໑. ອສ຺ສຸຕວາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ’’ຕິ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາຣິຕໍ, ອຸປຘາຣຓໍ ວາ ສຸຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸຕວາ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ນ ສຸຕວາຕິ ອສ຺ສຸຕວາ. ວາ-ສທ຺ໂທ ຈາຍໍ ປສໍສາຍໍ, ອຕິສຍສ຺ສ ວາ ໂພຘນໂກ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ປສໍສິຕໍ, ອຕິສເຍນ ວາ ສຸຕໍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ‘‘ສຸຕວາ’’ຕິ ສໍກິເລສວິທ຺ຘໍສນສມຕ຺ໂຖ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມປຣິຈໂຍ ‘‘ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ສຸຕວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ປກາສິໂຕ. ອຖ ວາ ໂສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ສຸຓີຕິ ສຸຕວາ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ນ ສຸຕວາຕິ ອສ຺ສຸຕວາ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ ‘‘ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ, ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ຂນ຺ຘຘາຕຸ…ເປ… ວິນິຈ຺ຉຍຣຫິໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ຕຕ຺ຖ ປຣິປຸຈ຺ຉນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາ, ກຸສເລຫິ ສຫ ໂຈທນາປຣິຫຣຓວເສນ ວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ກາຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ປຸຖູນນ຺ຕິ ພຫູນໍ. ກິເລສາທີນໍ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄນິທ຺ເທເສສຸ (ມຫານິ. ໕໑, ໙໔) ອາຄຕນເຍນ. ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຄຫິໂຕ ‘‘ນາລໍ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ. ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂວາຈີ ອິທໍ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂກາຍໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຈຕູສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ. ຍຖາ ປນ ມຫາມຕ຺ຕິກາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຕິກາມຍໍ, ເອວມຍໍ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸມຫາຠູຕມໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ນິພ຺ພິນ຺ທນມ຺ປິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນິພ຺ພິນ຺ທນາ ນາມ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາ ອນຠິຣຕິຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ. ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວີຕຣາໂຄ ຠເວຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຣຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ອິຘ ປນ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ວິມຸຈ຺ຈນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຈຕູຫິ ຈ ຣູປຊນກປຈ຺ຈເຍຫິ ອາຄໂຕ ຈໂຍຕິ, ອາຈໂຍ, ວຸທ຺ຘິ. ຈຍໂຕ ອປກ຺ກໂມຕິ ອປຈໂຍ, ປຣິຫານິ. ອາທານນ຺ຕິ ຄຫຓໍ, ປຏິສນ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຠໂທຕິ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ. ໂສ ຫິ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ເຂປນນ຺ຕິ ເຠໂທ’’ຕິ.

ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ປກາຣໂຕ ຎາຍນ຺ຕິ. ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນປິ ຣູປໍ ອາລມ຺ພິຕຸໍ. ອຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກໂຣຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສປ຺ປາຍຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ນິກ຺ກຑ຺ຒນ຺ໂຕຕິ ຕໂຕ ຄາຫໂຕ ນີຫຣນ຺ໂຕ.

ມນາຍຕນສ຺ເສວ ນາມໍ, ນ ສມາຘິປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໑.໙.໙), ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໗໔) ວິຍ. ຈິຕ຺ຕີກາຕພ຺ພຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຈິຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຕາ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຈິຕ຺ຕຠາວມາຫ. ຈິຕ຺ຕໂຄຈຣຕາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕວິສຍຕາຍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມຈິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ຣາຄາທິສທ຺ຘາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ຈິຕ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ. ເຕນ ຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ຕຕ຺ຕມາຫ. ວິຊານນຏ຺ເຐນາຕິ ພຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ. ອຊ຺ໂຌສິຕນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌສາຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍາ’’ຕິອາທິ. ປຣາມສິຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມສຠາວໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ອາມສິຕ຺ວາ. ອຏ຺ຐສຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຘິກໍ ສຕໍ. ນວ ມານາຕິ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕາ ນວວິຘມານາ. ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ອາຄຕາ ສສ຺ສຕວາທາທໂຍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິໂຍ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ. ຍສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫວເສນ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ນິພ຺ພິທາຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສມຕ຺ໂຖ.

ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ວຣ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິທໍ ອນຸສນ຺ຘິວຈນໍ ‘‘ກສ຺ມາ ອາຫາ’’ຕິ ກເຖຕຸກາມຕາຍ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຐມໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອສ຺ສຸຕວຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ. ເຕນາຕິ ຠຄວຕາ. ອຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ກຕໍ ‘‘ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ອາທີນວສ຺ສ ວິຠາວິຕຕ຺ຕາ. ອຣູເປ ປນ ຕຖາ ອາທີນວສ຺ສ ອວິຠາວິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປ’’ນ຺ຕິ, ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ວິຍ ກຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄາໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫ. ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣູປໍ ຄໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ຠຄວຕາ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣູເປ ຄາໂຫ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ນ ອຣູເປ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກາຕພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ໂສ ຕໂຕ ຣູປໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣູປໍ ຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຏ຺ຐມານນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ. ‘‘ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານໍ ‘‘ປຐມວເຍ’’ຕິອາທິນາ ຣູປສ຺ສ ເຠທໍ ວຍາທີຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ປາທສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣເຓຕິ ຍຖາ ຐປິຕສ຺ສ ປາທສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປເນ. ອຕິຫຣຓນ຺ຕິ ຍຖາອຸທ຺ຘຕໍ ຍຖາຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຫຣຓໍ. ວີຕິຫຣຓນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໂຕ ປາໂທ ຍຖາຏ຺ຐິຕໍ ປາທໍ ຍຖາ ນ ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ໂຖກໍ ປສ຺ສໂຕ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຫຣຓໍ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຕຖາ ປຣປາທໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປນຕ຺ຖໍ ອໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ສນ຺ນິກ຺ເຂປນນ຺ຕິ ໂວສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ສມໍ ນິກ຺ຂິປນໍ ຐປນໍ. ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນນ຺ຕິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ອຸປ຺ປີຬນໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຐມວຍາທິເກ ເອວ. ອວຘາຣເຓນ ເຕສໍ ໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕຣສງ຺ກມນາຠາວມາຫ. ໂອຘີຕິ ຠາໂວ, ປພ຺ພນ຺ຕິ ສນ຺ຘິ. ປຐມວຍາທໂຍ ເອວ ເຫຕ຺ຖ ໂອຘິ ປພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປຏປຏາຍນ຺ຕາຕິ ‘‘ປຏປຏາ’’ອິຕິ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຍ, ເຕນ ເນສໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂຓສ຺ສ ອິຕ຺ຕຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ. ວຏ຺ຏິປ຺ປເທສນ຺ຕິ ວຏ຺ຏິຍາ ປຸລກໍ ພຣຫໍ. ຕຎ຺ຫິ ວຏ຺ຏິຍາ ປຸລກໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ສາ ທີປຊາລາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ປເວຓິສມ຺ພນ຺ຘວເສນາຕິ ສນ຺ຕຕິວເສນ.

ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຍໍ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຫຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເອວໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິໂຣຘາຠາວໂຕ. ປຸຣິມປເວຓິໂຕຕິ ຣູເປ ວຸຕ຺ຕປເວຓິໂຕ. ອເນການິ ຈິຕ຺ຕໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ເຖຣວາເທນ ທີເປຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຑ຺ຒຈູຬນ຺ຕິ ໂຖເກນ ອູນໍ ອຸປຑ຺ຒໍ, ຕສ຺ສ ປນ ອຸປຑ຺ຒໍ ອຘິກາຣໂຕ ວາຫສຕສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ອຑ຺ຒຈຸທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ, ‘‘ອຑ຺ຒຈຕຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ. ‘‘ສາຘິກໍ ທິຍຑ຺ຒສຕໍ ວາຫາ’’ຕິ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕີຕິ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ຈຕຸນາຬິໂກ ຕຸມ຺ໂພ. ມຫາຣຎ຺ຎຕາຍ ປວທ຺ຘໍ ວນໍ ປວນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປວເນຕິ ມຫາວເນ’’ຕິ. ຕນ຺ຕິ ປຐມໍ ຄຫິຕສາຂໍ. ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ອຍໍ ຠູມິໍ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕສາຂາຍ ເອວ ຄຫຓສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ປວເນ’’ຕິ ອາຫ.

ອຣຎ຺ຎມຫາວນໍ ວິຍາຕິ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎ ວິຍ. ອາຣມ຺ມໂຓລມ຺ພນນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວລມ຺ພນໍ. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ວິນາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເອກຊາຕິຍນ຺ຕິ ຣູປາທິນີລາທິເອກສຠາວໍ. ‘‘ທິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ສ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຈໂຍປິ ອປຈໂຍປີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຣູເປ ຄາໂຫ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ນາມ, ‘‘ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິອາທິໍ ວທນ຺ເຕນ ອຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຣູເປ ຄາໂຫ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ ນາມ.

ນນ຺ຕິ ຄາຫໍ. ອຸຠຍໂຕຕິ ຣູປໂຕ ຈ ອຣູປໂຕ ຈ. ຫຣິສ຺ສາມີຕິ ນີຫຣິສ຺ສາມິ. ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ມນ຺ຕໍ ຊປ຺ປິຕ຺ວາ. ກຓ຺ເຓ ຘຸເມຕ຺ວາຕິ ກຓ຺ເຓ ຘເມຕ຺ວາ. ອສ຺ສາຕິ ວິສສ຺ສ. ນິມ຺ມເຖຕ຺ວາຕິ ນິມ຺ມທ຺ທິຕ຺ວາ, ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຄ຺ໂຄຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ. ‘‘ນິພ຺ພິນ຺ທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ພລວວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ.

ອສ຺ສຸຕວາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.