໓. ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ນານຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຘາຕຸນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໕. ປຐມນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ນິທານວຄ຺ເຄ ສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ປຐມໍ ສໍຄີຕຕ຺ຕາ. ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ຐສຸຎ຺ຎຕຏ຺ຐສງ຺ຂາເຕນາຕິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຕາຍ ນິສ຺ສຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາເຕນ ນິຈ຺ຈສຸຠສຸຂອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕຕ຺ຖສງ຺ຂາເຕນ. ສຠາວຏ຺ເຐນາຕິ ຍຖາຠູຕສຠາວຏ຺ເຐນ. ຕໂຕ ເອວ ສຠາວສ຺ສ ຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ. ນານາສຠາໂວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສທິສຕາ ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາໂຕ ປສາໂທ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ. ໂສ ເອວ ຈກ຺ຂນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ, ນິສ຺ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕຏ຺ເຐນ ຘາຕຸ ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ. ຈກ຺ຂຸປສາທວຕ຺ຖຸໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸປສາທວຕ຺ຖຸກໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທ຺ເວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມໂນຘາຕຸໂຍ, ເອກາ ກິຣິຍາ ມໂນຘາຕູຕິ ຕິສ຺ໂສ ມໂນຘາຕຸໂຍ ມໂນຘາຕຸ ‘‘ມນນມຕ຺ຕາ ຘາຕູ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເວທນາທໂຍ…ເປ… ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຘມ຺ມຘາຕຸ ວິເສສສຎ຺ຎາປຣິຫາເຣນ ສາມຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕຖາ ເຫເຕ ຘມ຺ມາ ອາຍຕນເທສນາຍ ‘‘ຘມ຺ມາຍຕນ’’ນ຺ເຕວ ເທສິຕາ. ນ ຫິ ເນສໍ ຣູປາຍຕນາທີນໍ ວິຍ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພຕາກາໂຣ ອຕ຺ຖິ. ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຉສຕ຺ຕຕິວິຘໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ກາມາວຈຣາ ກາມຘາຕຸປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອວສາເນ ທ຺ເວຕິ ຘມ຺ມຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຕໍສໍວຓ຺ຓນາສຸ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຘາຕຸນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໖. ຊາຕິປສຸຕິອາຣມ຺ມຓາທິເຠເທນ ນານາຠາໂວ ຜສ຺ໂສ. ຊາຕິປຈ຺ຈຍເຠເທນ ຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຠໂທ ໂຫຕິເຍວ. ຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຘາຕຸເທສນາຍໍ ຕິສ຺ໂສ ມນນມຕ຺ຕາ ຘາຕຸໂຍວ ມໂນຘາຕຸໂຍ. ກິຣິຍາມຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິວິຠາເຄນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວເສນ ຘາຕຸເທສນາຍໍ ມນນຏ຺ເຐນ ຘາຕຸຕາຍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ‘‘ມໂນຘາຕູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ມໂນທ຺ວາເຣ ປຐມຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ກາມໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມໂນຘາຕຸອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສນ຺ຕີຣຓວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສປິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ເອວ ນາມ, ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ປນ ໂສ ສພ຺ພຠເວສຸ ອສມ຺ຠວໂຕ ຈ ຄຫິໂຕ ອນວເສສໂຕ ຄຫຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ມໂນທ຺ວາເຣ ຊວນສມ຺ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ປາຍານຸຄໂຕ ອຕ຺ໂຖ.

ຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂນຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໗. ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ມໂນທ຺ວາເຣ ປຐມຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ, ຕໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ. ມໂນຘາຕູຕິ ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍມໂນຘາຕຸ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ມໂນຘາຕູຕິ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມໂນທ຺ວາເຣ…ເປ… ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສພ຺ພານິ ເຈຕານີ’’ຕິອາທິ.

ໂນຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ເວທນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໘. ສພ຺ພາປິ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ເວທນາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສເວທນາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວິຕາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຜາສຸກຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສນສຸຂຕ຺ຖໍ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນເວທນເມວ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕາຍ ຄຫິຕາຍ ອິຕຣາສໍ ຄຫຓໍ ຎາຍາຄຕເມວາຕິ. ວຸຕ຺ຕໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ. ອາວຊ຺ຊນສມ຺ຜສ຺ສນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ. ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຐມຊວນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ ອຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ເວທນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍເວທນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໙. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖສຸ ວຸຕ຺ຕນຍາວາຕິ ‘‘ໂນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕູ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນໂຍ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ‘‘ຈກ຺ຂຸຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ຈ. ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕາ. ກສ຺ມາ ປນ ເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ເອວໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພານິ ເຈຕານີ’’ຕິອາທິ. ປຏິເສໂຘ ປນ ເຕສໍ ເວທນານານຕ຺ຕາທີນໍ ຜສ຺ສນານຕ຺ຕາທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ຕຖາອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອິໂຕ ປເຣສູຕິ ‘‘ໂນ ປຣິເຍສນານານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຣິຬາຫນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ.

ທຸຕິຍເວທນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ພາຫິຣຘາຕຸນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໐. ປຎ຺ຈ ຘາຕຸໂຍ ກາມາວຈຣາ ຣູປສຠາວຕ຺ຕາ.

ພາຫິຣຘາຕຸນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໑. ອາປາເຖ ປຕິຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖຄຕໍ ສາຏກເວຐນາທິສຎ຺ຎິຕໍ ຠູຕສງ຺ຆາຕໍ ສມ຺ມາ ນິສ຺ສິຕໍ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ສງ຺ກປ຺ປຄຕິກຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາຄຫເຓເນວ ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາຍ ເອວ ລພ຺ຠນໂຕ. ເອເຕເນວ ຫິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ອິທມ຺ປິ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຎ຺ຎາສງ຺ກປ຺ປຉນ຺ທາ ເອກຊວນວາເຣປິ ນານາຊວນວາເຣປິ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ຉນ຺ທຄຕິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ. ຉນ຺ທິກຕຏ຺ເຐນາຕິ ຉນ຺ທກຣຓຏ຺ເຐນ, ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຑຫນຏ຺ເຐນາຕິ ປຣິຑຫນຏ຺ເຐນ. ສນ຺ນິສ຺ສຍຑາຫຣສາ ຫິ ຣາຄຄ຺ຄິອາທໂຍ ‘‘ຣູເປ’’ຕິ ປນ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓທສ຺ສນເມຕໍ. ປຣິຬາໂຫຕິ ປຣິຬາຫສີເສນ ອເປກ຺ຂໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຬາເຫ ອຸປ຺ປນ຺ເນ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປຣິຬາໂຫ’’ຕິ ທຬ຺ຫຊ຺ໂຌສານາ ພລວາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຬາຫປຣິເຍສນາ ປນ ນານາຊວນວາເຣເຍວ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕາສໍ ລທ຺ຘູປນິສ຺ສຍຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ຣູປສຎ຺ຎາທິນານາສຠາວໍ ສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິນານາສຠາໂວ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ໂນປຣິເຍສນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໒. ປຏິເສຘມຕ຺ຕເມວ ນານໍ, ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂນປຣິເຍສນານານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ພາຫິຣຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໙໓. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ‘‘ອາປາເຖ ປຕິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຣູປາຣມ຺ມເຓ. ສຎ຺ຎາຕິ ຣູປສຎ຺ຎາວ. ອຣູປຘມ຺ໂມປິ ສມາໂນ ຍສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາຍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍເຍວ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣູປລາໂຠ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຫ ຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຣູປລາໂຠ’’ຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກນໂຍຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ສພ຺ເພສໍ ສຎ຺ຎາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ທສ຺ສິຕນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍເຍວາ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກນໂຍຕິ ວາ ຘຸວປຣິໂຠຄວເສນ ນິພທ຺ຘາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວາ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກນໂຍ. ອປໂຣ ນໂຍ. ມິສ຺ສໂກຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາຣມ຺ມເຓ ນິພທ຺ຘາຣມ຺ມເຓ ຈ ວິສຍໂຕ ນິພທ຺ຘາຣມ຺ມເຓນ ມິສ຺ສໂກ. ນິພທ຺ຘາຣມ຺ມເຓ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລໂສ ມນ຺ໂທ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຎ຺ຎາສງ຺ກປ຺ປຜສ຺ສເວທນາວ ທສ຺ສິຕາ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຍາຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຍ. ໂຂເຠຕ຺ວາຕິ ກຸຕູຫລຸປ຺ປາທນວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຂເຠຕ຺ວາ.

ອຸປາສິກາຕິ ຕສ຺ສ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາຣມ຺ມເຓ. ລາໂຠ ນາມ ‘‘ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ອຸຣຸວລ຺ລິຍວາສີຕິ ອຸຣຸວລ຺ລິຍເລຓວາສີ, ອຸຣຸວລ຺ລິຍວິຫາຣວາສີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາຬິຍາຕິ ‘‘ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນຍປວຕ຺ຕາຍ ອິມິສ຺ສາ ສຸຕ຺ຕປາຬິຍາ. ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ມຊ຺ເຌ ຄຫິຕຜສ຺ສເວທນາປຣິໂຍສາເນ ຐປນວເສນ ປາຬິໍ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຕິອາທິ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຕິ ອາປາຖຄຕຣູປາຣມ຺ມເຓ. ອວິຠູຕວາຣນ຺ຕິ ອວິຠູຕາຣມ຺ມຓວາຣໍ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ. ເອກຊວນວາເຣປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ຈິຣຕຣນິເວສາຠາວາ. ນານາຊວນວາເຣເຍວ ທຬ຺ຫຕຣນິເວສຕາຍ.

໙໔. ທສມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ ນວເມ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ. ປຏິເສຘມຕ຺ຕເມວ ເຫຕ຺ຖ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ພາຫິຣຜສ຺ສນານຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນານຕ຺ຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕຘາຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໕. ອາຠາຕີຕິ ອາຠາ, ອາໂລກຠາເວນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອວ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ອາຠາຘາຕຸ. ອາໂລກສ຺ສາຕິ ອາໂລກກສິຓສ຺ສ. ສຸຏ຺ຐຸ, ໂສຠນໍ ວາ ຠາຕີຕິ ສຸຠໍ. ກສິຓສຫຈຣຓໂຕ ຌານໍ ສຸຠໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓໍ ກສິຓໍ. ອາກາສານຎ຺ຈາທໂຍປິ ສຸຠາຣມ຺ມຓໍ ເອວາຕິ ເກຈິ. ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສີຕິ ເທສນໍ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕ ເອວ ຐເປສິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອນ຺ຘກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາຣມ຺ມຓເມວ ຄຫິຕໍ, ຕຖາ ‘‘ອຍໍ ຘາຕຸ ອສຸຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຍຖາ ຫິ ອິຘ ສຸວຓ຺ຓໍ ກສິຓໍ ສຸຠນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ເອວໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ອສຸຠນ຺ຕິ.

ອນ຺ຘກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອນ຺ຘກາຣໍ ປຏິຈ຺ຉາທກປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ. ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຘກາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອາໂລໂກປິ, ອນ຺ຘກາເຣນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອນ຺ຘກາໂຣ ຕາວ ອາໂລເກນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕຸ ‘‘ຍຕ຺ຖ ອາໂລໂກ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘກາໂຣ’’ຕິ ອາໂລໂກ ກຖໍ ອນ຺ຘກາເຣນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຘກາເຣນ ຫິ ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາຍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕຣູປໍ ອນ຺ຘກາເຣນ ຫິ ປຣິໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຍຖາ ຕໍ ຉາຍາຍ ອາຕໂປ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອສຸຠສຸຠານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕໍ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸເຠ ສຕິ ສຸຠໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ອສຸຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຠໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອໂວຈ. ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ຕາຍ ຫິ ສຕິ ອຘິຄຕາຍ. ຣູປສມຕິກ຺ກມາ ວາ ໂຫຕີຕິ ສຠາວາຣມ຺ມຓານໍ ຣູປຊ຺ຌານານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມຕິກ຺ກມາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ເວປິ ປກາເຣ ອຕິທິສຕິ. ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຏິສງ຺ຂາຎາເຓນ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໍ. ເອເຕນ ຂຓນິໂຣຘາທິໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ກຖໍ ສມາປຕ຺ຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອິມາສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຘາຕູສຸ ກາ ປກາຣາ ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິ ນານາ ຫຸຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ກີທິສາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິອາທິ. ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາເວນາຕິ ປຏຸກິຈ຺ຈາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາເວນ. ສຸຂຸມສງ຺ຂາຣານໍ ຕຕ຺ຖ ສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອວສິສ຺ສຕາຍ. ນິໂຣໂຘວາຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ເອວ.

ສຕ຺ຕຘາຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໖. ຠາວນປຸໍສກເມຕໍ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ. ສນິທານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ນິທທາຕີຕິ ນິທານໍ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສນິທາໂນ ສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກາມຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ກາມປຏິພທ຺ໂຘ ວາ. ຕກ຺ເກຕີຕິ ຕກ຺ໂກ. ອຠູຕກາຣໍ ສມາໂຣເປຕ຺ວາ ກປ຺ເປຕີຕິ ສງ຺ກປ຺ໂປ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕີຕິ ອປ຺ປນາ. ວິເສເສນ ອປ຺ເປຕີຕິ ພ຺ຍປ຺ປນາ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນາ. ມິຈ຺ຉາ ວິປຣີໂຕ ປາປໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ວິຕກ຺ໂກ ເອວ ກາມຘາຕຸສທ຺ເທນ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ກາມປສງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິສາຕິສຍຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸອາທີສຸປິ. ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກາມຘາຕຸ ຫີນຊ຺ຌາສເຍຫິ ກາເມຕພ຺ພຘາຕຸຠາວໂຕ.

ກິເລສກາມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາວຕ຺ຕາ ສພ຺ພາກຸສລສໍຄາຫິກາຍ ກາມຘາຕຸຍາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຖນໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ. ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ກຖາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາ. ອິມໍ ກາມາວຈຣສຎ຺ຎິຕໍ ກາມວິຕກ຺ກສຎ຺ຎິຕຎ຺ຈ ກາມຘາຕຸໍ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ລຠິຕ຺ວາ. ຕີຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ຕີຫິ ສາຣຠູເຕຫິ ກາຣເຓຫິ.

ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາໂທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ໂສ ເອວ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ສຠາວຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເຕນາຕິ ພ຺ຍາປາໂທ, ໂທໂສ. ພ຺ຍາປາໂທປິ ຘາຕູຕິ ໂຍຊນາ. ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທິວເສນາຕິ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈຍວເສນ. ວິເສເສນ ຫິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທຸກ຺ຂາປນໍ ວິຫິໍສາ, ສາ ເອວ ຘາຕຸ, ອຕ຺ຖໂຕ ໂຣສນາ ປຣູປຆາໂຕ, ຕຖາ ປວຕ຺ໂຕ ວາ ໂທສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ.

ຕິຓຄຫເນ ອຣຎ຺ເຎຕິ ຕິເຓຫິ ຄຫນຠູເຕ ອຣຎ຺ເຎ. ອນຍພ຺ຍສນນ຺ຕິ ອປາຍພ຺ຍສນໍ, ປຣິຫຣຓູປາຍຣຫິຕໍ ວິປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອວຑ຺ຒິໍ ວິນາສນ຺ຕິ ອວຑ຺ຒິຎ຺ເຈວ ວິນາສຎ຺ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ວຑ຺ຒິຣຫິຕໍ. ສຸກ຺ຂຕິຓທາໂຍ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກິເລສຄ຺ຄິສໍວທ຺ຘນຏ຺ເຐນ. ຕິຓຸກ຺ກາ ວິຍ ອກຸສລສຎ຺ຎາ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ. ຕິຓກຏ຺ຐ…ເປ… ສຕ຺ຕາ ອນຍພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ອໂຍນິໂສ ປຏິປຊ຺ຊມານາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ສຸກ຺ຂຕິຓທາເຍ’’ຕິອາທິ.

ສມຕາຠາວໂຕ ສມຕາວິໂຣຘໂຕ ວິສມຕາເຫຕຸໂຕ ຈ ວິສມາ ຣາຄາທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຄວິສມາທີນິ ອນຸຄຕ’’ນ຺ຕິ. ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ອວສ຺ສໍຠາວິນິຠາເວນ.

ສໍກິເລສໂຕ ນິກ຺ຂມນຏ຺ເຐນ ເນກ຺ຂມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ. ສ຺ວາຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສທ຺ໂທ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີສຸ ກຸສລວິຕກ຺ເກ ຈ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກປິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕູ’’ຕິ. ອິຕຣາປິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍຕິ ອພ຺ຍາປາທອວິຫິໍສາຘາຕຸໂຍ ວທຕິ. ວິສຸໍ ທີເປຕພ຺ພາ ສຣູເປນ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ວິຕກ຺ກາທໂຍຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປຈ຺ຉນ຺ທປຣິຬາຫປຣິເຍສນາ. ຍຖານຸຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍານຸຣູປໍ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ປຣິຬາໂຫ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ສງ຺ຂາຣປຣິຬາຫມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສຬສສຸ ອາກາເຣສຸ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຍສ຺ສ ວິຄເມນ ອຣຫໂຕ ສີຕິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຍໍ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ວາ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ນ ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຍາປາເທຕີຕິ ອພ຺ຍາປາໂທ, ວິຫິໍສາຍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍຫິ ສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຫິເຕສິຠາເວນ ມິຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ມິຕ຺ໂຕ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ເອສາຕິ ເມຕ຺ຕິ, ອພ຺ຍາປາໂທ. ເມຕ຺ຕາຍນາຕິ ເມຕ຺ຕາກາຣຓໍ, ເມຕ຺ຕາຍ ວາ ອຍນາ ປວຕ຺ຕນາ. ເມຕ຺ຕາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍິຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາຍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂວ. ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາຍນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຄິຎ຺ຊກາວສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໗. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິມສ຺ມາ ຕຕິຍສຸຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຍາວ ກມ຺ມວຄ຺ໂຄ, ຕາວ ເນຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສໂຍ, ຫີນາທິຠາເວນ ອຘີໂນ ອາສໂຍ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ຕໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ, ອຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິອາທີສຸ ຫີນາທິເຠທໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຫີນາທິເຠທາ ສຎ຺ຎາ, ຕນ຺ນິສ຺ສຍທິຏ຺ຐິວິກປ຺ປນາ, ວິຕກ຺ໂກ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຫຊາຕໂກຏິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ຈ. ສຕ຺ຖາເຣສູຕິ ເຕສໍ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ຎຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຕ຺ຖຸລກ຺ຂຓສພ຺ຠາວໂຕ. ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສູຕິ ອາຘາເຣ ວິສເຍ ຈ ຠຸມ຺ມໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຐມໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເອເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕສໍ ‘‘ມຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິ ອິຘ ມູລຠາເວນ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ອິຕຣາ ອນຸສງ຺ກິຕາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິເຍວາຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ.

‘‘ມຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາສທ຺ໂທ ‘‘ມຫາຊໂນ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ພຫຸອຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວິຊ຺ຊາປິ ຫີນຫີນຕຣຫີນຕມາທິເຠເທນ ພຫຸປກາຣາ. ຕສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາ ຘາຕູ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ຫີນໍ ຘາຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ, ຍໂຕ ອວິຊ຺ຊາສີເສນ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ເອວ ຄຫິຕາ. ອວິຊ຺ຊາຄຫິໂຕ ຫິ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐຊ຺ຌາສໂຍ ຫີນາທິເຠທໍ ອວິຊ຺ຊາຘາຕຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໂຕ ສຎ຺ຎາທິຏ຺ຐິອາທິເກ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ. ປຓິຘິ ປຕ຺ຖນາ, ສາ ປນ ຕຖາ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐປນວເສນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສາ ປເນສາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕຕິ ຫີນປຈ຺ຈຍາ ສຎ຺ຎາທິຏ຺ຐິວິຕກ຺ກເຈຕນາ ປຕ຺ຖນາ ປຓິຘິສງ຺ຂາຕາ ຫີນາ ຘມ຺ມາ. ຫີໂນ ນາມ ຫີນຘມ຺ມສມາໂຍຄໂຕ. ສພ຺ພປທານີຕິ ‘‘ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິອາທີນິ ປທານິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ ຫີນສທ຺ເທນ ມຊ຺ຌິມຸຕ຺ຕມຏ຺ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອຸປປຊ຺ຊນໍ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລາໂຠ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫີນກຸລາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຫີນຣູປໂຠຄປຣິສາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຫີນຕ຺ຕິກວເສນາຕິ ຫີນຕ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕິກປທວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ຫີນຕ຺ຕິກປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈສຸ ນີຈກຸເລສູຕິ ຈຓ຺ຑາລເວນເນສາທຣຖກາຣປຸກ຺ກຸສກຸເລສຸ. ທ຺ວາທສອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ປນ ໂຍ ໂກຈິ ປຏິລາໂຠ ຫີໂນຕິ ໂຍຊນາ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ‘‘ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ. ‘‘ຘາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຍວ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ປຏິລາໂຠ.

ຄິຎ຺ຊກາວສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘. ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕິ. ນິຣນ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕາຍ ເອວ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ ຈິຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພິເສສາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຘ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕູຕິ ອາຫ ‘‘ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ຫີນຊ຺ຌາສຍາ’’ຕິ.

ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈງ຺ກມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໙. ມຫາປຎ຺ເຎສູຕິ ວິປຸລປຎ຺ເຎສຸ. ນນ຺ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ. ຂນ຺ຘນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຂນ຺ຘວິຠາຄໍ, ຂນ຺ຘານໍ ວາ ອນ຺ຕຣໍ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ຂນ຺ຘນ຺ຕໂຣ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘາຘິຄມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຣິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ອຸຕ຺ຕຣປຣິກມ຺ມຎ຺ຈ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ອິທ຺ຘານິສໍສຎ຺ເຈວ ອານິສໍສຎ຺ຈ. ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິກຸພ຺ພນນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານວິຘານຎ຺ເຈວ ວິກຸພ຺ພນວິຘານຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ປຖວິໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິອາທິນາ.

ຘຸຕງ຺ຄປຣິຫາຣນ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄານໍ ປຣິຫຣຓວິຘິໍ. ປຣິຫຣຓຄ຺ຄຫເຓເນວ ສມາທານໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ນ ຄຫິຕໍ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ຕໍຕໍຘຸຕງ຺ຄປຣິຫຣເຓ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ອານິສໍສເມວ. ສໂມຘານນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ, ເອຕ຺ຕກາ ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານວິຘິໍ. ເຠທນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາທິເຠທຎ຺ເຈວ ຠິນ຺ນາກາຣຎ຺ຈ.

ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ເອວໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວິໂສເຘຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຣິກມ຺ມວິຘານໍ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປາຍຕນາທິອານິສໍສປເຠທໍ. ອຸປກ຺ກິເລສນ຺ຕິ ສາຘາຣຓໍ ອສາຘາຣຓໍ ທຸວິຘໍ ອຸປກ຺ກິເລສໍ. ວິປສ຺ສນາຠາວນຸປກ຺ກິເລສາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣຄມ຺ຠີຣຸຕ຺ຕານວິຈິຕ຺ຣກຖາທີສູຕິ ສງ຺ເຂໂປ ວິຕ຺ຖາໂຣ ຄມ຺ຠີຣຕາ ອຸຕ຺ຕານຕາ ວິຈິຕ຺ຣຠາໂວ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖຕາ ນີຕຕ຺ຖຕາຕິ ເອວມາທີສຸ ຘມ຺ມສ຺ສ ກເຖຕພ຺ພປ຺ປກາເຣສຸ ຕໍ ຕໍ ກເຖຕພ຺ພາກາຣໍ.

ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ –

‘‘ອາທິມ຺ຫິ ສີລໍ ເທເສຍ຺ຍ, (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໙໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໑)

ມຊ຺ເຌ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນິທ຺ທິເສ;

ອນ຺ເຕ ປຎ຺ຎາ ກເຖຕພ຺ພາ,

ເອໂສ ຘມ຺ມກຖາວິໂຘ’’ຕິ. –

ເອວໍ ກເຖຕພ຺ພາກາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ສິຖິລໍ ຘນິຕຎ຺ຈ ທີຆຣສ຺ສໍ, ຄຣຸກໍ ລຫຸກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫີຕໍ;

ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວວຕ຺ຖິຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໑; ປຣິ. ໔໘໕) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກສ຺ສ ຈ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ອນຸສນ຺ຘິນ຺ຕິ ປຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິອາທິອນຸສນ຺ຘິໍ. ປຸພ຺ພາປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ. ອິທໍ ປທໍ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປຸພ຺ພາປຣໍ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນປຣິຫາຣນ຺ຕິ ລາຠຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ກຸລານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວິຘິໂນ ປຣິຫຣຓໍ ຕນ຺ນິຍມິຕໍ ເອກນ຺ຕິກໍ ກຸລສງ຺ຄຫຓວິຘິໍ.

ຈງ຺ກມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຄາຖາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ‘‘ຘາຕຸໂສ ສໍສນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ສຣິກ຺ຂຕາທສ຺ສນໍ, ນ ກາເຍນ ມິສ຺ສີຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸທ຺ທນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິ. ນິຣນ຺ຕໂຣຕິ ນິພ຺ພິເສໂສ. ສໍສຄ຺ຄາຕິ ປຎ຺ຈວິຘສໍສຄ຺ຄເຫຕຸ. ສໍສຄ຺ຄຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ສໍສຄ຺ຄວຕ຺ຖຸກາ ຕຓ຺ຫາ ຄຫິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທສ຺ສນ…ເປ… ສ຺ເນເຫນາ’’ຕິ.

ວນຕິ ຠຊຕິ ສຊ຺ຊຕິ ເຕນາຕິ ວນໍ, ວນໂຖຕິ ຈ ກິເລໂສ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວນໂຖ ຊາໂຕຕິ ກິເລສວນໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ອິຕເຣ ສໍສຄ຺ຄມູລກາຕິ ຕເມວ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອທສ຺ສເນນາ’’ຕິ. ສາຘຸຊີວີຕິ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຊີວີ, ຕໍຊີວນສີໂລ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘຊີວິຕໍ ຊີວມາໂນ’’ຕິ.

ສຄາຖາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອສ຺ສທ຺ຘສໍສນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໑. ນິໂຣຊາຕິ ສທ຺ຘາສ຺ເນຫາຠາເວນ ນິສ຺ເນຫາ. ຕໂຕ ເອວ ອຣສຠາເວນ ນິຣສາ. ເອກສທິສາຕິ ສມສມາ ນິພ຺ພິເສສາ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຣນ຺ຕຣາ’’ຕິ. ອລຊ຺ຊິຕາຍ ເອກສີມກຕາ ຠິນ຺ນມຣິຍາທາ. ສທ຺ຘາ ເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ຘາ. ຕນ຺ຕິປາລກາຕິ ສທ຺ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຍາ ປາລກາ. ວໍສານຸຣກ຺ຂກາຕິ ອຣິຍວໍສສ຺ສ ອນຸຣກ຺ຂກາ. ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍາ. ຍສ຺ມາ ຕາທິສານໍ ວີຣິຍໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ໂຫຕິ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓປຣກ຺ກມາ’’ຕິ. ສພ຺ພກິຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາກິຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ.

ອສ຺ສທ຺ຘສໍສນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘-໑໒. ອສ຺ສທ຺ຘມູລກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐໒-໑໐໖. ອຏ຺ຐມາທີນີຕິ ອຏ຺ຐມໍ ນວມໍ ທສມໍ ເອກາທສມໍ ທ຺ວາທສມນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານີຕິ ເອເກ. ອປເຣ ປນ ນວ ສຸຕ຺ຕານີຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ປາຬິຍຎ຺ຈ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂີຍຕິ.

ອສ຺ສທ຺ຘມູລກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ກມ຺ມປຖວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ອສມາຫິຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐໗-໑໐໘. ອິໂຕ ປເຣສູຕິ ອິໂຕ ທຸຕິຍວຄ຺ຄໂຕ ປເຣສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ປຐມນ຺ຕິ ປຐມວຄ຺ເຄ ປຐມໍ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມາເນ’’ຕິອາທິ.

ອສມາຫິຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໕. ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐໙-໑໑໑. ສຸຣາເມຣຍສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐສຸຣາທິສຸຣາສງ຺ຂາຕໍ ປຸປ຺ຜາສວາທິເມຣຍສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ. ມຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ມຊ຺ຊໍ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ມຊ຺ຊຕິ ເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປມາເທ ປມຊ຺ຊນວເສນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖສຸ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ປຎ຺ຈເມ ຕານິ ປທານິ ສໍວຓ຺ເຓຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈເມ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປາໂຓ ນາມ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຕໍ ປາຓໍ ອຕິປາເຕນ຺ຕິ ອຕິຈ຺ຈ ອນ຺ຕເຣເຍວ, ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາເຕນ຺ຕິ ສຓິກໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສີຆໍ ປາເຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍນ ວາຈາຍ ວາ ອທິນ຺ນໍ ປຣສນ຺ຕກໍ. ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ມິຈ຺ຉາຕິ ນ ສມ຺ມາ, ຄາຣຍ຺ຫວເສນ. ມຸສາຕິ ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸ. ວທນ຺ຕີຕິ ວິສໍວາທນວເສນ ວທນ຺ຕິ. ປິຍສຸຎ຺ຎກຣຓໂຕ ປິສຸຓາ, ປິສຕິ ວາ ປເຣ ສຕ຺ເຕ, ຫິໍສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມມ຺ມຈ຺ເຉທິກາຕິ ເອເຕນ ປຣສ຺ສ ມມ຺ມຈ຺ເຉທວເສນ ເອກນ຺ຕຜຣຸສສຎ຺ເຈຕນາ ຜຣຸສວາຈາ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິຊ຺ຌາສທ຺ໂທ ລຸພ຺ຠເນ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ປຣຠຓ຺ເຑ ລຸພ຺ຠນສີລາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ພ຺ຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ໂທສວເສນ ວິປນ຺ນໍ. ປກຕິວິຊຫເນນ ປູຕິຠູຕໍ. ສາຘູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິກາເຫຕຸກອກິຣິຍທິຏ຺ຐິ ກມ຺ມປຖປຣິຍາປນ຺ນາ ນາມ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນາ ສພ຺ພາປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄປຏິປກ຺ຂາ ວິປຣີຕທິຏ຺ຐິ.

ເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມປຖານໍ. ໂວຫາຣໂຕຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໂຕ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເປຕານໍ ສງ຺ຄໂຫ. ປໂຍຄວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາທີຫິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ເຈຕນາຍ ພລວຠາວໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວິປຣິຍາເຍປິ ຕໍຕໍປຈ຺ຈເຍຫິ ເຈຕນາຍ ພລວຠາວວເສນ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ ກມ຺ມວິປາກິທ຺ຘິມໂຍ ທາຐາໂກຏນາທີນໍ ວິຍ.

ເມຖຸນສມາຈາເຣສູຕິ ສທາຣປຣທາຣຄມນວເສນ ທຸວິເຘສຸ ເມຖຸນສມາຈາເຣສຸ. ເຕປິ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ກາມາ ນາມ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ຄາຣຍ຺ຫາຈາໂຣ. ຄາຣຍ຺ຫຕາ ຈສ຺ສ ເອກນ຺ຕນິຫີນຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕນິນ຺ທິໂຕ ລາມກາຈາໂຣ’’ຕິ ອສທ຺ຘມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ອສທ຺ຘມ຺ມເສວນາຘິປ຺ປາເຍນ. ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາຕິ ສໂຄຕ຺ເຕຫິ ຣກ຺ຂິຕາ. ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາຕິ ສຫຘມ຺ເມຫິ ຣກ຺ຂິຕາ. ສສ຺ສາມິກາ ນາມ ສາຣກ຺ຂາ. ຍສ຺ສາ ຄມເນ ທຓ຺ໂຑ ຐປິໂຕ, ສາ ສປຣິທຓ຺ຑາ. ຠຣິຍຠາວາຍ ຘເນນ ກີຕາ ຘນກ຺ກີຕາ. ຉນ຺ເທນ ວສຕີຕິ ຉນ຺ທວາສິນີ. ໂຠຄຕ຺ຖໍ ວສຕີຕິ ໂຠຄວາສິນີ. ປຏຕ຺ຖໍ ວສຕີຕິ ປຏວາສິນີ. ອຸທກປຕ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ. ຈຸມ຺ພຏໍ ອປເນຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂອຠຏຈຸມ຺ພຏາ. ກຣມຣານີຕາ ຘຊາຫຏາ. ຕງ຺ຂຓິກໍ ຄຫິຕາ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກໂມ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ນ ຕຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມເນ ສຕິປິ ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສເນ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນເສວນາຠິສນ຺ຘິປໂຍຄາຠາວໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານສ຺ສາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສວນາຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປໂຍຄາຠາໂວ ອປ຺ປມາຓໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ເສວນາປໂຍຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຖາ ສຕິ ປຸເຣຕຣໍ ເສວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາເນປິ ຕສ຺ສາ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ສິຍາ, ຕຖາ ປຸຣິສສ຺ສປິ ເສວນາປໂຍຄາຠາເວ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ວເສນ ຕໂຍ, ພລກ຺ກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ວເສນ ຕໂຍຕິ ສພ຺ເພປິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາເສວນມນ຺ທຕາຍາຕິ ຍາຍ ອກຸສລເຈຕນາຍ ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ, ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຕຣກາລຕາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອນາເສວນາຕິ ປຣິທຸພ຺ພລາ ໂຫຕິ ເຈຕນາ.

ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຕ຺ຖວິເສສວາຈິໂນ ຘາຕຸສທ຺ທາຕິ ອຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ປທສ຺ສ ປຣຠຓ຺ຑາຠິມຸຂີຕິອາທິອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣຠຓ຺ເຑ ລຸພ຺ຠນວເສນ ນິນ຺ນຕາຍ. ອຠິປຸພ຺ໂພ ເຌ-ສທ຺ໂທ ລຸພ຺ຠເນ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອທິນ຺ນາທານໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ ຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາທຍຕີຕິ ໂຍ ນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕສ຺ສ ສຕິ ສມວາເຍ ຫິຕສຸຂໍ ວິນາເສຕິ. ອໂຫ ວຕາຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ອຠິຊ຺ຌາເນ ວຕ຺ຖຸໂນ ເອກນ຺ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເອວມິຘາປິ ວຕ຺ຖຸໂນ ‘‘ອໂຫ ວຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣສ຺ສ ວິນາສຈິນ຺ຕາຍ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິຍມິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເນສໍ ທາຣຸຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມປຖປ຺ປວຕ຺ຕິ.

ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຫຓາຠາເວນາຕິ ຍຖາຕຈ຺ຉຄຫຓສ຺ສ ອຠາເວນ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວສ຺ສ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຫເຓນ. ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ວິຕຖໍ ປສ຺ສຕິ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ວິຍາຕິ ອິມິນາ ອາເສວນສ຺ສ ອປ຺ປມຫນ຺ຕຕາຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊຕາ. ວຕ຺ຖຸໂນຕິ ຄຫິຕວຕ຺ຖຸໂນ. ຄຫິຕາກາຣວິປຣີຕຕາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິຕາກາຣສ຺ສ ວິປຣີຕຕາ. ຕຖາຠາເວນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫິຕາກາເຣເນວ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ, ຄຫິຕສ຺ສ ວາ ວຕ຺ຖຸໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ‘‘ເອວເມຕໍ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ.

ຘມ຺ມໂຕຕິ ສຠາວໂຕ. ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄໂກຏ຺ຐາສໂຕ, ຍໍໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາຘມ຺ມາວາຕິ ເຈຕນາສຠາວາ ເອວ. ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ນນຸ ເຈຕນາ ອຠິຘມ຺ເມ ກມ຺ມປເຖສຸ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ນ, ອວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາຍ ອກມ຺ມປຖຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ກທາຈິ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພທາຕິ ກມ຺ມປຖຠາວສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ອວຈນໍ. ຍທາ, ປນສ຺ສ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕທາ ກມ຺ມປຖຣາສິສງ຺ຄໂຫ ນ ນິວາຣິໂຕ. ເອຕ຺ຖາຫ – ຍທິ ເຈຕນາຍ ສພ຺ພທາ ກມ຺ມປຖຠາວາຠາວໂຕ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ນນຸ ອຠິຊ຺ຌາທີນມ຺ປິ ກມ຺ມປຖຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ເຕສມ຺ປິ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ກມ຺ມປຖຕາຕໍສຠາຄຕາຫິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ເຈຕນາປິ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ? ສຈ຺ຈເມຕໍ. ສາ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທິກາຕິ ປາກໂຏ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ເຈຕນາຍ ຫິ ‘‘ເຈຕນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ວທາມິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓; ກຖາ. ໕໓໙) ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ກຖາ. ໕໓໙) ກມ຺ມຠາໂວ ປາກໂຏ. ກມ຺ມໍເຍວ ຈ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີນໍ ຕຕ຺ຖຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂານຎ຺ຈ ປຖຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ກມ຺ມປໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປາກໂຏ, ຕສ຺ສາ ກມ຺ມປຖຠາໂວ. ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ປນ ເຈຕນາສມີຫນຠາເວນ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕຠາໂວ, ເຈຕນາຊນິຕປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏກຠາເວນ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິຕທຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຖຠາໂວ ຈາຕິ, ນ ຕຖາ ປາກໂຏ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ, ເຕ ເອວ ເຕນ ສຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຠິຘມ຺ເມ ກມ຺ມປຖຣາສິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕຖາຊາຕິຍກຕ຺ຕາ ວາ ເຈຕນາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມູລໍ ປຕ຺ວາຕິ ມູລເທສນໍ ປຕ຺ວາ, ມູລສຠາເວສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເທສິຍມາເນສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອທິນ຺ນາທານໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ເອວາ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕເທວ ຕໍ ເວຣມຓິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ. ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ເອວ ຫິ ວິຣຕີຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓເມວ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໔) ‘‘ຍານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ເອຕ຺ຖ ‘ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຍສ຺ມາ ‘ສຕ຺ໂຕຕິ’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄເຕ ສງ຺ຂາເຣເຍວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໂນ ‘‘ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓຕິປິ ເອເກ. ‘‘ເອໂກ ທິຏ຺ໂຐ, ທ຺ເວ ສຸຕາ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ຜປ຺ປລປເນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນ. ຕຖາ ອຠິຊ຺ຌາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປສໍຫຣຕິ, ນ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕໍ ເອວ ທສ຺ສນາທິວເສນ ອຠິຊ຺ຌາຍນໂຕ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມານາປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕສ຺ສາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ກຖໍ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ມຫຄ຺ຄຕປ຺ປຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ສາຘາຣຓໂຕ. ນຕ຺ຖິ ສຸກຏທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກຕິ ຫິ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ມາປິ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ສຸຂພຫຸລຕາຍ ຣາຊາໂນ ຫສມານາປິ ‘‘ໂຈຣໍ ຆາເຕຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຫາໂສ ປນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ປນ ເນສໍ ທຸກ຺ຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທໂນ ນ ໂຫຕິ, ສຸຂເວທໂນວ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາມານໍ ສມຸທຍາ’’ຕິອາທິນາ ເວທນາເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂລຠສມຸຏ຺ຐາໂນ ມຸສາວາໂທ ສຸຂເວທໂນ ວາ ສິຍາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທໂນ ວາ, ໂທສສມຸຏ຺ຐາໂນ ທຸກ຺ຂເວທໂນ ວາຕິ ມຸສາວາໂທ ຕິເວທໂນ ສິຍາ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ເວທນານໍ ‘‘ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິນາ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປາຓາຕິປາໂຕ ໂທສໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລໂກຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມູລເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ມູລຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣຠາໂວ ໂທສວິເສໂສ, ນິທານມູເລ ປນ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂລຠໂມຫວເສນປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ອາມິສກິຎ຺ຊກ຺ຂກາໂມປິ ຫິ ປາຓໍ ຫນຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໓.໓໔). ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຕ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ. ສມາທາເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ. ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ວິຣຕິໂຍວ ອາຄຕາ, ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ປນ ເຈຕນາປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ເຈຕນາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິຣຕິໂຍປີ’’ຕິ ອາຫ.

ອທຸສ຺ສີລ຺ຍາຣມ຺ມຓາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອາຣມ຺ມຓາ ກຖໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍານິ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຕທາຣມ຺ມຓຠາເວເນວ ຕານິ ປຊຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຕເທວ ອາຣພ຺ຠ ຕໍ ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຕໂຕ ອນິສ຺ສຏຠາວໂຕ.

ອນຠິຊ຺ຌາ…ເປ… ວິຣມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຠິຊ຺ຌໍ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ວິຣຕິ ອຕ຺ຖິ ອນຠິຊ຺ຌາທີເຫວ ຕປ຺ປຫານສິທ຺ຘິໂຕ.

ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ທສງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕສມ຺ມຕ຺ຕວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາຠາໂວ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ສມ຺ມາຠາໂວ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕາ ອກຸສລກ຺ຂນ຺ຘາວ ມິຈ຺ຉາສຕິ, ເອວໍ ມິຈ຺ຉາຎາຓມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຎາຓສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຠາໂວ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ມິຈ຺ຉາຎາຓິໂນຕິ ມິຈ຺ຉາສຎ຺ຎາຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອໂຍນິໂສ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມິຈ຺ຉາປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ມິຈ຺ຉາ ອໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ. ກຸສລວິມຸຕ຺ຕີຕິ ປກຕິປຸຣິສສນ຺ຕຣຊານນໍ, ຄຸຓວິຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສກຕ຺ຕນິ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ອກຸສລປວຕ຺ຕິໍ ‘‘ກຸສລວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິກາ. ສມ຺ມາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ຌານວິໂມກ຺ຂາທີສຸ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ ປວຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ.

ທສງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ໂຄ

໑. ຈຕຸຘາຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໔. ປຕິຏ຺ຐາຘາຕູຕິ ສຫຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕາ ຘາຕຸ. ອາພນ຺ຘນຘາຕູຕິ ນຫານິຍຈຸຓ຺ຓສ຺ສ ອຸທກໍ ວິຍ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ອາພນ຺ຘນຠູຕາ ຘາຕຸ. ປຣິປາຈນຘາຕູຕິ ສູຣິໂຍ ຜລາທີນໍ ວິຍ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ປຣິປາຈນຠູຕາ ຘາຕຸ. ວິຕ຺ຖມ຺ຠນຘາຕູຕິ ທຸຕິໂຍ ວິຍ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນຠູຕາ ຘາຕຸ. ເກສາທໂຍ ວີສຕິ ໂກຏ຺ຐາສາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປິຕ຺ຕາທໂຍ ສນ຺ຕປ຺ປນາທໂຍ ອຸທ຺ຘງ຺ຄມາ ວາຕາທໂຍ ຄຫິຕາ. ເອຕາຕິ ຘາຕຸໂຍ.

ຈຕຸຘາຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຸພ຺ເພສມ຺ໂພຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໕. ອຍໍ ປຖວີຘາຕຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ໂຕ ອສ຺ສາໂທ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອວໍ ກາເຍ ປຠາວສ຺ສ ປເວທນວເສເນວ ປວຕ຺ຕານໍ. ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາເຣນາຕິ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານາ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຠງ຺ຄຸປຄມນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຠາວາກາເຣນ. ນ ນິຈ຺ຈາຕິ ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວຕ຺ຕາ, ຘຸວໍ ນິຈ຺ຈໍ. ປຏິປີຬນາກາເຣນາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ອຠິຓ຺ຫໍ ປີຬນາກາເຣນ ທຸກ຺ຂຏ຺ເຐນ. ສຠາວວິຄມາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວສ຺ສ ວິຄຈ຺ຉນາກາເຣນ. ສຠາວຘມ຺ມາ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໍ ຂຓໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ‘‘ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈາ’’ຕິ ທ຺ເວຘາ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ. ອາທີນໍ ວາຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອາທີນໂວ, ປຣມກາປຎ຺ຎຕາ. ວິນີຍຕີຕິ ວູປສມີຍຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫານວເສນ ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ.

ສາຍໍ ນິປນ຺ນາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ເຂເປຕ຺ວາ ປາໂຕ ອຸຏ຺ຐຫາມ, ມາສປຸຓ຺ຓຆໂຏ ວິຍ ໂນ ສຣີຣໍ ນິສ຺ສນ຺ທາຠາວໂຕ.

ຜຸສິຕມຕ຺ເຕສຸປີຕິ ອຸທກສ຺ສ ຜຸສິຕມຕ຺ເຕສຸປິ.

ອຕິນາເມນ຺ຕິ ກາລໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປວຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ເອຕາ ປຖວີຘາຕຸອາທໂຍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕິ ນາມ ອຠິຣຕິວເສນ ຕຕ຺ຖ ອາກງ຺ຂຸປ຺ປາທນໂຕ.

ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາເຓນ. ຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິ ‘‘ພຸຊ຺ຌຕິ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ມຄ຺ໂຄ ໂພຘິ ‘‘ພຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ໂພຘິ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸຊ຺ຌນໂຕ. ນິພ຺ພານໍ ໂພຘິ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໂຕ. ເຕສນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ສາວກປາຣມີຎາຓນ຺ຕິ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສນວຕ຺ຖຸ.

ອກຸປ຺ປາຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອໂກເປຕພ຺ໂພ. ກາຣຓໂຕຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໂຕ. ຕໂຕ ຫິສ຺ສ ອກຸປ຺ປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສາ ຫີ’’ຕິອາທີ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓານໍ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຠາວໂຕ.

ວິຕ຺ຖາຣວເສນາຕິ ເອເກກຘາຕຸວເສນາຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອເກກິສ຺ສາ ປນ ຘາຕຸຍາ ລກ຺ຂຓວິຠຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ. ຍນ຺ຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຍໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາເທຕິ ເອເຕນາຕິ ອສ຺ສາໂທ, ຕຓ຺ຫາ. ອຍໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອສ຺ສາໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປຫານປຏິເວໂຘ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ ‘‘ອຍໍ ປຫານປຏິເວໂຘ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມຸທຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສສຈ຺ເຈສຸປິ. ຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ສາໂທ ອາທີນໂວ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ປວຕ຺ຕາ ຍາ ທິຏ຺ຐິ…ເປ… ໂຍ ສມາຘິ, ອຍໍ ຠາວນາປຏິເວໂຘ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຸພ຺ເພສມ຺ໂພຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຈຣິໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໖. ຍຖາ ຍາວຕາ ນິສ຺ສຣຓປຣິເຍສນຏ຺ຐາເນ ອາທີນວປຣິເຍສນາ, ເອວໍ ຍາວຕາ ອາທີນວປຣິເຍສນຏ຺ຐາເນ ອສ຺ສາທປຣິເຍສນາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈຣິນ຺ຕິ ຎາຓຈາເຣນ ອຈຣິໍ, ອນຸຠວນຈາເຣນາ’’ຕິ.

ອຈຣິໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ໂນເຈທໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ນິສ຺ສຏາຕິອາທີນິ ປທານິ, ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕປຏິເສເຘນາຕິ ‘‘ເນວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ເຕນ ນກາເຣນ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ນິສ຺ສຏາ’’ຕິອາທິ. ວິມຣິຍາທິກເຕນາຕິອາທິ ຈ ເອຕ຺ຖ ວິຫຣຓເປກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ. ທຸຕິຍນເຍຕິ ‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍ. ກິເລສວຏ຺ຏມຣິຍາທາຍ ສພ຺ພໂສ ອຠາວໂຕ ນິມ຺ມຣິຍາທິກເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕີສູຕິ ທຸຕິຍາທີສຸ ຕີສຸ.

ໂນເຈທໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໘. ເອກນ຺ເຕເນວ ທຸກ຺ຂາຕິ ອວີຈິມຫານິຣໂຍ ວິຍ ເອກນ຺ຕໂຕ ທຸກ຺ຂາ ເອວ ສຸເຂນ ອໂວມິສ຺ສາ. ທຸກ຺ເຂນ ອນຸປຕິຕາຕິ ທຸກ຺ເຂເນວ ສພ຺ພໂສ ອຸປຄຕາ. ທຸກ຺ເຂນ ໂອກ຺ກນ຺ຕາຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວິຍ ອນ຺ໂຕປິ ທຸກ຺ເຂນ ອວກ຺ກນ຺ຕາ ອນຸປວິຏ຺ຐາ. ສຸຂເວທນາປຈ຺ຈຍຕາຍ ອິມາສໍ ຘາຕູນໍ ສຸຂຕາ ວິຍ ທຸກ຺ຂເວທນາປຈ຺ຈຍຕາປິ ເວທິຕພ຺ພາ, ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈຣິຕາ ເອວ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພາສຸ ຘາຕູສຸ, ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ວາ. ປຐມໍ ສຸຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາປິ ປຈ຺ຉາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ ‘‘ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖-໑໐. ອຠິນນ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໑໙-໑໒໓. ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕເມສຸ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ຈຕຸສຈ຺ຈເມວາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສມາຫຏານິ ຈຕຸສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເຕສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓໍ, ນິຍໂມ ປນ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

ອຠິນນ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.