໒. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປພ຺ພຕວຄ຺ໂຄ

໑.ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໒. ພຸຊ຺ຌຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ອຣິຍສາວໂກ ເອຕາຍາຕິ ໂພຘໍ, ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ, ອຣິຍສາວໂກ ປນ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂພຘິ. ອງ຺ຄາຕິ ກາຣຓາ. ຍາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຓ຺ຫາວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ທິຏ຺ຐິວເສນ ອາຍູຫນາ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ອາຍູຫນາ. ລີນວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນ ອາຍູຫນາ. ກາມສຸຂານຸໂຍຄວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄວເສນ ອາຍູຫນາ. ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໑) –

‘‘ກິເລສວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອາຍູຫນາ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອວເສສກິເລສາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ອາຍູຫນາ, ສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ສພ຺ພໂລກິຍກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອາຍູຫນາ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ເຕສຸ ປກາເຣສຸ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິເລສສນ຺ຕານນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕີຕິ ເອເຕນ ສິຂາປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາສຫຄຕານມ຺ປິ ສຕິອາທີນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕ຺ຕາຣີຕິອາທິນາ ມຄ຺ຄຜເລນ ສຫຄຕານໍ. ສຕ຺ຕຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຫິ ຠາວິເຕຫິ ສຈ຺ຈປຏິເວໂຘ ໂຫຕີຕິ ກຖມິທໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ. ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ໂພຘິໂພຊ຺ຌງ຺ຄສທ຺ທານໍ ສມຸທາຍາວຍວວິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຓຕ຺ໂຖ ອງ຺ຄສທ຺ໂທ’’ຕິ. ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂພຘິ, ໂພຘິຍາ ເອວ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາທີນໍ ກາຣຓານໍ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພານໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸຣູປໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາເວນ ປຏິມຸຂໍ ອວິປຣີຕໍ ສມ຺ມາ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸວິເສສທີປເກຫິ ອຸປຣິມຄ຺ເຄຫິ ອນຸພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໂພຘິສທ຺ເທຫິ ນິປ຺ປເທເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸຊ຺ຌນຕາສາມຎ຺ເຎນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ລີນປຕິຏ຺ຐານ-ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄ-ອຸຈ຺ເຉທາຠິນິເວສານໍ ຘມ຺ມວິຈຍ-ວີຣິຍປີຕິປຘານ-ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ປຏິປກ຺ໂຂ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍູຫນອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄ-ສສ຺ສຕາຠິນິເວສານໍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິ-ອຸເປກ຺ຂາປຘານ-ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ປຏິປກ຺ໂຂ. ສຕິ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ສາ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ ວຸຕ຺ຕາ.

ສໍ-ສທ຺ໂທ ປສໍສາຍໍ. ປຸນເທວ ສຸນ຺ທໂຣ ຈ ອຕ຺ໂຖປີຕິ ອາຫ ‘‘ປສຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ’’ຕິ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຠິວິສິຏ຺ຐຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ສວິເສສຠາວໍ ວທຕິ. ‘‘ເອເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເວກຕ຺ຕຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິເວກທ຺ວຍໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຌານກ຺ຂເຓ ຕາວ ກິຈ຺ຈໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ຠາເວຕີຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຉຍຕາຍ ກສິຓຊ຺ຌານຄ຺ຄຫເຓນ ອນຸປ຺ປາທານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໓. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຐິຕິ, ກາຣຓໍ. ກມ຺ມອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາຣສຎ຺ຎິໂຕ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປຈ຺ຈໂຍ ຐິຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິໂກ. ອາຫາຣປຈ຺ຈຍສທ຺ທາ ຫິ ເອກຕ຺ຖາ. ສຸຠມ຺ປີຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຈ຺ຈໂຍ, ອສຸເຠ ສຸຠາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສຸຠນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ກາຣເຓນ ປວຕ຺ຕນກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສຸຠສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຠສ຺ສ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປີຕິ ສຸຠາກາເຣນ, ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ວາ ຄຍ຺ຫມານໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ. ອນຸປາຍມນສິກາໂຣຕິ ອາກງ຺ຂິຕສ຺ສ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ອນຸປາຍຠູໂຕ ມນສິກາໂຣ, ຕໂຕ ເອວ ອຸປ຺ປຖມນສິກາໂຣຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຍຖານິທ຺ຘາຣິເຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ທຠູເຕ ຕທາຣມ຺ມຓຠູເຕ ຈ ທຸວິເຘປິ ສຸຠນິມິຕ຺ເຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສຸຠາຣມ຺ມເຓ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓສ຺ສ ອາຫາຣທສ຺ສນປາຬິ ອຸຕ຺ຕານາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວໍ ສພ຺ພນີວຣເຓສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ປຏິໂຆປິ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕໍ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ປຏິຆາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ເອກູນວີສຕິ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸຠູຕາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ. ອຣຕີຕິ ປນ຺ຕເສນາສນາທີສຸ ອຣມຓໍ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຠາໂວ. ປນ຺ເຕສູຕິ ທູເຣສຸ, ວິວິຕ຺ເຕສຸ ວາ. ອຘິກຸສເລສູຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມສຸ. ອຣຕິ ຣຕິປຏິປກ຺ໂຂ. ອຣຕິຕາຕິ ອຣມຓາກາໂຣ. ອນຠິຣຕີຕິ ອນຠິຣຕຠາໂວ. ອນຠິຣມຓາຕິ ອນຠິຣມຓາກາໂຣ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາກາໂຣ. ປຣິຕສ຺ສິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສເນວ ປຣິຕສ຺ສນາ.

ອາຄນ຺ຕຸກໍ, ນ ສຠາວສິທ຺ຘໍ. ກາຍາລສິຍນ຺ຕິ ນາມກາເຍ ອລສຠາໂວ. ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ປນ ‘‘ຕນ຺ທີຕິ ຊາຕິອາລສິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວທຕີຕິ ເອເຕນ ອຕິສີຕາທິປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ໂກຈາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິເລສວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໕໗). ຕນ຺ທີຕິ ຊາຕິອາລສິຍໍ. ຕນ຺ທິຍນາຕິ ຕນ຺ທິຍນາກາໂຣ. ຕນ຺ທິມນກຕາຕິ ຕນ຺ທິຍາ ອຠິຠູຕຈິຕ຺ຕຕາ. ອລສສ຺ສ ຠາໂວ ອາລສ຺ຍໍ. ອາລສ຺ຍາຍນາກາໂຣ ອາລສ຺ຍາຍນາ. ອາລສ຺ຍາຍິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອາລສ຺ຍາຍິຕຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ກິເລສວເສນ ກາຍາລສິຍໍ ກຖິຕໍ.

ກິເລສວເສນາຕິ ສມ຺ໂມຫວເສນ. ກາຍວິນມນາຕິ ກາຍສ຺ສ ວິຣູປໂຕ ນມນາ. ຊມ຺ຠນາຕິ ຜນ຺ທນາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊມ຺ຠນາ ວິຊມ຺ຠນາ. ອານມນາຕິ ປຸຣໂຕ ນມນາ. ວິນມນາຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ນມນາ. ສນ຺ນມນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ນມນາ. ປຓມນາຕິ ຍຖາ ຫິ ຕນ຺ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕເປສກາໂຣ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຸປຣິຏ຺ຐິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ອຸສ຺ສາເປຕິ, ເອວໍ ກາຍສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ຐປນາ. ພ຺ຍາຘິຍກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນພ຺ຍາຘິຕາ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ກິເລສວເສນ ກາຍຜນ຺ທນເມວ ກຖິຕໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໕໘).

ຠຕ຺ຕປຣິຬາໂຫຕິ ຠຕ຺ຕວເສນ ປຣິຬາຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສາຕິ ຠຸຕ຺ຕວໂຕ. ຠຕ຺ຕມຸຈ຺ຉາຕິ ຠຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎໍ. ອຕິຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ຫິ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຠຕ຺ຕກິລມໂຖຕິ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ກິລນ຺ຕຠາໂວ. ຠຕ຺ຕປຣິຬາໂຫຕິ ຠຕ຺ຕທຣໂຖ. ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຠຸຕ຺ຕວໂຕ ຫິ ປຣິຬາຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ວິຍ ໂຫຕິ, ກາໂຍ ຂິຊ຺ຊຕິ. ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລນ຺ຕິ ຠຸຕ຺ຕຠຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກາຍສ຺ສ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີຍນາກາໂຣຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ໂກຈປ຺ປຕ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄິລານຠາໂວ. ຄິລາໂນຕິ ອກລ຺ລໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອກລ຺ລໂກ’’ຕິ. ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎສງ຺ຂາໂຕ ອກມ຺ມຎ຺ຎນາກາໂຣ. ໂອລີຍນາຕິ ໂອລີຍນາກາໂຣ. ອິຣິຍາປຖິກມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ວເສນ ອິຣິຍາປຖໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂອລີຍຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອລີຍນາ’’ຕິ. ທຸຕິຍປທໍ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ລີນນ຺ຕິ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ສງ຺ໂກຈປ຺ປຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອາກາຣນິທ຺ເທສາ. ຖິນນ຺ຕິ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ອນຸສ຺ສາຫນາ ອສງ຺ຄຫນສງ຺ຄຫນໍ. ຖິຍນາກາໂຣ ຖິຍນາ. ຖິຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຖິຍິຕສ຺ສ ອາກາໂຣ, ອວິປ຺ຜາຣິກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຈຕໂສ ອວູປສໂມຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວູປສນ຺ຕຕາ ອສນ຺ນິສິນ຺ນຠາໂວ. ເຕນາຫ – ‘‘ອວູປສນ຺ຕາກາໂຣ’’ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປເນຕນ຺ຕິ ສ຺ວາຍໍ ອວູປສນ຺ຕາກາໂຣ ວິກ຺ເຂປສຠາວຕ຺ຕາ ວິກ຺ເຂປເຫຕຸຕາຍ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເມວ.

ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ນາມ ‘‘ພຸທ຺ເຘ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕອຏ຺ຐກງ຺ຂາວຕ຺ຖຸຠູຕາ ຘມ຺ມາ. ຍສ຺ມາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ພ຺ຍາປາທາທໂຍ ວິຍ ອນຸ ອນຸ ອຸຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ກງ຺ຂາຏ຺ຐານີຍໍ ອາຣມ຺ມຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຈ຺ຉາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຈິກິຈ຺ຉາປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຏ຺ຐານີຍຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຐານີຍາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເອວ ຐານີຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຏ຺ຐານີຍາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສປິ ຕຕ຺ຖ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓນ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຈຍຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຍຖາ ‘‘ປຏິຆມ຺ປິ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຍາປາໂທ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ກຖິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຸຠມ຺ປິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ກຖິໂຕຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ເສສາ ຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານິ. ຕຕ຺ຖ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫຊາຕາທິວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕຖາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸຠເຍສມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຊາເຕນ ຈ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ຈາ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ສຕິ ນາມ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຘມ຺ມາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍາ ນາມ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ຈ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕເຕວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕິຍາ’’ຕິອາທິ.

ໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ. ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາຕິ ອນວຊ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຂວິປາກາ ວິປຈ຺ຈນກາ. ປທທ຺ວເຍນ ປຈ຺ຈຍໂຕ ສຠາວໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ຜລໂຕ ກຸສລຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕິ. ອກຸສລນິທ຺ເທເສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາວຊ຺ຊາຕິ ຄາຣຍ຺ຫາ. ອນວຊ຺ຊາຕິ ອຄາຣຍ຺ຫາ. ຫີນາ ລາມກາ. ປຓີຕາ ເສຏ຺ຐາ. ກຓ຺ຫາ ກາຬກາ ອສຸທ຺ຘາ. ສຸກ຺ກາ ໂອທາຕາ ສຸທ຺ຘາ. ປຏິຠາຄ-ສທ຺ໂທ ປຐເມ ວິກປ຺ເປ ສທິສໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ, ທຸຕິເຍ ປຏິປກ຺ຂໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ, ຕຕິເຍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພປຏິປກ຺ຂໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກຸສລກິຣິຍາຍ ອາທິກມ຺ມຠາເວນ ປວຕ຺ຕວີຣິຍໍ ຘິຕິສຠາວຕາຍ ຘາຕູຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ຠຘາຕູຕິ ປຐມາຣມ຺ຠວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ລທ຺ຘາເສວນໍ ວີຣິຍໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂໍ ວິຘມຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ນິກ຺ກມຘາຕູຕິ ໂກສຊ຺ຊໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ. ອຘິມຕ຺ຕາຘິມຕ຺ຕຕຣານໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ວິຘມນສມຕ຺ຖໍ ປຏຸປຏຸຕຣາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຣກ຺ກມຘາຕູຕິ ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນຕາຍ ຕໂຕປິ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕິຏ຺ຐຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຐານີຍາ. ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ, ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຐານີຍາຕິ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍາຕິ ‘‘ປີຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປີຕິປິ ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ‘‘ປີຕິຍາ ເອວ ຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ທຣຖປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ທຣໂຖ ກິເລສປຣິຬາໂຫ, ໂສ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ ເອຕາຍາຕິ ທຣຖປສ຺ສທ຺ຘິ, ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ເວທນາທິຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ວິຍ ຣູປກາຍສ຺ສປິ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ, ຕໂຕ ເອເວຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ລຫຸຕາທີນໍ ວິຍ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ສມາຫິຕາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫມາໂນ ສມໂຖວ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ. ວິວິຘໍ ອຄ຺ຄໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຍຄ຺ໂຄ, ວິກ຺ເຂໂປ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ອນວຏ຺ຐານຣໂສ ຠນ຺ຕຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອກຄ຺ຄຠາວໂຕ ພ຺ຍຄ຺ຄປຏິປກ຺ໂຂຕິ ອພ຺ຍຄ຺ໂຄ, ສມາຘິ, ໂສ ເອວ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ໂຍ ອາຣມ຺ມເຓ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາກາຣໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ, ໂຍ ຈ ປຸພ຺ເພ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ, ທຸວິໂຘປິ ໂສ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ໂມຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມເຓນ ກຖິຕາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ເສວ ເຕສໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ເສສາຕິ ວີຣິຍາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ. ເຕສຎ຺ຫິ ອຸປນິສ຺ສໂຍວ ສາຕິສໂຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ.

ກາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໔. ຂີຓາສວສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສີລໍ ນາມ ມຄ຺ຄຜລປຣິຍາປນ຺ນາ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ສີລລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ເຎ ເຈຕນາທໂຍ. ໂລກິຍໍ ປນ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ ຈາຣິຕ຺ຕສີລໍ, ວາຣິຕ຺ຕສີລສ຺ສ ປນ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖິ ວິຣມຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄສີລໍ ໂລກິຍສີລ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ.

ຈກ຺ຂຸທສ຺ສນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂູຫິ ທສ຺ສນໍ. ລກ຺ຂຓສ຺ສ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂຕານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ, ອນິຈ຺ຈາທິສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓສ຺ສ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ທສ຺ສນໍ. ປຊຫນ຺ໂຕປິ ຫິ ເຕ ປຫາຕພ຺ພາກາຣໂຕ ປສ຺ສຕິ ນາມ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ມຄ຺ຄຜເລຫິ ທສ຺ສນໍ, ຕໍ ປນ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ. ຌາເນນ ປຖວີກສິຓາທີນໍ, ອຠິຎ຺ຎາຫິ ຣູປານໍ ທສ຺ສນມ຺ປິ ຎາຓທສ຺ສນເມວ. ຈກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສວນປຍິຣຸປາສນານໍ ປຣໂຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຫປຍິຣຸປາສນນ຺ຕິ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນວເສນ ປຍິຣຸປາສນໍ ອຎ຺ຎກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນສ຺ສ ເກວລໍ ອຸປສງ຺ກມເນເນວ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ.

ອຣິຍານໍ ອນຸສ຺ສຕິ ນາມ ຄຸຓວເສນ, ຕຕ຺ຖາປິ ລທ຺ຘໂອວາທາວຊ຺ຊນມຸເຂນ ຍຖາຠູຕສີລາທິຄຸຓານຸສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຌານວິປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎສໍເຍວ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຣິເຍຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ສາສນິການໍເຍວ ສນ຺ຕິເກ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມາ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎສູຕິ ສາສນິເກຫິ ອຎ຺ເຎສຸ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາທີສຸ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຣິຍານໍ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກຕ຺ຕາ ມຫາເຖຣສ຺ສ. ລງ຺ກາທີເປຕິ ນິສ຺ສຍສີເສນ ນິສ຺ສິຕສລ຺ລກ຺ຂຓໍ. ນ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ທີປປຏິລທ຺ຘາ, ອຖ ໂຂ ທີປນິວາສິອາຈຣິຍປຏິລທ຺ຘາ. ມຫິນ຺ທ…ເປ… ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ນາມ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣຕາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ.

ສຣຕີຕິ ຕໍ ໂອວາທານຸສາສນິຘມ຺ມໍ ຈິນ຺ເຕຕິ ຈິຕ຺ເຕ ກໂຣຕິ. ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ກໂຣຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິວິຕກ຺ກເນນ ຕທຕ຺ຖໍ ວິຕກ຺ກນິປ຺ຜາທິຕໍ ກໂຣຕິ. ອາຣທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປາທິໂຕ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ສມ຺ປາທນໍ ປາຣິປູຣິ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ. ຎາຓຈາຣວເສນາຕິ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕນວເສນ. ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ໂອວາທຘມ຺ເມ ອາຄຕານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວິເສສລກ຺ຂຓໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓຎ຺ຈ. ປວິຈິນຕີຕິ ‘‘ອິທໍ ຣູປໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຈຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຎາຓຎ຺ຈ ໂຣເປຕີຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຈລໍ ປໂລກໍ ປຠງ຺ຄູ’’ຕິອາທິນາ ຎາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ວີມໍສນໍ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຣູປສຕ຺ຕກາຣູປສຕ຺ຕກກ຺ກເມນ ວິປສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຍ ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ທສ຺ສນໍ ສມ຺ມສນໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ອຸຠຍມ຺ເປຕນ຺ຕິ ຜລານິສໍສາຕິ ວຸຕ຺ຕທ຺ວຍໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ ປຣິຍາຍສທ຺ທຕ຺ຕາ. ປຏິກຈ຺ຈາຕິ ປເຄວ. ມຣຓກາເລຕິ ມຣຓກາລສມີເປ. ສມີປຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຣຓສ຺ສ ອາສນ຺ນກາເລ’’ຕິ.

ໂສ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌມຸທຸຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸເກສູ’’ຕິອາທິ. ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ອວິຫາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ. ສປ຺ປໂຍເຄນາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕນ ປໂຍເຄນ, ສຫ ວິປສ຺ສນາປໂຍເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິຍໍ ອຸທ຺ຘໍເຍວ ມຄ຺ຄໂສໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອກນິຏ຺ຐຠວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ.

ອວິຫາທີສຸ ວຕ຺ຕມາໂນປິ ເອກໍສໂຕ ອຸທ຺ຘໍຄມນາຣໂຫ ປຸຄ຺ຄໂລ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ເອວ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອໂກ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ປຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ອຸທ຺ຘໍໂສຕຠາວໂຕ ຍທິປິ ເຫຏ຺ຐິມາທີສຸປິ ອຣິຍຠູມິ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕວ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ຠູມີສຸ ອາຍຸໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ຐຠເວ ອາຍຸວເສເນວ ໂສຬສກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ສຕ຺ຕ ຜລາ ສຕ຺ຕານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ສຫຠາໂວ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ປາຬິຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ອາຄຕວຈເນນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ປນ ນານາສຠາວຕ຺ຕາ ‘‘ນານາລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ‘‘ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ເຈ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕີຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ນາມ ເສຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ ປວໂຣ, ຕສ຺ມາຫໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສີເສນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ເຈ ມຍ຺ຫໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປ຺ປມາໂຓ’’ຕິ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕີຕິ ສ຺ວາຍໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ສພ຺ພໂສ ປມາຓກຣກິເລສາຠາວໂຕ ອປ຺ປມາຓຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອປ຺ປມາໂຓຕິ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ໂຫຕິ. ສຸປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ໂຫຕີຕິ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທສມາປຕ຺ຕິຍາ ອວຏ຺ຐາເນນ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຕິຏ຺ຐຕິ ປຏິພນ຺ຘວເສນ. ອຸປ຺ປາທໍ ອນາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາຕິ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອນາວຊ຺ຊເນນ ອສມນ຺ນາຫາເຣນ. ອຸປ຺ປາທສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທວນ຺ໂຕວ ສງ຺ຂາຣາ ຄຫິຕາ. ອນຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ອຸປ຺ປາທາຠາວໂຕ ອຸປ຺ປາທວນ຺ເຕຫິ ຈ ວິນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ສງ຺ຂາເຣຕິ ອຸປ຺ປາທາທິອນາມສເນນ ເກວລເມວ ສງ຺ຂາຣຄຫຓໍ. ວິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫີຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ. ຊານາຕີຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕກາເລ ປຊານາຕິ. ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫີຕິ ອຸປ຺ປາທາວຊ຺ຊນາທີຫິ ເຈວ ອນຸປ຺ປາທາວຊ຺ຊນາທີຫິ ຈ ວຸຕ຺ຕາກາຣວິປຣີເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອາກາເຣຫິ ຈວນ຺ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ອນວຏ຺ຐານໂຕປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຈວຕີຕິ ເຖໂຣ ປຊານາຕີຕິ.

ຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິປຣິຍາປນ຺ນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ກິໍ ປນ ເຕ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍທາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສີສໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຘານໍ ເສຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ຕທນ຺ວຍາຕິ ຕທນຸຄຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ອນຸຄຈ຺ຉນກາ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໖. ໂພຘາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂພໂຘ ນາມ ພຸຊ຺ຌນໍ, ຕໍ ປນ ກິສ຺ສ ເກນາຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມຄ຺ເຄນ ນິພ຺ພານໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ກຕກິຈ຺ຈຕໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຐມວິກປ຺ເປ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມໂຍ ເອວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເຕນ ອຕຸຏ຺ເຐ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ວາ’’ຕິ ທຸຕິຍວິກປ຺ປມາຫ. ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປເທຫິ ສພ຺ພໍ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ຕສ຺ສ ຜລຎ຺ຈ ທສ຺ສິຕໍ. ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິອາທິນາ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ທສ຺ສິຕາ.

ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖-໗. ກຸຓ຺ຑລິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໘໗-໑໘໘. ນິພທ຺ຘວາສວເສນ ອາຣາເມ ນິສີທນສີໂລຕິ ອາຣາມນິສາທີ. ປຣິສໍ ໂອຄາຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣຕີຕິ ປຣິສາວຈໂຣຕິ ອາຫ – ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາກາເຣນ. ຄຫຓນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນ ປຸຈ຺ຉາປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ນິພ຺ເພຐນນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຫນິພ຺ເພຐນໍ. ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອິຕິວາໂທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປາຣມ຺ຠາຘິປ຺ປາໂຍ ວທຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ໂທໂສ. ອິຕິວາໂທ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອິມສ຺ສ ອຸປຣິ ວາທາໂຣປນໍ ໂຫຕິ. ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ໂຂຕິ ເອວໍ ຕໂຕ ປໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສໍ ປເຣຫິ ອາໂຣປິຕໂທສສ຺ສ ນິພ຺ເພຐນວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ໂທສປເວທນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂທໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຕກໍ ຐານນ຺ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ‘‘ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ. ອິມໍ ເທສນນ຺ຕິ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ໂຂ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ອິມໍ ເທສນໍ. ນາຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ນ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ. ນາຠິຫໍສຕີຕິ ນ ອຠິຕຸສ຺ສຕິ. ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ ສມາຘານວເສນ ຐິຕໍ ໂຫຕິ ອວຏ຺ຐິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸສຓ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ສຸສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ອວິກ຺ເຂປວເສນ ຐິຕໍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸຍຸຎ຺ຊນວເສນ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນີວຣຓໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ອມນາປຣູປທສ຺ສເນ ນ ມງ຺ກຸ ວິລກ຺ໂຂ ນ ໂຫຕິ. ກິເລສວເສນ ໂທສວເສນ. ອຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຖທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ໂກເວເສນ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ຖທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ນ ມຸທຸກໍ. ອທີນມານໂສຕິ ໂທມນສ຺ສວເສນ ໂຍ ທີນຠາໂວ, ຕທຠາເວນ ນິທ຺ໂທສມານໂສ. ອປູຕິຈິຕ຺ໂຕຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊາຠາເວນ ສີຕິຠູຕຈິຕ຺ໂຕ.

ອິເມສຸ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຏ຺ຐາຣສ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ກາຍວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕເຠເທນ. ຕານິ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕຕິ ນຍທານມຕ຺ຕເມຕໍ. ເຕນ ‘‘ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ໂທສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຕິວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ‘‘ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ໂມຫໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຈ. ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕາທິສາມຎ຺ເຎນ ປນ ຕີຓິເຍວ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນາຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑຄຫຓມຸເຂນ ເກວລໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສເນວ. ຠາວນາປຏິສງ຺ຂາເນຕິ ຠາວນາສິທ຺ເຘ ປຏິສງ຺ຂາເນ, ຠາວນາຍ ປຏິສງ຺ຂາເນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມານີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຉທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓານິ. ທຸຈ຺ຈຣິຕານີຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕກາຣຓານິ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິຕສ຺ສ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ສຸຈຣິຕານິ ກຕ຺ວາ. ປຣິຓາເມຕີຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຸຈຣິຕານິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສມ຺ປາທນວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ສຸຈຣິຕານໍ ສິຊ຺ຌນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ‘‘ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປທໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ. ສີລານຸຣກ຺ຂກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສ຺ສ ອນຸຣກ຺ຂກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ກຖິກໍ. ກຖໍ ປນ ຕເທວ ຕສ຺ສ ອນຸຣກ຺ຂກໍ ໂຫຕີຕິ? ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ.

ຕີຓິ ສີລານີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣ-ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ-ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕ-ສີລານິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາຕິ ໂລກິຍາປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ. ມູລຠູຕາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ປຸພ຺ພຠາຄາ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ກຸຓ຺ຑລິຍ, ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຕິປຏ຺ຐານາ. ສຕິປຏ຺ຐານມູລກາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ໂລກິຍສຕິປຏ຺ຐານມູລກາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາວ. ປຸພ຺ພຠາຄາວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄາ ຈາ’’ຕິ ປາຐໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປຸພ຺ພຠາຄາ ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິມູລກາຕິ ‘‘ສຕ຺ຕ ໂຂ, ກຸຓ຺ຑລິຍ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິສຫຄຕຠາວໂຕ.

ກຸຓ຺ຑລິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຸປວານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ ອຍນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຕນາວາ’’ຕິ. ກຸຣຸມາໂນເຍວາຕິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ເອວ. ກມ຺ມຏ຺ຐານວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ນີວຣຓານໍ ທູຣີຠາວໂຕ ເຕຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ຠາວນາມນສິກາຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ມຫາ ວຕ ເມ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ.

໙. ປຐມອຸປ຺ປນ຺ນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຕິອາທິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທກາເລ ເອວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນປຏິລາໂຠຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປພ຺ພຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄິລານວຄ຺ໂຄ

໑-໓. ປາຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໙໒-໑໙໔. ເຍສນ຺ຕິ ເຍສໍ ສຕ຺ຕານໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຣິຍາປຖາ ອຕ຺ຖິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ຕທຸປຄສຣີຣາວຍວລາເຠນ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຣິຍາປເຖ ກປ຺ເປນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ. ‘‘ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ‘‘ສຫວິປສ຺ສນເກ ມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍຕຕິຍານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ.

໔-໑໐. ປຐມຄິລານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໙໕-໒໐໑. ວິສຸທ຺ຘໍ ອໂຫສິ ວິສຠາຄຘາຕຸກ຺ໂຂຠໍ ວູປສເມນ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ …ເປ… ວິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ປາຬິໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐານໍ ສມານຕ຺ຕາ. ວິສຣຸກ຺ຂວາຕສມ຺ຜສ຺ເສນາຕິ ວິສຣຸກ຺ຂສນ຺ນິສ຺ສິຕວາຕສມ຺ຜສ຺ເສນ. ມນ຺ທສີຕຊໂຣຕິ ມຸທຸໂກ ສີຕຊໂຣ. ເສສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສຕ຺ຕມາທີສຸ ຈຕູສຸ.

ຄິລານວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸທາຍິວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ໂພຘາຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໐໒-໒໐໓. ກິຕ຺ຕເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ພຸຊ຺ຌນກອງ຺ຄາ ນາມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠນ຺ຕິ. ມິສ຺ສກໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ ສຫວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາຕິ ກຕ຺ວາ. ຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທ ກຖິໂຕ ຄຓນາມຕ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຠູມນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉໂທ, ວິປສ຺ສນາທິປຣິຈ຺ເຉໂທ ວາ.

໓-໕. ຐານິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໐໔-໒໐໖. ກາມຣາເຄນ ຄຘິຕພ຺ພຏ຺ຐານຠູຕາ ກາມຣາຄຏ຺ຐານິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມນສິກາຣພຫຸລີກາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓເນວ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ເອເຕນ ນ ເກວລໍ ອາຣມ຺ມຓວເສເນວ, ອຖ ໂຂ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຐມວຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ ທຸຕິເຍ ສຸຕ຺ເຕ ອຸປນິສ຺ສຍວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ມິສ຺ສກໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ ອວິຠາເຄເນວ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ອປຣິຫານິເຍຕິ ຕີຫິ ສິກ຺ຂາຫິ ອປຣິຫານາວເຫ.

໖-໗. ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໐໗-໒໐໘. ‘‘ໂສ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຠຄວຕາ ໂອສາປິຕເທສນໍ. ປຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ຄຕຕ຺ຕາ. ມຫນ຺ຕຠາວນ຺ຕິ ຠາວນາວເສເນວ ມຫຕ຺ຕໍ ຄຕຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ວຑ຺ຒິປ຺ປມາຓາ. ນີວຣຓວິຄເມ ສມ຺ຠວໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ພ຺ຍາປາໂທ ວິຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ນີວຣຓານໍ ທູຣີຠາເວນ ພ຺ຍາປາທວິຣຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາມູລກນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍໍ. ຍຎ຺ຫິ ຕຓ຺ຫາສຫຄຕໍ ອສຫຄຕມ຺ປິ ຕຓ຺ຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຓ຺ຫາມູລກໍ. ປຫີຍຕິ ອນຸປ຺ປາທປ຺ປຫາເນນ. ຕຓ຺ຫາທີນໍເຍວ ຂຍາ, ນ ເຕສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຍາ. ເອເຕຫິ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍາທິປເທຫິ.

໘. ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ນິພ຺ພິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ເພຘາ, ນິພ຺ພິຊ຺ຌນຘມ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາທໂຍ, ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ນິພ຺ເພຘຠາເຄ ຄໂຕ ນິພ຺ເພຘຠາຄິໂຍ, ຕໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພິຊ຺ຌນໂກຏ຺ຐາສິຍ’’ນ຺ຕິ. ຠາເວຕ຺ວາ ຐິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ມິສ຺ສກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕຫີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຫິ ຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ເຕ ວາ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ຜລຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ. ຕມ຺ປີຕິ ຜລຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຕາຍ ມຄ຺ຄນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ມິສ຺ສກເມວ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

໙. ເອກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໐. ສໍໂຍຊນສງ຺ຂາຕາ ວິນິພນ຺ຘາຕິ ກາມຣາຄາທິສໍໂຍຊນສຎ຺ຎິຕາ ພນ຺ຘນາ. ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຫຓາຕິ ຄິລິຕ຺ວາ ວິຍ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຫຓາກາຣາ.

໑໐. ອຸທາຍິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໑. ພຫຸກຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພຫຸກາໂຣ ພຫຸມາໂນ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ພຫຸກຕນ຺ຕິ ອພຫຸກໂຕ, ອກຕພຫຸມາໂນ. ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ນິຣຸຊ຺ຌມາໂນ ອວກຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທໂຍ, ອວກຸຊ຺ຊໍ ວໂຍ’’ຕິ. ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ອນິຈ຺ຈາຕິປິ ທຸກ຺ຂາຕິປິ ອນຕ຺ຕາຕິປິ. ‘‘ເອໂສ ຫິ ເຕ ອຸທາຍິ ມຄ຺ໂຄ ປຏິລທ຺ໂຘ, ໂຍ ເຕ…ເປ… ຕຖຕ຺ຕາຍ ອຸປເນສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິໂຍສາເນ ຠຄວໂຕ ວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ເຕນາກາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕນ຺ຕິ ເຍນ ສມ຺ມສນາກາເຣນ ວິປສ຺ສນາວິຫາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕໍ. ຕຖາຠາວາຍາຕິ ຂີຓາສວຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຂີຓາ ຊາຕີຕິ…ເປ… ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫາ’’ຕິ.

ອຸທາຍິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ນີວຣຓວຄ຺ໂຄ

໓-໔. ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໑໔-໒໑໕. ນ ຈ ປຠາວນ຺ຕນ຺ຕິ ນ ຈ ປຠາສມ຺ປນ຺ນໍ. ປຠິຊ຺ຊນສຠາວນ຺ຕິ ຕາເປຕ຺ວາ ຕາລເນ ປຠງ຺ຄຸຕໍ. ອວເສສໍ ໂລຫນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ຊາຕິໂລຫໍ, ວິຊາຕິໂລຫໍ, ກິຕ຺ຕິມໂລຫນ຺ຕິ ປເຠທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ໂລຫໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນນຸ ໂລກິຍກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ສຸວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ ອຸປກ຺ກິເລສຕາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຍສ຺ມິໍ ປນ ສນ຺ຕາເນ ນີວຣຓານິ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ຐານິ, ຕຕ຺ຖ ມຫຄ຺ຄຕກຸສລສ຺ສປິ ອສມ຺ຠໂວ, ປເຄວ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລສ຺ສ, ປຣິຕ຺ຕກຸສລໍ ປນ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນີວຣເຓ ຫິ ວູປສນ຺ເຕ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘທີປກປລ຺ລິກວຏ຺ຐິເຕລາທິສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ທີໂປ ວິຍ, ອປິຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນເນວ ເຕສໍ ອຸປກ຺ກິເລສຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍທຄ຺ເຄນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາຣມ຺ມເຓ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ອາວຣນ຺ຕີຕິ ກຸສລຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ນ ອາວຣນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕີຕິ ນ ວິນນ຺ຘນ຺ຕິ. ຈຕຸຠູມກຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປກ຺ກິເລສາ, ເຕຫິ ອກິລິສ຺ສນໂຕ.

໘. ອາວຣຓນີວຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໙. ປຎ຺ຎາ ທຸພ຺ພລາ ໂຫຕິ, ນ ພລວຕີ ປຏິປກ຺ເຂນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ມນ຺ທາ ອວິສທາ’’ຕິ.

ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕິ ອາວຣຓາຠາວໂຕ. ຕເມວ ປີຕິນ຺ຕິ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສວເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປີຕິໍ. ຕສ຺ສາ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາກາຣສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕສ຺ສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ’’ຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ເອຕ຺ຕເກ ທິວເສປິ ນ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ສາ ຘມ຺ມປີຕິ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍາ ຫຸຕ຺ວາ ວິເສສາວຫາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປີຕິປາໂມຊ຺ຊປກ຺ຂິຍາຕິ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊປຈ຺ຈຍາ. ນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນິໂຣຘປຈ຺ຈຍວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ນສ຺ສນ຺ຕິ. ສຠາຄປຈ຺ຈຍວເສນ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕິ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

໙. ຣຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໐. ອຠິຣຸຫນກາຕິ ສມີປຣຸກ຺ເຂ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຣຸຫນກາ. ອຏ຺ຐິກຈ຺ຉໂກຕິ ອຏ຺ຐິພຫຸລກຈ຺ຉໂກ. ກປິຖນສທິສຜລຕ຺ຕາ ກປິຕ຺ຖໂນຕິ ລທ຺ຘນາໂມ.

໑໐. ນີວຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໑. ອນ຺ຘຠາວກຣຓາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິພນ຺ຘນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ‘‘ອຈກ຺ຂຸກຣຓາ ປຎ຺ຎານິໂຣຘິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິຫນຕິ ວິພາຘຕີຕິ ວິຆາໂຕ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຆາຕປກ຺ຂິຍາຕິ ທຸກ຺ຂປກ຺ຂິກາ’’ຕິ. ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ນ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນິພ຺ພານສໍວຕ຺ຕນິກາ. ມິສ຺ສກໂພຊ຺ຌງ຺ຄາວ ກຖິຕາ ປຸພ຺ພຠາຄິການໍ ກຖິຕຕ຺ຕາ.

ນີວຣຓວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຄ຺ໂຄ

໑. ວິຘາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໒. ວິຘີຍນ຺ຕີຕິ ວິຘາ, ມານາທິຠາຄາ ໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຍ ມານໂກຏ຺ຐາສາ’’ຕິ. ຕຖາ ຕຖາ ວິທຫນໂຕຕິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ເຕນ ເຕນາກາເຣນ ວິທຫນໂຕ ຐປນໂຕ, ຐເປຕພ຺ພໂຕ ວາ.

໒. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໓. ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣາຊຕິ ທິປ຺ປຕິ ໂສຠຕີຕິ ຣາຊາ, ທານປິຍວຈນອຕ຺ຖຈຣິຍາສມານຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ. ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣເມຕິ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕາຍາຕິ ອຸທີຣິຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນໂຕ. ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເທວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປູຊນີຍເທວຏ຺ຐານໍ. ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນາຕິ ປູຊນີຍຠາເວນ. ອຄ຺ໂຆ ນຕ຺ຖິ ຈິຣກາລສມ຺ຠວປຸຎ຺ຎານຸຠາວສິທ຺ຘຣຕນສພ຺ຠາວໂຕ. ອຎ຺ເຎຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ປຣິຄ຺ຄຫຠູຕຣຕເນຫິ. ໂລເກຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ. ເຕນ ຕທຎ຺ຎໂລກໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ວິຊ຺ຊມານຄ຺ຄຫເຓນ ອຕີຕານາຄຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ພຸທ຺ຘາ ຈ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນປິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອໂນມສ຺ສາຕິ ອລາມກສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສ. ເສສານິ ຣຕນານິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ວາກ຺ໂຍປຎ຺ຎາສເນ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ປາຕຸຠາວວຈເນ. ‘‘ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕຫິ ຣຕເນຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕນນິຍມາເປກ຺ຂຕາຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຈນສ຺ສ. ນິຍເມນາຕິ ເອກນ຺ເຕນ. ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ຠາວິນິ ຠູເຕ ວິຍ ອຸປຈາໂຣຕິ ຍຖາ – ‘‘ອຄມາ ຣາຊຄຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໑໐). ລທ຺ຘນາມສ຺ສາຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ໂລເກ ລທ຺ຘສມຎ຺ຎສ຺ສ ປຕ຺ຖນີຍສ຺ສ ປຸຣິສວິເສສສ຺ສ. ມູລຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈນໂຕປີຕິ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຈນໂຕປິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂຍ ຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ, ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ນາມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ນິຍາມໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຣຕນານຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນຍໂຕ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ເອກເມວາຕິ ຈກ຺ກຣຕນເມວ ປຐມໍ ປາຕຸຠວຕິ. ຍສ຺ມິໍ ຠູເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມຎ຺ຎາ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ຣຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ພຫູນໍ ປາຕຸຠາວໍ ອຸປາທາຍ ພຫຸລວຈນໂຕປິ ເອຕໍ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ຣຕນານໍ ປາຕຸຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸສຎ຺ຎິໂຕ ອຕ຺ຖເຠໂທ. ປາຕຸຠາວາຕິ ປາຕຸຠາວໂຕ. ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາໂຣ ຠິນ຺ນສນ຺ຕານຕາຍ ຣຕນານມ຺ປິ ປຣິຍາເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຸຕ຺ຕເມເວຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ວຕ຺ຕພ຺ພຠູໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ອຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ, ສງ຺ເຂປໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສງ຺ເຂປາຘິປ຺ປາໂຍ. ຈກ຺ກຣຕນານຸຠາເວນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ອນ຺ຘກາຣໍ. ອຕິທີຆາຕິຣສ຺ສຕາທິໍ ຉພ຺ພິຘໍ ໂທສໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສາຕິ ວຈນເສໂສ.

ສພ຺ເພສໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມານໍ ປຸເຣຈຣໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ພຸທ຺ຘາທີຫິປິ ອປ຺ປຫານີຍຕາຍ ມຫນ຺ຕຘມ຺ມສຠາວຕ຺ຕາ ຘມ຺ມກາເຍ ຈ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ເຐນ ຘມ຺ມກາຍູປປນ຺ນໍ. ປຎ຺ຎາປາສາທຕາຍ ຈສ຺ສ ອຸປຣິຄຕຏ຺ເຐນ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕໍ. ວິຕ຺ຖຕຏ຺ເຐນ ວິປຸລໍ. ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫນ຺ຕໍ. ອນາທິກາລຠາວິຕສ຺ສ ກິເລສສນ຺ຕານສ຺ສ ຂເຓເນວ ວິທ຺ຘໍສນໂຕ ສີຆໍ ລຫຸ ຊວນ຺ຕິ ປຣິຍາຍາ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກນ຺ຕ-ກຸສລຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວເສນ ປີຕິຍາ ອາໂລກວິທ຺ຘໍສນຠາວວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທີ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ຈຕຸຠູມກຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫໂກ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທ ກຖິໂຕ.

໔-໑໐. ທຸປ຺ປຎ຺ຎສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໒໕-໒໓໑. ເອຬໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ເອເຬນ ມູໂຄ ວິຍາຕິ ເອຬມູໂຄຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຸເຂນ ວາຈ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສາກຈ຺ຉວຄ຺ໂຄ

໑. ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໒. ປຸຣິມນຍໂຕຕິ ‘‘ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາຄຕນຍໂຕ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ. ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສຕິປຘານໍ ວາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ສຕ຺ຖກຠາວປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫກຎາຓໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໂຕກາຣີຠາວາວຫຕ຺ຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍຖາ ຈ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມປ຺ປຫານໍ ອນຸຣູປຘມ຺ມເທສນາ ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕິຣຫິຕປຸຄ຺ຄລວຊ຺ຊນາ ສໂຕກາຣີປຸຄ຺ຄລເສວນາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຣຫາວ ‘‘ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຘມ຺ມານໍ, ຘມ຺ເມສຸ ວາ ວິຈໂຍ, ໂສ ເອວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ. ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາຕິ ອາຈຣິຍໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປິ ນິກາເຍ ສຫຏ຺ຐກຖາຍ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອວໍ ຂນ຺ຘາທີສຸ ອຕ຺ຖປຸຈ຺ຉກຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘ…ເປ… ພຫຸລຕາ’’ຕິ.

ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ສຣີຣໍ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘານິ ຈ ຈີວຣາທີນິ ອິຘ ‘‘ວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ, ຕານິ ຍຖາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂາວຫານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຣຓໍ ເຕສໍ ວິສທຠາວກຣຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸສ຺ສນ຺ນໂທສນ຺ຕິ ວາຕາທິອຸສ຺ສນ຺ນໂທສໍ. ເສທມລມກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ເສເທນ ເຈວ ຊລ຺ລິກາສງ຺ຂາເຕນ ສຣີຣມເລນ ຈ ມກ຺ຂິຕໍ. ຈ-ສທ຺ເທນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຣີຣສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປີຬາວຫໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສນາສນໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ເທນ ປຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວິສເທ ສຕິ, ວິສຍຠູເຕ ວາ. ກຖໍ ຠາວນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕານິ ວິສໂຍຕິ? ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕນກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິຍາປິ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ. ຎາຓມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑເນ. ເຕນ ນ ເກວລໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸເຍວ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ອປຣິສຸທ຺ເຘ ຎາຓມ຺ປິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ນິສ຺ສຍາປຣິສຸທ຺ຘິຍາ ນິສ຺ສິຕາປຣິສຸທ຺ຘິ ວິຍ ວິສຍສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ວິສຍີນໍ ອປຣິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ.

ສມຠາວກຣຓໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອນູນາຘິກຠາວກຣຓໍ. ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຘິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຏຸຕຣຠາເວນ ປຎ຺ຎາຍ ອວິສທຕາຍ ວີຣິຍາທີນຎ຺ຈ ອນຸພລປ຺ປທານສິຖິລຕາທິນາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕຣານິ ມນ຺ທານີ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ມນ຺ທຕ຺ຕາ. ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອນຸພລປ຺ປທານໍ ປຄ຺ຄໂຫ, ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານໍ, ອນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ວິກ຺ເຂປປຏິປກ຺ໂຂ. ເຍນ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ອວິກ຺ເຂໂປ. ຣູປຄຕໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນາ ເຍນ ຍາຖາວໂຕ ວິສຍສຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ພລວຕາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ. ສຫຊາຕຘມ຺ເມສຸ ຫິ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ສຫ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກຣສຕາວເສເນວ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນາຕິ ຍສ຺ສ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໂນ ອຸຬາຣຕາທິຄຸເຓ ອຘິມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ສາຕິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາທິວິຠາຄໂຕ ຍາຖາວໂຕ ວີມໍສເນນ. ເອວຎ຺ຫິ ເອວໍຘມ຺ມຕານເຍນ ສຠາວສຣສໂຕ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫມາເນ ສວິປ຺ຜາໂຣ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ນ ໂຫຕິ – ‘‘ອຍໍ ອິເມສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ’’ຕິ ປຎ຺ຎາພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ. ຘຸຣິຍຘມ຺ເມສຸ ຫິ ຍຖາ ສທ຺ຘາຍ ພລວຠາເວ ປຎ຺ຎາຍ ມນ຺ທຠາໂວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາຍ ພລວຠາເວ ສທ຺ຘາຍ ມນ຺ທຠາໂວ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໍ ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ…ເປ… ຫາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ອມນສິກຣເຓນາຕິ ເຍນາກາເຣນ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ຊາຕໍ, ເຕນາກາເຣນ ຠາວນໍ ນານຸຍຸຎ຺ຊເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ທຸວິເຘນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ພລວຠາໂວ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ກິຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຍໂຕ ວີຣິຍາທີນໍ ວາ ມນ຺ທກິຈ຺ຈຕາຍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມວິກປ຺ເປ ຫາປນວິຘິ ທສ຺ສິໂຕ, ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ຍຖາ ມນສິກໂຣໂຕ ວີຣິຍາທີນໍ ມນ຺ທກິຈ຺ຈຕາຍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ຊາຕໍ, ຕຖາ ອມນສິກາເຣນ ວີຣິຍາທີນໍ ປຏຸຕຣຠາວາວເຫນ ມນສິກາເຣນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕຫິ ສມຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸປິ ຫາປນວິຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖູຕິ ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາໂຣ ສຕ຺ຖຸ ຣູປກາຍທສ຺ສເນ ປສຸໂຕ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ, ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗) ໂອວທິຍມາໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊິໂຕປິ ຕໍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຓາມິໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ວິນິປາເຕຕຸໍ ປປາຕຏ຺ຐານໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ໂອຠາສວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ –

‘‘ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໘໑) –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເຕນ ວຈເນນ ອມເຕເນວ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ສທ຺ຘາຍ ພຫຸລຠາວໂຕ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ນາໂຣຫຕິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນເຍນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຠາເວ ເສສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສກິຈ຺ຈາກຣເຓ.

ອິຕຣກິຈ຺ຈເຠທນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານາທິກິຈ຺ຈວິເສສໍ. ປສ຺ສທ຺ຘາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຫາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ພລວຠາໂວ ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຫາຍຕິ, ເອວໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕາ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາທິຠາວນາຍ ຫາຍຕິ ສມາຘິປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາ. ຕຖາ ຫິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕໍ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ ວີຣິຍາທິຠາວນາ ວິຍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ ເອກໍສໂຕ ຫາເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘາທິຠາວນາຍ ຫາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິ ສຸກຸມາຣໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາປິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ – ‘‘ມມ ສຣີຣໍ ສຸຂຸມາລໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ສຸເຂເນວ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ກາຍໍ ກິລເມຕ຺ວາປິ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຐານຈງ຺ກມນເມວ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປາທຕເລສຸ ໂຜເຏສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸປິ ເວທນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາຍ ວິເສສໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວີໂຓປໂມວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ວີຣິຍສມຕາໂຍຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ຄໂຕ. ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນເຍນ ວີຣິຍສມຕໍ ຍາເຊຕ຺ວາ ຠາເວນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເສເສສຸປີຕິ ສຕິສມາຘິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸປິ.

ສມຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນູນາຘິກຠາວໍ, ຕຖາ ສມາຘິວີຣິຍານຎ຺ຈ. ຍຖາ ຫິ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຘຸຣິຍຘມ຺ມຠູຕານໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນາຕິວຕ຺ຕນໍ ວິເສສໂຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຍໂຕ ເຕສໍ ສມຘຸຣຕາຍ ອປ຺ປນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສມາຘິວີຣິຍານໍ ໂກສຊ຺ຊຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການໍ ສມຕາຍ ສຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍປາຕາຠາເວນ ສມ຺ມເທວ ອປ຺ປນາ ອິຊ຺ຌຕີຕິ. ພລວສທ຺ໂຘຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ສມຕ຺ຖນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ພລວຕິຍາ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອວິສທຎາໂຓ, ໂສ ມຸຘປ຺ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ໂນ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສີທຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ. ເກຣາຏິກປກ຺ຂນ຺ຕິ ສາເຐຍ຺ຍປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ. ສທ຺ຘາຫີນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິຘາວນ຺ໂຕ ‘‘ເທຍ຺ຍວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາເຄນ ວິນາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນປິ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ ປຣິກປ຺ເປຕິ ເຫຕຸປຕິຣູປເກຫິ ວຎ຺ຈິໂຕ, ເອວໍຠູໂຕ ຈ ລູຂຕກ຺ກວິລຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ນາທິຍຕິ, ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຠສຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐິໂຕ ວິຍ ໂຣໂຄ ອເຕກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຠາໂວ ອຕ຺ຖາວໂຫ, ວິສມຠາໂວ ອນຕ຺ຖາວໂຫ, ເອວໍ ສມາຘິວີຣິຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຠາໂວ ອຕ຺ຖາວໂຫ, ອິຕໂຣ ອນຕ຺ຖາວໂຫ, ຕຖາ ສມຠາໂວ ອວິກ຺ເຂປາວໂຫ, ອິຕໂຣ ວິກ຺ເຂປາວໂຫ. ໂກສຊ຺ຊໍ ອຠິຠວຕິ, ເຕນ ອປ຺ປນໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອສ ນໂຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຠິຠວຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎາທ຺ວຍໍ ສມາຘິວີຣິຍທ຺ວຍຎ຺ຈ. ສມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມຕໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ ສມຖກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ສທ຺ຘາຍ ໂຖກໍ ພລວຠາເວ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ທຫນ຺ໂຕຕິ ‘‘ປຖວີ ປຖວີຕິ ມນສິກາຣມຕ຺ເຕນ ກຖໍ ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕວິຘິ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ສທ຺ຘໍ ຊເນນ຺ໂຕ. ໂອກປ຺ເປນ຺ໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ວິຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນວເສນ ອວກປ຺ເປນ຺ໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ໂຕ. ເອກຄ຺ຄຕາ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ ສມາຘິປຘານຕ຺ຕາ ຌານສ຺ສ. ອຸຠິນ຺ນນ຺ຕິ ສມາຘິປຎ຺ຎານໍ. ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສ ສມາຘິໂນ ອຘິມຕ຺ຕຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິມຕ຺ຕຕາປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ສມຕາຍປີ’’ຕິ, ສມຠາເວນາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປນາຕິ ໂລກິຍອປ຺ປນາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣປ຺ປນາ ປນ ເຕສໍ ສມຠາເວເນວ ອິຈ຺ຉິຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໗໐). ຍທິ ວິເສສໂຕ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ສມາຘິວີຣິຍານຎ຺ຈ ສມານຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ກຖໍ ສຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສຕິ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິເກສຸ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິເກກເທເສ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາວີຣິຍປຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຎ຺ຎຖາ ປີຕິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພາ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິເກນ ສມາຘິນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາຫີ’’ຕິ. ສາຕິ ສຕິ. ສພ຺ເພສຸ ຣາຊກມ຺ເມສຸ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພກມ຺ມິໂກ. ເຕນາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ເຕນ ອາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ, ສພ຺ເພນ ວາ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິເກນ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄນ ອຕ຺ເຖຕພ຺ພາ ສພ຺ພຕ຺ຖິຍາ, ສພ຺ພຕ຺ຖິຍາວ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ສຕິປຏິສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິ.

ຂນ຺ຘາທິເຠເທ ອໂນຄາຬ຺ຫປຎ຺ຎານນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ຈວເສນປິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕພຸທ຺ຘີນໍ. ພຫຸສ຺ສຸຕເສວນາ ຫິ ສຸຕມຍຎາຓາວຫາ. ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາສມງ຺ຄີປິ ຠາວນາມຍຎາເຓ ຐິຕຕ຺ຕາ ເອກໍສໂຕ ປຎ຺ຎວາ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສມປຎ຺ຎາສ…ເປ… ປຸຄ຺ຄລເສວນາ’’ຕິ. ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວວເສນ ຕປ຺ປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຄມ຺ຠີເຣສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ປວຕ຺ຕາຍ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ເຎຍ຺ຍໍ ຕາທິສາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຈຣິຕພ຺ພໂຕ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍໍ, ຕສ຺ສາ ວາ ປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ປເຠທໂຕ ປວຕ຺ຕິ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍາ, ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາຍ ປເຠທປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ. ຍຖາ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ອຣຫາ ເອວ, ເອວໍ ໂສ ເອວ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕີ’’ຕິ. ວີຣິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເມນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກາຣຓາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພປຐມໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເທວທູຕສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໐), ຕສ຺ສາ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອາຫ – ‘‘ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກາຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ສກຏວຫນາທິກາເລຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕທຎ຺ຎມນຸສ຺ເສຫິ ຕິຣຈ຺ຉາເນຫິ ຈ ວິພາຘນີຍກາລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອິທໍ ອປຣາປຣໍ ເປເຕສຸ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກຈ຺ຈານໍ ວາ ເປຕານໍ, ເອກຈ຺ຈຕິຣຈ຺ຉານານໍ ວິຍ ຕຖາ ທີຆາຍຸກຕາປິ ສິຍາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ກາໂລ ນາຄຣາຊາ ຈຕຸນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຣູປທສ຺ສາວີ.

ເອວໍ ອານິສໍສທສ຺ສາວິໂນຕິ ‘‘ວີຣິຍາຍຕ຺ໂຕ ເອວ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວິເສສາຘິຄໂມ’’ຕິ ເອວໍ ອານິສໍສທສ຺ສນສີລສ຺ສ. ຄມນວີຖິນ຺ຕິ ສປຸພ຺ພຠາຄໍ ນິພ຺ພານຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ. ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິປາຏິ, ສຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາ ວາ. ສາ ຫິ ວຏ຺ຏໂຕ ນິຍ຺ຍານາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພາ ປຏິປທາຕິ ກຕ຺ວາ ຄມນວີຖິ ນາມ.

ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸໂລຕິ ກາຍສ຺ສ ໂປສນປສຸໂຕ. ປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ. ປຈ຺ຈຍທາຍການໍ ອຕ຺ຕນິ ກາຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຫປ຺ຜລຠາວສ຺ສ ກຣເຓນ ປິຓ຺ຑາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ປຏິປູຊນາ ປິຓ຺ຑາປຈາຍນາ. ນີຫຣນ຺ໂຕຕິ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໂຕ ນີຫຣນ຺ໂຕ. ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ຕໍ ອຸປາສິກາຍ ວຈນໍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຐິໂຕວ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎຕາຍ ທິພ຺ພໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອນ຺ເຕ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕວາຕິ ‘‘ອກິຈ຺ເຉເນວ ມຍາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວສາເນ ສຎ຺ຊາຕປາໂມຊ຺ຊວເສນ ສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວ.

ອລສານໍ ຠາວນາຍ ນາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕານໍ ກາຍສ຺ສ ໂປສນພຫຸລານໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂາທິໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖິການໍ ທູຣໂຕວ ວຊ຺ຊນໍ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ. ‘‘ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍາ’’ຕິອາທິນາ ຠາວນາຣມ຺ຠວເສນ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມານໍ ກາເລນກາລໍ ອຸປສງ຺ກມນາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລເສວນາ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນ ‘‘ຊາຕິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ນ ຄຫິຕໍ, ‘‘ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນຕາ, ສມ຺ມປ຺ປຘານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ຄຫິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາຍ ເອວ ສມ຺ມປ຺ປຘານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຄຫິຕາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ວີຣິຍາຍຕ຺ຕຕາທສ຺ສນຠາວໂຕ. ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນໍ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ ຄຫິຕໍ, ວີຣິຍຸປ຺ປາທເນ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ຘເມວ. ຕຕ຺ຖ ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນໍ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນ-ອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລ-ເສວນ- ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາປຏິປກ຺ຂວິຘມນ-ປຈ຺ຈຍູປສໍຫາຣວເສນ, ອປາຍຠຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທໂຍ ສມຸຕ຺ເຕຊນວເສນ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍາ ອຸປຈາຣສມາຘິນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວ ອຸປຈາຣາ’’ຕິ. ສກລສຣີຣໍ ຜຣມາໂນຕິ ປີຕິສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ປຓີຕຣູເປຫິ ສກລສຣີຣໍ ຜຣມາໂນ. ຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສປິ ຍາວ ອຸປຈາຣາ ສກລສຣີຣໍ ຜຣມາໂນ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ເສສອນຸສ຺ສຕີສຸ ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສາປິ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນຠາເວນ ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາ. ເອວຣູເປ ກາເລຕິ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠຍາທີສູຕິ ວຸຕ຺ຕກາເລ. ສມາປຕ຺ຕິຍາ…ເປ… ນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິຍາ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຫິ ສປ຺ປເທສວູປສເມປິ ນິປ຺ປເທສວູປສເມ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ສປຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຠາວນາມນສິກາໂຣ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ອາວຫນ຺ໂຕ ຕຖາຣູປປີຕິໂສມນສ຺ສສມນ຺ນາຄໂຕ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ໂຫຕີຕິ. ປສາທນີເຍສຸ ຐາເນສຸ ປສາທສິເນຫາຠາເວນ ສໍສູຈິຕຫທຍຕາ ລູຂຕາ. ສາ ຈ ຕຕ຺ຖ ອາທຣຄາຣວາກຣເຓນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສໍສູຈິຕລູຂຠາເວ’’ຕິ.

ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖວູປສມລກ຺ຂຓາ ປສ຺ສທ຺ຘິ ເອວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂພຘິອງ຺ຄຠູໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ. ປຓີຕໂຠຊນເສວນຕາຕິ ປຓີຕສປ຺ປາຍໂຠຊນເສວນຕາ. ອຸຕຸອິຣິຍາປຖສຸຂຄ຺ຄຫເຓຫິ ສປ຺ປາຍອຸຕຸອິຣິຍາປຖໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕິວິຘມ຺ປິ ສປ຺ປາຍໍ ເສວິຍມານໍ ກາຍສ຺ສ ກລ຺ລຕາປາທນວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກລ຺ລຕໍ ອາວຫນ຺ຕໍ ທຸວິຘາຍປິ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ. ສຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠມານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອເຫຕຸກນ຺ຕິ ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ, ອິສ຺ສຣາທິວິສມເຫຕຸກນ຺ຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ, ເອເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມ ຍຖາສກໍ ກມ຺ມຸນາ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປຕ຺ຕິ. ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ປໂຍໂຄ ຍສ຺ສ ໂສ ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍໂຄ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍຄຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ປຫານສາຣທ຺ຘກາຍຕາ-ສງ຺ຂາຕປສ຺ສທ຺ຘກາຍຕາຍ ກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕີ ປສ຺ສທ຺ຘິທ຺ວຍໍ ອາວຫຕິ. ເອເຕເນວ ສາຣທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນ-ປສ຺ສທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລເສວນານໍ ຕທາວຫນຕາ ສໍວຓ຺ຓິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ ຈ ‘‘ປຎ຺ຎາວຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສມຖາວຫາປິ ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສມຖາວຫຠາເວເນວ ປຎ຺ຎາວຫຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸວິສທ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ກຣຓໂກສລ຺ລຠາວນາໂກສລ຺ລານໍ ນານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ ຣກ຺ຂຓໂກສລ຺ລສ຺ສ ຈ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ‘‘ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ ນາມ ກສິຓນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫຓກຸສລຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິສິຖິລວີຣິຍຕາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕໍ ອປ຺ປມາທເວກລ຺ລຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ລີນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິສມຸຏ຺ຐາປເນນ ລຍາປຕ຺ຕິໂຕ ສມຸຏ຺ຐາປນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ລີນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສຸສມຸຏ຺ຐາປຍໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ຂານິ ເຈວ ຕິຓານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສຸກ຺ຂານິ ໂຄມຍານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສຸກ຺ຂານິ ກຏ຺ຐານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ມຸຂວາຕຎ຺ຈ ທເທຍ຺ຍ, ນ ຈ ປໍສຸເກນ ໂອກິເຣຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸນ຺ຕິ. ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔).

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາສກໍ ອາຫາຣວເສນ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ຠາວນາ ສມຸຏ຺ຐາປນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ສາ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຠາວິຕາ ເອວ.

ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຎ຺ຎາປໂຍຄພລວຕໍ ປໂມທຸປ຺ປິລາວນຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິສມຸຏ຺ຐາປເນນ ອຸທ຺ຘຕາປຕ຺ຕິໂຕ ນິເສຘນໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຸທ຺ຘຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຸທ຺ຘຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສຸວູປສມຍໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ອລ຺ລານິ ເຈວ ຕິຓານິ….ເປ… ປໍສຸເກນ ຈ ໂອກິເຣຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕຸນ຺ຕິ. ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔).

ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາສກໍ ອາຫາຣວເສນ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ຠາວນາ ສມຸຏ຺ຐາປນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ, ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ວຸຈ຺ຈມານາ, ອິຕຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ວກ຺ຂຕິ. ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕາຍາຕິ ປຎ຺ຎາພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ອປ຺ປຠາເວນ. ຍຖາ ຫິ ທານໍ ອໂລຠປ຺ປຘານໍ, ສີລໍ ອໂທສປ຺ປຘານໍ, ເອວໍ ຠາວນາ ອໂມຫປ຺ປຘານາ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ປຎ຺ຎາ ນ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ຕທາ ຠາວນາ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສາວຫາ ນ ໂຫຕິ, ອນຠິສງ຺ຂໂຕ ວິຍ ອາຫາໂຣ ປຸຣິສສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຣຸຈິໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເຕນ ຕໍ ນິຣສ຺ສາທໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຠາວນາຍ ສມ຺ມເທວ ວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວນ ອຸປສມສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ເຕນປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣສ຺ສາທໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎາປໂຍຄ…ເປ… ນິຣສ຺ສາທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ສໍເວຄຸປ຺ປາທນຎ຺ຈ ປສາທຸປ຺ປາທນຎ຺ຈ ຕິກິຈ຺ຉນນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຏ຺ຐ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓານິ ຍຖາຣຫໍ ສຸຄຕິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິຍຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕທຎ຺ຎເມວ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນາທິຂຸປ຺ປິປາສາທິອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິພາຘນາທິເຫຕຸກໍ ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວນິສ຺ສິຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕີເຕ ອນາຄເຕ ຈ ກາເລ ວຏ຺ຏມູລກທຸກ຺ຂານິ ວິສຸໍ ຄຫິຕານິເຍວ. ເຍ ປນ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣູປຊີວິໂນ ຕຕ຺ຖ ຈ ອຸຏ຺ຐານຜລູປຊີວິໂນ, ເຕສໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ຊີວິກທຸກ຺ຂໍ ອຏ຺ຐມໍ ສໍເວຄວຕ຺ຖຸ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມເຍ ສມ຺ປຫໍສນາຕິ ອຍໍ ສມ຺ປຫໍສິຕພ຺ພສມເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສໍເວຄຊນນວເສນ ເຈວ ປສາທຸປ຺ປາທນວເສນ ຈ ສມ຺ມເທວ ປຫໍສນາ, ສໍເວຄຊນນປຸພ຺ພກປສາທຸປ຺ປາທເນນ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຕສນາຕິອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຣເຫນ ສມຖວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມ຺ມເທວ ຠາວນາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ.

ອລີນນ຺ຕິອາທີສຸ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິການໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຘິມຕ຺ຕຕາຍ ອລີນໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການໍ ອນຘິມຕ຺ຕຕາຍ ອນຸທ຺ຘຕໍ, ປຎ຺ຎາປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປສມສຸຂາຘິຄເມນ ຈ ອນິຣສ຺ສາທໍ, ຕໂຕ ເອວ ອາຣມ຺ມເຓ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສມຖວີຖິປຏິປນ຺ນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອລີນຕາຍ ປຄ຺ຄເຫ, ອນຸທ຺ຘຕາຍ ຈ ນິຄ຺ຄເຫ, ອນິຣສ຺ສາທຕາຍ ສມ຺ປຫໍສເນ ນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອລີນານຸທ຺ຘຈ຺ຈຕາຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ, ອນິຣສ຺ສາທຕາຍ ສມຖວີຖິປຏິປນ຺ນໍ, ສມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວາ ອລີນໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ, ສມຖວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນິຣສ຺ສາທນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມເຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາຕິ ອຍໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ພ຺ຍາວຏຕາສງ຺ຂາຕໍ ປຏິປກ຺ຂໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຸເປກ຺ຂນາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອສາຕິ ສມາຘິໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕີຕິ ເອເຕນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສມາຘິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕປິ ອຣຫາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອນຸໂຣຘວິໂຣຘປຫານວເສນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາໂວ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ກາຣຓໍ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ສິຊ຺ຌນໂຕ, ອສຕິ ຈ ອສິຊ຺ຌນໂຕ, ໂສ ຈ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາໂວ ວິສຍວເສນ ທຸວິໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ’’ຕິ. ຕທຸຠຍວເສນ ຈສ຺ສ ວິຣຸຊ຺ຌນໍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ ເອວ ທູຣີກຕນ຺ຕິ ອນຸຣຸຊ຺ຌນສ຺ເສວ ປຫານວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນໍ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸເປກ຺ຂາຍ ຫິ ວິເສສໂຕ ຣາໂຄ ປຏິປກ຺ໂຂ, ຕໂຕ ຣາຄພຫຸລສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວີຫາກາເຣຫີຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ. ທ຺ວີເຫວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ສງ຺ຂາຣສຫິຕາຍ ສງ຺ຂ຺ຍາສມານຕາຍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ສງ຺ຂ຺ຍາ ເອວ ເຫຕ຺ຖ ສມານໍ, ນ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສພ຺ພຖາ ສມານນ຺ຕິ. ອສ຺ສາມິກຠາໂວ ອນຕ຺ຕນິຍຕາ. ສຕິ ຫິ ອຕ຺ຕນິ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວນ ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິຍໍ ນາມ ສິຍາ, ໂສ ປນ ໂກຈິ ນຕ຺ເຖວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນທ຺ຘນິຍນ຺ຕິ, ນ ອທ຺ຘານກ຺ຂມໍ, ນ ຈິຣຏ຺ຐາຍິ ອິຕ຺ຕຣໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາວກາລິກນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ມມາຍຕີຕິ ມມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຘນາຍນ຺ຕາຕິ ຘນໍ ທພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຣຫໂຕ ເອວ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂານິປ຺ຜຕ຺ຕິ.

ອສຸຠາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາຕິ ອສຸຠປ຺ປກາຣາ ອສຸຠຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຘມ຺ມາ. ກາມໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘາປິ ເກສາທໂຍ ອສຸຠປ຺ປກາຣາ ເອວ, ວິເສສໂຕ ປນ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພ ຊິຄຸຈ຺ຉາວເຫ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ທສາ’’ຕິ ອາຫ. ຍຖາ ມນສິກໂຣໂຕ ສຠາວສຣສໂຕ ຕຕ຺ຖ ອສຸຠສຎ຺ຎາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ໂຕ ມນສິກາໂຣ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ອສຸເຠ ອສຸຠປຏິກ຺ກູລາກາຣສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ຍຖາ ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ມນສິກາໂຣ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ອຸປຈາຣປ຺ປນາວຫາຍ ອສຸຠຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນາ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ.

ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສຸສໍວຣເຓ ສຕິ ອວສຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍເຕວ, ຕຖາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ມິຕາຫາຣສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠວາຠາວາ ໂອຕາຣໍ ອລຠມາໂນ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍຕິ. ໂຍ ປນ ອາຫາເຣ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎໍ ຕພ຺ພິປຣິຓາມສ຺ສ ຕທາຘາຣສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈ ອຸທຣິຍຠູຕສ຺ສ ອຕິວິຍ ເຊຄຸຈ຺ຉຕໍ, ກາຍສ຺ສ ຈ ອາຫາຣຕິຏ຺ຐກຕໍ ສມ຺ມເທວ ຊານາຕິ, ໂສ ສພ຺ພໂສ ໂຠຊເນ ປມາຓສ຺ສ ຊານເນນ ວິເສສໂຕ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ. ຕສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍເຕວ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອປ຺ປາຫາຣຕໍເຍວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຸຠກມ຺ມິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ທນ຺ຕຏ຺ຐິທສ຺ສາວີ. ປຫີນສ຺ສາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫີນສ຺ສ. ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ສພ຺ໂພປິ ໂລໂຠ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓນ຺ຕິ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເມຊ຺ຊຕິ ຫິຕຜຣຓວເສນ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ມິຕ຺ໂຕ, ຫິເຕສີ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ມິໍ ມິຕ຺ເຕ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາຕິ ເມຕ຺ຕາ, ຫິເຕສິຕາ. ສາ ເອວ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາຍນສ຺ສ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຜຣຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອທິສ຺ສກາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕປິຍສຫາຍມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣິວເສນ ໂອທິສ຺ສກຕາ. ສີມາສມ຺ເຠເທ ກເຕ ອໂນທິສ຺ສກຕາ. ເອກາທິທິສາຜຣຓວເສນ ທິສາຜຣຓຕາ ເມຕ຺ຕາຍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸຄ຺ຄໂຫ ຍາວ ອຸປຈາຣາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ອາເສວນາ ຠາວນາ, ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຸຣິສາ ອຣິຍາ ອນຣິຍາ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ວິນິປາຕິກາຕິ ສຕ຺ໂຕຘິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິຘາ, ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘາ ວາ, ທສຫິ ທິສາຫິ ທິໂສຘິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທສວິຘາ, ເອເກກາຍ ທິສາຍ ສຕ຺ຕາທິອິຕ຺ຖາທິອເວຣາທິເຠເທນ ອສີຕາຘິກຈຕຸສຕປ຺ປເຠທາ ຈ ໂອຘິໂສຜຣຓເມຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ, ປາຓາ, ຠູຕາ, ປຸຄ຺ຄລາ, ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ເອເຕສໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ. ເອເກກສ຺ມິໍ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ, ອນີຆາ, ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູຕິ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕິຍາ ວີສຕິວິຘາ ອໂນຘິໂສຜຣຓເມຕ຺ຕາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ໂອຘິໂສ…ເປ… ຠາເວນ຺ຕສ຺ສປີ’’ຕິ. ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສາຕິອາທິນາ ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິຕສ຺ສາຕິ ໂກເຘ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາທີນວສ຺ສ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອໂກເຘ ເມຕ຺ຕາຍ ອານິສໍສສ຺ສ ຈ ປຏິສງ຺ຂາເນ ສມ຺ມເທວ ຊານເນ. ເສວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠຊນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປາໂທ ປຫີຍຕິ.

ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ອາຫາຣສ຺ສ ອຘິກໂຠຊເນ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠຸຕ຺ເຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຕເກ ໂນ’’ຕິ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ກາຣຓາກາຣຓຄ຺ຄາໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິວາ ສູຣິຍາໂລກນ຺ຕິ ທິວາ ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕໍ ສູຣິຍາໂລກໍ, ຣຕ຺ຕິຍໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສປີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘຸຕງ຺ຄານໍ ວີຣິຍນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປີ’’ຕິ.

ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ ກຕາກຕານຸໂສຈນວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ເຈຕໂສ ອວູປສມາວຫຕາຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ສມານລກ຺ຂຓເມວາຕິ ຕທຸຠຍສ຺ສ ປຫານກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈຕໂສ ວູປສໂມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ມາ ພາຫຸສຈ຺ຈາທິ ຕສ຺ສ ປຫານກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈ ຉ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຄນ຺ຖໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມໍ ວິຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕເວທາທິປຏິລາຠສມ຺ຠວໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາວິຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາຘມ຺ມປຏິກາຣປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອນວສໂຣວາຕິ ‘‘ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ…ເປ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທຄ຺ເຄນ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂານວໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາວິນຍປກຕຎ຺ຎຸຕາຫິປິ ຕໍ ປຫີຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຸທ຺ຘເສວິຕາ ຈ ວຸທ຺ຘສີລິຕໍ ອາວຫຕີຕິ ເຈຕໂສ ວູປສມກຣຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປຫານກາຣີ ວຸຕ຺ຕາ, ວຸທ຺ຘຠາວໍ ປນ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິນຍຘຣາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທກາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວິກ຺ເຂໂປ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເຫຕຸໂກ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍປຣິປຸຈ຺ຉາພຫຸລສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວິນຍນເຍເນວ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາທໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ປຫີເນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຕ຺ຕາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ.

ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ກາມໍ ພາຫຸສຈ຺ຈປຣິປຸຈ຺ຉກຕາຫິ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍຕິ, ຕຖາປິ ຣຕນຕ຺ຕຍວິຈິກິຈ຺ຉາມູລິກາ ເສສວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຓິ ຣຕນານິ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິອາທິ. ວິນເຍ ປກຕຎ຺ຎຸຕາຍ ຈ ສຕິ ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂາຍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວ, ຕຖາ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓາວໂພເຘ ສຕິ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທີສຸ ສໍສຍສ຺ສາຕິ ອາຫ – ‘‘ວິນເຍ’’ຕິອາທິ. ໂອກປ຺ປນີຍສທ຺ຘາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ວິຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ, ຕຎ຺ຈ ຕຖາ ອຘິໂມກ຺ຂຸປ຺ປາທນເມວ. ສທ຺ຘາຍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຕາ ອຘິມຸຕ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ເຕນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ ສຕ຺ຕປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ເທສນາຍ ໂອສາປິຕຕ຺ຕາ.

ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ສມ຺ພຫຸລາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສງ຺ຆສມຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອຸປຣິ ສງ຺ໂຆ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍາທິສງ຺ຆກມ຺ມວເສນ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປວິສິໍສູຕິ ຠາວິນິ ປວິສເນ ຠູເຕ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ຠາວິນິ ຫິ ຠູເຕ ວິຍ ອຸປຈາໂຣ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ, ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ເຕ ປນາຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ຈ.

ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາປເນຕິ ‘‘ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ປກາເຣ ອຕ຺ຖປຎ຺ຎາປເນ. ວິສິສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ປຠິຊ຺ຊຕີຕິ ວິເສໂສ, ເຠໂທ. ສ຺ວາຍໍ ອິຘ ອນ຺ໂຕຄຘາຘິກຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ໂກ ວິເສໂສຕິ ກິໍ ອຘິກ’’ນ຺ຕິ. ອຘິກໍ ປຍສນໍ ປຍຸຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປຍາໂສ, ອຘິກປ຺ປໂຍໂຄ. ນານາ ກຣີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ນານາກຣຓໍ, ເຠໂທຕິ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍປເທຕິ ‘‘ອນຸສາສນິຍາ ວາ ອນຸສາສນິ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍຖາ ປຐມສ຺ມິໍ ປເທ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ, ເອວໍ ທຸຕິຍປເທປິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ຕີຓິ ຐານານີຕິ ເທວມາຣພ຺ຣຫ຺ມຏ຺ຐານານິ ຕີຓິ ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ’’ຕິອາທິນາ ໂລເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ‘‘ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍາ’’ຕິ ທ຺ເວ ຐານານິ. ‘‘ປຊາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິຕິ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ. ອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຕໍ. ຄຓນນ຺ຕິ ເອໂກ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖປາທາທີສູຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສມຸທາຍໍ ອາຣພ຺ຠ ປຏິຆສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ເຘສຸ ວິມຕິ ‘‘ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ.

ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພໍ ວີຣິຍໍ ເຈຕສິກເມວ, ຍໍ ປນ ກາຍກມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາທິວເສນ ມນສິ ກາຍິກປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປນໍ ວີຣິຍໍ ກາຍິກນ຺ຕິ ລທ຺ຘປຣິຍາຍນ຺ຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ເຈຕສິກນ຺ຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕທຸຕິຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍທິປິ ຍຖາກປ຺ປິຕອິຣິຍາປຖສນ຺ຘາຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ວີຣິຍໍ ກາຍສ຺ສ ຕຖາປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕຖາປິ ນ ຕາທິໂສ ກາຍປໂຍໂຄ, ຕທາ ປວຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍປໂຍຄໍ ວິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສທິໂສ ວາຕິ ອິມິນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ສງ຺ຂາເຣ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ອຸເປກ຺ຂາຕິອາທິນຍໍ ອຕິທິສຕິ.

‘‘ມິສ຺ສກໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອເຕສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈງ຺ກມນ຺ເຕນປິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ອປຕ຺ຕໍ ກາຍິກວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ. ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ ປຣິຍາຍໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສາຕິ ພຫິທ຺ຘາຘມ຺ເມສຸ ສຕິ-ຘມ຺ມວິຈຍ-ອຸເປກ຺ຂາ-ເຈຕສິກ-ວີຣິຍ-ສວິຕກ຺ກ-ສວິຈາຣ-ປີຕິ-ສມາຘີ ທ຺ເວ ປສ຺ສທ຺ຘິໂຍ ຈ. ອຍໍ ປນ ນໂຍ ປຈຸຣປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ອຏ຺ຐກຖານເຍເນວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຖຣວາທວເສນ ປນ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣມຕ຺ຕາ ປີຕິສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຣູປາວຈຣາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕປິ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ ມິສ຺ສກາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ.

ປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ໂລຓຘູປນນ຺ຕິ ໂລຓຎ຺ຈ ຘູປນຎ຺ຈ ໂລຓຘູປນໍ. ໂຍຘກມ຺ມນ຺ຕິ ໂຍຘປຸຄ຺ຄເລນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ. ມນ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ ຣາຊກິຈ຺ຈມນ຺ຕນໍ. ປຏິຫາຣກມ຺ມນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕານໍ ວຈນໍ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວເທຕ຺ວາ ຕໂຕ ເນສໍ ປຏິຫຣຓກມ຺ມໍ. ຕສ຺ມາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິກຕ຺ຕາ ສຕິຍາ. ເອວໍ ‘‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ອໂວຈ. ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາວ ກຖິຕາ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫວິໂນທິຕຕ຺ຕາ.

ອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ເມຕ຺ຕາສຫຄຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໕. ກີທິສາ ຄຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ກິໍຄຕິກາ, ກິໍນິຏ຺ຐາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກີທິສີ ປຣມາ ອຸຕ຺ຕມາ ໂກຏິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ກິໍປຣມາ. ກີທິສໍ ຜລໍ ອານິສໍສໍ ອຸທໂຍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ກິໍຜລາ. ສໍສຏ຺ຐໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຫຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພຠາຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຈ ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ ສພ຺ເພສຸ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ.

ປຏິກູເລຕິ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ປຏິກູລໍ, ອນິຏ຺ຐໍ. ນ ປຏິກູລໍ ອປ຺ປຏິກູລໍ, ອິຏ຺ຐໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຏ຺ເຐ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອປ຺ປຏິກູລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ເອວນ຺ຕິ ປຏິກູລສຎ຺ຎີ. ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຏິກູເລ ອສຸຠຜຣຓໍ, ສງ຺ຂາເຣ ອປ຺ປຏິກູເລ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມນສິກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອສຸຠາຍາຕິ ອສຸຠສຎ຺ຎາຍ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ວາ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປຏິກູລປຏິກູເລສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປຫີນານຸໂຣຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຉຬງ຺ຄວນ຺ຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ.