໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕຘາຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໕. ອາຠາຕີຕິ ອາຠາ, ອາໂລກຠາເວນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອວ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ອາຠາຘາຕຸ. ອາໂລກສ຺ສາຕິ ອາໂລກກສິຓສ຺ສ. ສຸຏ຺ຐຸ, ໂສຠນໍ ວາ ຠາຕີຕິ ສຸຠໍ. ກສິຓສຫຈຣຓໂຕ ຌານໍ ສຸຠໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓໍ ກສິຓໍ. ອາກາສານຎ຺ຈາທໂຍປິ ສຸຠາຣມ຺ມຓໍ ເອວາຕິ ເກຈິ. ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສີຕິ ເທສນໍ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕ ເອວ ຐເປສິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອນ຺ຘກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາຣມ຺ມຓເມວ ຄຫິຕໍ, ຕຖາ ‘‘ອຍໍ ຘາຕຸ ອສຸຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຍຖາ ຫິ ອິຘ ສຸວຓ຺ຓໍ ກສິຓໍ ສຸຠນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ເອວໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ອສຸຠນ຺ຕິ.

ອນ຺ຘກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອນ຺ຘກາຣໍ ປຏິຈ຺ຉາທກປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ. ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຘກາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອາໂລໂກປິ, ອນ຺ຘກາເຣນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອນ຺ຘກາໂຣ ຕາວ ອາໂລເກນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕຸ ‘‘ຍຕ຺ຖ ອາໂລໂກ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘກາໂຣ’’ຕິ ອາໂລໂກ ກຖໍ ອນ຺ຘກາເຣນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຘກາເຣນ ຫິ ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາຍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕຣູປໍ ອນ຺ຘກາເຣນ ຫິ ປຣິໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຍຖາ ຕໍ ຉາຍາຍ ອາຕໂປ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອສຸຠສຸຠານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕໍ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸເຠ ສຕິ ສຸຠໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ອສຸຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຠໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອໂວຈ. ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ຕາຍ ຫິ ສຕິ ອຘິຄຕາຍ. ຣູປສມຕິກ຺ກມາ ວາ ໂຫຕີຕິ ສຠາວາຣມ຺ມຓານໍ ຣູປຊ຺ຌານານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມຕິກ຺ກມາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ເວປິ ປກາເຣ ອຕິທິສຕິ. ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຏິສງ຺ຂາຎາເຓນ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໍ. ເອເຕນ ຂຓນິໂຣຘາທິໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ກຖໍ ສມາປຕ຺ຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອິມາສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຘາຕູສຸ ກາ ປກາຣາ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິ ນານາ ຫຸຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ກີທິສາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິອາທິ. ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາເວນາຕິ ປຏຸກິຈ຺ຈາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາເວນ. ສຸຂຸມສງ຺ຂາຣານໍ ຕຕ຺ຖ ສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອວສິສ຺ສຕາຍ. ນິໂຣໂຘວາຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ເອວ.

ສຕ຺ຕຘາຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໖. ຠາວນປຸໍສກເມຕໍ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ. ສນິທານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ນິທທາຕີຕິ ນິທານໍ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສນິທາໂນ ສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກາມຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ກາມປຏິພທ຺ໂຘ ວາ. ຕກ຺ເກຕີຕິ ຕກ຺ໂກ. ອຠູຕກາຣໍ ສມາໂຣເປຕ຺ວາ ກປ຺ເປຕີຕິ ສງ຺ກປ຺ໂປ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕີຕິ ອປ຺ປນາ. ວິເສເສນ ອປ຺ເປຕີຕິ ພ຺ຍປ຺ປນາ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນາ. ມິຈ຺ຉາ ວິປຣີໂຕ ປາປໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ວິຕກ຺ໂກ ເອວ ກາມຘາຕຸສທ຺ເທນ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ກາມປສງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິສາຕິສຍຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸອາທີສຸປິ. ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກາມຘາຕຸ ຫີນຊ຺ຌາສເຍຫິ ກາເມຕພ຺ພຘາຕຸຠາວໂຕ.

ກິເລສກາມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາວຕ຺ຕາ ສພ຺ພາກຸສລສໍຄາຫິກາຍ ກາມຘາຕຸຍາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຖນໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ. ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ກຖາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາ. ອິມໍ ກາມາວຈຣສຎ຺ຎິຕໍ ກາມວິຕກ຺ກສຎ຺ຎິຕຎ຺ຈ ກາມຘາຕຸໍ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ລຠິຕ຺ວາ. ຕີຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ຕີຫິ ສາຣຠູເຕຫິ ກາຣເຓຫິ.

ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາໂທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ໂສ ເອວ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ສຠາວຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເຕນາຕິ ພ຺ຍາປາໂທ, ໂທໂສ. ພ຺ຍາປາໂທປິ ຘາຕູຕິ ໂຍຊນາ. ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທິວເສນາຕິ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈຍວເສນ. ວິເສເສນ ຫິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທຸກ຺ຂາປນໍ ວິຫິໍສາ, ສາ ເອວ ຘາຕຸ, ອຕ຺ຖໂຕ ໂຣສນາ ປຣູປຆາໂຕ, ຕຖາ ປວຕ຺ໂຕ ວາ ໂທສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ.

ຕິຓຄຫເນ ອຣຎ຺ເຎຕິ ຕິເຓຫິ ຄຫນຠູເຕ ອຣຎ຺ເຎ. ອນຍພ຺ຍສນນ຺ຕິ ອປາຍພ຺ຍສນໍ, ປຣິຫຣຓູປາຍຣຫິຕໍ ວິປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອວຑ຺ຒິໍ ວິນາສນ຺ຕິ ອວຑ຺ຒິຎ຺ເຈວ ວິນາສຎ຺ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ວຑ຺ຒິຣຫິຕໍ. ສຸກ຺ຂຕິຓທາໂຍ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກິເລສຄ຺ຄິສໍວທ຺ຘນຏ຺ເຐນ. ຕິຓຸກ຺ກາ ວິຍ ອກຸສລສຎ຺ຎາ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ. ຕິຓກຏ຺ຐ…ເປ… ສຕ຺ຕາ ອນຍພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ອໂຍນິໂສ ປຏິປຊ຺ຊມານາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ສຸກ຺ຂຕິຓທາເຍ’’ຕິອາທິ.

ສມຕາຠາວໂຕ ສມຕາວິໂຣຘໂຕ ວິສມຕາເຫຕຸໂຕ ຈ ວິສມາ ຣາຄາທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຄວິສມາທີນິ ອນຸຄຕ’’ນ຺ຕິ. ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ອວສ຺ສໍຠາວິນິຠາເວນ.

ສໍກິເລສໂຕ ນິກ຺ຂມນຏ຺ເຐນ ເນກ຺ຂມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ. ສ຺ວາຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສທ຺ໂທ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີສຸ ກຸສລວິຕກ຺ເກ ຈ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກປິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕູ’’ຕິ. ອິຕຣາປິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍຕິ ອພ຺ຍາປາທອວິຫິໍສາຘາຕຸໂຍ ວທຕິ. ວິສຸໍ ທີເປຕພ຺ພາ ສຣູເປນ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ວິຕກ຺ກາທໂຍຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປຈ຺ຉນ຺ທປຣິຬາຫປຣິເຍສນາ. ຍຖານຸຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍານຸຣູປໍ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ປຣິຬາໂຫ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ສງ຺ຂາຣປຣິຬາຫມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສຬສສຸ ອາກາເຣສຸ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຍສ຺ສ ວິຄເມນ ອຣຫໂຕ ສີຕິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຍໍ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ວາ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ນ ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຍາປາເທຕີຕິ ອພ຺ຍາປາໂທ, ວິຫິໍສາຍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍຫິ ສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຫິເຕສິຠາເວນ ມິຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ມິຕ຺ໂຕ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ເອສາຕິ ເມຕ຺ຕິ, ອພ຺ຍາປາໂທ. ເມຕ຺ຕາຍນາຕິ ເມຕ຺ຕາກາຣຓໍ, ເມຕ຺ຕາຍ ວາ ອຍນາ ປວຕ຺ຕນາ. ເມຕ຺ຕາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍິຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາຍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂວ. ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາຍນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຄິຎ຺ຊກາວສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໗. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິມສ຺ມາ ຕຕິຍສຸຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຍາວ ກມ຺ມວຄ຺ໂຄ, ຕາວ ເນຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສໂຍ, ຫີນາທິຠາເວນ ອຘີໂນ ອາສໂຍ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ຕໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ, ອຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິອາທີສຸ ຫີນາທິເຠທໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຫີນາທິເຠທາ ສຎ຺ຎາ, ຕນ຺ນິສ຺ສຍທິຏ຺ຐິວິກປ຺ປນາ, ວິຕກ຺ໂກ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຫຊາຕໂກຏິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ຈ. ສຕ຺ຖາເຣສູຕິ ເຕສໍ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຕ຺ຖຸລກ຺ຂຓສພ຺ຠາວໂຕ. ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສູຕິ ອາຘາເຣ ວິສເຍ ຈ ຠຸມ຺ມໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຐມໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕສໍ ‘‘ມຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິ ອິຘ ມູລຠາເວນ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ອິຕຣາ ອນຸສງ຺ກິຕາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິເຍວາຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ.

‘‘ມຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາສທ຺ໂທ ‘‘ມຫາຊໂນ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ພຫຸອຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວິຊ຺ຊາປິ ຫີນຫີນຕຣຫີນຕມາທິເຠເທນ ພຫຸປກາຣາ. ຕສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາ ຘາຕູ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ຫີນໍ ຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ, ຍໂຕ ອວິຊ຺ຊາສີເສນ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ເອວ ຄຫິຕາ. ອວິຊ຺ຊາຄຫິໂຕ ຫິ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐຊ຺ຌາສໂຍ ຫີນາທິເຠທໍ ອວິຊ຺ຊາຘາຕຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໂຕ ສຎ຺ຎາທິຏ຺ຐິອາທິເກ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ. ປຓິຘິ ປຕ຺ຖນາ, ສາ ປນ ຕຖາ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐປນວເສນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສາ ປເນສາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕຕິ ຫີນປຈ຺ຈຍາ ສຎ຺ຎາທິຏ຺ຐິວິຕກ຺ກເຈຕນາ ປຕ຺ຖນາ ປຓິຘິສງ຺ຂາຕາ ຫີນາ ຘມ຺ມາ. ຫີໂນ ນາມ ຫີນຘມ຺ມສມາໂຍຄໂຕ. ສພ຺ພປທານີຕິ ‘‘ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິອາທີນິ ປທານິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ ຫີນສທ຺ເທນ ມຊ຺ຌິມຸຕ຺ຕມຏ຺ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອຸປປຊ຺ຊນໍ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລາໂຠ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫີນກຸລາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຫີນຣູປໂຠຄປຣິສາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຫີນຕ຺ຕິກວເສນາຕິ ຫີນຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕິກປທວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ຫີນຕ຺ຕິກປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈສຸ ນີຈກຸເລສູຕິ ຈຓ຺ຑາລເວນເນສາທຣຖກາຣປຸກ຺ກຸສກຸເລສຸ. ທ຺ວາທສອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ປນ ໂຍ ໂກຈິ ປຏິລາໂຠ ຫີໂນຕິ ໂຍຊນາ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ‘‘ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ. ‘‘ຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຍວ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ປຏິລາໂຠ.

ຄິຎ຺ຊກາວສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘. ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕິ. ນິຣນ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕາຍ ເອວ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ ຈິຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພິເສສາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຘ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕູຕິ ອາຫ ‘‘ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ຫີນຊ຺ຌາສຍາ’’ຕິ.

ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈງ຺ກມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໙. ມຫາປຎ຺ເຎສູຕິ ວິປຸລປຎ຺ເຎສຸ. ນນ຺ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ. ຂນ຺ຘນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຂນ຺ຘວິຠາຄໍ, ຂນ຺ຘານໍ ວາ ອນ຺ຕຣໍ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ຂນ຺ຘນ຺ຕໂຣ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘາຘິຄມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຣິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ອຸຕ຺ຕຣປຣິກມ຺ມຎ຺ຈ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ອິທ຺ຘານິສໍສຎ຺ເຈວ ອານິສໍສຎ຺ຈ. ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິກຸພ຺ພນນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານວິຘານຎ຺ເຈວ ວິກຸພ຺ພນວິຘານຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ປຖວິໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິອາທິນາ.

ຘຸຕງ຺ຄປຣິຫາຣນ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄານໍ ປຣິຫຣຓວິຘິໍ. ປຣິຫຣຓຄ຺ຄຫເຓເນວ ສມາທານໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ນ ຄຫິຕໍ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ຕໍຕໍຘຸຕງ຺ຄປຣິຫຣເຓ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ອານິສໍສເມວ. ສໂມຘານນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ, ເອຕ຺ຕກາ ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານວິຘິໍ. ເຠທນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາທິເຠທຎ຺ເຈວ ຠິນ຺ນາກາຣຎ຺ຈ.

ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ເອວໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວິໂສເຘຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຣິກມ຺ມວິຘານໍ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປາຍຕນາທິອານິສໍສປເຠທໍ. ອຸປກ຺ກິເລສນ຺ຕິ ສາຘາຣຓໍ ອສາຘາຣຓໍ ທຸວິຘໍ ອຸປກ຺ກິເລສໍ. ວິປສ຺ສນາຠາວນຸປກ຺ກິເລສາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣຄມ຺ຠີຣຸຕ຺ຕານວິຈິຕ຺ຣກຖາທີສູຕິ ສງ຺ເຂໂປ ວິຕ຺ຖາໂຣ ຄມ຺ຠີຣຕາ ອຸຕ຺ຕານຕາ ວິຈິຕ຺ຣຠາໂວ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖຕາ ນີຕຕ຺ຖຕາຕິ ເອວມາທີສຸ ຘມ຺ມສ຺ສ ກເຖຕພ຺ພປ຺ປກາເຣສຸ ຕໍ ຕໍ ກເຖຕພ຺ພາກາຣໍ.

ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ –

‘‘ອາທິມ຺ຫິ ສີລໍ ເທເສຍ຺ຍ, (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໙໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໑)

ມຊ຺ເຌ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນິທ຺ທິເສ;

ອນ຺ເຕ ປຎ຺ຎາ ກເຖຕພ຺ພາ,

ເອໂສ ຘມ຺ມກຖາວິໂຘ’’ຕິ. –

ເອວໍ ກເຖຕພ຺ພາກາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ສິຖິລໍ ຘນິຕຎ຺ຈ ທີຆຣສ຺ສໍ, ຄຣຸກໍ ລຫຸກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫີຕໍ;

ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວວຕ຺ຖິຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໑; ປຣິ. ໔໘໕) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກສ຺ສ ຈ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ອນຸສນ຺ຘິນ຺ຕິ ປຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິອາທິອນຸສນ຺ຘິໍ. ປຸພ຺ພາປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ. ອິທໍ ປທໍ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປຸພ຺ພາປຣໍ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນປຣິຫາຣນ຺ຕິ ລາຠຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ກຸລານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວິຘິໂນ ປຣິຫຣຓໍ ຕນ຺ນິຍມິຕໍ ເອກນ຺ຕິກໍ ກຸລສງ຺ຄຫຓວິຘິໍ.

ຈງ຺ກມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຄາຖາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ‘‘ຘາຕຸໂສ ສໍສນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ສຣິກ຺ຂຕາທສ຺ສນໍ, ນ ກາເຍນ ມິສ຺ສີຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸທ຺ທນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິ. ນິຣນ຺ຕໂຣຕິ ນິພ຺ພິເສໂສ. ສໍສຄ຺ຄາຕິ ປຎ຺ຈວິຘສໍສຄ຺ຄເຫຕຸ. ສໍສຄ຺ຄຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ສໍສຄ຺ຄວຕ຺ຖຸກາ ຕຓ຺ຫາ ຄຫິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທສ຺ສນ…ເປ… ສ຺ເນເຫນາ’’ຕິ.

ວນຕິ ຠຊຕິ ສຊ຺ຊຕິ ເຕນາຕິ ວນໍ, ວນໂຖຕິ ຈ ກິເລໂສ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວນໂຖ ຊາໂຕຕິ ກິເລສວນໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ອິຕເຣ ສໍສຄ຺ຄມູລກາຕິ ຕເມວ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອທສ຺ສເນນາ’’ຕິ. ສາຘຸຊີວີຕິ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຊີວີ, ຕໍຊີວນສີໂລ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘຊີວິຕໍ ຊີວມາໂນ’’ຕິ.

ສຄາຖາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອສ຺ສທ຺ຘສໍສນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໑. ນິໂຣຊາຕິ ສທ຺ຘາສ຺ເນຫາຠາເວນ ນິສ຺ເນຫາ. ຕໂຕ ເອວ ອຣສຠາເວນ ນິຣສາ. ເອກສທິສາຕິ ສມສມາ ນິພ຺ພິເສສາ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຣນ຺ຕຣາ’’ຕິ. ອລຊ຺ຊິຕາຍ ເອກສີມກຕາ ຠິນ຺ນມຣິຍາທາ. ສທ຺ຘາ ເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ຘາ. ຕນ຺ຕິປາລກາຕິ ສທ຺ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຍາ ປາລກາ. ວໍສານຸຣກ຺ຂກາຕິ ອຣິຍວໍສສ຺ສ ອນຸຣກ຺ຂກາ. ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍາ. ຍສ຺ມາ ຕາທິສານໍ ວີຣິຍໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ໂຫຕິ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓປຣກ຺ກມາ’’ຕິ. ສພ຺ພກິຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາກິຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ.

ອສ຺ສທ຺ຘສໍສນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘-໑໒. ອສ຺ສທ຺ຘມູລກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐໒-໑໐໖. ອຏ຺ຐມາທີນີຕິ ອຏ຺ຐມໍ ນວມໍ ທສມໍ ເອກາທສມໍ ທ຺ວາທສມນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານີຕິ ເອເກ. ອປເຣ ປນ ນວ ສຸຕ຺ຕານີຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ປາຬິຍຎ຺ຈ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂີຍຕິ.

ອສ຺ສທ຺ຘມູລກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.