໑. ປພ຺ພຕວຄ຺ໂຄ

໑.ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໒. ພຸຊ຺ຌຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ອຣິຍສາວໂກ ເອຕາຍາຕິ ໂພຘໍ, ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ, ອຣິຍສາວໂກ ປນ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂພຘິ. ອງ຺ຄາຕິ ກາຣຓາ. ຍາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຓ຺ຫາວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ທິຏ຺ຐິວເສນ ອາຍູຫນາ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ອາຍູຫນາ. ລີນວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນ ອາຍູຫນາ. ກາມສຸຂານຸໂຍຄວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄວເສນ ອາຍູຫນາ. ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໑) –

‘‘ກິເລສວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອາຍູຫນາ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ອວເສສກິເລສາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ອາຍູຫນາ, ສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ, ສພ຺ພໂລກິຍກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອາຍູຫນາ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ເຕສຸ ປກາເຣສຸ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິເລສສນ຺ຕານນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕີຕິ ເອເຕນ ສິຂາປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາສຫຄຕານມ຺ປິ ສຕິອາທີນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕ຺ຕາຣີຕິອາທິນາ ມຄ຺ຄຜເລນ ສຫຄຕານໍ. ສຕ຺ຕຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຫິ ຠາວິເຕຫິ ສຈ຺ຈປຏິເວໂຘ ໂຫຕີຕິ ກຖມິທໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ. ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ໂພຘິໂພຊ຺ຌງ຺ຄສທ຺ທານໍ ສມຸທາຍາວຍວວິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຓຕ຺ໂຖ ອງ຺ຄສທ຺ໂທ’’ຕິ. ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂພຘິ, ໂພຘິຍາ ເອວ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາທີນໍ ກາຣຓານໍ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພານໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸຣູປໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາເວນ ປຏິມຸຂໍ ອວິປຣີຕໍ ສມ຺ມາ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸວິເສສທີປເກຫິ ອຸປຣິມຄ຺ເຄຫິ ອນຸພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໂພຘິສທ຺ເທຫິ ນິປ຺ປເທເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸຊ຺ຌນຕາສາມຎ຺ເຎນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ລີນປຕິຏ຺ຐານ-ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄ-ອຸຈ຺ເຉທາຠິນິເວສານໍ ຘມ຺ມວິຈຍ-ວີຣິຍປີຕິປຘານ-ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ປຏິປກ຺ໂຂ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍູຫນອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄ-ສສ຺ສຕາຠິນິເວສານໍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິ-ອຸເປກ຺ຂາປຘານ-ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ປຏິປກ຺ໂຂ. ສຕິ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ສາ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ ວຸຕ຺ຕາ.

ສໍ-ສທ຺ໂທ ປສໍສາຍໍ. ປຸນເທວ ສຸນ຺ທໂຣ ຈ ອຕ຺ໂຖປີຕິ ອາຫ ‘‘ປສຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ’’ຕິ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຠິວິສິຏ຺ຐຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ສວິເສສຠາວໍ ວທຕິ. ‘‘ເອເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເວກຕ຺ຕຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິເວກທ຺ວຍໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຌານກ຺ຂເຓ ຕາວ ກິຈ຺ຈໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ຠາເວຕີຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຉຍຕາຍ ກສິຓຊ຺ຌານຄ຺ຄຫເຓນ ອນຸປ຺ປາທານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໓. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຐິຕິ, ກາຣຓໍ. ກມ຺ມອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາຣສຎ຺ຎິໂຕ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປຈ຺ຈໂຍ ຐິຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິໂກ. ອາຫາຣປຈ຺ຈຍສທ຺ທາ ຫິ ເອກຕ຺ຖາ. ສຸຠມ຺ປີຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຈ຺ຈໂຍ, ອສຸເຠ ສຸຠາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສຸຠນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ກາຣເຓນ ປວຕ຺ຕນກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສຸຠສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຠສ຺ສ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປີຕິ ສຸຠາກາເຣນ, ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ວາ ຄຍ຺ຫມານໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ. ອນຸປາຍມນສິກາໂຣຕິ ອາກງ຺ຂິຕສ຺ສ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ອນຸປາຍຠູໂຕ ມນສິກາໂຣ, ຕໂຕ ເອວ ອຸປ຺ປຖມນສິກາໂຣຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຍຖານິທ຺ຘາຣິເຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ທຠູເຕ ຕທາຣມ຺ມຓຠູເຕ ຈ ທຸວິເຘປິ ສຸຠນິມິຕ຺ເຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສຸຠາຣມ຺ມເຓ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓສ຺ສ ອາຫາຣທສ຺ສນປາຬິ ອຸຕ຺ຕານາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວໍ ສພ຺ພນີວຣເຓສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ປຏິໂຆປິ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕໍ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ປຏິຆາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ເອກູນວີສຕິ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸຠູຕາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ. ອຣຕີຕິ ປນ຺ຕເສນາສນາທີສຸ ອຣມຓໍ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຠາໂວ. ປນ຺ເຕສູຕິ ທູເຣສຸ, ວິວິຕ຺ເຕສຸ ວາ. ອຘິກຸສເລສູຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມສຸ. ອຣຕິ ຣຕິປຏິປກ຺ໂຂ. ອຣຕິຕາຕິ ອຣມຓາກາໂຣ. ອນຠິຣຕີຕິ ອນຠິຣຕຠາໂວ. ອນຠິຣມຓາຕິ ອນຠິຣມຓາກາໂຣ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາກາໂຣ. ປຣິຕສ຺ສິຕາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສເນວ ປຣິຕສ຺ສນາ.

ອາຄນ຺ຕຸກໍ, ນ ສຠາວສິທ຺ຘໍ. ກາຍາລສິຍນ຺ຕິ ນາມກາເຍ ອລສຠາໂວ. ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ປນ ‘‘ຕນ຺ທີຕິ ຊາຕິອາລສິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວທຕີຕິ ເອເຕນ ອຕິສີຕາທິປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ໂກຈາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິເລສວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໕໗). ຕນ຺ທີຕິ ຊາຕິອາລສິຍໍ. ຕນ຺ທິຍນາຕິ ຕນ຺ທິຍນາກາໂຣ. ຕນ຺ທິມນກຕາຕິ ຕນ຺ທິຍາ ອຠິຠູຕຈິຕ຺ຕຕາ. ອລສສ຺ສ ຠາໂວ ອາລສ຺ຍໍ. ອາລສ຺ຍາຍນາກາໂຣ ອາລສ຺ຍາຍນາ. ອາລສ຺ຍາຍິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອາລສ຺ຍາຍິຕຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ກິເລສວເສນ ກາຍາລສິຍໍ ກຖິຕໍ.

ກິເລສວເສນາຕິ ສມ຺ໂມຫວເສນ. ກາຍວິນມນາຕິ ກາຍສ຺ສ ວິຣູປໂຕ ນມນາ. ຊມ຺ຠນາຕິ ຜນ຺ທນາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊມ຺ຠນາ ວິຊມ຺ຠນາ. ອານມນາຕິ ປຸຣໂຕ ນມນາ. ວິນມນາຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ນມນາ. ສນ຺ນມນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ນມນາ. ປຓມນາຕິ ຍຖາ ຫິ ຕນ຺ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕເປສກາໂຣ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຸປຣິຏ຺ຐິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ອຸສ຺ສາເປຕິ, ເອວໍ ກາຍສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ຐປນາ. ພ຺ຍາຘິຍກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນພ຺ຍາຘິຕາ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ກິເລສວເສນ ກາຍຜນ຺ທນເມວ ກຖິຕໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໕໘).

ຠຕ຺ຕປຣິຬາໂຫຕິ ຠຕ຺ຕວເສນ ປຣິຬາຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສາຕິ ຠຸຕ຺ຕວໂຕ. ຠຕ຺ຕມຸຈ຺ຉາຕິ ຠຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎໍ. ອຕິຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ຫິ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຠຕ຺ຕກິລມໂຖຕິ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ກິລນ຺ຕຠາໂວ. ຠຕ຺ຕປຣິຬາໂຫຕິ ຠຕ຺ຕທຣໂຖ. ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຠຸຕ຺ຕວໂຕ ຫິ ປຣິຬາຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ວິຍ ໂຫຕິ, ກາໂຍ ຂິຊ຺ຊຕິ. ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລນ຺ຕິ ຠຸຕ຺ຕຠຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກາຍສ຺ສ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີຍນາກາໂຣຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ໂກຈປ຺ປຕ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄິລານຠາໂວ. ຄິລາໂນຕິ ອກລ຺ລໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອກລ຺ລໂກ’’ຕິ. ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎສງ຺ຂາໂຕ ອກມ຺ມຎ຺ຎນາກາໂຣ. ໂອລີຍນາຕິ ໂອລີຍນາກາໂຣ. ອິຣິຍາປຖິກມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ວເສນ ອິຣິຍາປຖໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂອລີຍຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອລີຍນາ’’ຕິ. ທຸຕິຍປທໍ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ລີນນ຺ຕິ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ສງ຺ໂກຈປ຺ປຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອາກາຣນິທ຺ເທສາ. ຖິນນ຺ຕິ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ອນຸສ຺ສາຫນາ ອສງ຺ຄຫນສງ຺ຄຫນໍ. ຖິຍນາກາໂຣ ຖິຍນາ. ຖິຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຖິຍິຕສ຺ສ ອາກາໂຣ, ອວິປ຺ຜາຣິກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຈຕໂສ ອວູປສໂມຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວູປສນ຺ຕຕາ ອສນ຺ນິສິນ຺ນຠາໂວ. ເຕນາຫ – ‘‘ອວູປສນ຺ຕາກາໂຣ’’ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປເນຕນ຺ຕິ ສ຺ວາຍໍ ອວູປສນ຺ຕາກາໂຣ ວິກ຺ເຂປສຠາວຕ຺ຕາ ວິກ຺ເຂປເຫຕຸຕາຍ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເມວ.

ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ນາມ ‘‘ພຸທ຺ເຘ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕອຏ຺ຐກງ຺ຂາວຕ຺ຖຸຠູຕາ ຘມ຺ມາ. ຍສ຺ມາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ພ຺ຍາປາທາທໂຍ ວິຍ ອນຸ ອນຸ ອຸຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ກງ຺ຂາຏ຺ຐານີຍໍ ອາຣມ຺ມຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຈ຺ຉາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຈິກິຈ຺ຉາປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຏ຺ຐານີຍຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຐານີຍາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເອວ ຐານີຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຏ຺ຐານີຍາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສປິ ຕຕ຺ຖ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓນ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຈຍຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຍຖາ ‘‘ປຏິຆມ຺ປິ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຍາປາໂທ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ກຖິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຸຠມ຺ປິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ກຖິໂຕຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ເສສາ ຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານິ. ຕຕ຺ຖ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫຊາຕາທິວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕຖາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸຠເຍສມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຊາເຕນ ຈ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ຈາ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ສຕິ ນາມ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຘມ຺ມາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍາ ນາມ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ຈ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕເຕວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕິຍາ’’ຕິອາທິ.

ໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ. ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາຕິ ອນວຊ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຂວິປາກາ ວິປຈ຺ຈນກາ. ປທທ຺ວເຍນ ປຈ຺ຈຍໂຕ ສຠາວໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ຜລໂຕ ກຸສລຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕິ. ອກຸສລນິທ຺ເທເສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາວຊ຺ຊາຕິ ຄາຣຍ຺ຫາ. ອນວຊ຺ຊາຕິ ອຄາຣຍ຺ຫາ. ຫີນາ ລາມກາ. ປຓີຕາ ເສຏ຺ຐາ. ກຓ຺ຫາ ກາຬກາ ອສຸທ຺ຘາ. ສຸກ຺ກາ ໂອທາຕາ ສຸທ຺ຘາ. ປຏິຠາຄ-ສທ຺ໂທ ປຐເມ ວິກປ຺ເປ ສທິສໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ, ທຸຕິເຍ ປຏິປກ຺ຂໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ, ຕຕິເຍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພປຏິປກ຺ຂໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກຸສລກິຣິຍາຍ ອາທິກມ຺ມຠາເວນ ປວຕ຺ຕວີຣິຍໍ ຘິຕິສຠາວຕາຍ ຘາຕູຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ຠຘາຕູຕິ ປຐມາຣມ຺ຠວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ລທ຺ຘາເສວນໍ ວີຣິຍໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂໍ ວິຘມຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ນິກ຺ກມຘາຕູຕິ ໂກສຊ຺ຊໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ. ອຘິມຕ຺ຕາຘິມຕ຺ຕຕຣານໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ວິຘມນສມຕ຺ຖໍ ປຏຸປຏຸຕຣາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຣກ຺ກມຘາຕູຕິ ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນຕາຍ ຕໂຕປິ ພລວຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕິຏ຺ຐຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຐານີຍາ. ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ, ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຐານີຍາຕິ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍາຕິ ‘‘ປີຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປີຕິປິ ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ‘‘ປີຕິຍາ ເອວ ຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ທຣຖປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ທຣໂຖ ກິເລສປຣິຬາໂຫ, ໂສ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ ເອຕາຍາຕິ ທຣຖປສ຺ສທ຺ຘິ, ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ເວທນາທິຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ວິຍ ຣູປກາຍສ຺ສປິ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ, ຕໂຕ ເອເວຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ລຫຸຕາທີນໍ ວິຍ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ສມາຫິຕາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫມາໂນ ສມໂຖວ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ. ວິວິຘໍ ອຄ຺ຄໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຍຄ຺ໂຄ, ວິກ຺ເຂໂປ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ອນວຏ຺ຐານຣໂສ ຠນ຺ຕຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອກຄ຺ຄຠາວໂຕ ພ຺ຍຄ຺ຄປຏິປກ຺ໂຂຕິ ອພ຺ຍຄ຺ໂຄ, ສມາຘິ, ໂສ ເອວ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ໂຍ ອາຣມ຺ມເຓ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາກາຣໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ, ໂຍ ຈ ປຸພ຺ເພ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ, ທຸວິໂຘປິ ໂສ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ໂມຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມເຓນ ກຖິຕາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ເສວ ເຕສໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ເສສາຕິ ວີຣິຍາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ. ເຕສຎ຺ຫິ ອຸປນິສ຺ສໂຍວ ສາຕິສໂຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ.

ກາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໔. ຂີຓາສວສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສີລໍ ນາມ ມຄ຺ຄຜລປຣິຍາປນ຺ນາ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ສີລລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ເຎ ເຈຕນາທໂຍ. ໂລກິຍໍ ປນ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ ຈາຣິຕ຺ຕສີລໍ, ວາຣິຕ຺ຕສີລສ຺ສ ປນ ສມ຺ຠໂວ ເອວ ນຕ຺ຖິ ວິຣມຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄສີລໍ ໂລກິຍສີລ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ.

ຈກ຺ຂຸທສ຺ສນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂູຫິ ທສ຺ສນໍ. ລກ຺ຂຓສ຺ສ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂຕານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ, ອນິຈ຺ຈາທິສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓສ຺ສ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ທສ຺ສນໍ. ປຊຫນ຺ໂຕປິ ຫິ ເຕ ປຫາຕພ຺ພາກາຣໂຕ ປສ຺ສຕິ ນາມ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ມຄ຺ຄຜເລຫິ ທສ຺ສນໍ, ຕໍ ປນ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ. ຌາເນນ ປຖວີກສິຓາທີນໍ, ອຠິຎ຺ຎາຫິ ຣູປານໍ ທສ຺ສນມ຺ປິ ຎາຓທສ຺ສນເມວ. ຈກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສວນປຍິຣຸປາສນານໍ ປຣໂຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຫປຍິຣຸປາສນນ຺ຕິ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນວເສນ ປຍິຣຸປາສນໍ ອຎ຺ຎກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນສ຺ສ ເກວລໍ ອຸປສງ຺ກມເນເນວ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ.

ອຣິຍານໍ ອນຸສ຺ສຕິ ນາມ ຄຸຓວເສນ, ຕຕ຺ຖາປິ ລທ຺ຘໂອວາທາວຊ຺ຊນມຸເຂນ ຍຖາຠູຕສີລາທິຄຸຓານຸສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຌານວິປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎສໍເຍວ ສນ຺ຕິເກຕິ ອຣິເຍຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ສາສນິການໍເຍວ ສນ຺ຕິເກ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມາ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎສູຕິ ສາສນິເກຫິ ອຎ຺ເຎສຸ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາທີສຸ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຣິຍານໍ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກຕ຺ຕາ ມຫາເຖຣສ຺ສ. ລງ຺ກາທີເປຕິ ນິສ຺ສຍສີເສນ ນິສ຺ສິຕສລ຺ລກ຺ຂຓໍ. ນ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ທີປປຏິລທ຺ຘາ, ອຖ ໂຂ ທີປນິວາສິອາຈຣິຍປຏິລທ຺ຘາ. ມຫິນ຺ທ…ເປ… ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ນາມ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣຕາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ.

ສຣຕີຕິ ຕໍ ໂອວາທານຸສາສນິຘມ຺ມໍ ຈິນ຺ເຕຕິ ຈິຕ຺ເຕ ກໂຣຕິ. ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ກໂຣຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິວິຕກ຺ກເນນ ຕທຕ຺ຖໍ ວິຕກ຺ກນິປ຺ຜາທິຕໍ ກໂຣຕິ. ອາຣທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປາທິໂຕ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ສມ຺ປາທນໍ ປາຣິປູຣິ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ. ຎາຓຈາຣວເສນາຕິ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕນວເສນ. ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ໂອວາທຘມ຺ເມ ອາຄຕານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວິເສສລກ຺ຂຓໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓຎ຺ຈ. ປວິຈິນຕີຕິ ‘‘ອິທໍ ຣູປໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຈຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຎາຓຎ຺ຈ ໂຣເປຕີຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຈລໍ ປໂລກໍ ປຠງ຺ຄູ’’ຕິອາທິນາ ຎາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ວີມໍສນໍ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຣູປສຕ຺ຕກາຣູປສຕ຺ຕກກ຺ກເມນ ວິປສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຍ ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ທສ຺ສນໍ ສມ຺ມສນໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ອຸຠຍມ຺ເປຕນ຺ຕິ ຜລານິສໍສາຕິ ວຸຕ຺ຕທ຺ວຍໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ ປຣິຍາຍສທ຺ທຕ຺ຕາ. ປຏິກຈ຺ຈາຕິ ປເຄວ. ມຣຓກາເລຕິ ມຣຓກາລສມີເປ. ສມີປຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຣຓສ຺ສ ອາສນ຺ນກາເລ’’ຕິ.

ໂສ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌມຸທຸຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸເກສູ’’ຕິອາທິ. ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ອວິຫາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ. ສປ຺ປໂຍເຄນາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕນ ປໂຍເຄນ, ສຫ ວິປສ຺ສນາປໂຍເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິຍໍ ອຸທ຺ຘໍເຍວ ມຄ຺ຄໂສໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອກນິຏ຺ຐຠວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ.

ອວິຫາທີສຸ ວຕ຺ຕມາໂນປິ ເອກໍສໂຕ ອຸທ຺ຘໍຄມນາຣໂຫ ປຸຄ຺ຄໂລ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ເອວ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອໂກ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ປຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ອຸທ຺ຘໍໂສຕຠາວໂຕ ຍທິປິ ເຫຏ຺ຐິມາທີສຸປິ ອຣິຍຠູມິ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕວ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ຠູມີສຸ ອາຍຸໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ຐຠເວ ອາຍຸວເສເນວ ໂສຬສກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ສຕ຺ຕ ຜລາ ສຕ຺ຕານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ສຫຠາໂວ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ປາຬິຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ອາຄຕວຈເນນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ປນ ນານາສຠາວຕ຺ຕາ ‘‘ນານາລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ‘‘ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ເຈ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕີຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ນາມ ເສຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ ປວໂຣ, ຕສ຺ມາຫໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສີເສນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ເຈ ມຍ຺ຫໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປ຺ປມາໂຓ’’ຕິ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕີຕິ ສ຺ວາຍໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ສພ຺ພໂສ ປມາຓກຣກິເລສາຠາວໂຕ ອປ຺ປມາຓຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອປ຺ປມາໂຓຕິ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ໂຫຕິ. ສຸປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ໂຫຕີຕິ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທສມາປຕ຺ຕິຍາ ອວຏ຺ຐາເນນ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຕິຏ຺ຐຕິ ປຏິພນ຺ຘວເສນ. ອຸປ຺ປາທໍ ອນາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາຕິ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອນາວຊ຺ຊເນນ ອສມນ຺ນາຫາເຣນ. ອຸປ຺ປາທສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທວນ຺ໂຕວ ສງ຺ຂາຣາ ຄຫິຕາ. ອນຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ອຸປ຺ປາທາຠາວໂຕ ອຸປ຺ປາທວນ຺ເຕຫິ ຈ ວິນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ສງ຺ຂາເຣຕິ ອຸປ຺ປາທາທິອນາມສເນນ ເກວລເມວ ສງ຺ຂາຣຄຫຓໍ. ວິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫີຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ. ຊານາຕີຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕກາເລ ປຊານາຕິ. ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫີຕິ ອຸປ຺ປາທາວຊ຺ຊນາທີຫິ ເຈວ ອນຸປ຺ປາທາວຊ຺ຊນາທີຫິ ຈ ວຸຕ຺ຕາກາຣວິປຣີເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອາກາເຣຫິ ຈວນ຺ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ອນວຏ຺ຐານໂຕປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຈວຕີຕິ ເຖໂຣ ປຊານາຕີຕິ.

ຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິປຣິຍາປນ຺ນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ກິໍ ປນ ເຕ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍທາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສີສໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຘານໍ ເສຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ຕທນ຺ວຍາຕິ ຕທນຸຄຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ອນຸຄຈ຺ຉນກາ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໖. ໂພຘາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂພໂຘ ນາມ ພຸຊ຺ຌນໍ, ຕໍ ປນ ກິສ຺ສ ເກນາຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມຄ຺ເຄນ ນິພ຺ພານໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ກຕກິຈ຺ຈຕໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຐມວິກປ຺ເປ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມໂຍ ເອວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເຕນ ອຕຸຏ຺ເຐ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ວາ’’ຕິ ທຸຕິຍວິກປ຺ປມາຫ. ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປເທຫິ ສພ຺ພໍ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ຕສ຺ສ ຜລຎ຺ຈ ທສ຺ສິຕໍ. ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິອາທິນາ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ທສ຺ສິຕາ.

ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖-໗. ກຸຓ຺ຑລິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໘໗-໑໘໘. ນິພທ຺ຘວາສວເສນ ອາຣາເມ ນິສີທນສີໂລຕິ ອາຣາມນິສາທີ. ປຣິສໍ ໂອຄາຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣຕີຕິ ປຣິສາວຈໂຣຕິ ອາຫ – ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາກາເຣນ. ຄຫຓນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນ ປຸຈ຺ຉາປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ນິພ຺ເພຐນນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຫນິພ຺ເພຐນໍ. ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອິຕິວາໂທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປາຣມ຺ຠາຘິປ຺ປາໂຍ ວທຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ໂທໂສ. ອິຕິວາໂທ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອິມສ຺ສ ອຸປຣິ ວາທາໂຣປນໍ ໂຫຕິ. ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ໂຂຕິ ເອວໍ ຕໂຕ ປໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສໍ ປເຣຫິ ອາໂຣປິຕໂທສສ຺ສ ນິພ຺ເພຐນວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ໂທສປເວທນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂທໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຕກໍ ຐານນ຺ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ‘‘ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ. ອິມໍ ເທສນນ຺ຕິ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ໂຂ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ອິມໍ ເທສນໍ. ນາຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ນ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ. ນາຠິຫໍສຕີຕິ ນ ອຠິຕຸສ຺ສຕິ. ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ ສມາຘານວເສນ ຐິຕໍ ໂຫຕິ ອວຏ຺ຐິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸສຓ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ສຸສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ອວິກ຺ເຂປວເສນ ຐິຕໍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸຍຸຎ຺ຊນວເສນ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນີວຣຓໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ອມນາປຣູປທສ຺ສເນ ນ ມງ຺ກຸ ວິລກ຺ໂຂ ນ ໂຫຕິ. ກິເລສວເສນ ໂທສວເສນ. ອຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຖທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ໂກເວເສນ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ຖທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ນ ມຸທຸກໍ. ອທີນມານໂສຕິ ໂທມນສ຺ສວເສນ ໂຍ ທີນຠາໂວ, ຕທຠາເວນ ນິທ຺ໂທສມານໂສ. ອປູຕິຈິຕ຺ໂຕຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊາຠາເວນ ສີຕິຠູຕຈິຕ຺ໂຕ.

ອິເມສຸ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຏ຺ຐາຣສ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ກາຍວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕເຠເທນ. ຕານິ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕຕິ ນຍທານມຕ຺ຕເມຕໍ. ເຕນ ‘‘ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ໂທສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຕິວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ‘‘ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ໂມຫໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຈ. ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕາທິສາມຎ຺ເຎນ ປນ ຕີຓິເຍວ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນາຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑຄຫຓມຸເຂນ ເກວລໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສເນວ. ຠາວນາປຏິສງ຺ຂາເນຕິ ຠາວນາສິທ຺ເຘ ປຏິສງ຺ຂາເນ, ຠາວນາຍ ປຏິສງ຺ຂາເນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມານີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຉທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓານິ. ທຸຈ຺ຈຣິຕານີຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕກາຣຓານິ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິຕສ຺ສ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ສຸຈຣິຕານິ ກຕ຺ວາ. ປຣິຓາເມຕີຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຸຈຣິຕານິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສມ຺ປາທນວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ສຸຈຣິຕານໍ ສິຊ຺ຌນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ‘‘ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປທໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາ. ສີລານຸຣກ຺ຂກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສ຺ສ ອນຸຣກ຺ຂກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ກຖິກໍ. ກຖໍ ປນ ຕເທວ ຕສ຺ສ ອນຸຣກ຺ຂກໍ ໂຫຕີຕິ? ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ.

ຕີຓິ ສີລານີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣ-ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ-ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕ-ສີລານິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາຕິ ໂລກິຍາປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ. ມູລຠູຕາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ປຸພ຺ພຠາຄາ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ກຸຓ຺ຑລິຍ, ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຕິປຏ຺ຐານາ. ສຕິປຏ຺ຐານມູລກາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ໂລກິຍສຕິປຏ຺ຐານມູລກາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາວ. ປຸພ຺ພຠາຄາວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄາ ຈາ’’ຕິ ປາຐໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປຸພ຺ພຠາຄາ ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິມູລກາຕິ ‘‘ສຕ຺ຕ ໂຂ, ກຸຓ຺ຑລິຍ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິສຫຄຕຠາວໂຕ.

ກຸຓ຺ຑລິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຸປວານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ ອຍນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຕນາວາ’’ຕິ. ກຸຣຸມາໂນເຍວາຕິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ເອວ. ກມ຺ມຏ຺ຐານວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ນີວຣຓານໍ ທູຣີຠາວໂຕ ເຕຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ຠາວນາມນສິກາຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ມຫາ ວຕ ເມ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ.

໙. ປຐມອຸປ຺ປນ຺ນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຕິອາທິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທກາເລ ເອວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນປຏິລາໂຠຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປພ຺ພຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.