໑. ອວິຊ຺ຊາວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ອວິຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑-໒. ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ປຸພ຺ເພຈຣາ. ອວິຊ຺ຊາ ຫິ ອຎ຺ຎາຓລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນາກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕທາກາຣານຸວິຘານຕາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ອນິຈ຺ຈາສຸຠທຸກ຺ຂານຕ຺ຕສຠາເວປິ ຘມ຺ເມ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສາ ເຕສໍ ສຫຊາຕວເສນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ. ຍໍ ປນ ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປາປກິຣິຍາຍ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປາຓໍ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາ ຈຣຕິ, ມຸສາ ຠຓຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິວິຘໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອາຈຣຕິ, ອຍມສ຺ສ ສຫຊາຕວເສນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຈ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ. ສມາປຊ຺ຊນາຍາຕິ ຕພ຺ຠາວາປຊ຺ຊນາຍ ອກຸສລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ສຠາວປຏິລາຠາຍາຕິ ອຕ຺ຕລາຠາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ສາ ປເນສາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ອກຸສລານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍເທຕນ຺ຕິ ຍໍ ເອຕໍ ປາປາຊິຄຸຈ຺ຉນຕາຍ ປາປໂຕ ອລຊ຺ຊນາກາຣສຓ຺ຐິຕໍ ອຫິຣິກໍ, ປາປານຸຕ຺ຣາສຕາຍ ປາປໂຕ ອຠາຍນາກາຣສຓ຺ຐິຕຎ຺ຈ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ, ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ອນຸເທວ ອນ຺ວາຄຕເມວ. ອນຸ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອນຸເທວາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສເຫວ ເອກໂຕຕິ. ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາຍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ອວິຊ຺ຊາຍ, ເອວໍ ກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິຍໍ ວິຊ຺ຊາຍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ວີມໍສາຘິປຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອາຘິປຈ຺ຈາກາຣວເສນ ຈ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທ຺ວີເຫວາຕິ ຈ ອວຘາຣຓໍ ອາຘິປຈ຺ຈາກາຣສ຺ສ ສຫຊາເຕເນວ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ.

ລຊ຺ຊນາກາຣສຓ຺ຐິຕາຕິ ປາປໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນາກາຣສຓ຺ຐິຕາ. ຠາຍນາກາຣສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕສນາກາຣສຓ຺ຐິຕໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ເປ. ວິທຕິ, ວິນ຺ທຕີຕິ ວາ ວິຊ຺ຊາ. ວິທ຺ທສູຕິ ຈ ສປ຺ປຎ຺ຎປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວິທ຺ທສຸໂນຕິ ວິທຸໂນ’’ຕິ. ຍາຖາວທິຏ຺ຐີຕິ ອວິປຣີຕາ ທິຏ຺ຐິ, ສໍກິເລສໂຕ ນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາ ວິຊ຺ຊາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ເອກໂຕ ສພ຺ພານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວານໍ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອເນກຣູປຕ຺ຕາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອກໂຕ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈໂຕ ຠິນ຺ນານມ຺ປິ ຕາສໍ ຕຕ຺ຖ ສຣູປໂຕ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອກາ ເອວ ຫິ ວິຣຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ວິຣຕີນໍ ກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ, ຍຖາ ເອກາ ເອວ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຣິຊານນາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕານິ ຈ ໂຂ ສພ຺ພານິ ອຏ຺ຐປິ ປຐມຊ຺ຌານິເກ ມຄ຺ເຄ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຐມຊ຺ຌານິເກຕິ ປຐມຌານວນ຺ເຕ.

ຕຖາຠູຕສ຺ສາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ. ຍສ຺ມາ ມຫາສຬາຍຕນສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເອວ ອງ຺ຄານໍ ວເສນາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນາ’’ຕິ ຫິ ວຈນໍ ຕທາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣຕີນໍ ອຠາວໍ ຎາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕສຸ ວິຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ເຕສຸ ວິຣຕິ ອນິຍຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິສຸທ຺ຘຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘສີລຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ, ນ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ວິຣຕີນໍ ອຠາໂວ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ເມ ມຄ຺ຄວິຠງ຺ເຄ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກວາໂຣ ອາຄໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍມ຺ປິ ອຠິຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໍ. ‘‘ເອກໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລຕິ ໂລກິຍກາເລ. ເຕນ ‘‘ເອກໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິຣຕິອຸປ຺ປາທເນນ ມິຈ຺ຉາວາຈາທີນິ ປຸຄ຺ຄເລນ ມຄ຺ຄສມເຍ ປຊຫາເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນິ ‘‘ປຎ຺ຈ ກາຣກງ຺ຄານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສມ຺ມາວາຈາທິກິຣິຍາ ຫິ ວິຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ເອຕານິ ກາຣາເປນ຺ຕີຕິ. ວິຣຕິວເສນາຕິ ວິຣມຓກິຣິຍາວເສນ ກາຣາປກຠາເວນ, ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິຣຕິຕ຺ຕຍວເສນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປູຣຕີຕິ ອິເມຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີຫິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປູຣຕິ ນາມ ເຕຫິ ວີຣິຍາທິເກຫິ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈ ສມ຺ມາວາຈາທິວິຣຕິຕ຺ຕຍສ຺ສ ເອກກ຺ຂເຓ ກາຣາປກງ຺ຄານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໙໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຎ຺ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ, ວິຣຕິ ປນ ອນິຍຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຉອງ຺ຄິໂກ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ອຠິຘມ຺ເມ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກວາຣເທສນາຍ ກາຣຓກິຕ຺ຕນມຄ຺ໂຄ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທິກາ ທສ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອກຸສລາ ຈ ທສາຕິ ວີສຕິ ອກຸສລປກ຺ຂິຍາ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິກາ ທສ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກຸສລາ ຈ ທສາຕິ ວີສຕິ ກຸສລປກ຺ຂິຍາ ມຫາຈຕ຺ຕາຣີສກສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາ. ມຫາຈຕ຺ຕາຣີສກນ຺ຕິ ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ມິສ຺ສໂກວ ກຖິໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສປິ ອິຘ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ.

ຍສ຺ມາ ໂກສລສໍຍຸຕ຺ເຕປິ ອິຘ ຈ ເຖເຣນ ‘‘ອຸປຑ຺ຒມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາ ເຫວໍ ອານນ຺ທາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສກລເມວິທໍ ອານນ຺ທາ’’ຕິອາທິນາ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຄຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ໂກສລສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກສລສໍຍຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວາ’’ຕິ.

ອວິຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ສາວກໂພຘິ ສາວກປາຣມິໂຍ, ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນໍ ຎາຓໍ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ, ຕໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ຕຕ຺ຖປິ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ເອວ ສວິເສສໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ນ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສາວກ…ເປ… ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ ອິຊ຺ຌນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ເອກເທໂສ ອິຘ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ສກລນ຺ຕິ. ນ ຫິ ອທ຺ຘພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ສກລມ຺ປິ …ເປ… ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ, ຕໍ ປນ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ນາຎ຺ຎາສິ ຎາຓສ຺ສ ສາວກວິສເຍປິ ສປ຺ປເທສິກຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປນ ຎາຓສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ປເທສິກຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາສີຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ…ເປ… ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ສກລມິທໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອວໍ ອໂວຈ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຊາຓຸສ຺ໂສຓິພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ວຬວາຠິ-ສທ຺ໂທ ວຬວາປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ວຬວາຫິ ຍຸຕ຺ຕຣເຖນາ’’ຕິ. ໂຍຘຣໂຖຕິ ໂຍເຘຫິ ຍຸຊ຺ຌນຕ຺ຖໍ ອາໂຣຫິຕພ຺ພຣໂຖ. ອລງ຺ກາຣຣໂຖ ມງ຺ຄລທິວເສສຸ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕຫິ ອາໂຣຫິຕພ຺ພຣໂຖ. ຆນທຸກຸເລນ ປຣິວາຣິໂຕຕິ ຣຊຕປຏ຺ຏວຓ຺ເຓນ ເສຕທຸກຸເລນ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ. ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖ ຫິ ອິຘ ປຣິວາຣສທ຺ໂທ. ຣຊຕປນາຬິສຸປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເສຕຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ.

ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ມາສານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ເອກວາຣໍ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣຕີຕິ ອິທໍ ຕສ຺ມິໍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐິເຕນ ກາຕພ຺ພໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ນຄຣໂຕ ນ ປກ຺ກນ຺ຕາຕິ ນຄຣໂຕ ພຫິ ນ ຄຕາ. ມງ຺ຄລວຈເນ ນິຍຸຕ຺ຕາ ມງ຺ຄລິກາ, ສຸວຕ຺ຖິວຈເນ ນິຍຸຕ຺ຕາ ໂສວຕ຺ຖິກາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຖຸຕິມາຄຘວນ຺ທິກາຈຣິຍເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸກປຕ຺ຕສທິສານິ ວຓ຺ຓໂຕ.

ວຓ຺ຓຄີຕນ຺ຕິ ຖຸຕິຄີຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕໍ ເສຏ຺ຐຠູຕໍ ຍານໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕານໍ ເສຏ຺ຐຠູຕານໍ ຍານນ຺ຕິ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຍານໍ. ວິຊິຕຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ຊິນນໂຕ. ຣາຄໍ ວິນຍມານາ ປຣິໂຍສາເປຕີຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣາຄໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິນຍວເສນ ວິເນຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ. ກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາປເນເນວ ຫິ ສຍມ຺ປິ ປຣິໂຍສານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິໂຍສານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຘຸຣນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍຸເຄ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອີສາຕິ ຍຸຄສນ຺ຘາຣິກາ ທາຣຸຍຸຄຬາ. ຍຖາ ວາ ພາຫິຣໍ ຍຸຄໍ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ສາ ຐິຕາຍ ເອວ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ, ເອວໍ ກິຣິຍາວເສນ ລທ຺ຘພເລນ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍຸເຄ ຖິຣໍ ຘາເຣຕິ, ເຕເຫວ ອຣິຍມຄ຺ຄຣຖສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໍ. ຫິຣິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕໍສຫຈຣຓໂຕ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ຄຫິຕໍເຍວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນາຬິຍາ ມິນມາໂນ ປຸຣິໂສ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ມິນາຕີຕິ ມໂນ. ກຕຣໍ ປນ ຕໍ ມໂນ, ກຖຎ຺ຈສ຺ສ ໂຍຕ຺ຕສທິສຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເຕນ ໂຍຕ຺ຕໍ ວິຍາຕິ ໂຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂລກິຍວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ອຕິເຣກປຎ຺ຎາສ ກຸສລຘມ຺ເມ ເອກາພທ຺ເຘ ເອກສງ຺ຄຫິເຕ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕ ປນ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄວເສນ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ (ຘ. ສ. ໑) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອາຫ. ອຕິເຣກສຏ຺ຐີຕິ ເຕ ເອວ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາຊີເວຫິ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເຣກສຏ຺ຐິ ກຸສລຘມ຺ເມ. ເອກາພທ຺ເຘຕິ ເອກສ຺ມິໍ ເອວ ອາຣມ຺ມເຓ ອາພທ຺ເຘ. ເອກສງ຺ຄເຫຕິ ຕເຖວ ວິປສ຺ສນາກິຈ຺ຈວເສນ ເອກສງ຺ຄເຫ ກໂຣຕິ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາເວນ ອາຣກ຺ຂໍ ສາເຣຕີຕິ ອາຣກ຺ຂສາຣຖີ. ‘‘ຍຖາ ຫິ ຣຖສ຺ສ…ເປ… ສາຣຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍຄ຺ຄິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘຸຣໍ ວາເຫຕິ ໂຍຄ຺ເຄ. ໂຍເຊຕິ ໂຍຄ຺ເຄ ສມຄຕິຍຎ຺ຈ. ອກ຺ຂໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊຕິ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ. ຣຖໍ ເປເສຕິ ໂຍຄ຺ຄໂຈທເນນ. ນິພ຺ພິເສວເນ ກໂຣຕິ ຄມນວີຖິຍໍ ປຏິປາທເນນ ສນ຺ນິໂຍເຊຕິ. ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕິ ອສມ຺ໂມສສຠາວຕ຺ຕາ. ຄຕິໂຍຕິ ປວຕ຺ຕິໂຍ, ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ ວາ. ສມນ຺ເວສຕີຕິ ຄເວສຕິ.

ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິພ຺ພານໍ ປຏິມຸຂໍ ສມ຺ປາປເນ ຣໂຖ ວິຍາຕິ ຣໂຖ. ປຣິກໂຣຕິ ວິຠູສຍຕີຕິ ປຣິກ຺ຂາໂຣ, ວິຠູສນໍ, ສີລຎ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວິຠູສນຏ຺ຐານິຍໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາລງ຺ກາໂຣ’’ຕິ, ສີລຠູສໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ໂລກິຍາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ຈ ວິປສ຺ສນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ. ວິຘິນາ ອີເຣຕພ຺ພໂຕ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ວີຣິຍໍ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ສມໍ ສມ຺ມາ ຈ ຘິຍຕີຕິ ສມາຘິ, ຘຸຣຎ຺ຈ ຕໍ ສມາຘິ ຈາຕິ ຘຸຣສມາຘິ, ອຸເປກ຺ຂາ ຘຸຣສມາຘິ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຸເປກ຺ຂາຘຸຣສມາຘິ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕຘຸຣສມາຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຘຸຣສມາຘິສທ຺ທານໍ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ປໂຍຄມຊ຺ຌຕ຺ເຕຕິ ວີຣິຍສມຕາຍ. ອນິຈ຺ຉາຕິ ອິຈ຺ຉາປຏິປກ຺ຂາ. ເຕນາຫ ‘‘ອໂລຠສງ຺ຂາຕາ’’ຕິ. ປຣິວາຣຓນ຺ຕິ ປຣິວາໂຣ, ປຣິຈ຺ຉໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເມຕ຺ຕາຕິ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ຕຖາ ກຣຸຓາ. ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຸປຈາໂຣ. ທ຺ເວປິ ກາຍຈິຕ຺ຕວິເວກາ ວິຍ ປຸພ຺ພຠາຄຘມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຣິຍມຄ຺ຄຣເຖຕິ ປຣິສຸທ຺ຘມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ຣເຖ. ອຣິຍມຄ຺ຄຣໂຖ ຈ ມຄ຺ຄຣໂຖ ຈາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຣໂຖ, ເອວໍ ເອກເສສນເຍນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄຣເຖ ຐິໂຕ’’ຕິ. ສນ຺ນທ຺ຘຈມ຺ໂມຕິ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ປຏິມຸກ຺ກຈມ຺ມໍ. ນ ນໍ ເຕ ວິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວຈນປຖາ ນ ນໍ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຘມ຺ມເຠທນວເສນ ນ ຠຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຣຖສ຺ສ ສມ຺ມາ ໂຍຊິຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ຠງ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣຣຫິຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ເສຏ຺ຐຍານໍ, ນສ຺ສ ເກນຈິ ສທິສນ຺ຕິ ອສທິສໍ. ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ຘີຣາ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ ໂລກມ຺ຫາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຊຍໍ ຊຍ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາຍໍ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊິນນ຺ຕາ ຊິນນ຺ຕາ’’ຕິ.

ຊາຓຸສ຺ໂສຓິພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕-໖. ກິມຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕-໖. ນິຍມຕ຺ໂຖຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນິຍເມນ ອວຘາຣເຓນ – ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກມຄ຺ຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ກຖິຕໍ. ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຄຫິເຕ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ ວິປສ຺ສນາຍ ຄຫິໂຕ ເອວາຕິ ‘‘ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຕ຺ຕານເມວ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ ‘‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ’’ຕິອາທີຫິ ຍທິປິ ນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວິຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມ຺ປິ. ເຕນ ນິພ຺ພານໍ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ.

ກິມຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ທຸຕິຍອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ຣາຄວິນຍາທິປເທຫິ ນິພ຺ພານໍ ວາປິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາປິ. ຍສ຺ມາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠຍຕ຺ຖປິ ນິວິຏ຺ຐພຸທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ‘‘ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອາສວານໍ ຂໂຍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ມາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຣາຄາທິເກ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ວິເນຕິ, ອາສວຎ຺ຈ ສພ຺ພໂສ ເຂເປຕິ, ເຕນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ‘‘ຣາຄວິນໂຍຕິອາທິ ນາມເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸສນ຺ຘິກຸສລຕາຍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອຕໍ ອໂວຈາຕິ ອິມິນາ ‘‘ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິ ອິຘ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ທີປິຕໍ, ອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິປິ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄໍ ວິຠຊິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິນາ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິນາ ປຸນ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ວິຠຊິຕຸກາໂມ. ອຸຄ຺ຄຫຘາຣຓປຣິຈຍຎາຓານິປິ ສວນຎາເຓ ເອວ ອວໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘‘ສວນສມ຺ມສນປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວໂສຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຏິປຕ຺ຕິ. ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປນ຺ຕິ ນິໂຣຘມຄ຺ເຄສຸ ນິນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ອຠິນນ຺ທນໍ, ຕນ຺ນິນ຺ນຠາໂວ ເອວ ຈ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມກຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເກເນວາກາເຣນ ສຈ຺ຈານໍ ປຏິເວຘນິມິຕ຺ຕຕາ, ໂສ ເອວ ອຠິມຸຂຠາໂວ ເຕສໍ ສມາຄໂມຕິ ເອກາຠິສມໂຍ.

ອສ຺ສາຕິ ຎາຓສ຺ສ, ໂຍຄິໂນ ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເກຈິ ‘‘ໂລກິຍຎາຓມ຺ປິ ປຏິເວໂຘ ສພ຺ພສ຺ສ ຍາຖາວໂພຘຠາວໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນນຸ ອຸຄ຺ຄຫາທິປຏິເວໂຘ ຈ ປຏິເວໂຘວ, ນ ຈ ໂສ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣຕິ? ຕໍ ນ, ເກວເລນ ປຏິເວຘ-ສທ຺ເທນ ອຸຄ຺ຄຫາທິປຏິເວຘານໍ ອວຈນີຍຕ຺ຕາ, ປຏິເວຘນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຸຄ຺ຄຫາທິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຎາຓໍ ‘‘ປຏິເວໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ປຏິເວຘຕ຺ຕາ, ປຏິເວຘຠູຕເມວ ປນ ຎາຓໍ ອຸຊຸກໍ ປຏິເວໂຘຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈໂຕ. ອາຣມ຺ມຓປຏິເວໂຘຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວຘມາຫ. ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວຘໍ. ອຸຄ຺ຄຫາທີຫິ ສຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ.

ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາຕິ ອນຘິຄຕຎາເຓນ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ທຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປາກຏານິປິ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ປຸຣິມໍ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ. ປໂຍໂຄຕິ ກິຣິຍາ, ວາຍາໂມ ວາ. ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕຣສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕໍ ທຸກ຺ກຣຕຣຕຎ຺ຈ ອຸປມາຫິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ຍຖາ ປຸຣິມໍ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ວິຍ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ອປາກຏຕາຍ ປຣມຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ອຸຄ຺ຄຫາທິວເສນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ຕິເຠທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກເມວ ຕໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ ເອກາຠິສມຍວເສເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

ກາມປຈ຺ຈນີກຏ຺ເຐນາຕິ ກາມານໍ ອຸຊຸປຈ຺ຈນີກຠາເວນ. ກາມໂຕ ນິສ຺ສຏຠາເວນາຕິ ກາເມຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕຠາເວນ. ກາມໍ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ກາມໍ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ. ປຊ຺ຊຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອເຕນາຕິ ປທໍ, ກາມສ຺ສ ປທນ຺ຕິ ກາມປທໍ, ກາມສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓສ຺ສ ຆາໂຕ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ, ຕໍ ກາມປທຆາຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກາມວູປສມ’’ນ຺ຕິ. ກາເມຫິ ວິວິຕ຺ຕໍ ກາມວິວິຕ຺ຕໍ. ໂສ ເອວ ຈ ເນສໍ ອນ຺ໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວເກຕິ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສາເຘຕພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາມວິວິຕ຺ຕນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ກາມໂຕ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ນິກ຺ຂໂມ, ໂສ ເອວ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ສທ຺ທຕ຺ຖວິຠາເວນ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ກາມປຈ຺ຈນີກຏ຺ຐາທິໂກ ອຕ຺ຖນິທ຺ຘາຣຓວິເສໂສ ອນ຺ໂຕຄໂຘ.

ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ພ຺ຍາປາທປຈ຺ຈນີກຏ຺ເຐນ ວິຫິໍສາຍ ປຈ຺ຈນີກຏ຺ເຐນາຕິອາທິກໍ ອພ຺ຍາປາທາວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ປານໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣຓວິຘິໍ ອຕິທິສຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອພ຺ຍາປາທອວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ເປ ເອວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກາມ…ເປ… ສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທິວິຣຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາທິສຎ຺ຎານໍ. ນານຕ຺ຕາຕິ ນານາຂຓິກຕ຺ຕາ. ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ຕິປ຺ປກາເຣສຸ ກາຣເຓສຸ. ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫສ຺ສ. ຠູມິລທ຺ຘອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ປທຈ຺ເຉທໂຕຕິ ກາຣຓຸປຈ຺ເຉທໂຕ. ປທນ຺ຕິ ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນາຕິ ຍຖາ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອາຍຕິໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘນວເສນ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວິຍ ເອໂກວ ກຸສລສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຈຕູສຸ ຐາເນສູຕິ ວິສໍວາທນາທີສຸ ຈຕູສຸ ວີຕິກ຺ກມຏ຺ຐາເນສຸ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ນາມ ອາຫາຣນິມິຕ຺ຕໂກຕິ ອາຫ ‘‘ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສພ຺ພໂສ ອເນສນາຍ ປຫານໍ ສມ຺ມາອາຊີໂວຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘປ຺ປສຕ຺ເຖນ ອາຊີເວນາ’’ຕິ. ກມ຺ມປຖປຕ຺ຕານໍ ວເສນ ‘‘ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກມ຺ມປຖປຕ຺ຕາຍ ຫິ ອເນສນາຍ ໂສ ປທຆາຕໍ ກໂຣຕິເຍວ.

ຕຖາຣູເປ ວາ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອິມສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ກິເລສາ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ມິໍ ເອວ. ອນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປາທສ຺ສປິ ປຕ຺ຖນາວເສນ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ວີຣິຍຈ຺ຉນ຺ທນ຺ຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸກາມຕາຉນ຺ທໍ. ‘‘ຉນ຺ທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວີຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວີຣິຍເມວ ປນ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານຸປ຺ປາທເນ ລພ຺ຠມານຉນ຺ທຕາຍ ຘຸຣສມ຺ປຄ຺ຄຫຕາຍ ຉນ຺ທປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວີຣິຍໍ – ‘‘ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໖) ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຫິຕໍ ກໂຣຕິ. ປຘານນ຺ຕິ ປຘານຠູຕວີຣິຍໍ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປພນ຺ຘວເສນາຕິ ນິຣນ຺ຕຣຸປ຺ປາທນວເສນ. ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຘານກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນວເສນ ອນຸປ຺ປາທນາທິວເສນ. ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນາຕິ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕຄາຫວິຘມນວເສນ ອສຸຠທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈານຕ຺ຕສາຘນວເສນ.

ອຍນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສທິສາສທິສຕາວິເສໂສ. ອສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ຍທິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສພ຺ພຠວຄ຺ຄາ ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ສທິສຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖາປີ’’ຕິອາທິ. ຕໍຌານິກາວາຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຍໍ ຌານໍ ມຄ຺ຄປຏິລາຠສ຺ສ ປາທກຠູຕໍ, ຕໍຌານິກາວ ອສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ອຸປຣິປິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ. ປາທກຊ຺ຌານເມວ ນິຍເມຕິ ອາຣຸປ຺ເປ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາຕິ ສມ຺ມສິຕຂນ຺ເຘ ວທນ຺ຕິ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍ ນິຍເມຕິ ປາທກສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານານໍ ເຠເທ. ຍສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓເມວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິວິເສສໍ ນິຍເມຕິ, ຕໂຕ ທຸຕິຍາທິປາທກຊ຺ຌານໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓສ຺ສ ປາທກຊ຺ຌານາຕິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອງ຺ຄານໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາວິຣາຄຠາວໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ອຕພ຺ຠາວໂຕ ຕີສຸປິ ວາເທສຸ ວິປສ຺ສນາວ ນິຍເມຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນານິຍເມເນວ ຫິ ປຐມວາເທປິ ອປາທກຊ຺ຌານາທິປາທກາປິ ມຄ຺ຄາ ປຐມຊ຺ຌານິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕເຣຫິ ຈ ປາທກຊ຺ຌາເນຫິ ວິປສ຺ສນານິຍເມຫິ ຕໍຕໍຌານິກາວ. ເອວໍ ເສສວາເທສຸ ວິປສ຺ສນານິຍໂມ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍວາເທ ຕໍຕໍຌານິກຕາ ສມ຺ມສິຕສງ຺ຂາຣວິປສ຺ສນານິຍເມຫິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ວິປສ຺ສນາ ຕໍຕໍວິຣາຄຠາວນາ ຠາເວຕພ຺ພາ, ນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຌານງ຺ຄາທິນິຍມໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ກໂຣຕີຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນານິຍໂມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ວາເທ ປາທກສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານຸປນິສ຺ສຍສພ຺ຠາເວ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອກນ຺ເຕນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍ ນິຍເມຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສ຺ສ ເອຕິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ເອກສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຕສໍ ວາທວິນິຈ຺ຉໂຍ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ.

ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສູກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ສູກນ຺ຕິ ສາລິຍວາທີນໍ ວາລມາຫ. ໂສ ຫິ ນິກນ຺ຕກສທິໂສ ປຏິມຸຂຄຕໍ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ເຠທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສມ຺ມາປຓິຫິຕໍ ນາມ, ຕຖາ ອຏ຺ຐປິຕໍ ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕໍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕາຍາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎາຍ ມິຈ຺ຉາຐປນໍ ນາມ – ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມວເສນ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈນຸຠວນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ກມ຺ມໍ ອິສ຺ສຣສ຺ສ ອິຈ຺ຉາວເສນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ນິມ຺ມິນາຕີ’’ຕິອາທິນາ ມິຈ຺ຉາປກປ຺ປນໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ຎາຓສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄຠາວນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໍ, ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໍ ມິຈ຺ຉາຐປນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອວິຊ຺ຊໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ອວິຊ຺ຊໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສຕິ. ມຄ຺ຄນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ເອວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ຕຎ຺ຫິ ຎາຓໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ ມຄ຺ເຄ ສິທ຺ເຘ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ສມ຺ມາປຓິຫິຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາປຓິຫິຕາຍ ມຄ຺ຄຠາວນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ຉວິເຠທສທິໂສ ເຈຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາເຠໂທ, ໂລຫິຕຸປ຺ປາທສທິໂສ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສູກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ນນ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ ວຕ຺ຖຈ຺ຉາທິຍາ ຉນ຺ນງ຺ຄປຣິພ຺ພາຊໂກ, ນ ນຄ຺ຄປຣິພ຺ພາຊໂກ.

ອວິຊ຺ຊາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.