໒. ວິຫາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ອຑ຺ຒມາສນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ກາລໍ ປຏິ ທິວເສ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕາຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິລີຍິຕຸໍ. ວິເນຕພ຺ໂພຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິນເຍນ ວິເນຕພ຺ໂພ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນໍ. ອສ຺ສາຕິ ຊນຕາຍ. ອປຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໂຕ ອເປຕິ. ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ.

ປເທເສນາຕິ ເອກເທເສນ. ສຫ ປເທເສນາຕິ ສປເທໂສ. ສ຺ວາຍໍ ສປເທໂສ ຍສ຺ມາ ເວທນາວເສເນວ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສ ເວທນາ ອນວເສສໂຕ ລພ຺ຠຕິ, ເຕ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ຂນ຺ຘປເທໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປເທສາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ. ‘‘ສມ຺ມສນ຺ໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ອິຘ ສມ຺ມສນໍ ນາມ, ນ ວິປສ຺ສນາ. ວິປສ຺ສນາສມ຺ມສນໍ ປນ ຠຄວໂຕ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ເອວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ອຎ຺ຎຠູມິກາປິ ເວທນາ ອຎ຺ຎຠູມິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິຣຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ປວຕ຺ຕາ ສຸຂາ ເວທນາ’’ຕິ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ສຣູປໂຕ ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອສ຺ສາທາທິໂຕຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ.

ນິປ຺ປເທສາເນວ ອນວເສສາເນວ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຕິປຏ຺ຐານປເທໂສ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ. ຐາເນຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພສງ຺ຂາເຕ ໂອກາເສ. ສາ ສາ ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີຕິ ຂນ຺ຘວເສນ ອາຍຕນາທິວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຕສໍ ເອກເທສຠູຕໍ ເວທນໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສມາປນ຺ນາ ຌານສມາປຕ຺ຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຈ. ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຫິ ຕຖາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊນວເສນ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິນ຺ນາປິ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕຘມ຺ມເຠເທນ ຠິນ຺ນາ ວິຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໂຕ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສເຠທາ ເທວສິກໍ ວຬຎ຺ຊນສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ. ກາມໍ ອຎ຺ຎຘມ຺ມວເສນປິ ຊາຕາ ເອວ, ເວທນາວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອຠິນິເວໂສ ກໂຕ ເວທນານຸຠາເວນ ຊາຕາ. ກສ຺ມາ ເອວໍ ຊາຕາຕິ? ພຸທ຺ຘານໍ ຎາຓປທສ຺ສ ອນ຺ຕຣວິຠາຄຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ສກລມ຺ປິ ອຑ຺ຒມາສໍ ເວທນາວເສເນວ ສມ຺ມສນໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຕທນຸສາເຣນ ຈ ຕາ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິ. ຕຍິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ຠິກ຺ຂູ ປເວເທນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ເຍນ ສ຺ວາຫ’’ນ຺ຕິອາທິມໂວຈ.

ອກຸສລາວາຕິ ປາຓາຕິປາຕ-ອທິນ຺ນາທານ-ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣ-ມຸສາວາທ-ປິສຸຓວາຈາສມ຺ຜປ຺ປລາປ-ອຠິຊ຺ຌາ-ພ຺ຍາປາທວເສນ ຕໍຕໍມິຈ຺ຉາທສ຺ສນວເສນ ຈ ອກຸສລາ ເວທນາ ເອວ ໂຫຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເທວກຸລາທີສຸ ເທວປູຊຕ຺ຖໍ, ສພ຺ພຊນປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ວາ ມາລາວຈ຺ຉໍ ໂຣເປນ຺ຕິ. ວຘພນ຺ຘນາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອທິນ຺ນາທານ-ມິຈ຺ຉາຈາຣ-ມຸສາວາທ-ປິສຸຓວາຈາ-ສມ຺ຜປ຺ປລາປາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມວິປາກສ຺ສ ອປຈຸຣຕ຺ຕາ ອປາກຏຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ຠວນ຺ຕຣຄຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຕິ ເນສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ຍຖາ ຜຣຸສວາຈາວເສນ, ເອວໍ ຕທຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອກຸສລກມ຺ມານໍ ວເສນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ອກຸສລເວທນາປ຺ປວຕ຺ຕິ ຍຖາຣຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ຈ ກຸສລາກຸສລວິປາກເວທນາ ສຫຊາຕໂກຏິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ຈ ວເສນ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ, ເອວໍ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປປຈ຺ຈຍາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ຉນ຺ທປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ທສຫິໂຕ ກຕ຺ຕຸກາມຕາຉນ຺ໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ທປຈ຺ຈຍາຕິອາທີສຸ ປນ ຉນ຺ທປຈ຺ຈຍາ ອຏ຺ຐໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ວິຕກ຺ກປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ໂຕວ ວິຕກ຺ໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຕກ຺ກປຈ຺ຈຍາ ປຐມຊ຺ຌານເວທນາວາ’’ຕິ. ວິຕກ຺ກປຈ຺ຈຍາ ປຐມຊ຺ຌານເວທນາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຣິ ຕິສ຺ໂສ ຣູປາວຈຣາ, ເຫຏ຺ຐາ ຕິສ຺ໂສ ອຣູປາວຈຣາ ເອວໍ ເສສາ ຉ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິເວທນາ.

ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຉນ຺ທວິຕກ຺ກສຎ຺ຎານໍ. ອວູປສເມຕິ ປຏິປກ຺ເຂນ ອວູປສມິເຕ. ຕິຓ຺ຓຎ຺ຫິ ເຕສໍ ສຫຠາເວນ ປຈ຺ຈຍຕາ ອຏ຺ຐໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຉນ຺ທມຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເຕສຸ ຕີສຸ ຉນ຺ທມຕ຺ຕສ຺ສ. ວູປສເມ ປຐມຊ຺ຌານເວທນາວ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຉນ຺ທວິຕກ຺ການໍ ວູປສເມ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິເວທນາ ອຘິປ຺ເປຕາ ສຎ຺ຎາຍ ອວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິເວທນາຄຫເຓນ ຫິ ສພ຺ພາ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ວູປສເມຕິ ຉນ຺ທວິຕກ຺ກສຎ຺ຎານໍ ວູປສເມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນເວທນາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຠວຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ຫິ ວູປສມນ຺ຕິ ຉນ຺ທສງ຺ກປ຺ປານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓນ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປິ ຄຫິຕາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ວິນາ ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄາຘິຄມໍ ອຕ຺ຖາປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຍເມຕິ ຜເລນ ມິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ ເອເຕນາຕິ ອາຍາໂມ, ສມ຺ມາວາຍາໂມຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອາຍາມນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎາຘິຄມກາຣຓສ຺ສ ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ວເສນ. ປາຬິຍໍ ຐານ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ກາຣເຓ’’ຕິ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຐາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາຣຓເມວ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ຐານປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ຈຕຸມຄ຺ຄສຫຊາຕາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄານໍ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິວເສນ ຄຫິຕຠາວເມວ ໂຊເຕຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄສຫຊາຕາຕິ ວຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເວທນາຕິ ຠູຕກຖນໍ ວິເສສນໍ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເວທນາຕິ ປຐມໍ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຉາ ຈຕຸມຄ຺ຄສຫຊາຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຐມວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ວູປສມຕິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວູປສໂມ. ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວູປສໂມ ນາມ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຠວນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຕິທູເຣຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ວິປາກເວທນໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ອຕິທິສິຕ຺ວາປິ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ເອວ ສາມຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຉິເມສຸ ຕີສຸ ປເທສຸ ສຣູປໂຕວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉນ຺ທວູປສມປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ.

ທຸຕິຍວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໗. ເສກ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໓-໑໗. ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ສິກ຺ຂານໍ ສິກ຺ຂນໍ ສີລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສິກ຺ຂນສີໂລ. ສິກ຺ຂຕີຕິປິ ວາ ເສກ຺ໂຂ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສິກ຺ຂຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ເສກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂຕິ? ອຘິສີລມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໓.໘໖). ຕີຫິ ຜເລຫິ ເຫຏ຺ຐາ. ສາປິ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສິກ຺ຂາປິ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຫິ ສິກ຺ຂາກິຈ຺ຈໍ ນ ນິຏ຺ຐິຕໍ ວິປ຺ປກຕຠາວໂຕ, ຜລກ຺ຂເຓ ປນ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ. ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ.

ເສກ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິຫາຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.