກມ຺ມວເສນ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປວິສິໍສູຕິ ຠາວິນິ ປວິສເນ ຠູເຕ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ຠາວິນິ ຫິ ຠູເຕ ວິຍ ອຸປຈາໂຣ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ, ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ເຕ ປນາຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ຈ.

ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາປເນຕິ ‘‘ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ປກາເຣ ອຕ຺ຖປຎ຺ຎາປເນ. ວິສິສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ປຠິຊ຺ຊຕີຕິ ວິເສໂສ, ເຠໂທ. ສ຺ວາຍໍ ອິຘ ອນ຺ໂຕຄຘາຘິກຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ໂກ ວິເສໂສຕິ ກິໍ ອຘິກ’’ນ຺ຕິ. ອຘິກໍ ປຍສນໍ ປຍຸຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປຍາໂສ, ອຘິກປ຺ປໂຍໂຄ. ນານາ ກຣີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ນານາກຣຓໍ, ເຠໂທຕິ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍປເທຕິ ‘‘ອນຸສາສນິຍາ ວາ ອນຸສາສນິ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍຖາ ປຐມສ຺ມິໍ ປເທ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ, ເອວໍ ທຸຕິຍປເທປິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ຕີຓິ ຐານານີຕິ ເທວມາຣພ຺ຣຫ຺ມຏ຺ຐານານິ ຕີຓິ ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ’’ຕິອາທິນາ ໂລເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ‘‘ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍາ’’ຕິ ທ຺ເວ ຐານານິ. ‘‘ປຊາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິຕິ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ. ອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຕໍ. ຄຓນນ຺ຕິ ເອໂກ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖປາທາທີສູຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສມຸທາຍໍ ອາຣພ຺ຠ ປຏິຆສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ເຘສຸ ວິມຕິ ‘‘ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ.

ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພໍ ວີຣິຍໍ ເຈຕສິກເມວ, ຍໍ ປນ ກາຍກມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາທິວເສນ ມນສິ ກາຍິກປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປນໍ ວີຣິຍໍ ກາຍິກນ຺ຕິ ລທ຺ຘປຣິຍາຍນ຺ຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ເຈຕສິກນ຺ຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕທຸຕິຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍທິປິ ຍຖາກປ຺ປິຕອິຣິຍາປຖສນ຺ຘາຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ວີຣິຍໍ ກາຍສ຺ສ ຕຖາປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕຖາປິ ນ ຕາທິໂສ ກາຍປໂຍໂຄ, ຕທາ ປວຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍປໂຍຄໍ ວິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສທິໂສ ວາຕິ ອິມິນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ສງ຺ຂາເຣ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ອຸເປກ຺ຂາຕິອາທິນຍໍ ອຕິທິສຕິ.

‘‘ມິສ຺ສກໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອເຕສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈງ຺ກມນ຺ເຕນປິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ອປຕ຺ຕໍ ກາຍິກວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ. ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ ປຣິຍາຍໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສາຕິ ພຫິທ຺ຘາຘມ຺ເມສຸ ສຕິ-ຘມ຺ມວິຈຍ-ອຸເປກ຺ຂາ-ເຈຕສິກ-ວີຣິຍ-ສວິຕກ຺ກ-ສວິຈາຣ-ປີຕິ-ສມາຘີ ທ຺ເວ ປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ ຈ. ອຍໍ ປນ ນໂຍ ປຈຸຣປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ອຏ຺ຐກຖານເຍເນວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຖຣວາທວເສນ ປນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣມຕ຺ຕາ ປີຕິສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຣູປາວຈຣາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕປິ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ ມິສ຺ສກາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ.

ປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ໂລຓຘູປນນ຺ຕິ ໂລຓຎ຺ຈ ຘູປນຎ຺ຈ ໂລຓຘູປນໍ. ໂຍຘກມ຺ມນ຺ຕິ ໂຍຘປຸຄ຺ຄເລນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ. ມນ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ ຣາຊກິຈ຺ຈມນ຺ຕນໍ. ປຏິຫາຣກມ຺ມນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕານໍ ວຈນໍ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວເທຕ຺ວາ ຕໂຕ ເນສໍ ປຏິຫຣຓກມ຺ມໍ. ຕສ຺ມາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິກຕ຺ຕາ ສຕິຍາ. ເອວໍ ‘‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ອໂວຈ. ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາວ ກຖິຕາ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫວິໂນທິຕຕ຺ຕາ.

ອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ເມຕ຺ຕາສຫຄຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໕. ກີທິສາ ຄຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ກິໍຄຕິກາ, ກິໍນິຏ຺ຐາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກີທິສີ ປຣມາ ອຸຕ຺ຕມາ ໂກຏິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ກິໍປຣມາ. ກີທິສໍ ຜລໍ ອານິສໍສໍ ອຸທໂຍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ກິໍຜລາ. ສໍສຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຫຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພຠາຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຈ ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ ສພ຺ເພສຸ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ.

ປຏິກູເລຕິ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ປຏິກູລໍ, ອນິຏ຺ຐໍ. ນ ປຏິກູລໍ ອປ຺ປຏິກູລໍ, ອິຏ຺ຐໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຏ຺ເຐ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອປ຺ປຏິກູລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ເອວນ຺ຕິ ປຏິກູລສຎ຺ຎີ. ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຏິກູເລ ອສຸຠຜຣຓໍ, ສງ຺ຂາເຣ ອປ຺ປຏິກູເລ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມນສິກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອສຸຠາຍາຕິ ອສຸຠສຎ຺ຎາຍ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ວາ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປຏິກູລປຏິກູເລສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປຫີນານຸໂຣຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຉຬງ຺ຄວນ຺ຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ.

ເມຕ຺ຕາຍາຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ. ປຏິກູລາທີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອິຈ຺ຉິຕວິຫາເຣນ ວິຫຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ອຣິຍານໍ ເອວ, ຕຕ຺ຖ ຈ ອຣຫໂຕ ເອວ ອິຊ຺ຌນໂຕ ອຣິຍິທ຺ຘິ ນາມ. ຕສ຺ສາ ອຣິຍິທ຺ຘິຍາ ຈ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ເທສນາ ວິນິວຏ຺ເຏຕພ຺ພາ ປຣິໂຍສາເນຕພ຺ພາ ສິຍາ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ນິກນ຺ຕິຍາ ຈ ທຸປ຺ປຣິຍາທານໂຕ. ອຍໍ ເທສນາຕິ ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ. ໂຍ ຫິ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຣິສຸທ຺ເຘສຸ ວຓ຺ຓກສິເຓສຸ ວິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາຕໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ຠຄວາ – ‘‘ສຸຠໍ ໂຂ ປນ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ສຸຠປຣມນ຺ຕິ ສຸຠວິໂມກ຺ຂປຣມໍ. ອິຘ ໂລເກ ເອວ ປຎ຺ຎາ ອສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລກິຍປຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕປຣມາວ ເມຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປາທກຕ຺ຕາ. ກຣຸຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ກຣຸຓາທິຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຖປຣມາ ກຣຸຓາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຸທິຕາອຸເປກ຺ຂາສຸປິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ປຸນ ເທສນາຣມ຺ຠປໂຍຊນໍ ປນ ‘‘ອິມິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອຕິທິຏ຺ຐເມວ.

ສຸຠປຣມາທິຕາຕິ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາມຸທິຕາອຸເປກ຺ຂານໍ ສຸຠປຣມຕາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນປຣມຕາ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນປຣມຕາ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນປຣມຕາ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ສຸຠວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຕິຓ຺ຓໍ ອຣູປຊ຺ຌານານຎ຺ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຸປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ. ອປ຺ປຏິກູລປຣິຈຍາຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ມນສິກາຣພຫຸລີກາຣາ. ອປ຺ປກສິເຣເນວາຕິ ສຸເຂເນວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິສຸທ຺ຘຕາຍ ອິຏ຺ເຐສຸ ວຓ຺ຓກສິເຓສຸ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນາມຍຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ອປ຺ປນາວເສນ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຕໂຕ ສຸຠວິໂມກ຺ຂໂຕ ປຣໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເມຕ຺ຕາສຫຄຕຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຕທຸກ຺ຂໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ທຓ຺ເຑນ ອຠິຫຏປ຺ປຕ຺ຕຣູປເຫຕຸໍ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກທຸກ຺ຂໍ ຎາເຓນ ວີມໍສນ຺ຕສ຺ສ. ຕຍິທໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕກໍ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ທຸກ຺ຂໍ ຎາເຓນ ກຣຸຓາວິຫາຣິສ຺ສ ວິເສສໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປກສິເຣເນວ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີ’’ຕິ, ນ ປນ ສພ຺ພໂສ ອຣູເປ ອານິສໍສທສ຺ສນໂຕ.

ວິຎ຺ຎາຓໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປາໂມຊ຺ຊຄຫຓມຸເຂນ ຕນ຺ນິສ຺ສຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄຫຓໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຎ຺ຎາຓຄ຺ຄຫຓປຣິຈິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິຎ຺ຎາຓຄ຺ຄຫເຓ ປຣິຈິຕໍ.

ອຸເປກ຺ຂາວິຫາຣິສ຺ສາຕິ ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣໍ ວິຫຣໂຕ. ອາໂຠຄາຠາວໂຕຕິ ສຸຂາທິວເສນ ອາຠຸຊນາຠາວໂຕ. ສຸຂ…ເປ… ສມ຺ຠວໂຕຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂາຕິ ປຣມຕ຺ຖກມ຺ມຄ຺ຄຫເຓ ວິມຸຂຕາສມ຺ຠວໂຕ. ອວິຊ຺ຊມານຄ຺ຄຫຓທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄຫຓປຣິຈິຕໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຠາວມຕ຺ຕກສ຺ສ ຄຫຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ກຸສລມ຺ປິ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເມຕ຺ຕາສຫຄຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໖. ປຐມຎ຺ເຎວາຕິ ປຸເຣຕຣໍເຍວ. ອສຊ຺ຌາຍກຕານໍ ມນ຺ຕານໍ ອປ຺ປຏິຠານໍ ປເຄວ ປຐມໍເຍວ ສິທ຺ຘໍ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຠິຠໂວ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ກາມຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນາຕິ ກາມຣາຄຄຫິເຕນາ’’ຕິ. ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ ອປເນຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນຎ຺ຈ ຕໍ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນນິສ຺ສຣຓໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຕນາ ອຣຓິໂຍ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ປຣຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ພ຺ຍາປາທາທີນໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປາທວາເຣ ຕທງ຺ຄນິສ຺ສຣຓໍ ນ ຄຫິຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຄຫິຕໍ, ປຏິສງ຺ຂານວເສນ ປນ ຕສ຺ສ ວິໂນເທຕພ຺ພຕາຍ ຕທງ຺ຄນິສ຺ສຣຓມ຺ປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ອາໂລກສຎ຺ຎາ ອຸປຈາຣປ຺ປຕ຺ຕາ, ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາ ວາ, ໂຍ ໂກຈິ ກສິຓຊ຺ຌານາທິເຠໂທ ສມໂຖ. ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານໍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ກຸຖິໂຕຕິ ຕຕ຺ໂຕ. ອຸສ຺ມຸທກຊາໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ກຸຖິຕຠາວສ຺ສ ອຸສ຺ມຸທກຕໍ ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸສຸມຊາໂຕ’’ຕິ. ຕິລພີຊກາທິເຠເທນາຕິ ຕິລພີຊກກຓ຺ຓິກເກສຣາທິເຠເທນ. ເສວາເລນ…ເປ… ປຓເກນາຕິ ອຸທກປິຈ຺ຉິເລນ. ອປ຺ປສນ຺ໂນ ອາກຸລຕາຍ. ອສນ຺ນິສິນ຺ໂນ ກລລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ອນາໂລກຏ຺ຐາເນຕິ ອາໂລກຣຫິເຕ ຐາເນ.

ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໗. ເອກໍເສນ ຠຄວາ ນີວຣຓາຕິ ເອກໍສໂຕ ເອວ ຠຄວາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ນີວຣຓາ ຈິຕ຺ເຕ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນີວຣຓໂຕ. ກາຍກິລມໂຖຕິ ກາຍປຣິສ຺ສໂມ, ໂສ ປນ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ທຣໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕກິລມໂຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຊາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕສ຺ສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕທຣໂຖປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຄ຺ເຄເນວາຕິ ຍຖາຘິຄເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄເນວ. ອສ຺ສາຕິ ອຠຍສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ. ເອຕໍ ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖທ຺ວຍໍ.

ອຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາກຈ຺ຉວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.