໑໙. ອາສີວິສວຄ຺ໂຄ

໑. ອາສີວິໂສປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໘. ເຍ ຠິກ຺ຂູ ຕທາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ເຕສຸ ເກຈິ ເອກວິຫາຣິໂນ, ເກຈິ ອຕ຺ຕທຸຕິຍາ, ເກຈິ ອຕ຺ຕຕຕິຍາ, ເກຈິ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ຖາ, ເກຈິ ອຕ຺ຕປຎ຺ຈມາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນສຸ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກຈາຣິກ…ເປ… ປຎ຺ຈຈາຣິເກ’’ຕິ. ສມານຊ຺ຌາສຍຕາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ. ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸຍຸຎ຺ຊນສ຺ສ ກາຣເກ. ຕໂຕ ເອວ ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ເຕ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ກາຣຓຠູເຕນ. ປຈ຺ຈຍຠູຕນ຺ຕິ ອປສ຺ສຍຠູຕໍ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ຍາວ ‘‘ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ອຍໍ ມາຕິການິກ຺ເຂໂປ. ເຕສໍ ມາຕິກາຍ ວິຕ຺ຖາຣຠາຊນໍ. ວາສນາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວາສນາວຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍາຕິອາທິ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕາຍ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວທສ຺ສນໍ.

ມຎ຺ຈຏ຺ເຐສຸ ມຎ຺ຈສມຎ຺ຎາ ວິຍ ມຸຂຏ຺ຐໍ ວິສໍ ‘‘ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐສທິສຠາວາປາທນໂຕ ‘‘ກຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກຏ຺ຐໍ ມຸຂໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກຏ຺ຐມຸໂຂ, ທໍສນາທິນາ ກຏ຺ຐສທິສຠາວກໂຣ ສປ຺ໂປ. ອຖ ວາ ກຏ຺ຐສທິສຠາວາປາທນໂຕ ກຏ຺ຐໍ ວິສໍ ວາ ມຸເຂ ເອຕສ຺ສາຕິ ກຏ຺ຐມຸໂຂ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປເທສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອິເມ ວິສກິຈ຺ຈເຠເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ອິທານິ ຕໍ ເນສໍ ວິສກິຈ຺ຈເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍສູລສມປ຺ປິຕໍ ວິຍາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຍສູລໍ ອນຸປ຺ປເວສິຕໍ ວິຍ. ປກ຺ກປູຕິປນສໍ ວິຍາຕິ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ກາລາຕິກ຺ກເມ ກຸຖິຕປນສຜລໍ ວິຍ. ຈງ຺ຄວາເຣຕິ ຣຊການໍ ຂາຣປຣິສ຺ສາວເນ ສຸຣາປຣິສ຺ສາວເນ ວາ. ອນວເສສໍ ຉິຊ຺ຊເນນ ອສນິປາຕຏ຺ຐານໍ ວິຍ. ມຫານິຂາທເນນາຕິ ມຫນ຺ເຕນ ນິຂາທເນນ.

ວິສເວຄວິກາເຣນາຕິ ວິສເວຄຄເຕນ ວິກາເຣນ. ວາເຕນາຕິ ຕສ຺ສ ສປ຺ປສ຺ສ ສຣີຣໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຕວາເຕນ. ນາສວາເຕ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ປຸຄ຺ຄລປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນາຕິ ເຕສໍເຍວ ໂສຬສນ຺ນໍ ສປ຺ປານໍ ອາຄຕວິໂສຕິອາທິປຸຄ຺ຄລນາມສ຺ສ ວເສນ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ໂຫນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘຠາວໂຕ. ອາຄຕວິໂສຕິ ອາຄຈ຺ຉວິໂສ, ສີຆຕຣໍ ອຠິຣຸຫນວິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຆຣວິໂສຕິ ກກ຺ຂຬວິໂສ, ທຸຕ຺ຕິກິຈ຺ຉວິໂສ. ອຍໍ ສີຕອຸທກໍ ວິຍ ໂຫຕິ ຄາຬ຺ຫທຸພ຺ພິນິມ຺ໂມຈຍຠາເວນ. ອຸທກສປ຺ໂປ ຫິ ໂຆຣວິໂສ ໂຫຕິ ເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸທກສປ຺ປາທີນໍ ວິສໍ ວິຍາ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຄຓ຺ຑປິຬກາທິວເສນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອເນຬກສປ຺ໂປ ນາມ ມຫາອາສີວິໂສ. ນີລສປ຺ໂປ ນາມ ສາຂວຓ຺ໂຓ ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄາທີສຸ ວິຈຣຓກສປ຺ໂປ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນາຕິ ໂຍຍໍ ກຏ຺ຐມຸເຂສຸ ທຏ຺ຐວິສານໍເຍວ ‘‘ອາຄຕວິໂສ ໂນ ໂຆຣວິໂສ’’ຕິອາທິນາ ຈຕຸພ຺ພິຘຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ອຸປາເຍນ. ກຏ຺ຐມຸເຂ ທຏ຺ຐວິສາທໂຍຕິ ກຏ຺ຐມຸເຂສຸ ທຏ຺ຐວິໂສ, ຜຸຏ຺ຐວິໂສ, ວາຕວິໂຠຕິ ຕໂຍ, ປູຕິມຸຂາທີສຸ ຈ ທຏ຺ຐວິສາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອເກກນ຺ຕິ ຈຕຸສຏ຺ຐິໂຍ ເອເກກໍ. ຈຕຸຘາຕິ ອຓ຺ຑຊາທິວິຠາເຄນ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ. ຉປຓ຺ຓາສານີຕິ ຉປຓ຺ຓາສາຘິການິ. ຄຕມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍາຄຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປຏິໂລມໂຕ ສໍຂິປ຺ປມານາ ອນຸກ຺ກເມນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ໂຫນ຺ຕິ. ກຸລວເສນາຕິ ກຏ຺ຐມຸຂາທິຊາຕິວເສນ.

ສກລກາເຍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຍ ຐປິຕວິສາຕິ ຫິ ເຕສໍ ຜຸຏ຺ຐວິສຕາ, ວາຕວິສຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ອາສິຕ຺ຕວິສາ’’ຕິອາທິນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສີວິສສທ຺ເທ ວຈນຕ຺ໂຖ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຄຕເຕຊາຕິ ອຸທຄ຺ຄເຕຊາ, ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຕເຊນ ເນສໍ ກຸຣູຣທພ຺ພຕາ ວາ. ທຸນ຺ນິມ຺ມທ຺ທນວິສາຕິ ມນ຺ຕາຄເທຫິ ອນິມ຺ມທ຺ທນີຍວິສາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕເນຕ຺ຖ ອວເສສປາຬິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອາສີວິເສສູຕິ ອິເມ ອາສີວິສາ ທຏ຺ຐວິສາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຣີຣຏ຺ຐເກສຸເຍວາຕິ ເຕນ ປຸຣິເສນ ເຕສໍ ກສ຺ສຈິ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ອາຍຸເສສສ຺ສ ຈ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ນໍ ນ ທໍສິໍສູຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຈ຺ຉິ ຍຖາຠູຕໍ ປເວເທຕຸກາໂມ. ທຸຣຸປຏ຺ຐາຫາຕິ ທຸຣຸປຏ຺ຐານາ. ໂສຕ຺ຖິມຄ຺ໂຄຕິ ໂສຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ອຸປາໂຍ.

ອນ຺ຕຣຈໂຣຕິ ອນ຺ຕຣໍ ຈໂຣ ສຸຂສຕ຺ຕຸ ວິສ຺ສາສຆາຕີ. ເຕນາຫ ‘‘ວຘໂກ’’ຕິ. ອິທານິ ຕາສໍ ເປສເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິມຸຂຄຕໍ ວິຍ ອຠິມຸຂຄຕໍ. ອີທິສີປິ ຫິ ວໂຈຍຸຕ຺ຕິ ໂລເກ ນິຣູປີຍຕິ ສນ຺ຕິຍໍ ປຸຣິສໍ ຐເປຕີຕິ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ອຠິມຸຂຄຕນ຺ຕິ ອຠິມຸຂໍ ເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວງ຺ກສຓ຺ຐານໍ ຜລກໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ອາຄຕາຄຕານໍ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຖຕໍ.

ອຣິຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ ສນ຺ຕາເຣຕິ ເອຕາຍາຕິ ສນ຺ຕາຣຓີ. ໂອຣິມຕີຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຓາຍ ເສຕຸ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ. ເອເກນ ທ຺ວີຫິ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ຣຸກ຺ຂມໂຍ ເສຕຸ ຣຸກ຺ຂເສຕຸ. ຊງ຺ຆສຕ຺ເຖນ ຄມນໂຍຄ຺ໂຄ ເສຕຸ ຊງ຺ຆເສຕຸ. ສກເຏນ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ສກຏເສຕຸ. ນ ໂຂ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຣມຕ຺ຖໂຕ. ຕທຕ຺ໂຖ ປນ ເອກເທເສນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕການໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ພາຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເທສນນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສເທສນໍ. ວິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ປຏິສໍຫຣນ຺ໂຕ. ນ ລທ຺ໂຘ ວຕາສີຕິ ນ ລທ຺ໂຘ ວຕ ອາສິ.

ຣາຊາ ວິຍ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ເຕສຸ ອິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ວຕ຺ຕາປນໂຕ. ຣາຊາ…ເປ… ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຕາປຣາຘຕາຍ. ຎາຓປລາຍເນນາຕິ ມຫາຠູເຕຫິ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຣຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຎາຓປລາຍເນ ມຄ຺ຄາຘິຄມສິທ຺ເຘເນວ ຎາຓປລາຍເນນ. ເອວຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາປິຕເມວ ໂຫຕິ.

ຍເຖວ ຫີຕິອາທິນາ ເອກເທສນາສມຸທາຍສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈເນນ ສມຕ຺ເຖຕິ ‘‘ປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ຠວຕີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ກຏ຺ຐມຸເຂນ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອຸປມຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ກຏ຺ຐມຸເຂນ ສປ຺ເປນ ທຏ຺ໂຐ ປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຖວີຘາຕຸປ຺ປໂກເປນ ໂສ ກາໂຍ ກຏ຺ຐມຸເຂວ ໂຫຕິ, ກຏ຺ຐມຸຂຄໂຕ ວິຍ ປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ໂສ ‘‘ປຖວີຘາຕຸປໂກເປນ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ກຏ຺ຐມຸເຂນ ທຏ຺ໂຐປິ ກາໂຍ ປຖວີຘາຕຸປ຺ປໂກເປເນວ ປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອວິຍຸຕ຺ໂຕ ໂສ ກາໂຍ ສພ຺ພທາ ກຏ຺ຐມຸຂຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ. ວາ-ສທ຺ໂທ ວາ ອນິຍມຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ໂຖ – ກຏ຺ຐມຸເຂນ ທຏ຺ໂຐ ກາໂຍ ປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ວາ, ນ ວາ ມນ຺ຕາຄທວເສນ. ປຖວີຘາຕຸປ຺ປໂກເປນ ປນ ມນ຺ຕາຄທຣຫິໂຕ ໂສ ກາໂຍ ກຏ຺ຐມຸຂຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ ເອກນ຺ຕປຕ຺ຖທ຺ໂຘຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາໂຍຕິ ປກຕິກາໂຍ. ປູຕິໂກຕິ ກຸຖິໂຕ. ສນ຺ຕຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພໂສ ຕຕ຺ໂຕ ມຫາທາຫປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສຎ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ສພ຺ພໂສ ຉິນ຺ໂນ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຠູໂຕ. ຍທາ ກາໂຍ ປຕ຺ຖທ຺ຘາທິຠາວປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕທາ ປຸຣິໂສ ກຏ຺ຐມຸຂາທິສປ຺ປສ຺ສ ມຸເຂ ວຕ຺ຕມາໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິເສສໂຕຕິ ກຏ຺ຐມຸຂາທິວິເສສໂຕ ຈ ປຖວີອາທິວິເສສໂຕ ຈ. ອນຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໂຕຕິອາທິ ອເຈຕເນສຸປິ ຠູເຕສຸ ສເຈຕເນສຸ ວິຍ ອນຕ຺ຖາທີນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ນິພ຺ເພທຊນນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອາສຍໂຕຕິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ. ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫາຠູຕານໍ. ສທິສຕາຕິ ວມ຺ມິກາສຍສຸສິຣຄຫນສງ຺ກາຣຏ຺ຐານາສຍຕາຍ ຈ ສທິສຕາ.

ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ລກ຺ຂຓວເສນ. ປຖວີອາທີນໍ ກກ຺ຂຬຠາວາທິ, ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກກ຺ຂຬຠາວາປາທນາທິນາ ວິກາຣຸປ຺ປາທນໂຕ ວິສເວຄວິກາຣໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນຕ຺ຖາຕິ ພ຺ຍສນາ. ພ຺ຍາຘິນ຺ຕິ ກຸຏ຺ຐາທິພ຺ຍາຘິໍ. ຠເວ ຊາຕາຠິນນ຺ທິໂນຕິ ຠເວສຸ ຊາຕິຍາ ອຠິນນ຺ທນສີລາ. ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ຫິ ຊາຕິຍາ ອຠິນນ຺ທນາ ນາມ ມຫາຠູຕາຠິນນ຺ທນາ ເອວ.

ທຸຣຸປຏ຺ຐານຕຣານີຕິ ທຸປ຺ປຏິກາຣຕຣານິ. ທຸຣາສທາຕິ ທຸຣຸປສງ຺ກມນາ. ‘‘ອຸປຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຣິຊານາມ ກມ຺ມນາມານິ, ອຸປກາຣາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອນນ຺ຕໂທສູປທ຺ທວໂຕຕິ ອປຣິມາຓໂທສູປທ຺ທວເຫຕຸໂຕ. ເອກປກ຺ຂລນ຺ຕິ ເອກທຸກ຺ຂໍ.

ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຠິຊ຺ຊມາໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາວ ຠິຊ຺ຊຕິ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ເອກນິໂຣຘຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸຣູປມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຠິນ຺ເນສຸ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອວຏ຺ຐານາຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ໂລຠຸປ຺ປາທນມຕ຺ເຕນ. ປຎ຺ຎາ ນາມ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ກຸສລຘມ຺ມານໍ, ສຕິ ຈ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຎ຺ຎາສີສໍ ປຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂຍນິໂຍ ອຸປເນຕິ ຕທຸປຄສ຺ສ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາເວ. ‘‘ຊາຕິຠຍໍ, ຊຣາຠຍໍ, ມຣຓຠຍໍ, ໂຈຣຠຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາຄຕານິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ມຫາຠຍານິ, ‘‘ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ທຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕານິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ກມ຺ມກາຣຓານິ ອາຄຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ ກາຣຓສ຺ສ ສມວຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ນນ຺ທີຣາໂຄ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາຬິຍໍເຍວ ອາຄຕາ ‘‘ຈກ຺ຂຸໂຕ ເຈປິ ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ. ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸຎ຺ຎຄາເມ ໂຈຣານໍ ຄຍ຺ຫູປຄສ຺ສ ອລາຠວຈເນເນວ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິສຣຓສ຺ສ ອລາໂຠ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ, ປຸຣິສຏ຺ຐານິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ, ໂຈຣາ ປນ ພາຫິຣາຍຕນຏ຺ຐານິຍາ. ອຠິນິວິສິຕ຺ວາຕິ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໍ ກຕ຺ວາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນວເສນ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປາທາຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນາ’’ຕິ.

ພາຫິຣານນ຺ຕິ ພາຫິຣາຍຕນານໍ. ປຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈານີຕິ ໂຈເຣຫິ ຕທາ ກາຕພ຺ພານິ ປຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈານິ. ຫຕ຺ຖສາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕພ຺ພສາຣຠຓ຺ຑໍ. ປາຕນາທິວເສນ ຫຕ຺ຖປຣາມາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຫາຣຐາເນຕິ ປຫຏຏ຺ຐາເນ. ຐານໂສ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ຂເຓຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂາວຫໍ ກຸສລຘມ຺ມໍ ປຫາຍ ທຸກ຺ຂາວເຫນ ອກຸສເລນ ສມງ຺ຄິຕາ ສຸຂາວຫໍ ຠຓ຺ຑໍ ປຫາຍ ພຫິ ນິກ຺ຂມນໍ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສຸຂນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ຫຕ຺ຖປຣາ…ເປ… ອາປຊ຺ຊນກາໂລ ຄຸຓສຣີຣສ຺ສ ຕທາ ປມາເທນ ພາຘິຕຕ຺ຕາ. ປຫາຣ…ເປ… ກາໂລ ຕໂຕ ທຬ຺ຫຕຣໍ ຄຸຓສຣີຣສ຺ສ ພາຘິຕຕ຺ຕາ. ປຫາຣໍ…ເປ… ອສ຺ສມຓກາໂລ ຄຸຓສຣີຣສ຺ສ ມຣຓປ຺ປຕ຺ຕິສທິສຕ຺ຕາ. ອວເສສຊນສ຺ສ ທາສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຄິຫິຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ຍໍ ‘‘ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ສມ຺ປຣາຍິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ.

ຣູປາທີນີຕິ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສານິ. ເຕສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຠູຕຸປາທາຣູປານໍ. ລຫຸຕາທິວເສນາຕິ ເຕສໍ ລຫຸຕາທິວເສນ. ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓຏ຺ໂຐຕິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາໂວ ໂອຆຏ຺ໂຐ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຈຕຸມຫາຠູຕາທີຫີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ຄຫຓໍ. ຈິຕ຺ຕກິຣິຍທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕປໂຍຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ວຸຕ຺ຕວາຍາມເມວາຕິ ‘‘ສມ຺ມາວາຍາໂມ’’ຕິ ໂຍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕາທີນີຕິ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ກິຈ຺ຈໍ ອາຕປ຺ປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໗໒, ໒໗໕, ໒໗໖) ວຸຕ຺ຕານິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທີນິ.

ກຸຓ຺ຐປາໂທຕິ ຉິນ຺ນປາໂທວ ຫຸຕ຺ວາ ຄຕິວິກໂລ. ມານສໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ກິຈ຺ຈໍ ນິພນ຺ຘຕິ. ‘‘ອຍໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ມຍ຺ຫໍ ໂອຆຸຕ຺ຕຣນຸປາໂຍ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕນໍ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ຈິຕ຺ຕພນ຺ຘນໍ.

ຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ອິເມ ນນ຺ທີຣາຄາທໂຍ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາທໂຍຕິ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທໂສ. ອຣິຍມຄ຺ຄນິພ຺ພານຕຓ຺ຫາວຊ຺ໂຊ ອິຘ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທໂສຕິ ຈ. ໂສຬສຫາກາເຣຫີຕິ ປີຬນາທີຫິ ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫິ. ສຕິປຏ຺ຐານວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕນເຍນ ສຏ຺ຐິນຍສຫສ຺ເສຫິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ…ເປ… ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ເອເວຕ຺ຖ ຄຫຓວເສນ ອຘິຄຕວິເສສາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕາ. ເຕ ຫິ ຕທາ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກຠາເວນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ. ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູນໍ ປນ ເນຍ຺ຍານຎ຺ຈ ວິເສສາຘິຄໂມ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອິຘ ນ ຄຫິໂຕຕິ.

ອາສີວິໂສປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຣໂຖປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໙. ສຸສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ສຕສ຺ສ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ກິເລສນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນວສຣນ຺ຕິ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸລຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍວຕິ ເຕນ ຜລໍ ມິສ຺ສິຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ໂຍນິ, ເອກນ຺ຕິກໍ ກາຣຓໍ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອວິກລໍ. ອນວເສສໍ ອາສເວ ເຂເປຕີຕິ ອາສວກ຺ຂໂຍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ. ຍໍ ຍນ຺ຕິ ທນ຺ຘໍ ມຊ຺ຌໍ ຊໂວຕິ ຊວາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ຄມນໍ. ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍາຕິ ກິເລສໂຈເຣຫິ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ. ເວຄນິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍາຕິ ກິເລສເຫຕຸກສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວຄສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພິເສວນຕ຺ຖາຍາຕິ ວິເສວນສ຺ສ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕສ຺ສ ນິໂຣຘນາຍ. ກິເລສູປສມຕ຺ຖາຍາຕິ ກິເລສານໍ ອຸປຣູປຣິ ສມນຕ຺ຖາຍ ວູປສມນຕ຺ຖາຍ.

ສມຓຣຕິ ນາມ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສຸຂານິ. ທນ຺ຕານມ຺ປິ ສິນ຺ຘວານໍ ສາຣຖິໂນ ປໂຍເຄນ ສິຍາ ກາຈິ ວິເສວນມຕ຺ຕາຕິ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິພ຺ພິເສວເນ ກຕ຺ວາ ເປເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຎາຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອສງ຺ຄມນໍ ປວຕ຺ຕຕິ ປເຄວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນາຍ ກຕຕ຺ຕາ, ກິເລສນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ສຸເຂເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ທາຍກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ ວໂສ ອຸຬາໂຣ ລາມໂກ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ປມາຓໍ ວໂສ ອປ຺ປກໍ ພຫຸກຎ຺ຈ.

ມຫາມຓ຺ຑປຏ຺ຐານໍ ນາມ ໂລຫປາສາທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ເອວ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ນິປາຕກາເລ ເຕສໍ ປໂຫນກວເສນ ມຫາມຓ຺ຑປສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ຄຫຓມານນ຺ຕິ ປຣິວິສຄຫຓຠາຊນໍ.

ປກຕິຍາ ຠຕ຺ຕກາຣກິຈ຺ເຈ ອຘິຄໂຕ ອຸປຏ຺ຐາກຸປາສໂກ. ມຸທຸສມຂຣສຎ຺ຎິເຕຫິ, ທຫນປຈນຠຊ຺ຊນສຎ຺ຎິເຕຫິ ວາ ຕີຫິ ປາເກຫິ.

ປຣິໂສເຘຕ຺ວາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸຈ຺ຉວິກຠາວໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ. ຠູມິຍໍ ຉຑ຺ເຑສິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ອທຕ຺ວາ ມຍາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫິ ຕສ຺ສ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ມຕ຺ຕໍ ຊານາເປຕຸໍ ປມຊ຺ຊິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ກຸໂຕ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉເນ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິ. ອນຸຠາໂຄຕິ ອວສິຏ຺ຐຠາໂຄ. ອິທມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ປໂຍຊນໍ. ອິຕຣນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕມ຺ປິ ອາຫາເຣ ປມາຓຊານນໍ.

ສຍນໍ ເສຍ຺ຍາ, ກາມໂຠຄີນໍ ເສຍ຺ຍາ ກາມໂຠຄິເສຍ຺ຍາ. ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ. ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ອນຸຕ຺ຣາສສ຺ເສວ ສີຫສ຺ສ ສຍນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ, ປຈ຺ຉິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຫິ ອິທໍ ປາທານໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວກຣຓທສ຺ສນໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຕຖາຄຕາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ສຍນ຺ຕິ. ສາ ຈ ເນສໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ, ກິເລສປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ກຕຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຘ ສີຫເສຍ຺ຍາ ອາຄຕາ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອຊຫິຕສໍລກ຺ຂຓາ ເສຍ຺ຍາຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ.

ກຖໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ? ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ນິທ຺ທູປຄມນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປ຺ປຫາເນນາຕິ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ ຕທປ຺ປຫານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ເຕສຸ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນສ຺ສ ອາທິປຣິໂຍສາເນສຸ ອຊຫິຕສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອຕໍ ປນາຕິ ‘‘ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ວທຕິ. ຎາຓຘາຕຸກນ຺ຕິ ນ ໂຣຈຍິໍສູຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກມເນປິ ຊາຄຣເຓ ປວຕ຺ຕຎາຓສຠາວເມວາຕິ ນ ໂຣຈຍິໍສຸ ໂປຣາຓາ. ນິຣນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາສມ຺ຠໂວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຣິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ນເຍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ອສໍວໂຣ, ນ ຠວງ຺ຄສ຺ສ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄຕິ ອິເມຫິ ຕິວງ຺ຄິກາ, ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິວຊ຺ຊນາທິ ສພ຺ພໍ ວິປສ຺ສນາປກ຺ຂິກເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕາເນວາຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ. ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກເຖຕພ຺ພາ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ກຖິຕາ.

ຣໂຖປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ກຸມ຺ໂມປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໐. ອຏ຺ຐິກຸມ຺ໂມຕິ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຕິຂິຓຏ຺ຐິໂກ ກຸມ຺ໂມ. ຕນ຺ຕິພນ຺ໂຘຕິ ພ຺ຍາວໂຏ. ສມຸຄ຺ເຄ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກປາເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ສໂມທຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ໂອທຫນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ທຫນ຺ໂຕ. ອາຣມ຺ມຓກປາເລຕິ ອາຣມ຺ມຓກຏາເຫ. ສໂມທຫນ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຈ ຄຫຓໂຕ ມໂນວິຕກ຺ເກ ຕຕ຺ເຖວ ສມ຺ມເທວ ໂອທຫນ຺ໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ວິສຍວເສນ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ. ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມຕິ ‘‘ກາເລນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໓໖໒) ວຸຈ຺ຈມາເນ.

ກຸມ຺ໂມປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໑. ວິລາສມາໂນ ວິຍ ສາຄຣໍ ປຕ຺ວາ. ອນ຺ໂຕສາໂຂຕິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ໂອນຕສາໂຂ. ເຕເມຕີຕິ ຕິນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕິຣິຍໍ ປຕິໂຕ ທຓ຺ຑເສຕຸ ວິຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ມຫາຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ, ຕຖາ ມຫນ຺ຕຠາເວນ ຄງ຺ຄາໂສຕໍ ໂອຕຣຓາທິ ນຕ຺ຖິ.

ອຍໍ ຫີຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄໂລ. ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຣຸຍ຺ຫາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຣິຍມຄ຺ຄວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕ຺ຕໂນ ຠຊມານເກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຊນ຺ເຕ. ຊີວິກຕ຺ຖາຍ ປຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປໂຍໂຄ, ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທິ. ຕໂຕ ປໂຍຄໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອາຍໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ເທຕິ ຠິກ຺ຂຕ຺ຖາຍ.

ມຸຓ຺ຑຆຏນ຺ຕິ ຠິນ຺ໂນຏ຺ຐໍ ຆຏໍ. ຂນ຺ເຘຕິ ອໍເສ. ສງ຺ຆໂຠຄນ຺ຕິ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ໂຠຄຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທນ຺ຕີຕິ ຕຖາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ເອວໍ ວທນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຍາຄຸມຕ຺ຕເກ ຍາຄຸນ຺ຕິ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ຕາຍ ອປຣິປກ຺ກາຍ ເອວ ອຎ຺ຎໍ ຍາຄຸໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ກິເລສານຸຣຎ຺ຊິໂຕວາຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ອຠາເວນ ກິເລສານຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ເອວ. ອກ຺ຂີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ໂກຘວເສນ ອກ຺ຂິເກ ກໂຣນ຺ໂຕ ອກ຺ຂີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິຈຣິສ຺ສຕິ. ອຸທ຺ຘໂຕ ໂຫຕິ ອວູປສນ຺ໂຕ.

ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກຕິ ສາສນິໂກ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສາສນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ກຕ຺ວາ ທີເປນ຺ໂຕ ອຣິຏ຺ຐສທິໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຣູປຠເວ ຣູປໍ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎຖາ ຕໂຕ ຈຸຕສ຺ສ ກຸໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ. ອສຎ຺ຎີຠເວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພຫຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ‘‘ໂຍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວຍ຺ຍ ສຕ຺ຕວສ຺ສານີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໔; ມ. ນິ. ໑.໑໓໗). ອນຸສໂຍ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎຖາ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ເຕ ຈ ສຕ຺ຕາ ສນ຺ຘາວນ຺ຕິ ສໍສຣນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ກມ຺ມຜລານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ສິຍາຕິ. ອິຕິ ວທນ຺ໂຕ ເອວໍ ມິຈ຺ຉາວາທໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວທນ຺ໂຕ.

ເຕມນຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ…ເປ… ທຸລ຺ລຠຘມ຺ມສ຺ສວໂນ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາສິເນເຫນ ອເຕມນໂຕ. ກຕວິນໂຍ ສິກ຺ຂິຕວິນໂຍ ຍຖາ ‘‘ກຕວິຊ຺ໂຊ’’ຕິ. ຘມ຺ມກຖິການໍ ວິຈາເຣຖາຕິ ອິທໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ອຍ຺ຍານໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕວເສນ ວິຈາເຣຖາຕິ ນິຍ຺ຍາຕນວເສນ ວຕ຺ວາ. ທິວາກຖິໂກ ສຣຠາຓໂກ ສາຍນ຺ເຫ ກເຖຕິ, ປຸຣິມຍາມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິກຖິໂກ ຠາຓກປຸຄ຺ຄໂລ.

ນນ຺ທນວນາຠິຣາເມຕິ ນນ຺ທນວນໍ ວິຍ ມໂນຣເມ. ອສ຺ສ ຠາຣຫາຣຠິກ຺ຂູຕິ ອສ຺ສ ກິຈ຺ຈວາຫກຠິກ຺ຂູ ອຸປຊ຺ຌາຍາທໂຍ. ສຸຂນິສິນ຺ນກຖນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຖາຣກຖາປຸພ຺ພກໍ ອຸປນິສິນ຺ນກຖໍ ສຸຕ຺ວາ.

ຐິຕສຓ຺ຐາເນເນວ ຐິຕາກາເຣເນວ ຐິຕໍ, ນປ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ມມູລາທີນິ ຐິຕສຓ຺ຐາເນເນວ ຐິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ມຸທຸຕາຍາຕິ ມຸທຸຫທຍຕາຍ ສາເປກ຺ຂຕາຍ.

ປຏິປທນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາປຏິປຕ຺ຕິໍ. ທີເປຕ຺ວາ ປກາເສຕ຺ວາ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາໂທຕິ ຕຕ຺ຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອາຍຸປ຺ປາໂທ. ເຂຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕລ…ເປ… ຫຕ຺ຖາຕິ ເຕລຆຏ-ມຘຸຆຏຜາຓິຕຆຏາທິຫຕ຺ຖາ. ອປກ຺ກມິໍສຸ ທຸພ຺ພິຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ປູເຣສີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຕີຕານິ ກາລວຈນານິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ກິຣ ວຸຕ຺ຕານິ.

ອຸປຄມນານຸປຄມນາທີນິ ໂອຣິມສ຺ສ ປາຣິມສ຺ສ ຈ ອຸປຄມນານຸປຄມນານິ ເຈວ ມຊ຺ເຌ ສໍສີທນານິ ຈ. ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ຊານິຕຸໍ. ເອຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸສຠາວໍ. ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ມນ຺ທຠາວປຈ຺ຈຍໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕສໍກິເລສສ຺ສ ອຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ. ຕິຓ຺ຓໍ ລກ຺ຂຓານນ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕຕິອາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ລກ຺ຂຓານໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ.

ວາມໂຕຕິ ມິຈ຺ຉາ. ທກ຺ຂິຓໂຕຕິ ສມ຺ມາ. ຍຖາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອຣຠາວຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອວໍ ເນສໍ ປຣຠາວຕ຺ຕາ ພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ປາຣິມໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ອປາຍມຊ຺ເຌ ສໍສຣຓເຫຕຸຕາຍ ນນ຺ທີຣາໂຄວ ‘‘ມຊ຺ເຌ ສໍສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຸນ຺ນໂຕຕິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ອຸນ຺ນຕິໍ ອຸປຄໂຕ. ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສເນ ປໍສຸກູລິກຠາເວນ ອຕ຺ຕານໍ ທຫນໂຕ ອຎ຺ຎາກາຣຕາຄເຫຕພ຺ໂພ. ປາສາໂຓ ນຸ ໂຂ ເອສ ຂາຓຸໂກຕິ ຄເຫຕພ຺ພທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘສທິໂສ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ອາວຏ຺ຏເວຄສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ. ຈຕູສຸ ອປາເຍສູຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາວຏ຺ເຏ ປຕິຕປຸຄ຺ຄໂລ ມນຸສ຺ສໂລເກປິ ຄຸຓສຣີຣເຠທເນນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ, ຕສ຺ສ ຕຖາ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ອປາເຍສຸ ຕາທິເສສຸ ຊາຍຕິ.

ສີລສ຺ສ ທຸຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠາວຕ຺ໂຖ ອິຘ ທຸ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ນິສ຺ສີໂລ’’ຕິ. ‘‘ປາປໍ ປາເປນ ສຸກຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໔໘) ວິຍ ປາປ-ສທ຺ໂທ ນິຫີນປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ລາມກຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ນ ສຸຈີຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ນ ສຸຈິ. ສງ຺ກາຍ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສງ຺ກາຍ ປເຣສໍ ສມາຈາຣກິຣິຍໍ ສຣຕິ ອາສງ຺ກຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕານິ ກມ຺ມານິ ປວິສຕີຕິ ຕານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ປວິສຕິ. ຄຸຓານໍ ປູຕິຠາເວນາຕິ ຄຸຓຠາເວນ ຄຫິຕານໍ ສີລຘມ຺ມານໍ ສໍກິລິຏ຺ຐຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ກຈວຣຊາໂຕຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ສຎ຺ຊາຕກຈວໂຣ, ກຈວຣຠູໂຕ ວາ.

ອຓຓາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ອຓຓສ຺ເສວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ໂອຣິມຕີຣາທີນໍ ອຸປຄມນານຸປຄມນາທີນໍ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

ປຐມທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ຍາ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ເທສນາຄາມິນີ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສໍກິລິຏ຺ຐາ ນາມ ອນ຺ຕຣາຍິກຠາວໂຕ. ອາວີກຕາ ປນ ອນາປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອສໍກິລິຏ຺ຐາ ນາມ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາວີກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວຣູປໍ ສໍກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາທິຕຕາຍ ວາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຠາເວນ ວາ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ.

ທຸຕິຍທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາປນາຄາຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຍ຺ໂຍຄກາລາທີສູ’’ຕິອາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມງ຺ຄລມຫາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສນ຺ຖຣນ຺ຕີຕິ ວິສ຺ສມນ຺ຕິ, ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫາຕິ ສນ຺ນິປາຕວເສນ ເອກຊ຺ຌໍ. ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕ຺ຖ-ກາຣສ຺ສ ນ຺ຖ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສນ຺ຖາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ປຐມໍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມນ຺ຕນວເສນ ສນ຺ຖຣນ຺ຕິ ວິຈາເຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຄຕເມວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອາຄມນສີເສນ ອຣິຍຜລຘມ຺ມານມ຺ປິ ອາຄມນໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິວຬຎ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ອາຄມນໍ ໂຫຕິເຍວ.

ອລ຺ລໂຄມເຍນາຕິ ອຈ຺ເຉນ ອລ຺ລໂຄມຍຣເສນ. ໂອປຸຎ຺ຊາເປຕ຺ວາຕິ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ. ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫີຕິ ກຸງ຺ກຸມຕຸຣຸກ຺ຂຍວນປຸປ຺ຜຕມາລປຕ຺ຕຄນ຺ເຘຫິ. ນານາວຓ຺ເຓຕິ ນີລາທິວເສນ ນານາວຓ຺ເຓ, ຠິຕ຺ຕິວິເສສວເສນ ນານາສຓ຺ຐານຣູເປ. ‘‘ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊເວຕິ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິອາທີສຸ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພຕາຍ ‘ມຫາປິຏ຺ຐິກາ’ຕິ ລທ຺ຘສມຎ຺ເຎ ໂກຊເວ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຸຕ຺ຕເກ ປນ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາຘິກປຸປ຺ຜາ ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊວາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣອສ຺ສຕ຺ຖຣາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສປິຏ຺ຐີສຸ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣູປວິຈິຕ຺ຕາ ຈ ອຕ຺ຖຣກາ. ສີຫຕ຺ຖຣກາທໂຍ ປນ ສີຫຣູປາທິວິຈິຕ຺ຕາ ເອວ ອຕ຺ຖຣກາ. ຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣກໍ ນານາວິຘຣູເປຫິ ເຈວ ນານາວິຘມາລາກມ຺ມາທີຫິ ຈ ວິຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖຣກໍ.

ອຸປຘານນ຺ຕິ ອປສ຺ສຍນໍ. ອຸປທຫິຕ຺ວາຕິ ອປສ຺ສຍໂຍຄ຺ຄຠາເວນ ຐເປຕ຺ວາ. ຄນ຺ເຘຫິ ກຕມາລາ ຄນ຺ຘທາມໍ. ຕມາລປຕ຺ຕາທີຫິ ກຕມາລາ ປຕ຺ຕທາມໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຫິງ຺ຄຸລຕກ຺ໂກລຊາຕິຜລຊາຕິປຸປ຺ຜາທີຫິ ກຕທາມໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປລ຺ລງ຺ກາກາເຣນ ກຕປີຐໍ ປລ຺ລງ຺ກປີຐໍ. ຕີສຸ ປສ຺ເສສຸ ເອກປສ຺ເສ ເອວ ວາ ສອຸປສ຺ສຍໍ ອປສ຺ສຍປີຐໍ. ອນປສ຺ສຍໍ ມຸຓ຺ຑປີຐໍ. ໂຍຊນາວຏ຺ເຏຕິ ໂຍຊນປຣິກ຺ເຂໂປກາເສ.

ສໍວິຘາຍາຕິ ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ໂກຓປເທສໍ ອິຕຣປເທສຎ຺ຈ ສມໍ ກຕ຺ວາ ວິຘາຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ກຕ຺ຕຣິຍາ ປທຸມໍ ກນ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິ, ‘‘ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ. ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ຣູປສມ຺ປທາ ວິຍ ອາກປ຺ປສມ຺ປທາປິ ປຣມຸກ຺ກໍສຕໍ ຄຕາ, ຕສ຺ມາ ຕທາ ຠຄວາ ເອວໍ ໂສເຠຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸວຓ຺ຓປາມງ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອສເມນ ພຸທ຺ຘເວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ຕທາ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘານຸຠາວສ຺ສ ນິຄຸຫເນ ກາຣຓາຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕເທວມນຸສ຺ສນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພາທີນໍ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວປກຕິຍາວ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປາວິສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ກາຍປຠາ ນາມ ປກຕິຍາ ອສີຕິຫຕ຺ຖມຕ຺ຕປເທສໍ ວິສຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ. ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ຊິຏ຺ຐປຠສ຺ສຣານໍ ວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ.

ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລຕິ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສາຂຄ຺ຄາ ສມນ຺ຕໂຕ ຜຸລ຺ໂລ ວິກສິໂຕ. ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານນ຺ຕິອາທິ ປຣິກປ຺ປູປມາ, ຍຖາ ຕໍ…ເປ… ອລງ຺ກຕໍ ອຎ຺ຎໍ ວິໂຣຈຕິ, ເອວໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ສມຕິໍສາຍ ປາຣມິຕາຫິ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ຄງ຺ຄານນ຺ຕິ ສຕມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐາຍ ມຫາຄງ຺ຄາຍ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕານໍ ຄງ຺ຄານໍ ປຎ຺ຈວີສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒) ‘‘ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ນທີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຄງ຺ຄາທີນໍ ຈນ຺ທຠາຄາປຣິໂຍສານານໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ມຫານທີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກປ຺ປວຈນຎ຺ເຫຕໍ. ສມ຺ຠິຊ຺ຊາຕິ ສມ຺ເຠທໍ ມິສ຺ສີຠາວໍ ປຕ຺ວາ ມຸຂທ຺ວາເຣຕິ ສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ.

ນາຄສຸປຓ຺ຓຄນ຺ຘພ຺ພຍກ຺ຂາທີນນ຺ຕິອາທິ ປຣິກປ຺ປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫສ຺ເສນາຕິ ປທສຫສ຺ເສນ, ຠາຓວາຣປ຺ປມາເຓນ ຄນ຺ເຖນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ປຍນ຺ໂຕ ວສຸນ຺ຘຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓວິເສເສຫິ ປຖວີກມ຺ມໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ, ເອວໍຠູໂຕປິ ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ປາຓານິ. ສພ຺ພປທກ຺ຂິຓຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຐມໍ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ. ສມໍ ສມ຺ຜຸສເຕ ຠູມິໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຍ. ຍທິປິ ຠູມິໍ ສມໍ ຜຸສຕິ, ຣຊສາ ນຸປລິປ຺ປຕິ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ຉວິຍາ. ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ອຸນ຺ນມຕີຕິອາທິ ພຸທ຺ຘານໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາສງ຺ຂາຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິລາຠສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ທຜລໍ. ນາຕິທູເຣ ອຸທ຺ຘຣຕີຕິ ອຕິທູເຣ ຐເປຕຸໍ ນ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ນຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຈ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຈ ຐາເນ ອນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ. ຫາສຍນ຺ໂຕ ສເທວເກ ໂລເກ ໂຕເສນ຺ໂຕ. ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ຈຣຕີຕິ ຈຕຸຈາຣີ.

ພຸທ຺ຘານຸຠາວສ຺ສ ປກາສນວເສນ ຄຕຕ຺ຕາ ວຓ຺ຓກາໂລ ນາມ ເອສ. ສຣີຣວຓ຺ເຓ ວາ ຄຸຓວຓ຺ເຓ ວາ ກຖິຍມາເນ ທຸກ຺ກຖິຕນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອປ຺ປມາຓວຓ຺ຓາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ພຸທ຺ຘຄຸຓສໍວຓ຺ຓນາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຣທ຺ຘສໍວຓ຺ຓນໍເຍວ ອນຸປວິສຕິ. ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນາຕິ ຄນ຺ຖິຕ຺ວາ ຄຫິຕທຸກູລວຕ຺ເຖນ.

ນາຄວິກ຺ກນ຺ຕຈາຣໂຓຕິ ຫຕ຺ຖິນາຄສທິສປທນິກ຺ເຂໂປ. ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂໂຓຕິ ອເນກສຕປຸຎ຺ຎາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂໂຓ. ມຓິເວໂຣຈໂນ ຍຖາຕິ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສມຓິປຣິວາຣິໂຕ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈມາໂນ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ ມຓິ ວິຍ. ‘‘ເວໂຣຈໂນ ນາມ ເອໂກ ມຓີ’’ຕິ ເກຈິ. ມຫາສາໂລວາຕິ ມຫນ຺ໂຕ ສາລຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ, ສຸທ຺ຘຏ຺ຐິໂຕ ໂກວິຬາຣາທິ ມຫາຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ວາ. ປທຸໂມ ໂກກນໂທ ຍຖາຕິ ໂກກນທສງ຺ຂາຕໍ ມຫາປທຸມໍ ວິຍ, ວິກສມານປທຸມໍ ວິຍ ວາ.

ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍາຕິອາທິ ຕສ຺ສາ ປກິຓ຺ຓກກຖາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວທສ຺ສນຎ຺ເຈວ ສຸຓນ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂາວຫຠາວທສ຺ສນຎ຺ຈ. ປຖໂວຊໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ນາຬິຍນ຺ຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ມຫາປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ປປ຺ປຏໂກຊໍ ອຸທ຺ຘໍ ມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍ. ໂຍຊນິກນ຺ຕິ ໂຍຊນປມາຓໍ. ມຘຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ມຘຸປຏລໍ.

ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ວິປຸລໍ ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎໍ. ສພ຺ພທານໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພເມວ ປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ອາວາສທາຍເກນ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາ ອາຄຕສ຺ສປິ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນໍ ອາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປຏິສ຺ສເຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກາເຍ ພລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ວາຕາຕເປຫິ ກິລມຕິ, ປຏິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວິສຠາຄສນ຺ຕຕິ ວູປສມ຺ມຕິ, ສຠາຄສນ຺ຕຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ວຓ຺ຓຘາຕຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫຕິ, ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປາເທ ກຓ຺ຏກາ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຂາຓຸ ປຫຣຕິ, ສຣີສປາທິປຣິສ຺ສຍາ ເຈວ ໂຈຣຠຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປນ ສພ຺ເພເປເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມປີຕິສຸຂໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປສມສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອກ຺ຂີນິ ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ເສນາສນໍ ປວິສນກ຺ຂເຓ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປນ ອກ຺ຂິປສາໂທ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣວາຕປານມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອາວາເສ ວສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາວາສທານສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິນ຺ເນ ສພ຺ພທານໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຠູມຏ຺ຐກ…ເປ… ນ ສກ຺ກາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ມຫາສຸທສ຺ສນວຕ຺ຖຸນາ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ໂພ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ ອສມ຺ພາໂຘວ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອນ຺ຕິມຠວິການໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ສີຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ອຸຕຸວິປຣິຓາມວເສນ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສີຕໍ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປໍ, ຕສ຺ສ ຈ ທວທາຫາທີສຸ ສມ຺ຠໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຏິຫນ຺ຕີຕິ ປຏິຫນຕິ. ຍຖາ ຕທຸຠຍວເສນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອາພາໂຘ ນ ຫນຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ. ສີຕຸຓ຺ຫພ຺ຠາຫເຕ ຫິ ສຣີເຣ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວາຬມິຄານີຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິວາຬມິເຄ. ຄຸຕ຺ຕເສນາສນຎ຺ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສຣີສເປຕິ ເຍ ເກຈິ ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທີຆຊາຕິເກ ສປ຺ປາທິເກ ອຎ຺ເຎ ຈ ຕຖາຣູເປ. ມກເສຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ຑໍສາທີນໍ ເອເຕເນວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສິສິເຣຕິ ສີຕກາລວເສນ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສິສິຣສມ຺ຜສ຺ເສ. ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ຍທາ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິໂຍ ປຏິຫນຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທີນໍ ອຸພ຺ພຫນຠຎ຺ຊນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສຣຊອຣຊາທິເຠໂທ ວາໂຕ ເຈວ ຄິມ຺ຫປຣິຬາຫສມເຍສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສູຣິຍາຕໂປ ຈ. ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ປຏິພາຫີຍຕິ. ເລຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ນານາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລາຓາຣາມຕ຺ຖໍ. ສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິສ຺ສຍາຠາເວນ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖໍ. ຌາຍິຕຸນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມາທຫນວເສນ ຌາຍິຕຸໍ. ວິປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕຸໍ.

ວິຫາເຣຕິ ປຏິສ຺ສເຍ. ກາຣເຍຕິ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ຣມ຺ເມຕິ ມໂນຣເມ. ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕຕິ ກາເຣຕ຺ວາ ປນ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣສຸ ພຫຸສ຺ສຸເຕ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ນິວາເສຍ຺ຍ. ເຕ ນິວາເສນ຺ໂຕ ປນ ເຕສໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມໂຖ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປນ຺ເນສຸ ກມ຺ມຜລານໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຎ຺ຈ ສທ຺ທຫເນນ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ. ອິທານິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປກາຣຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປາສກສ຺ສ. ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕີຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປນູທນໍ ນິຍ຺ຍານິກໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕິ. ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍາຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊເນນ ຊານິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນາສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ.

ອາວາເສຕິ ອາວາສທາເນ. ອານິສໍໂສຕິ ອຸທ຺ຣໂຍ. ປູຊາສກ຺ກາຣວເສນ ປຐມຍາໂມ ເຂປິໂຕ, ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ປາວເສໂສ ມຊ຺ຌິມຍາໂມ ຄໂຕຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິເຣກຕຣໍ ທິຍຑ຺ຒຍາມ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ຄຫໍ ນາໂຣຫຕິ ວິປຸລວິຕ຺ຖາຣຠາວໂຕ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນາປິ ໂຖກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ທີຆມຊ຺ຌິມປມາຓາປິ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຸຜຸສິຕໍ ທນ຺ຕາວຣຓໍ, ຊິວ຺ຫາ ຕນຸກາ, ຠວງ຺ຄປຣິວາໂສ ປຣິຕ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ເວຄາຍິຕໍ, ນຕ຺ຖິ ວິຕ຺ຖາຍິຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອພ຺ຍາວຏມໂນ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ຫໍ, ອປຣິກ຺ຂຍາ ປຏິສມ຺ຠິທາ.

ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິອາທີສຸ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາວາສທານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ. ຕໂຕ ປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອິຕິປິ ສີລໍ, ອິຕິປິ ສມາຘິ, ອິຕິປິ ປຎ຺ຎາຕິ ສີລາທິຄຸເຓ ເຕສໍ ສມ຺ມາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປກາເສຕ຺ວາ. ສມາທເປຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ສີລໍ ສມາທາຕພ຺ພໍ, ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເອວໍ ສມາຘິປຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ຍຖາ ເຕ ສີລາທິຄຸເຓ ສມ຺ມາ ອາທິຍນ຺ຕິ, ຕຖາ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ. ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາຕິ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ສີລໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສມຖວິປສ຺ສນາ ຈ ຠາວິຍມານາ ຍຖາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິໂສຘິຕາ ອຸປຣູປຣິ ວິເສສາວຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ນິສາມນວເສນ ໂວທາເປຕ຺ວາ. ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຐິຕສີລາທິຄຸເຓຫິ ສມ຺ປຕິ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓານິສໍເສຫິ ເຈວ ອຸປຣິລທ຺ຘພ຺ພຜລວິເສເສຫິ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ລທ຺ຘສ຺ສາສວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ໂຕເສຕ຺ວາ. ເອວເມເຕສໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສາສເນ ລທ຺ຘສ຺ສາທາ ລທ຺ຘປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ຈ.

ອຸປສຄ຺ຄສທ຺ທານໍ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ອຕິ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣ ກິຣາຕິອາທິ ເກຈິວາໂທຕິ ພທ຺ໂຘປິ ນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອກາຣຓເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກາຍຈິຕ຺ຕລຫຸຕາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ກາຍິກເຈຕສິກອຎ຺ຎຖາຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ, ລຫຸຕາທິອຸປ຺ປນ຺ເນ ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍປຏິລາເຠນ ລທ຺ຘພ຺ພຘມ຺ມຕ຺ຖເວທສມຘິຄມໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍຖາ, ຍຖາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຖາ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໒, ໓໕໕; ອ. ນິ. ໕.໒໖).

ປິຏ຺ຐິວາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ອຸປາທິນ຺ນສຣີຣສ຺ສ ຕຖາຣູປຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ທຸກ຺ຂານຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ. ອກາຣຓໍ ວາ ເອຕນ຺ຕິ ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເມວ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ປໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕຸໍ ປໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ເວລຸວຄາມເກ. ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນຕິ ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຐານໍ ນິປ຺ຜນ຺ນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຎ຺ຈ ໂຂຕິ ວຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ເຕ ຐປນໍ. ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓມາໂນ ຘມ຺ມຄາຣເວນ.

ອວສ຺ສຸຕສ຺ສາຕິ ອວສ຺ສຸຕຠາວສ຺ສ ຣາຄາທິວເສນ. ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ຕິນ຺ຕຠາວກາຣຓໍ. ກິເລສາຘິມຸຈ຺ຈເນນາຕິ ກິເລສວເສນ ປຣິປ຺ຜນ຺ທິຕວເສນ. ນິພ຺ພາປນໍ ວິຍາຕິ ວູປສໂມ ວິຍ. ນິພ຺ພິເສວນານນ຺ຕິ ປຣິປ຺ຜນ຺ທນຣຫິຕານໍ.

ອວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ທຸກ຺ຂຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໔. ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂກາຣຓານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂສມ຺ຠວຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ທຸກ຺ຂໍ, ກາ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມາຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ທຸກ຺ຂສມ຺ຠວຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ເຕນ. ກຣເຓ ເຫຕໍ ສາມິວຈນໍ. ກາເມຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ກິເລສກາເມ ຈ. ປຸນ ອສ຺ສາຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ເອວ ສາມິວຈນໍ. ຈາຣນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ. ວິຫາຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຈາຣວິຫາຣໍ. ‘‘ເອກຏ຺ຐາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕໍ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຈ ວີຖິຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຕຕິຍຊວນວາຣາ ອນຸ ອນຸ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ປກ຺ຂນ຺ທນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິວເສນປິ ກາມານໍ ປຣິເຍສນທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ທາຍຕີຕິ ທາໂຍ, ວນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏວິ’’ນ຺ຕິ. ກຓ຺ຏກຄພ຺ຠນ຺ຕິ ໂອວຣກສທິສໍ ວນໍ. ນາມປທໍ ນາມ ກິຣິຍາປທາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ວິຊ຺ຌີ’’ຕິ ວຈນເສເສນ ກິຣິຍາປທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສານໍ ອວຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕາຍາຕິ ສຕິຍາ. ກາຈິ ກິເລສາຕິ ຈຸທ຺ທສວິເຘ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກິຈ຺ເຈ ຊວນກິຈ຺ເຈ ເອວ ຈິຕ຺ຕກິເລສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຄ຺ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣສ຺ມິນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ຕສ຺ສ ປຐມໍ ຄຫິຕຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ນເຍນ ເສສທ຺ວາຣານິປິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຣາຄາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຐມຊວນວາເຣ. ສຕິສມ຺ໂມເສນ ‘‘ກິເລສາ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕຖາ ປຈ຺ຈາມາສສຕິຍາ ລພ຺ຠນໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ເຈຕ’’ນ຺ຕິ. ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ອໂຍນິໂສ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ອາວຊ຺ຊນາທີສູຕິ ຕໂຕ ເອວ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ຊນາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ສ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍສິທ຺ຘິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕນາຣຫໍ. ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ທຸຕິຍຊວນວາເຣປິ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ກຖໍ ປນສ຺ສ ເອວໍ ລທ຺ຘຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສການໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຠາວນາປຏິສງ຺ຂາເນຕິ ຠາວນາຍໍ ປຏິສງ຺ຂາເນ ຈ ໂຍຄິໂນ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາໂວ. ຕສ຺ສ ອຍມານິສໍໂສ – ຍໍ ປຈ຺ຈຍລາເຠນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ລທ຺ໂຘກາສາປິ ກິເລສາ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຠາວນານຸຠາເວນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ຕຖາ ຕຖາ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາວ ລທ຺ໂຘກາສາ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ.

ອຠິຫຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ. ອນຸທຫນ຺ຕີຕິ ອນຸທຫນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນາວຏ຺ຏນ຺ເຕຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ເຕ ສາມຎ຺ຎໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປສ຺ສນາພລເມວ ທີປິຕໍ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມສ຺ສ ອໂຊຕິຕຕ຺ຕາ.

ທຸກ຺ຂຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ກິໍສຸໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໕. ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ວິວິຘທສ຺ສນນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈວເສນ ນານາທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ທສ຺ສນນ຺ຕິ ປຐມມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ອຸປຣິມຄ຺ເຄສຸ ຠາວນາປຣິຍາຍສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມໍ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຐມມຄ຺ໂຄ ຫີ’’ຕິອາທິ. ໂກຈິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອວິປຣີຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຎາຓທສ຺ສນໍ ນາມ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສ຺ສ ວເສນ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄໍ ອາສງ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ໂຄຕ຺ຣຠູ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຊທສ຺ສນໍ ອຸທາຫຣນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ທສ຺ສນເມວ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ, ຠາວນາປຣິຍາໂຍ ປນ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ປຐມມຄ຺ຄອຸປາຍສ຺ສ ຠາວນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ທສ຺ສນໍ ວິສຸທ຺ຘິ ເອຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິກໍ, ນິພ຺ພານໍ. ຜສ຺ສາຍຕນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຜສ຺ສາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ ປເທສຸ.

ປເທສສງ຺ຂາເຣສູຕິ ສງ຺ຂາເຣກເທເສສຸ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຖວິອາທິເກ ຘມ຺ມມຕ຺ເຕ ທິຏ຺ເຐ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິເກ ຕໍສຫຄຕຘມ຺ມມຕ຺ເຕ ທິຏ຺ເຐ ອຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ຈ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຘິຄຕມຄ຺ຄເມວ ກເຖສີຕິ ເຍນ ມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໍ ອກາສິ, ຕເມວສ຺ສ ມຸຂໍ ກເຖສິ. ອຍໍ ປນາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ອິເມສນ຺ຕິ ຜສ຺ສາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານິກປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘກມ຺ມຏ຺ຐານິການໍ ວຈນໍ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ ‘‘ປຐເມນາ’’ຕິອາທິນາ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ນິປ຺ປເທເສສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເຖວາຕິ ຍເຖວ ຜສ຺ສາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານິກໍ, ຕເຖວ ຕໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘກມ຺ມຏ຺ຐານິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ.

ສມປ຺ປວຕ຺ຕາ ຘາຕຸໂຍຕິ ຣສາທໂຍ ສຣີຣຘາຕຸໂຍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕາ, ນ ວິສມາກາຣສຓ຺ຐິຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກລ຺ລສຣີຣໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຕີຕາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມສນໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຈາຣິຠູມິນ຺ຕິ ໂຄຈຣຏ຺ຐານໍ.

ກາຣກຠາວນ຺ຕິ ຠາວນານຸຍຸຎ຺ຊນຠາວໍ. ປຓ຺ຑຸໂຣຄປຸຣິໂສຕິ ປຓ຺ຑຸໂຣຄີ ປຸຣິໂສ. ອຣິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ. ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາຕິ ເຠສຊ຺ຊປໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ. ກຣິສ຺ສາມີຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຌາມຖຸໂຓ ວິຍາຕິ ທຑ຺ຒຖຸໂຓ ວິຍ ຂາຣກຊາລນທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຣຸຓມກຸລສນ຺ຕານສຎ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ.

ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣຄາເມຕິ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣສມີເປ ຄາເມ. ໂລຫິຕໂກຕິ ໂລຫິຕວຓ຺ໂຓ. ໂອຈິຣກຊາໂຕຕິ ຊາຕໂອລມ຺ພມານຈິຣໂກ ວິຍ. ອາທິນ຺ນສິປາຏິໂກຕິ ຄຫິຕຜລໂປຕໂກ. ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍຕິ ພຫລຈ຺ຉາໂຍ. ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາ ອວິຣຬາ ຆນປ຺ປຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕາ, ຕສ຺ມາ ຉາຍາປິສ຺ສ ຕາທິສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ ນາມ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕຈ຺ຉາໂຍ’’ຕິ, ຆນຈ຺ຉາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ.

ເຍນ ເຍນາກາເຣນ ອຘິມຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຉຜສ຺ສາຍຕນາທິມຸເຂນ ເຍນ ເຍນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວເສນ ວິປສ຺ສນ຺ຕານໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອຘິມຸຕ຺ຕານໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ວິສຸທ຺ຘໍ ປຣິຎ຺ຎາຕິສມຍາທິສິທ຺ຘິຍາ. ເຕນ ເຕເນວາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ຕນາຘິມຸຕ຺ຕາກາເຣນ. ອິທານິ ຕໍ ຕໍ ອາກາຣໍ ອຸປມາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອິທນ຺ຕິ ນຄໂຣປມໍ. ຕໍ ສລ຺ລກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ກິໍສຸໂກປມທີປິຕໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ສເຈ ສລ຺ລກ຺ຂິຕໍ. ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາສລ຺ລກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ລທ຺ຘວິເສສສ຺ສ ອຸປພ຺ຣູຫນາຍ. ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ໂຈຣາສງ຺ກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ມຊ຺ຌິມເທສຣຊ຺ຊສ຺ສ ປສນ຺ນຠາວໂຕ. ຕິປຸຣິສຸພ຺ເພຘານີຕິ ອຸພ຺ເພເຘນ ຕິປຸຣິສປ຺ປມາຓານິ ນານາຠິຕ຺ຕິວິຈິຕ຺ຕານິ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ວິວິຘມາລາກມ຺ມາທິວິຈິຕ຺ຕຘນຸຣາກາຣລກ຺ຂິຕານິ ມໂນຣມານິ. ເຕນາຫ ‘‘ນຄຣສ຺ສ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ນຄຣທ຺ວາຣສ຺ສ ຖິຣຠາວາປາທນວເສນ ຐເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຈຣນິວາຣຓຕ຺ຖານິປິ ໂຫນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ. ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວາຣພາຫສ຺ສ. ‘‘ອິເມ ອາວາສິກາ, ອິເມ ອາຄນ຺ຕຸກາ, ຕຕ຺ຖາປິ ຈ ອິເມຫິ ນຄຣສ຺ສ ນຄຣສາມິກສ຺ສ ຈ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມສໍ ວເສນ ອນຕ຺ໂຖ ສິຍາ’’ຕິ ຊານນຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຎ຺ຎາຕນິວາຣເຓ ປຏຸຠາວສງ຺ຂາເຕນ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖກິຈ຺ເຈ ຕງ຺ຂຓຸປ຺ປຊ຺ຊນກປຏິຠານສງ຺ຂາຕາຍ.

ຣຎ຺ຎາ ອາຍຸຕ຺ໂຕ ນິໂຍຊິໂຕ ຣາຊາຍຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ເຈ ຐປິຕປຸຣິໂສ. ກຕິປາເຫເຍວາຕິ ກຕິປຍທິວເສເຍວ ອກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຕສ຺ສ ຐານໍ ວິພ຺ຠໂມ ຊາໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສພ຺ພານິ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານາທີນິ ຫາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ.

ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທາຫີຕິ ສີສຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຏ຺ຐານິຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຣາຊກິຈ຺ຈໍ ຉິນ຺ທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາ ຕສ຺ສ ປາກຕິເກ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ປາຓາຕິປາໂຕ ອາຓຕ຺ໂຕ ນາມ ສິຍາ. ນ ຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຕາທິສໍ ອາຓາເປຕິ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຕໂຕ ນິວາຣກຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຉິນ຺ທາຫີຕິ ມມ ອາຓາຍ ອສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຫິ, ເອວໍ ໂສ ຕຕ຺ໂຖວາທປຏິກຣຕ຺ຕປຕ຺ໂຕ ໂອທເມຍ຺ຍາຕິ, ຕຖາ ເຈວ ອຸປຣິ ປຏິປຕ຺ຕິ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມນຄເຣ.

ອຸປ຺ປນ຺ເນນາຕິ ສມຖກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ.

ຕສ຺ເສວາຕິ ສກ຺ກາຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ‘‘ທ຺ວາຣານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສີຆໍ ທູຕຍຸຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຫທຍວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ສິງ຺ຆາຏກຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕານໍ ມຫາຠູຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸຣູປເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕເທເວຕ຺ຖ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ມຫາຠູຕຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍາທິໂສຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ວເສນ ຍາທິໂສ ເອວ ປຸພ຺ເພ ອາຄຕວິປສ຺ສນາມຄ຺ໂຄ. ‘‘ອຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕາທິໂສ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ‘‘ຍຖາຄຕມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ຕາເວຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອາຠຕາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປມາຍ ອິທໍ ສໍສນ຺ທນໍ.

ອິທໍ ສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ອິທານິ ວກ຺ຂມານໍ ອຸປມາຍ ສໍສນ຺ທນໍ. ນຄຣສາມິອຸປມາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິປຕ຺ຕໍ ຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຠຕາ. ສິງ຺ຆາຏກູປມາ ຈຕຸມຫາຠູຕວເສນ ທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິປຕ຺ຕໍ ຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຠຕາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕານິ ສຈ຺ຈານິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສກເລນປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ນຄຣສມ຺ຠາໂຣ ຉທ຺ວາຣາທໂຍ. ເຕນ ຫິ ຉຜສ຺ສາຍຕນາທໂຍ ອຸປມິຕາ. ເຕ ປນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຄຣສມ຺ຠາເຣນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈເມວ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ.

ກິໍສຸໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ວີໂຓປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາຕິ ກາມໍ ປາຬິຍໍ ປຣິສາທ຺ວຍເມວ ຄຫິຕໍ, ເສສປຣິສານໍ ປນ ຕທຎ຺ເຎສມ຺ປິ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ສພ຺ພສາຘາຣໂຓວາຍໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸປມາປຸພ຺ພກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຍຊນ຺ໂຕຕິ ທທນ຺ໂຕ. ວິນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ລທ຺ຘພ຺ໂພ, ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉນ຺ໂທຕິ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ໂທ. ເຕນາຫ – ‘‘ທຸພ຺ພລຕຓ຺ຫາ ໂສ ຣຎ຺ເຊຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິກາ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ສາ ຫິ ອນາເສວນຕ຺ຕາ ມນ຺ທາ. ໂສຕິ ຉນ຺ໂທ. ຣຎ຺ເຊຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ລທ຺ຘາເສວນຕ຺ຕາ. ໂທໂສ ນາມ ຈິຕ຺ຕທູສນຕ຺ຕາ. ຕານີຕິ ທຓ຺ຑາທານາທີນິ. ຕມ຺ມູລກາຕິ ໂລຠມູລກາ ຕາວ ມາຍາສາເຐຍ຺ຍມານາຕິມານທິຏ຺ຐິຈາປລາທໂຍ, ໂທສມູລກາ ອຸປນາຫມກ຺ຂປລາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠາທໂຍ, ໂມຫມູລກາ ອຫິຣິກ-ອໂນຕ຺ຕປ຺ປ-ຖິນມິທ຺ຘວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈ-ວິປຣີຕມນສິກາຣາທໂຍ, ສໍກິເລສຘມ຺ມາ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ສພ຺ເພປິ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ ທ຺ວາທສາກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ເຕສມ຺ເປຕ຺ຖ ຄຫິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉນ຺ໂທ ຣາໂຄຕິ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠາຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສຠໂຍ. ເຠຣວຏ຺ເຐນ ສປ຺ປຏິຠໂຍ. ກຸສລປກ຺ຂສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຏ຺ເຐນ ສກຓ຺ຏໂກ. ກຸສລອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມຫິ ທຸຣວຄາຫຏ຺ເຐນ ສຄຫໂນ. ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິຠວນິພ຺ພານານໍ ອປ຺ປທານຠາວໂຕ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ. ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິມຄ຺ຄຕ຺ຕາ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ. ອິຣິຍນາຕິ ວຕ຺ຕນາ ປຏິປຊ຺ຊນາ. ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິຕາຍ ກິເລໂສ ເອວ ກິເລສມຄ຺ໂຄ. ນ ສກ຺ກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໍ ຄນ຺ຕຸໍ ກຸໂຕ ນິພ຺ພານຄມນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອສຸຠາວຊ຺ຊນາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນິຈ຺ຈມນສິກາຣາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕຕິ ສຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຏິປກ຺ຂມນສິກາເຣນ ວິໂນທິຕຕ຺ຕາ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓຕິ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂຏ຺ຐານິເຍ ອາຣມ຺ມເຓ. ອຸທ຺ເທສ…ເປ… ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ທິສາປນວເສນ ອຸທ຺ເທສໍ, ປຣິປຸຈ຺ຉາປນວເສນ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ, ຄຣູນໍ ສນ຺ຕິເກ ວສນວເສນ ຄຣຸວາສໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍ-ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓ-ປຎ຺ຎວນ຺ຕ-ປຸຄ຺ຄລເສວນວເສນ ຕທຘິມຸຕ຺ຕິສິທ຺ຘິຍາ ອຎ຺ຎາຓຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕຕິ.

ຍຖາ ‘‘ປຸຊ຺ຊຠວຜລໍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐), ເອວໍ ກິຏ຺ຐສມ຺ຠວຕ຺ຕາ ‘‘ກິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິຏ຺ຐນ຺ຕິ ກິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນສສ຺ສ’’ນ຺ຕິ.

ຆຏາຕິ ສິງ຺ຄຍຸຄໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ສິງ຺ຄານໍ ອນ຺ຕເຣ’’ຕິ. ຆຏາຕິ ໂຄຓາທີນໍ ສິງ຺ຄນ຺ຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ສມຎ຺ຎາຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາສາຣຊ຺ຊຸເກຕິ ນາສາຣຊ຺ຊຸປາຕຏ຺ຐາເນ.

ທເມຕິ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວາເຣຕິ. ນນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຠາສິຕໍ ມຍາ. ຕທສ຺ສາຕິ ຕທາ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ອາຣມ຺ມເຓຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ.

ສຸທຸຊິຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພິເສວນຠາວກຣເຓນ ຊິຕໍ. ສຸຕຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ທູຣກຣເຓນ ຊິຕໍ, ຕຖາຠູຕຎ຺ຈ ຕຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠູໂຕ ໂຄຈໂຣ. ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ພຫິທ຺ຘາຣູປາທິອາຣມ຺ມຓວິຘຸຣຕາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມໂຖ ອນຸຣກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມຖານຸຣກ຺ຂຓໍ. ຍຖາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ສມຖານຸຣກ຺ຂຓໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຖິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ສມຖສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ເອວໍ ສມໂຖປິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ.

ວາທິຍມານາຍ ວີຓາຍ. ຈິຕ຺ຕໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣຊ຺ຊເນນ. ອວິສ຺ສຊ຺ຊນີຍຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ພນ຺ຘນີໂຍ. ເວຏ຺ຐເກຕິ ຕນ຺ຕີນໍ ອາສຊ຺ຊນເວຏ຺ຐເກ. ໂກຓນ຺ຕິ ກວຓໂຕ ວີຓາຍ ສທ຺ທກຣຓໂຕ ໂກຓນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ທາຣຸທຓ຺ຑໍ ສິງ຺ຄາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ກຕໍ ຆຏິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸຣສ຺ສໍ ສາຣທຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິ.

ຍສ຺ມາ ໂສ ຣາຊາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ສທ຺ທໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ອຎ຺ຎາສິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ອຊານນາກາຣເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ທໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອສຕີ ກິຣາຍນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາລິງ຺ຄເມວ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ອສາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອສຕີຕິ ລາມກາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສາ ໂລກິຕ຺ຖິໂຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂລເກ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ອສຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ເວລາ ຕາສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ປກຕິຍາ ໂລເກ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ມາຕຸໂລຕິອາທິກາ ເວລາ ມຣິຍາທາ ຕາສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ສາຣຕ຺ຕາ ຈ ປຄພ຺ພາ ຈ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສມ຺ໂຠຄວເສນ ວິນິໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖໍ? ສິຂີ ສພ຺ພຆໂສ ຍຖາ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ສພ຺ພາ ນທີ ວງ຺ກຄຕີ, ສພ຺ເພ ກຏ຺ຐມຍາ ວນາ;

ສພ຺ພິຕ຺ຖິໂຍ ກເຣ ປາປໍ, ລຠມາເນ ນິວາຕເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໓໐໘);

ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕນ຺ຕິພທ຺ຘໍ ຈຕຸຣສ຺ສອມ຺ພຓວາທິຕາທີນິ. ວີຓາ ວິຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອເນກຘມ຺ມສມູຫຠາວໂຕ. ຣາຊາ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຘມ຺ມຄເວສກຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ.

ນິຣຍາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຄຕິ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ. ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຄຕິຄຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ, ຣູປຣູປ’’ນ຺ຕິ ຈ ຍຖາ, ຄຕິສຎ຺ຎິຕໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສໍສຣຕິ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ສຎ຺ຊາຍນປເທໂສ ເອວ ຄຕີຕິ ສຎ຺ຊາຕິຄຕິ.

ຕໍ ປນ ຄຕິໍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍເວຄວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂສ຺ສ ຄພ຺ຠາສຍສ຺ສ ວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍມສ຺ສ ກາໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປຘມ຺ມສ຺ສ ສລກ຺ຂຓໍ ຄຕິ ນິຏ຺ຐາ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ສລກ຺ຂຓຄຕິ. ອຠາໂວ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຠາໂວ. ສນ຺ຕານວິຈ຺ເຉໂທ ວິຠວຄຕິ ຕໍນິຏ຺ຐານຠາວາ. ເຠໂທຕິ ຂຓນິໂຣໂຘ, ອິຘາປິ ຕໍນິຏ຺ຐານຕາເຍວ ປຣິຍາໂຍ. ຍາວ ຠວຄ຺ຄາຕິ ຍາວ ສພ຺ພຠວຄ຺ຄາ. ສລກ຺ຂຓວິຠວຄຕິເຠທຄຕິໂຍ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາວ ປກາສິຕາຕິ ນ ຄຫິຕາ. ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ.

ສີລໍ ກຖິຕໍ ຣູປາທີສຸ ຉນ຺ທາທິນິວາຣຓສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ມຊ຺ເຌ ສມາຘິຠາວນາ ກຖິຕາ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ…ເປ… ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ. ປຣິໂຍສາເນ ຈ ນິພ຺ພານໍ ກຖິຕໍ ‘‘ຍມ຺ປິສ຺ສ…ເປ… ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ.

ວີໂຓປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຉປ຺ປາຓໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ວຓສຣີໂຣຕິ ວຓິຕສຣີໂຣ. ປກ຺ກຕ຺ຕາຕິ ກຸຖິຕຕ຺ຕາ. ສຣທຓ຺ເຑສຸ ສຣສມຎ຺ຎາຕິ ກຓ຺ຑ-ສທ຺ໂທ ສຣປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ – ‘‘ສຣວນນ຺ຕິ ກຓ຺ຑວນ’’ນ຺ຕິ. ອຣຸຄຕ຺ໂຕ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ ຄຸຓສຣີຣສ຺ສ ຂຓ຺ຑຉິທ຺ທສີລາທີຫິ ເຫຏ຺ຐາ ມຊ຺ເຌ ອຸປຣິຠາເຄ ຈ ເຠທວິສມຈ຺ຉິນ຺ນວິກາຣໂທສຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ກຸສາ ‘‘ກຓ຺ຏກາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ ກຓ຺ຏກສທິສຕ຺ຕາ, ກຸສຕິຓານໍ ເອວ ວາ ວຸຕ຺ຕາກາຣປເທໂສ ‘‘ກຸສກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຄາມວາສີນໍ ວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນາຕິ ນາຣໂຫວ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ກາຣານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓວເສນ ປີຬນຏ຺ເຐນ.

ປກ຺ຂິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິລິງ຺ຄສກຸຓໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑສທິສໍ ມຸຂໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑສກຸຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຣຊ຺ຊຸຍາ ຍຖາພທ຺ຘໍ ເອວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ໂຠເຄຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໂຠເຄຫິ. ມຓ຺ຑລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສຣີຣໍ ມຓ຺ຑລາກາເຣນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ. ສຸປິສ຺ສາມີຕິ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິສ຺ສາມິ. ເຑຕຸກາໂມຕິ ອຸປ຺ປຕິຕຸກາໂມ. ທິສາ ທິສນ຺ຕິ ທິສໂຕ ທິສໍ.

ຉ ປາຓກາ ວິຍ ຉ ອາຍຕນານິ ນານຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ, ນານຊ຺ຌາສຍຕາ ຈ ເນສໍ ນານາວິສຍນິນ຺ນຕາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ທຬ຺ຫຣຊ຺ຊຸ ວິຍ ຕຓ຺ຫາ ເຕສໍ ພນ຺ຘນໂຕ. ມຊ຺ເຌ ຄຓ຺ຐິ ວິຍ ອວິຊ຺ຊາ ພນ຺ຘນສ຺ສ ທຸພ຺ພິນິມ຺ໂມຈນເຫຕຸໂຕ. ອາຣມ຺ມຓໍ ພລວໍ ໂຫຕິ ມນຸຎ຺ຎຠາເວນ ເຈວ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຠິນິເວສສ຺ສ ທຬ຺ຫຠາເວນ ຈ.

ສຣິກ຺ຂເກນ ວາ ອຸປມາຍ ອາຫຣຓປກ຺ເຂ. ອປ຺ປນາຕິ ສໍສນ຺ທນາ. ປາຬິຍໍເຍວ ອປ຺ປິຕາ ອຸປມາ ‘‘ເອວເມວ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ. ຣູປຈິຕ຺ຕາທິວິສມນິນ຺ນຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິສມຊ຺ຌາສຍຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທກູປເກຕິ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທສຎ຺ຎິເຕ ອາວາເຏ. ຕສ຺ສາຕິ ໂສຕສ຺ສ. ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ ເຕນ ວິນາ ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ອຊຏາກາໂສປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນ຺ໂຕເລຓສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘາຕຸປຣມ຺ປຣາ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕຕິ ຠູຕປຣມ຺ປຣາສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຠູຕປຣມ຺ປຣາວເສນ ສທ຺ເທ ໂສຕປຖມາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣຕາ ໂຫຕິ ໂສຕສ຺ສ. ຆານາທີນໍ ວິຍ ‘‘ທູເຣ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ຊານນໍ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ ສມ຺ປຕ຺ຕຄາຫິຠາວໂຕ. ຕຖາ ຕຖາ ຊານນາກາໂຣ ໂຫຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄຫຓາກາຣວິເສສໂຕ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖ ສມານາວ. ທູເຣ ຐິໂຕປິ ສທ຺ໂທ ຕາທິເສ ຐາເນ ປຏິໂຆສາທີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອໂຍກນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຍຈລນສ຺ສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຘມ຺ມຕາຕິ ຘມ຺ມສຠາໂວ, ສທ຺ທສ຺ສ ໂສ ສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ຕໂຕ ສວນໍ ໂຫຕິ ອາກາສສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ຍທິ ປນ ໂສຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕຄາຫີ ສິຍາ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສທ຺ໂທ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ນ ສິຍາ. ປຏ຺ຐາເນ ຈ ອວິເສເສນ ‘‘ສທ຺ທາຍຕນໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ຈິຕ຺ຕຊສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ວາ ຈິຕ຺ຕໂຊ ສທ຺ໂທ ຘາຕຸປຣມ຺ປຣາຍ ໂສຕປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ນ ໂສ ຈິຕ຺ຕໂຊ ສທ຺ໂທ, ໂຍ ປຣມ຺ປຣາຍ ປວຕ຺ໂຕ. ອຸຕຸໂຊ ຫິ ໂສ, ຕສ຺ມາ ຍຖຸປ຺ປນ຺ໂນ ສທ຺ໂທ, ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕວ ໂສຕປສາທສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣເມເວຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕທາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ປຣິສ຺ສຍານໍ ອຠາວໂຕ. ນາສຈ຺ຉິທ຺ທສງ຺ຂາຕອາກາສສນ຺ນິສ຺ສເຍ ວຕ຺ຕນໂຕ ຆານໍ ອາກາສຊ຺ຌາສຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາເຕນ ວິນາ ຄນ຺ຘຄຫຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ວາຕູປນິສ຺ສຍຄນ຺ຘໂຄຈຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຄາມໂຕ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ອາຫາຣໍ ຄາມໍ, ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ຄາມຊ຺ຌາສຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ຊີວິຕນິມິຕ຺ຕໍ ຣໂສ ຊີວິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ນິນ຺ນຕາຍ ຕໍ ອວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ. ນ ສກ຺ກາ ເຂເຬນ ອເຕມິຕສ຺ສ ຣສໍ ຊານິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ອາໂປສນ຺ນິສ຺ສິຕຣສາຣມ຺ມຓາ ຊິວ຺ຫາຕິ.

ອາມກສຸສານໂຕ ພຫິ. ອຸປາທິຓ຺ຓກຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຸປາທິຓ຺ຓກນິນ຺ໂນ. ກາຍປສາທສນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕາຍ ປຖວິຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມເຓ ຆຏິເຕ ເອວ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຖວີສນ຺ນິສ຺ສິຕໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມໂຓ’’ຕິ. ຕຖາ ຫີຕິອາທິ ກາຍສ຺ສ ອຸປາທິຓ຺ຓກຊ຺ຌາສຍຕາຍ ສາຘກໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ພາຫິຣາ ວາ. ອສ຺ສາຕິ ກາຍສ຺ສ. ສຸສນ຺ຖຕສ຺ສາຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປຖວິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນໍ.

ນານຊ຺ຌາສໂຍຕິ ນານາຣມ຺ມຓນິນ຺ໂນ. ເຕນ ມນສ຺ສ ມກ຺ກຏສ຺ສ ວິຍ ອນວຏ຺ຐິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ເພປີ’’ຕິອາທິ. ມູລຠວງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ປິຏ຺ຐິຠວງ຺ຄໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອສ຺ສາຕິ ມນສ຺ສ. ເອວໍ ກິຣິຍມຍໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຠໂທ.

ຍຖາຣຸຈິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນິວາຣຓວເສນ ພທ຺ຘານໍ. ນິພ຺ພິເສວນຠາວນ຺ຕິ ໂລລຕາສງ຺ຂາຕປຣິປ຺ຜນ຺ທສ຺ສ ອຠາວໍ. ນາກຑ຺ຒຕີຕິ ສວິສເຍ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ, ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ນາກຑ຺ຒຕິ. ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາວ ກຖິຕາ ອາຍຕນມຸເຂນ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ຉປ຺ປາຓໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ຍວກລາປິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໘. ຍວປຸຎ຺ໂຊ ສຸປຣິປກ຺ກຍວສມຸທາໂຍ. ກາຊຫຕ຺ຖາຕິ ທຓ຺ຑຫຕ຺ຖາ. ໂປເຖຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຍຖາ ຍວສງ຺ຂາຕໍ ຘຎ຺ຎໍ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ໂປເຖຍ຺ຍຸໍ. ຍເວ ສາເວຕ຺ວາຕິ ຍວສີສໂຕ ຍເວ ໂປຖເນນ ໂມເຈຕ຺ວາ ວິເວເຈຕ຺ວາ.

ຈຕຸມຫາປໂຖ ວິຍ ຉ ອາຍຕນານິ ອາຣມ຺ມຓທຓ຺ຑເກຫິ ຫນນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ຍວກລາປີ ວິຍ ສຕ຺ໂຕ ເຕຫິ ຫຎ຺ຎມານຕ຺ຕາ. ຉ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິໂຍ ວິຍ ສຠາວໂຕ ຉຘາປິ ປຈ຺ເຈກໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ອຏ຺ຐາຣສ ອາຣມ຺ມຓານິ ຍວກລາປຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຫນນໂຕ. ຠວປຕ຺ຖນາຍ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຠວປຕ຺ຖນາ ກິເລສາ’’ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ. ຠວປຕ຺ຖນາ ຈ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ກິເລສາ ຈາຕິ ຠວປຕ຺ຖນາກິເລສາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕານໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ນາມ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ຠວປຕ຺ຖນາມູລກໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ຠວປຕ຺ຖນກິເລສາຕິ ຈ ຠວປຕ຺ຖນາມູລກໍ ກິເລສໍ.

ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຘມ຺ມາຍ ທ຺ວາເຣ’’ຕິ. ນ ກຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທນໍ ນ ກຕໍ. ນວຄູຖສູກຣໍ ວິຍາຕິ ນວຄູຖຠກ຺ຂສູກຣໍ ວິຍ. ຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ໂຍ ພຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕເນວ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເວປຈິຕ຺ຕິພນ຺ຘນສ຺ສ ພນ຺ຘນມຸຈ຺ຈນໍ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເວປຈິຕ຺ຕິພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຎາຓໂມກ຺ຂໍ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ຎາເຓນ ມຸຈ຺ຈນໍ ພນ຺ຘນໍ.

ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ປຣິກປ຺ປິຕຕຓ຺ຫາວເສນ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ, ທິຏ຺ຐິວເສນ ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ, ມານວເສນ ‘‘ເອໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ໂຕ. ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຎ຺ຎມານວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວາ ‘‘ຂນ຺ເຘ ມຎ຺ຎນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ມາຣສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕໍ ສາມິວຈນໍ. ກິເລສມາເຣນ ພທ຺ໂຘຕິ ກິເລສມາເຣນ ເຕເນວ ກິເລສພນ຺ຘເນນ ພທ຺ໂຘ. ມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎນາຍ ສຕິ ທິຏ຺ຐິມານມຎ຺ຎນານໍ ປສງ຺ໂຄ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ຍຖາ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ປເທນ ທິຏ຺ຐິມານມຎ຺ຎນາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎິຕາປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ມີຕິ ປເທນ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎິຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ປເທນ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎິຕນ຺ຕິ ເອຕຣຫິ ລພ຺ຠມານທິຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸວເສເນວ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄຕທິຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸປຣິກປ຺ປນວເສເນວ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎິຕໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ອນາຄຕາລິງ຺ຄນາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎິຕເມວາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣູປີຕິອາທີນິ ປທານິ. ສສ຺ສຕສ຺ເສວາຕິ ສສ຺ສຕຄາຫສ຺ເສວ ປເຠທທີປນານິ. ຍສ຺ມາ ມຎ຺ຎິຕໍ ອາພາຘວເສນ ໂຣໂຄ, ອນ຺ໂຕໂທສວເສນ ຄຓ຺ໂຑ, ອງ຺ຄນິກນ຺ຕວເສນ ສລ຺ລໍ, ຕສ຺ມາ ອິເມຫິ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ກິເລເສຫິ ປາກຏຈລນວເສນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ, ອປາກຏສຎ຺ຈລນວເສນ ຜນ຺ທນ຺ຕິ ຈ. ປປຎ຺ຈິຕໍ ສໍສາເຣ ຈິຣາຍນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ວາ ວິຕ຺ຖາຣຓໍ. ປມຕ຺ຕາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ມຸຈ຺ຉນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາ. ເຕສນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກິເລສານໍ. ອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ມາໂນ ນາມ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ມຊ຺ຊນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມານວເສນາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ສພ຺ໂພ ມາໂນ ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ? ສຕິ ຫິ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ວິເສສນໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຓ຺ຫາ ປນ ອຕ຺ຖິ ມານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ, ອຕ຺ຖິ ມານສ຺ສ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຠູຕາ, ຍໂຕ ມາໂນ ອນິຍໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ສໍໂຍຊນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ສໍໂຍຊໂນ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍໂຍຊນານິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຍຖາລາຠໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໂຍຊນາຍ ‘‘ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ມານສໍໂຍຊນໍ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ມານສໍໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ ປຏິຈ຺ຈ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມຣາຄຠວຣາຄສໍໂຍຊເນຫິ ມານສ຺ສ ອນິຍຕຠາໂວ ປກາສິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ຕຓ຺ຫາ ພລວຕີ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມານວເສນາ’’ຕິ. ພລວຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫິ ມາໂນ ສຍມ຺ປິ ພລວາ ຫຸຕ຺ວາ ອສ຺ມີຕິ ສວິເສສໍ ມຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ.

ທິຏ຺ຐິວເສນາຕິ ມານມູລກທິຏ຺ຐິວເສນ. ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ພຫຸລມານຸເປຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາທີສຸ ເອກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ມານສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ມາໂນປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ມານມູລກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ທິຏ຺ຐິວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂຈທໂກ ປນ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອນຸປລພ຺ຠມານເມວ ສມ຺ປໂຍຄຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ອາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ມານສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິຫາຣມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

ຍວກລາປິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາສີວິສວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຓ຺ຓາສໂກ.

ສຬາຍຕນສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.