໑໐. ສຬວຄ຺ໂຄ

໑. ອທນ຺ຕອຄຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໔. ອທມິຕາຕິ ທມໍ ນິພ຺ພິເສວນຠາວໍ ອນີຕາ. ອໂຄປິຕາຕິ ສຕິສງ຺ຂາຕາຍ ວຕິຍາ ນ ຣກ຺ຂິຕາ. ອປິຫິຕາຕິ ສຕິກວາເຏນ ນ ປິຫິຕາ. ຈຕູຫິປິ ປເທຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອນາວຣຓເມວາຫ. ອຘິກໍ ວຫນ຺ຕີຕິ ອຘິວາຫາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິວາຫາ ທຸກ຺ຂາຘິວາຫາ. ນິຣເຍສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ເນຣຍິກໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເສສປາຬິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສເຬວາຕິ ຉ-ກາຣສ຺ສ ສ-ກາໂຣ, ຬ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ຍຕ຺ຖາຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ. ອນວສ຺ສຸຕາ ອຕິນ຺ຕາຕິ ຣາເຄນ ອເຕມິຕາ.

ອສ຺ສາທິຕນ຺ຕິ ອສ຺ສາທໍ ອິຕໍ ອຸປຄຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອສ຺ສາທວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ. ອນ຺ວຍຕີຕິ ອນ຺ວໂຍ, ເຫຕຸ. ຜສ຺ໂສຕິ ອນ຺ວໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຜສ຺ສນ຺ວຍນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຜສ຺ສເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອວິຣຸທ຺ຘ’’ອິຕິ ວິຠຕ຺ຕິໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສ.

ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາຕິ ຕຓ຺ຫາທິສມຘູປສໍຫຕສຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສສຎ຺ຎາຍ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອິຕຣີຕຣາ ນຣາ. ປປຎ຺ຈຍນ຺ຕາຕິ ສໍສາເຣ ປປຎ຺ຈໍ ຈິຣາຍນໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ສຎ຺ຎິໂນຕິ ເຄຫສ຺ສິຕສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎາວນ຺ໂຕ. ມໂນມຍໍ ວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ເກວລໍ ມນສາ ສມ຺ຠາວິຕໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກໍ. ອິຣີຍຕີຕິ ອິຣິຍໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອິຣີຍຕິ ປຏິປຊ຺ຊຕິ.

ສຸຏ຺ຐຸ ຠາວິໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸຠາວໍ ສຸຠາວນໍ ອິໂຕ ຠາວິຕຠາວິໂຕ. ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ຐໍ ອສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ. ນ ວິກມ຺ປເຕ ກ຺ວຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ນ ກມ຺ປຕິ. ປາຣຄາຕິ ປາຣຄາມິໂນ ຠວຖ.

ອທນ຺ຕອຄຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໕. ອປສາເທຕີຕິ ຕຊ຺ເຊຕິ. ອຸສ຺ສາເທຕີຕິ ອຸກ຺ກໍເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ເຖໂຣ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ. ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ອນນຸຍຸຊ຺ຊເນນ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ.

ຍຕ຺ຣາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ວຈນາລງ຺ກາເຣ. ນາມາຕິ ອສມ຺ຠາວເນ ອປສາທນປກ຺ເຂ, ອຸສ຺ສາທນປກ຺ເຂ ປນ ສມ຺ຠາວເນ. ກິໍ ຊາຕນ຺ຕິ ກິໍ ເຕນ ມຫລ຺ລກຠາເວນ ຊາຕນ຺ຕິ ມຫລ຺ລກຠາວໍ ຕິຓາຍປິ ອມຎ຺ຎມາໂນ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍທິ…ເປ… ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ອຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ. ມາທິສານໍ ຠຄວໂຕ ໂອວາໂທ ອຸປກາຣາວໂຫຕິ ເອຕຣຫິ ໂອວາທຎ຺ຈ ປສໍສນ຺ໂຕ.

‘‘ອທິຏ຺ຐາ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິກປ຺ປວເສນ ວຸຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ ‘‘ຍຖາ ເອເຕສຸ ຉນ຺ທາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມິຕເຣສຸປິ ປຣິຎ຺ຎາເຕສູ’’ຕິ ນຍປຏິປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ, ເຕສມ຺ປິ ອິເມຫິ ສມາເນຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸປິນກູປມາ ກາມາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔; ໒.໔໖; ປາຈິ. ໔໑໗; ຈູຬວ. ໖໕).

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຣູປາຍຕນໍ ຍຕ຺ຕໂກ ຄຫຓາກາໂຣ, ຕຕ຺ຕກໍ. ກິຕ຺ຕກໍ ປມາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສໍເວທິຍໍ ປຣສ຺ສ ນ ທິສິຕພ຺ພໍ, ກປ຺ປນາມຕ຺ຕໍ ຣູປໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຣູເປຕິ ຣູປາຍຕເນ. ຣູປມຕ຺ຕເມວາຕິ ນີລາທິເຠທໍ ຣູປາຍຕນມຕ຺ຕໍ, ນ ນີລາທິ. ວິເສສນິວຕ຺ຕນຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ. ຍທິ ເອວໍ, ເອວ-ກາໂຣ ກິມຕ຺ຖິໂຍ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ຣູປາຍຕເນ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ນີລາທິວິເສສໍ ‘‘ອິທໍ ນີລໍ ນາມ, ອິທໍ ປີຕໍ ນາມາ’’ຕິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຸໂຕ ນິຈ຺ຈານິຈ຺ຈາທິສຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ສໍຫິຕສ຺ສປິ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອວກາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ນິຈ຺ຈາທິສຠາວ’’ນ຺ຕິ. ເສສວິຎ຺ຎາເຓຫິປີຕິ ຊວນວິຎ຺ຎາເຓຫິປິ.

ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູເປ ຣູປວິຊານນ’’ນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓມຕ຺ຕເມວາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປາຍຕເນ ຄຫຓມຕ຺ຕໍ, ຕໍມຕ຺ຕເມວ ເມ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຣາຄາທິຣເຫນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ປທຕ຺ຖໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ຐໍ ຣູປໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ຣູເປ. ຈິຕ຺ຕຕ຺ຕຍໍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ນາມ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ຣາຄາທິວິຣເຫນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຕ’’ນ຺ຕິ ອາທິ.

ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊເນນ ວິຎ຺ຎາຕາຣມ຺ມຓໍ ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຣາຄາທິວິຣເຫນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ອາວຊ຺ຊເນນາ’’ຕິອາທິ.

ຕທາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ, ນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຍສໍ ຣາຄາທີນໍ ນິວຕ຺ຕນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ເຕ ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ-ສທ຺ເທນ ປຈ຺ຈາມສີຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ເຕນ ຣາເຄນ ວາ ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ, ວິສຍຠາໂວ ຈ ວິສຍິນາ ສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິພທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ.

ສຕີຕິ ຣູປສ຺ສ ຍຖາສຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓາ ສຕິ ມຸຏ຺ຐາ ປິຍນິມິຕ຺ຕມນສິກາເຣນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ນ ທິສ຺ສຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ອຊ຺ໂຌສາຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ. ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິຍກຣເຓນ.

ອຠິຊ຺ຌາ ຈ ວິເຫສາ ຈາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈ ວິເຫສາຍ ຈາ’’ຕິ. ອຕ຺ຖວເສນ ວິຠຕ຺ຕິປຣິຓາໂມຕິ ອາຫ – ‘‘ອຠິຊ຺ຌາວິເຫສາຫີ’’ຕິ. ອາຈິນນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ. ປຏິສ຺ສໂຕຕິ ປຕິສ຺ສໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕິຍາ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເສວໂຕ ຈາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອປິ-ສທ຺ໂທ ຈ ນິປາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເສວນ຺ຕສ຺ສ’’ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣິຫານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໖. ປຣິຫານສຠາວນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມຫິ ປຣິຫາຍນສຠາວໍ. ອຠິຠວິຕານີຕິ ອຠິຠູຕານິ ນິພ຺ພິເສວນຠາວາກາເຣນ. ສຣສງ຺ກປ຺ປາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ອນວຏ຺ຐິຕຠາເວນ ສງ຺ກປ຺ປາ. ສໍໂຍຊນິຍາຕິ ສໍໂຍເຊຕພ຺ພາ. ສໍໂຍຊນານຎ຺ຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສໍ ເທນ຺ໂຕ ກິເລສຊາຕໍ ອຘິວາເສຕິ ນາມ. ກິເລໂສ ເອວ ກິເລສຊາຕໍ. ອາຣມ຺ມຓໍ ປນ ຈິຕ຺ເຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຘິວາເສຕິ ນາມ. ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ນ ປຊຫຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ, ກິເລສໍ ປນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ເອວ. ອຠິຠວິຕໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ກຖິຕໍ ອຘິວາສນາທິນາ. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຫານຘມ຺ໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ວິຠຊນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄເລນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຘມ຺ໂມ ທສ຺ສິໂຕ.

ປຣິຫານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປມາທວິຫາຣີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໗. ນ ປິທຫິຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ປິທຫິຕ຺ວາ ສຎ຺ຉາທິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ. ພ຺ຍາສິຎ຺ຈຕີຕິ ກິເລເສຫິ ວິເສເສນ ອາສິຎ຺ຈຕິ. ກິເລສຕິນ຺ຕນ຺ຕິ ກິເລເສຫິ ອວສ຺ສຸຕໍ. ທຸພ຺ພລປີຕິ ຕຣຸຓາ ນ ພລປ຺ປຕ຺ຕາ. ພລວປີຕິ ອຸພ຺ເພຄາ ຜຣຓປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ປີຕິ. ທຣຖປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖວູປສມລກ຺ຂຓາ ປສ຺ສທ຺ຘິ. ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປຣມ຺ປຣາຍ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປມາທວິຫາຣີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປາໂມຊ຺ຊໍ ນ ໂຫຕິ, ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ, ຘມ຺ເມນ ‘‘ປມາທວິຫາຣີ ອປ຺ປມາທວິຫາຣີ’’ຕິ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ທສ຺ສິໂຕ.

ປມາທວິຫາຣີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສໍວໂຣ’’ຕິ? ອິທໍ ວຈນໍ. ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມກ຺ຂານວເສນາຕິ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ເສວ ກຖນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ໂມວ ວິຠຕ຺ໂຕ.

ສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສມາຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໙. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍາຕິ ສມຖວເສນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ. ປຣິຫາຍມາເນຕິ ຕສ຺ສ ອລາເຠນ ປຣິຫາຍມາເນ. ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ສມຖເມວ ວາ.

໗. ປຏິສລ຺ລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ.

໘-໙. ປຐມນຕຸມ຺ຫາກໍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐໑-໑໐໒. ອຸປມໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາຕິ ອຸປມໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ. ສຸທ຺ຘິກວເສນາຕິ ອຸປມາຍ ວິນາ ເກວລເມວ.

໑໐. ອຸທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ອຸທໂກຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ເວທໍ ຎາຓໍ. ສພ຺ພໍ ຊິຕວາຕິ ສພ຺ພຊິ. ອວຂຕນ຺ຕິ ນິຂຕໍ. ອຸຈ຺ຉາທນຘມ຺ໂມຕິ ອຸຈ຺ຉາເທຕພ຺ພສຠາໂວ. ປຣິມທ຺ທນຘມ຺ໂມຕິ ປຣິມທ຺ທິຕພ຺ພສຠາໂວ. ປຣິຫໂຕຕິ ປຣິຫຣິໂຕ. ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນປເທຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຸຈ຺ຉາທນໍ ວາ ປຣິມທ຺ທນມຕ຺ຕເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ນ ຄຫິຕໍ.

ອຸທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຬວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິໂຍ ປຓ຺ຓາສໂກ.