໑໘. ສມຸທ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມສມຸທ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໘. ຍທິ ‘‘ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ເຐນ ສມຸທ຺ທນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຖທ຺ວເຍນ ສາຄໂຣ ‘‘ສມຸທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຈກ຺ຂຸສ຺ເສເວຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ປູເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ. ສມຸທ຺ທນຏ຺ເຐນາຕິ ສພ຺ພໂສ ອຸປຣູປຣິປກ຺ຂິຕ຺ຕຄມເນນ. ມຫາຄງ຺ຄາທິມຫານທີນໍ ມຫຕາ ອຸທໂກເຆນ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ອນຸປກ຺ຂນ຺ທມາໂນປິ ຫິ ສມຸທ຺ໂທ ປາຣິປູຣິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຎ຺ຈ ຠູມິປເທສໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ຕໍ ສມຸທ຺ທຠາວໍ ເນຕິ, ອຠາວໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ ອປຍາເຕ ສມຸທ຺ໂທທເກ, ຕໍ ວາ ອນຸທກຠາວປຕ຺ຕິຍາ ອຕຖເມວ ໂຫຕິ. ກາມຎ຺ເຈສ ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ໂຐ ສມຸທ຺ທນຏ຺ໂຐ ສາຄເຣ ລພ຺ຠຕິ, ຕຖາປິ ຕໍ ທ຺ວຍໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍເຍວ ວິເສສໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ສໂມສຣນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ນີລາທິຠາເຄຫິ ໂອສຣນ຺ຕໍ, ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ທຸປ຺ປູຣຓີຍຕ຺ຕາ. ສໂທສຄມເນນ ຄຈ຺ຉຕິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ທຸສ຺ສນໂຕ. ທຸສ຺ສນຏ຺ຐຕາ ຈສ຺ສ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກຕຓ຺ຫາວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ ສມຸທ຺ເທ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕມາໂນ ອູມິຍາ ເວໂຄ ສມຸທ຺ທສ຺ສາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຈກ຺ຂຸສມຸທ຺ທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕມານໍ ນີລາທິເຠທໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປມໂຍ ເວໂຄ’’ຕິ. ອສມເປກ຺ຂິເຕຕິ ສມ຺ມາທສ຺ສເນ ຣູເປ ມນາປຠາວໍ ອມນາປຠາວຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ມຍາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອນຸປຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ເກວລໍ ສມູຫຆນວເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓໍ ອສມເປກ຺ຂນໍ. ສຫຕີຕິ ອຘິຠວຕິ, ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຈິ ວິກາຣໍ ນາປຊ຺ຊຕິ.

ອູມີຕິ ວີຈິໂຍ. ອາວຏ຺ໂຏ ອາວຏ຺ຏນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ. ຄາຫຣກ຺ຂສມກຣາທໂຍ ຄາຫຣກ຺ຂໂສ. ຍຖາ ສມຸທ຺ເທ ອູມິໂຍ ອຸປຣູປຣິ ວຕ຺ຕມານາ ອຕ຺ຕນິ ປຕິຕປຸຄ຺ຄລໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທນ຺ຕິ, ຕຖາ ອາວຏ຺ຏຄາຫຣກ຺ຂສາ. ເອວເມເຕ ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ ສຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກສຕ຺ເຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທນ຺ຕິ, ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ສຕ຺ຕານໍ ອນຍພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ອູມິຠຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈກ຺ຂຸສມຸທ຺ໂທ ‘‘ສອູມິສາວຏ຺ໂຏ ສຄາໂຫ ສຣກ຺ຂໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອູມິຠຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ອູມີວ ຠຍໍ ອູມິຠຍໍ. ກຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ໂກໂຘ. ສ຺ເວວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຠິມທ຺ທນວເສນຸປ຺ປາທນຕ຺ເຖນ ທຬ຺ຫໍ ອາຍາສນຏ຺ເຐນ ອຸປາຍາໂສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ເຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນນິປ຺ຜາທເນນ ໂກຘູປາຍາສສ຺ສ ອູມິສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຖາ ກາມຄຸຓາ ກິເລສາຠິຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ມາເນ ວິຍ ຣູປາທິວິສຍສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ຕນິ ສໍສາເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ຕໂຕ ພຫິຠູເຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ພ຺ຍສນາປາທເນນ ອາວຏ຺ຏສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍທາ ປນ ຄາຫຣກ຺ຂໂສ ອາຣກ຺ຂຣຫິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຈຣຠູມິຄຕໍ ປຸຣິສໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອໂຄຈເຣ ຐິຕມ຺ປິ ໂຄຈຣໍ ເນຕ຺ວາ ເຠຣວຣູປທສ຺ສນາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກ຺ກມໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ວາວິສິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓພລໂຠຄອາຍຸສຸເຂຫິ ວິໂຍເຊຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທຕິ, ເອວໍ ມາຕຸຄາໂມປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣຣຫິຕໍ ອວີຣປຸຣິສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປາທີຫິ ປໂລຠນວເສນ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ວີຣຊາຕິຍມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕຠູເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຫາວຠາວວິລາເສຫິ ອິຕ຺ຖິມາຍາຍ ອນ຺ວາວິສິຕ຺ວາ ວາ ອວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣຘມ຺ເມ ສີລາທໂຍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຸຓວຓ຺ຓາທີຫິ ວິໂຍເຊຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທຕິ, ເອວໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຄາຫຣກ຺ຂສສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອູມິຠຍນ຺ຕິ ລກ຺ຂຓວຈນໍ. ຍຖາ ຫິ ອູມິ ຠາຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຠຍໍ, ເອວໍ ອາວຏ຺ຏຄາຫຣກ຺ຂສາປີຕິ ອູມິອາທິຠເຍນ ສຠຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕໍ ອວສານໍ ຄໂຕ, ເອວໍ ປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປຐມສມຸທ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒-໓. ທຸຕິຍສມຸທ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໒໙-໒໓໐. ກິເລສານໍ ອລ຺ລຠາວູປນຍນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕມນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ອຣິຍສາວເກຕິ ອນາຄາມິໂນ. ເຕ ຫິ ກາມຠວວເສນ ອຕິນ຺ຕຕາຍ ນ ສມຸນ຺ນາ. ຕໂຍ ມຈ຺ຈູຕິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣເທວປຸຕ຺ຕມາເຣ. ຕີຫິ ອຸປຘີຫີຕິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣກາມຄຸຓານໍ ວເສນ ຕີຫິ ອຸປຘີຫິ. ຂນ຺ຘຸປຘິນາ ປນ ໂສ ນ ນິຣູປຘິ ສອຸປາທິເສສສ຺ເສວ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ຄໂຕຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຄມເນນ ຄໂຕ.

ທຸຕິຍສມຸທ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໖. ຂີຣຣຸກ຺ໂຂປມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໓໑-໒໓໓. ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນາຕິ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕຠາເວນ. ອຕ຺ຖີຕິ ວິຊ຺ຊຕິ. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ວິຊ຺ຊມານກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ອປ຺ປກໍ ມູສິກາວິສໍ ວິຍ ປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ອປ຺ປານຸຠາວຕ຺ຕາ. ເອວຣູປາປີຕິ ອປ຺ປກາປິ. ອສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຫີນກິເລສສ຺ສ. ອຘິມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐານໍ ຣຊນີຍານໍ, ວຕ຺ຖຸວເສນ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ປິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ອຘິມຕ຺ຕເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ທຫໂຣຕິອາທີນິ ຕີຓິປິ ປທານິ. ອາຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ຕໍ ອຸຠຍນ຺ຕິ ຕໍ ຈກ຺ຂຸຣູປນ຺ຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອາຍຕນໍ.

ຂີຣຣຸກ຺ໂຂປມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ອິຕິປີຕິ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ. ອນິຈ຺ເຈນາຕິ ອນິຈ຺ຈຠາເວນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ກຖິຕໍ. ຍສ຺ມາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສຕິ ຈ ອຸປ຺ປາເທ ນິໂຣເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຸປ຺ປາທວຍວນ຺ຕຕາຍ ອນິຈ຺ຈໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຍທິ ຈ ອຕ຺ຕາ ສິຍາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນາ ສິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ນ ຈ ຕຖາສ຺ສ ສິທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ອນຕ຺ຕຕາ ກຖິຕາ.

ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໕. ກິເລສານໍ ອນຸ ອນຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ຫຕ຺ຖປາທາທິອວຍວາຕິ ອາຫ – ‘‘ຫຕ຺ຖາ ໂສຠນາ’’ຕິອາທິ. ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕຠູໂຕ ຄາໂຫ. ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ຄຫຓນ຺ຕິ ອວຍເວ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖິປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓໍ. ວິຠຕ຺ຕິຄຫຓນ຺ຕິ ວິຠາເຄນ ອນວເສສຄ຺ຄຫຓໍ. ກຸມ຺ຠີລສທິໂສຕິ ກຸມ຺ຠີລຄາຫສທິໂສ. ເຕນາຫ – ‘‘ສພ຺ພເມວ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖປາທາທີສຸ ຕໍ ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ຣຕ຺ຕປາສທິໂສ ຊລູກຄາຫສທິໂສ. ເອກຊວນວາເຣປິ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປ຺ປນ຺ນມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາເທນ ຄນ຺ຖິຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ນິມິຕ຺ເຕ ອສ຺ສາທຄາເຫນ ຄນ຺ຖິຕໍ ສມ຺ພທ຺ຘໍ. ຠວງ຺ເຄເນວາຕິ ມູລຠວງ຺ເຄເນວ. ກິເລສຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ຕຖາ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ອນ຺ຕຣິຕໍ ເຈ ມຣຓຈິຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເອກນ຺ຕໂຕ ນິຣເຍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ວາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ກິເລສານໍ ຠາຍິຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ‘‘ສມຍວເສນ ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ວາຕິ ຣາຄວເສນ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ວາ. ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ກຖໍ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນນ຺ຕິ? ໂທມນສ຺ສເວທນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມສ຺ສ ສມຍສ຺ສາຕິ ມຣຓສມຍສ຺ສ.

ອຸຠິນ຺ນໍ ນາສຈ຺ຉິທ຺ທານໍ ມຊ຺ເຌ ຐິຕ-ອຏ຺ຐິຕຸທນໍ ສຫ ຂຸຣຏ຺ເຐນ ຉິນ຺ທນໍ. ທຓ຺ຑກວາສີຕິ ທີຆທຓ຺ຑກາ ມຫາວາສິ. ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຈລາຍິກນິທ຺ທໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກທາຈິ ອນ຺ຕຣາ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການໍ ສລ຺ລການໍ ອວສໂຣ ສິຍາ, ນຕ຺ເຖວ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຫານິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕກາເລ. ວິຕກ຺ການນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການໍ.

ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙-໑໐. ປຐມຫຕ຺ຖປາໂທປມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໓໖-໒໓໗. ນວມໍ ‘‘ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ພຸຊ຺ຌນການໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ທສເມ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ວິເສໂສຕິ.

ປຐມຫຕ຺ຖປາໂທປມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຸທ຺ທວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.