໕. ກຈ຺ຈານໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ຍສ຺ມາ ອິຘ ຊານນ຺ຕາປິ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕາປິ ພາຫິຣກາປິ ສາສນິກາປິ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນປິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ເຂນປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ພຫູນໍ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ອາເມຑິຕວເສນ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖານິທ຺ທິຏ຺ຐຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຫິສ຺ສ ອຍໍ ອາເມຑິຕປໂຍໂຄ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ອປເຣຫິປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ປນາຍໍ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຈເນ ຍສ຺ມາ ວິຎ຺ຎູ ເອວ ປມາຓໍ, ນ ອວິຎ຺ຎູ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ອວຍວາ ອສ຺ສາຕິ ທ຺ວຍໍ, ທຸວິຘໍ ທິຏ຺ຐິຄາຫວຕ຺ຖຸ, ທ຺ວຍໍ ທິຏ຺ຐິຄາຫວເສນ ນິສ຺ສິໂຕ ອປສ຺ສິໂຕຕິ ທ຺ວຍນິສ຺ສິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ນິສ຺ສິໂຕ’’ຕິ. ຍາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ‘‘ສພ຺ໂພຍໍ ໂລໂກ ອຕ຺ຖິ ວິຊ຺ຊຕິ ສພ຺ພກາລໍ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິຕາ, ສາ ເອວ ສທາ ສພ຺ພກາລໍ ໂລໂກ ອຕ຺ຖີຕິ ປວຕ຺ຕຄາຫຕາຍ ສສ຺ສໂຕ, ຕໍ ສສ຺ສຕໍ. ຍາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ‘‘ສພ຺ໂພຍໍ ໂລໂກ ນຕ຺ຖິ ນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາ ທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິຕາ, ສາ ເອວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຄາຫຕາຍ ອຸຈ຺ເຉໂທ, ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ. ໂລໂກ ນາມ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ຕມ຺ຫິ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍາຕິ ອວິປຣີຕປຎ຺ຎາຍ ຍຖາຠູຕປຎ຺ຎາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຍຖາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ. ປຎ຺ຎາຍນ຺ເຕ ສ຺ເວວາຕິ ສນ຺ຕານນິພນ຺ຘນວເສນ ປຎ຺ຎາຍມາເນສຸ ເອວ. ຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ຍາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນໂຕ ວິນສ຺ສນໂຕ ໂກຈິ ຐິໂຕ ນາມ ສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມານາປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຕຖາປວຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາວ. ສາ ນ ໂຫຕີຕິ ກມ຺ມາວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາທິເຠທໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສ ສມຸທຍນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ, ສາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ, ນ ໂຫຕິ, ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ ອວິຈ຺ເຉເທນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ໂລກນິໂຣຘນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສ ຂຓິກນິໂຣຘໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ຠງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ຍາ ອຕ຺ຖີຕິ ເຫຕຸຜລສມ຺ພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ສນ຺ຕານານຸປຈ຺ເຉທສ຺ສ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ຍາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ສພ຺ພກາລໍ ໂລໂກ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ນິໂຣຘສ຺ສ ນວນວານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ, ສາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕິ.

ໂລໂກ ສມຸເທຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ໂລກສມຸທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ປຏິໂລມໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍຕໍເຫຕຸນິໂຣຘໂຕ ຕໍຕໍຜລນິໂຣໂຘ ຫິ ປຏິໂລມປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ໂຍ ຫິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸອາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ໂສ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ໂລກສມຸທໂຍ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາທິກສ຺ສ. ອນຸຈ຺ເຉທໍ ປສ຺ສໂຕຕິ ອນຸຈ຺ເຉທທສ຺ສນສ຺ສ ເຫຕຸ. ອຍມ຺ປີຕິ ນ ເກວລໍ ຂຓໂຕ ອຸທຍວຍນີຫຣຓນໂຍ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍວຍນີຫຣຓນໂຍປິ.

ອຸປຄມນຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາວ ອຸປໂຍ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐຸປໂຍ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ອຸປເຍຫິ ອຸປາທານາທີນໍ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຕໍ ອຕິທິສຕິ. ຕຖາ ຈ ປນ ເຕສຸ ທຸວິຘຕາ ອຸປາທີຍຕິ. ນນຸ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ທ຺ເວ ເອວາຕິ ອິຘ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມໍ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ອຍຖານຸກ຺ກເມນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖານຸກ຺ກມໍເຍວ ປນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປໂຣປຣສ຺ສ ສຸຠໍ ອສຸຠນ຺ຕິອາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕ ຘມ຺ເມຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ. ວິນິວິສນ຺ຕີຕິ ວິຣູປໍ ນິວິສນ຺ຕິ, ອຠິນິວິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາຫີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ. ວິນິພທ຺ໂຘຕິ ວິຣູປໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ວາ ອປ຺ປທານວເສນ ນິຍເມຕ຺ວາ ພທ຺ໂຘ.

‘‘ອຠິນິເວໂສ’’ຕິ ອຸປຍຸປາທານານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕຎ຺ຈາຍນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ອຸປຍຸປາທານ’’ນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ປຕິຏ຺ຐານຠູຕນ຺ຕິ ອາຘາຣຠູຕໍ. ໂທສໂມຫວເສນປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນິເວສູປນິສ຺ສຍາ ເອວາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ອກຸສລສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕ. ອຠິນິວິສນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຠິນິເວສນໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ຖາມຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ປຫານຠາເວນ ອນຸເສນ຺ຕິ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທ຺ວຍໍ. ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄຕິຍາ ນ ອຸປສງ຺ກມຕິ ນ ອລ຺ລີຍຕິ. ນ ອຸປາທິຍຕີຕິ ນ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄາເຫນ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຕນິຍຄາໂຫ ນາມ ສຕິ ອຕ຺ຕຄາເຫ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ ເມ’’ຕິ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫຓໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາປສ຺ສຍໍ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂເມວາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ. ‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໗; ມ. ນິ. ໑.໑໒໐; ໓.໓໗໓; ວິຠ. ໑໙໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກງ຺ຂໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ສໍສຍໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ ສພ຺ພໂສ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ.

ນ ປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນາຕິ ປຣສ຺ສ ອສທ຺ທຫເນນ. ມິສ຺ສກສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອາຫາຕິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອໂວຈ. ນິກູຏນ຺ໂຕຕິ ນິຫີນນ຺ໂຕ. ນິຫີນປຣິຍາໂຍ ຫິ ອຍໍ ນິກູຏ-ສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ລາມກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ປຐມກນ຺ຕິ ຈ ຄຣຫາຍໍ ກ-ສທ຺ໂທ. ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຍຖາສງ຺ຂຕໍ ຠງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ເອວ, ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ຈ ຍຖາ ອສງ຺ຂຕໍ ອຕ຺ຖິ ວິຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພກາລໍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສກ຺ກາຍສພ຺ພໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມມູລປຣິຍາຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑) ວິຍ. ຕຎ຺ຫິ ປຣິຎ຺ຎາຎາຓານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສເນ. ກິໍ ນິທສ຺ເສຕິ? ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈຕໍ. ສສ຺ສຕຄ຺ຄາໂຫ ຫິ ອິຘ ປຐໂມ ອນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄາໂຫ ທຸຕິໂຍຕິ ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕາ ຈ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນນິໂຣຘກຖນໂຕ ສສ຺ສຕຕໍ, ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ອສຕິ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປຸນູປຄມນກຖນໂຕ ອຸຈ຺ເຉທຕຎ຺ຈ ອນຸປຄມ຺ມ ມຊ຺ຌິເມນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕານເຍນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເຕ…ເປ… ອນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ.

ກຈ຺ຈານໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.