໑. ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ອາຫຣນ຺ຕີຕິ ອາເນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ປສຸຕາ. ຠູຕາ ນາມ ຍສ຺ມາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂລເກ ຊາຕໂວຫາໂຣ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສິໂນ, ເອສ ຕາວ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ຠູຕສມ຺ຠເວສິວິຠາໂຄ, ອິຕເຣສຸ ປນ ປຐມຈິຕ຺ຕາທິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ຠວ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ວເສນ ປສູຕິປຣິຍາໂຍ, ອິຕເຣສໍ ວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ. ປຐມຈິຕ຺ຕປຐມອິຣິຍາປຖກ຺ຂເຓສຸ ຫິ ເຕ ສມ຺ຠວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ເອສນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ, ນ ຕາວ ຠູຕາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ, ຠູຕາ ເອວ ສພ຺ພໂສ ຠເວສນາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ປຸນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂຍ ຈ ‘‘ກາລຆໂສ ຠູໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຠູຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຂີຓາສວວາຈິຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ‘‘ອຄ຺ຄິນາ ວາ ອຸທເກນ ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຐປນເມເວຕ຺ຖ ອາຫາເຣຫິ ກາຕພ຺ພອນຸຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວຈນເຠໂທ…ເປ… ເອໂກ ເຍວາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ. ຍຖາ ‘‘ວສ຺ສສຕໍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຐິຕິຍາຕິ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສາ ປນ ອວິຈ຺ເຉໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປພນ຺ຘຘມ຺ມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທາຍາ’’ຕິ. ເອຕານີຕິ ຐິຕິອນຸຄ຺ຄຫປທານິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ ນ ຍຖາສມ຺ພນ຺ຘໂຕ.

ວຕ຺ຖຸຄຕາ ໂອຊາ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພຕໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໂກ ອາຫາໂຣ’’ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂອຊໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປານິ ອາຫຣຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ໂອຬາຣິກຕາ ອປ຺ໂປຊຕາຍ ນ ວຕ຺ຖຸໂນ ຖູລຕາຍ ກຖິນຕາຍ ວາ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຣິຕ຺ຕາ ໂອຊາ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂອຬາຣິກໍ. ສປ຺ປາທໂຍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທກຕາຍ ໂອຬາຣິກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິສາຓາທີນໍ ຕິວສ຺ສຉຑ຺ຑິຕານໍ ປູຕິຠູຕຕ຺ຕາ ມຸທຸກຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຣຈ຺ຉເຂຬເຕມິຕຕາຍ ປນ ຕຖາຠູຕານໍ ເຕສໍ ມຸທຸກຕາ. ຘມ຺ມສຠາໂວ ເຫສ. ສສານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ ຕຣຸຓຕິຓສສ຺ສຂາທນໂຕ. ສກຸຓານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ ຕິຓພີຊາທິຂາທນໂຕ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ ມາສມຸຄ຺ຄກຸຣາທິໂຠຊນຕ຺ຕາ. ເຕສນ຺ຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ. ສຸຂຸໂມຕ຺ເວວາຕິ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາທາຍ, ອຖ ໂຂ ສຸຂຸໂມອິຈ຺ເຈວ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ ຕໂຕ ປຣມສຸຂຸມສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

ວຕ຺ຖຸວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອາຫາຣສ຺ສ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຈສ຺ສ ອປ຺ໂປຊມໂຫຊຕາຫິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຣິສ຺ສຍນ຺ຕິ ຂຸທາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສໍ ສຣີຣທຣຖໍ. ວິໂນເທຕີຕິ ວຕ຺ຖຸ ຕສ຺ສ ວິໂນທນມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ປາເລຕຸນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ຍາເປຕຸໍ ນປ຺ປໂຫຕິ ນິໂຣຊຕ຺ຕາ. ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຣິສ຺ສຍໍ ວິໂນເທຕຸໍ ອາມາສຍສ຺ສ ອປູຣຓໂຕ.

ຉພ຺ພິໂຘປີຕິ ອິມິນາ ກສ຺ສຈິ ຜສ຺ສສ຺ສ ອນວເສສິຕພ຺ພຕມາຫ. ເທສນກ຺ກເມເນເວຕ຺ຖ ຜສ຺ສາທີນໍ ທຸຕິຍາທິຕາ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນານໂຍ ເອວ ເຈສາ’’ຕິອາທິ. ມນໂສ ສຎ຺ເຈຕນາ ນ ສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມໂນຄຫຓໍ ຍຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຕິ ເຈຕນາວາ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕເມວ. ເອກຣາສິໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ, ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານໍ ອຸປາທິຓ຺ຓກາທິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ຕາທິສສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ອນາຫຣຓໂຕ. ຕທາປີຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຄຕກາເລປິ. ອຸປາທິຓ຺ຓກາຫາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເກຈິ. ອິທໍ ປນ ອາຈຣິຍານໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຕທາ ອຸປາທິຓ຺ຓກຣູປສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕເນວ ສຫຊາຕາຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ, ສພ຺ພາຍປິ ກມ຺ມຊຣູປປຣິຍາປນ຺ນາຍ ໂອຊາຍ ອຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທປ຺ປວຕ຺ຕິສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕມາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສຕ຺ຕມທິວສາປິ. ຣູປສນ຺ຕຕິໍ ປາເລຕິ ປເວຓິຆຏນວເສນ. ອຍເມວາຕິ ກມ຺ມຊໂອຊາ. ກມ຺ມຊໂອຊໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໂອຊາ ອກມ຺ມຊຕ຺ຕາ ອນຸປາທິຓ຺ຓອາຫາໂຣຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຸປາທິຓ຺ຓກາ ຜສ຺ສາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຜສ຺ສາທໂຍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປນ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ກຖິຕາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຕສໍ ກຸສລານໍ ອຸເປຕປຣິຍາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວິປາການໍ ອຸປາທິຓ຺ຓປຣິຍາໂຍ ນຕ຺ເຖວາຕິ ອນຸປາທິຓ຺ຓປຣິຍາໂຍປິ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸພ຺ເພ ‘‘ອາຫາຣາຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍທິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ອາຫາຣຏ຺ໂຐຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິເມ ເອວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຖ ກສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາ. ອິເມ ເອວ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ວິເສສປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ຕຖາ ຈ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາ ຈາຕິ ສມາເນປິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ອຕິເຣກປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕໍ ອຕິເຣກປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອຸປຖມ຺ຠກຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຣູປາຣູປານໍ ອຸປຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໐໘; ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ). ອຸປຖມ຺ຠກຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຕີປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຣູປີນໍ ອາຫາຣານໍ ອາຫາຣຊຣູປສມຸຏ຺ຐານກຣູປາຫາຣສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ, ອສຕິ ປນ ອຸປຖມ຺ຠກຕ຺ເຕ ອາຫາຣານໍ ຊນກຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ປຘານໍ. ຊນຍມາໂນປິ ຫິ ອາຫາໂຣ ອວິຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປຖມ຺ຠຍມາໂນ ເອວ ຊເນຕີຕິ ອຸປຖມ຺ຠກຠາໂວ ເອວ ອາຫາຣຠາໂວ. ເວທນາຍ ຜສ຺ໂສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ. ‘‘ເຈຕນາ ຕິວິຘໍ ຠວໍ ຊເນຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ນ ຫິ ໂອກ຺ກນ຺ຕວິຎ຺ຎາຓາຠາເວ ນາມຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສມ຺ຠໂວ. ຍຖາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ຫິ, ອານນ຺ທ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຖ, ອປິ ນຸ ໂຂ ນາມຣູປໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສມຸຈ຺ຈິສ຺ສຖາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໑໕). ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ເຕນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ຍທິປິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ອາຫາຣຕ຺ໂຖ, ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ປນ ອິເມວ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ເນສໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕໍ ອວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ມຸເຂ ຐປິຕມຕ຺ໂຕ ເອວ ອສງ຺ຂາທິໂຕ, ຕຕ຺ຕເກນາປິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ. ສຸຂເວທນາຍ ຫິໂຕ ສຸຂເວທນີໂຍ. ສພ຺ພຖາປີຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິວເສນ. ຍຕ຺ຕກາ ຜສ຺ສສ຺ສ ປກາຣເຠທາ, ເຕສໍ ວເສນ ສພ຺ພປ຺ປກາໂຣປິ ຜສ຺ສາຫາໂຣ ຍຖາຣຫໍ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຫຣຕິ, ອນາຫາຣໂກ ນຕ຺ຖິ.

ສພ຺ພຖາປີຕິ ອິຘາປິ ຜສ຺ສາຫາເຣ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕິສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ກາຍທສກໍ ຠາວທສກໍ ວຕ຺ຖຸທສກນ຺ຕິ ຕິວິຘສນ຺ຕຕິວເສນ. ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍນເຍນາຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວິຘິນາ. ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕນາມສ຺ສ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິປາກິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕເຍວ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ຕໍ ອາຫາເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຫຊາຕຣູເປສຸ ປນ ວຕ຺ຖຸໂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ, ເສສຣູປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕານີຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ອນປຸໍສການມ຺ປິ ນປຸໍສເກຫິ ສຫ ວຈນໂຕ. ສາສວກຸສລາກຸສລເຈຕນາວ ວຸຕ຺ຕາ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນໍ ເຫຕນ຺ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອວິເສເສນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ວິເສສໂຕ ປຈ຺ຈຍຕາຍ ເອເຕສໍ ອາຫາຣຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ອວິເສສໂຕປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິເສເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕໍສມຸຏ຺ຐານຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຕຫິ ຜສ຺ສາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານຎ຺ເຈວ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປຘມ຺ມານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ຍຖາຣຫໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ສມຸຏ຺ຐານຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ອວິເສສໂຕ.

ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ເອວ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ໂອຊຏ຺ຐມກສມຸຏ຺ຐາປເນເນວ ປນສ຺ສ ອຸປຖມ຺ຠນກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ. ຜຸສນ຺ໂຕເຍວາຕິ ຜຸສນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວ. ອາຍູຫມານາວາຕິ ເຈຕຍມານາ ເອວ ອຠິສນ຺ທຫນ຺ຕີ ເອວ. ວິຊານນ຺ຕເມວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິປຣິກປ຺ປນວເສນ ວິຊານນ຺ຕເມວ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາຫາຣກິຈ຺ຈສາຘນຎ຺ຈ ເຕສໍ ເວທນາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປວຕ຺ຕນເມວ. ກາຍຏ຺ຐປເນນາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ກມ຺ມຊາທິຣູປໍ ກມ຺ມາທິນາວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກມ຺ມຊນິໂຕປີ’’ຕິອາທິ.

ອຸປາທິຓ຺ຓຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນເນວ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕຊຣູປສນ຺ຕຕີນມ຺ປິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນສິທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣູປສນ຺ຕຕີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຸປາລໂກ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປກາຍສ຺ສ ຐິຕິເຫຕຸຕາ ຫິ ຍາປນາ ອນຸປາລນາ. ສຸຂາທິວຕ຺ຖຸຠູຕນ຺ຕິ ສຸຂາທີນໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ວສຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາຕິ ວຕ຺ຖູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸສນ຺ໂຕເຍວາຕິ ອິທໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນສຠາວຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາເວນ ວິນາ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ເວທນາປວຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາວນຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂາທິ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ສຎ຺ຎີຠວກຖາຍໍ ອສຎ຺ຎີຠໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ສາປິ ວາ ກາຣຓຠູຕເວທນາປວຕ຺ຕິວເສເນວ ຐິຕິຍາ ເຫຕຸໂນ ອພ຺ຍາປິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຫິ ‘‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ…ເປ… ຠວມູລນິປ຺ຜາທນໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນ຺ຕເມວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິປຣິກປ຺ປນວເສນ ວິຊານນ຺ຕເມວາຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ ອາທີນວວິຠາວນໂຕ. ນິກນ຺ຕີຕິ ນິກາມນາ, ຣສຕຓ຺ຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສາ ຫິ ກພຬີກາເຣ ອາຫາເຣ ພລວຕີ, ເຕເນເວຕ຺ຖ ອວຘາຣຓໍ ກຕໍ. ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ນິກນ຺ຕິເຍວ ຠຍໍ ມຫານຕ຺ຖເຫຕຸໂຕ. ອຸປຄມນໍ ວິສຍິນ຺ທ຺ຣິຍວິຎ຺ຎາເຓສຸ ວິສຍວິຎ຺ຎາເຓສຸ ຈ ສງ຺ຄຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິ, ຕໍ ເວທນາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຘາຣເຓ ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຍູຫນໍ ອຠິສນ຺ທຫນໍ, ສໍວິຘານນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ຠວູປປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນິປາໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຠວູປປຕ຺ຕິເຫຕຸການໍ ສພ຺ເພສໍ ອນຕ຺ຖານໍ ມູລກາຣຓຕາຍ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ນິກນ຺ຕິອາທີນໍ ສປ຺ປຏິຠຍຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອາລຍໍ ຊເນຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີຕາທີນໍ ປຸຣກ຺ຂຕາຕິ ສີຕາທີນໍ ປຸຣໂຕ ຐິຕາ, ສີຕາທີຫິ ພາຘິຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຜສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິເຠທໍ ຜສ຺ສໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາ. ຜສ຺ສສ຺ສາທິໂນຕິ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສວເສນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອສ຺ສາທນສີລາ. ກາຍສມ຺ຜສ຺ສວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຜສ຺ສາຫາຣາທີນວທສ຺ສເນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ອຸທ຺ຘຏໍ ‘‘ປເຣສໍ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິເຕສູ’’ຕິອາທິນາ. ຜສ຺ສສ຺ສາທິໂນຕິ ວາ ຜສ຺ສາຫາຣສ຺ສາທິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ຫິ ຜສ຺ສາຫາເຣ ສຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາຣມ຺ມເຓ ອສ຺ສາໂທ, ນາສຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຜສ຺ສສ຺ສາທມູລກ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຊາຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຠຍສ຺ສ ອຠິນິປາຕສຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕມ຺ມູລກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມາຍູຫນນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຍໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິ, ຕິວິຘມຫາຠຍໍ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ສພ຺ພຠຍໍ ອາຄຕເມວ ໂຫຕິ ຠຍາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນໂຕ.

ອຠິນິປຕຕີຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄາຣກາສຸສທິເສ ຠເວ ອຠິນິປາຕສທິສີ. ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາຕິ ນາມຣູປນິພ຺ພຕ຺ຕິມູລກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຠຍານໍ ອຠິນິປາໂຕເຍວ ຠຍໍ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ກຕ຺ວາ.

ອປ຺ເປຕິ ວິຍາຕິ ຜລສ຺ສ ອຕ຺ຕລາຠເຫຕຸຠາວໂຕ ກາຣຓໍ, ຕໍ ນິຍ຺ຍາເທຕິ ວິຍ. ຕນ຺ຕິ ຜລໍ. ຕໂຕຕິ ກາຣຓໂຕ. ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຫາຣານໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນາຕິ ‘‘ຜລໍ ນິເທຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຕ຺ເຖນ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ‘‘ເວທນານິໂຣເຘນາ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ປເທສຸ.

ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປາທິຓ຺ຓກອາຫາເຣ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕານໍ ອາຫາຣານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຕຓ຺ຫານິທານາ. ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ສຠາວການໍ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕໍ ຆານໍ ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍ ຠາໂວ ວຕ຺ຖູຕິ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສນ຺ຕຕີນໍ ວເສນ. ເສສານໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ອນ຺ຘພຘິຣອຠາວການໍ. ອູນອູນສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ຈກ຺ຂຸນາ, ໂສເຕນ, ຕທຸຠເຍນ, ຠາເວນ ຈ ອູນອູນສນ຺ຕຕິວເສນ. ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ຊາຕາ ປຏິສນ຺ຘິກາ. ປຐມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຓ຺ຫາຍປິ ນິທານໍ ຊານາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຓ຺ຫານິທານນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສຣູປໂຕ ນຍໂຕ ຈ ສກລເມວ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ຐາເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຕີຕາຠິມຸຂໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕີຕຘມ຺ມາຠິມຸຂໍ ຕພ຺ພິສຍໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາກາຣເຓນ. ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຕີຕຠເວນ ກມ຺ມກິເລສວິປາກວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ‘‘ອຕີເຕເນວາ’’ຕິ ອນວຘາຣຓໂຕ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຕີຕາຠິມຸຂຄ຺ຄຫຓໍ ຊນກກມ຺ມໍ ຄຫິຕໍ, ຕຓ຺ຫາສີເສນ ນານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ. ນ ຫິ ກມ຺ມຸນາ ວິນາ ຕຓ຺ຫາ ຠວເນຕ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາສີເສນ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ອຕີຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຕສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ. ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອາຍູຫິຕໍ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາ ຈ ນາມ ຕຓ຺ຫາ ວິຍ ກມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ກມ຺ມສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ທ຺ວີສຸ ຐາເນສູຕິ ອາຫາຣຄ຺ຄຫເຓນ ເວທນາທິຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ. ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາລິໂກ ອຕີຕກາລິໂກ ຈ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ປຸນ ທ຺ວີສູຕິ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄຫເຓ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ. ຕສ຺ສ ຊນກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຈວ ອຕີຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ກມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫິຕໍ, ສາ ອຕີຕາ ຊາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ເຕນ ສໍສາຣວຏ຺ຏສ຺ສ ອນມຕຄ຺ຄຕໍ ທີເປຕິ. ສງ຺ເຂເປນາຕິ ສງ຺ເຂເປນ ເຫຕຸປຎ຺ຈກຜລປຎ຺ຈກຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ເຂໂປ ເອວ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອເນກວິຘຕ຺ຕາ.

ຍທິ ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ສປ຺ປເທສາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ຫິ ຍທິປິ ສຣູປໂຕ ອນາຄເຕນ ວຏ຺ຏໍ ອິຘ ນ ທສ຺ສິຕໍ, ນຍໂຕ ປນ ຕສ຺ສປິ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ນິປ຺ປເທສາ ເອວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທກປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນນ຺ຕິ ອຸທກໍ ປຣິປ຺ລວວເສນ ນິປນ຺ນໍ. ປຣຠາຄນ຺ຕິ ປຣອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຠາຄໍ. ໂອຣໂຕຕິ ຕໂຕ ອປຣຠາຄໂຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ອປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ວິກລາວຍໂວ. ເອວໍສມ຺ປທນ຺ຕິອາທິ ອຸປມາຍ ສໍສນ຺ທນໍ.

ຍຖາ ຫິ ຄີວາ ສຣີຣສນ຺ຘາຣກກຓ຺ຑຣານໍ ມູລຏ຺ຐານຠູຕາ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຠາວສນ຺ຘາຣການໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ມູລຠູຕາ ຕຓ຺ຫາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄີວາຍ ທິຏ຺ຐກາໂລ’’ຕິ. ຍຖາ ເວທນາທິອເນກາວຍວສມຸທາຍຠູໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ເອວໍ ຜາສຸກປິຏ຺ຐິກຓ຺ຑກາທິອເນກາວຍວສມຸທາຍຠູຕາ ປິຏ຺ຐີຕິ ‘‘ປິຏ຺ຐິຍາ…ເປ… ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ກຖິຕໍ. ອິຘ ເທສນາຍ ປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມູລສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມູລໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸປມາທສ຺ສນໍ ກຕໍ. ນຍໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ອນາຄຕສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈຍວຏ຺ຏສ຺ສ ເຫຕຸວເສນ ຜລວເສນ ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວສ຺ສ ມຸຂມຕ຺ຕທສ຺ສນີຍຕ຺ຕາ ອາທິໂຕ ຜລເຫຕຸສນ຺ຘິ, ມຊ຺ເຌ ເຫຕຸຜລສນ຺ຘິ, ອນ຺ເຕປິ ຜລເຫຕຸສນ຺ຘີຕິ ເອວໍ ຕິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ຈຕຸສງ຺ເຂປເມວ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ.

ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.