໑. ອຣຫນ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຘນຎ຺ຊານີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໗. ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພປຸຣິສໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ກຸລວໍສສ຺ສ ນາມາຠິຘານສງ຺ຂາຕໍ ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. (ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ອຎ຺ຎກຸລປຣມ຺ປຣາສາຘາຣຓໍ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອາທິປຸຣິສສມຸທາຄຕໍ ຕໍກຸລປຣິຍາປນ຺ນສາຘາຣຓໍ ສາມຎ຺ຎຣູປນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.) ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕໍ ເອຕິສ຺ສນ຺ຕິ ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາ ອຸທານສ຺ສ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ໂສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນານາຣສໂຠຊນໍ ເທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຎ຺ຈໂຄຣສສມ຺ປາທິຕໍ ສາລິຠຕ຺ຕໍ ສູປສາກພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນານາຣສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໂຠຊນໍ. ມຓ຺ຑລຄ຺ຄຂຄ຺ຄນ຺ຕິ ມຓ຺ຑລຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຂຄ຺ຄໍ. ທຸວິໂຘ ຫິ ຂຄ຺ໂຄ ມຓ຺ຑລຄ຺ໂຄ ທີຆຄ຺ໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອຄ຺ໂຄ ມຓ຺ຑລາກາເຣນ ຐິໂຕ, ໂສ ມຓ຺ຑລຄ຺ໂຄ. ຍສ຺ສ ປນ ອສິປຸຕ຺ຕິກາ ວິຍ ທີໂຆ, ໂສ ທີຆຄ຺ໂຄ.

ສາສນາຕິ ອນຸສາສນາ. ‘‘ນໂມ…ເປ… ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈປທິກຄາຖາ. ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຫິ ໂລກິຍຈ຺ຉນ຺ທໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອສາ ປຎ຺ຈປທິກຄາຖາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂອກ຺ກາວຣຘຣາຕິ ປຸພ຺ພປຸຣິສສງ຺ຂາຕອຸກ຺ກາກວໍສວຣຘາຣິກາ. ສກ຺ກາຕິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ.

ເອວນ຺ຕິ ‘‘ສເຈ ເມ ອງ຺ຄມງ຺ຄານີ’’ຕິອາທິນາ ອິມິນາ ປກາເຣນ. ‘‘ປຎ຺ຈ ຄາຖາສຕານິ ປນ ອຏ຺ຐກຖໍ ອາຣຸຬ຺ຫານິ, ອິຘ ປນ ທ຺ເວ ເອວ ອຸທ຺ຘຏາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຫຣິຕຸໍ ວາຕິ ເອກວາຣມ຺ປິ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ປຫຣິຕຸມ຺ປິ ປຣາມສິຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສາ ອຣິຍສາວິກາຍ ອານຸຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ວເສ ວຕ຺ຕາປນຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ຕທນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິໂສ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຠຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີຕິ ອຸປເນນ຺ຕີ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ທສພລສ຺ສ ຠຄວໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຍຖາປຣິຈິຕໍ ຄຸຓປທໍ ອນຸສ຺ສຣິ. ເຕນາຫ ‘‘ທສພລໍ ສຣີ’’ຕິ.

ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈຣຫິຕຕາຍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ສໍຍຕາຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ເມຕ຺ຕິເຠເທນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ເອວເມວາຕິ ຍຖາ ເອຕຣຫິ ອກາຣເຓນ, ເອວເມວ ອຎ຺ຎທາປິ ອກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິກ຺ກາຣຓຕາທີປເນ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ, ເອວ-ສທ຺ໂທ ປນ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ນິກ຺ກາຣຓຕາ ຈ ນາມ ນິຣຕ຺ຖກຕາ, ນິຣຕ຺ຖກວິປ຺ປລາປຠາເວເນຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ຄຫເຓ ປວຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ. ຄຣຫຕ຺ໂຖ ວາຍໍ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນິປາຕານໍ. ຄຣຫຕ຺ຖຕາ ຈສ຺ສ ວສລິສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ປາກຏາ ເອວ.

ຄາມນິຄມຣຏ຺ຐປູຊິໂຕຕິ ອິມິນາ ຄາມນິຄມຣຏ຺ຐສາມິເກຫິ ປູຊິຕຠາໂວ ທີປິໂຕ ຄາມາທີນໍ ເຕສໍ ວເສ ວຕ຺ຕນໂຕ. ອສຸກສ຺ສ ນາມ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ເສສນ຺ຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິອາທິ, ຍມ຺ປິ ຈຎ຺ຎໍ ອິຘາຄຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຓ຺ຓິຕຎ຺ຈ.

ຘນຎ຺ຊານີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອກ຺ໂກສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ຠາຣທ຺ວາໂຊວ ໂສຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ນາມ ເອວ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ໂຄຕ຺ຕວເສນ ຫິ ຕຍິທໍ ນາມໍ, ວິເສເສນ ປເນຕໍ ຊາຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊານິກຕາຕິ ຎາຕິວຄ຺ຄຫານິກຕາ. ປກ຺ໂຂ ຠິນ຺ໂນຕິ ຕໂຕ ເອວ ຎາຕິປກ຺ໂຂ ນຏ຺ໂຐ. ຍຖາ ໂທມນສ຺ສິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ລຠຕິ, ເອວໍ ກຸປິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂທມນສ຺ເສນ ຈາ’’ຕິ. ທສຫີຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາສເຕຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ຕຖາ ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍາຕິ ກຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ປນ ເຍນ ເກນຈິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕປິ ອກ຺ໂກສຕິເຍວ ນາມ. ກໂຣສິ ມມ ຠາຕິກສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ.

ສມ຺ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ໂຠຄໍ ກໂຣຕິ. ອກ຺ໂກສາທີຫິ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ພ຺ຍຕິຫາຣໍ ກໂຣຕິ, ອກ຺ໂກສໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນາທິນາ ວິນິມຍໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກຕສ຺ສ ປຏິກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສ ອນຸສ຺ສວວເສນ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສປຕິ ມ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ໂຍຊນາ. ອສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ສຸຕ຺ວາຕິ ປທໍ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ຕເວເວຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ສຸຕ຺ວາ, ອນຸສ຺ສວວເສນ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ. ກາມໍ ກິສວຈ຺ຉາທໂຍ ສປນໍ ນາທໍສຸ, ເທວຕານໍເຍວ ຫິ ໂສ ອຕ຺ໂຖ, ສຕ຺ຕານໍ ປນ ຕຖາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ໂສປິ ຕຖາສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸສ຺ສວວເສນາ’’ຕິ.

ທນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ທມຖໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພິເສວນສ຺ສາຕິ ຣາຄໂທສາທິເຫຕຸກວິປ຺ຜນ຺ທນຣຫິຕສ຺ສ. ຕສ຺ເສວາຕິ ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຕນ ໂກເຘນ ປາປໍ ໂຫຕິ ປາປສ຺ສ ສນ຺ຕານນ຺ຕຣສງ຺ກນ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕສ຺ເສວາຕິ ຕສ຺ເສວ ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ຕປຸຣິສສ຺ສ ເຕນ ປຏິກຸຊ຺ຌເນນ. ປາປິໂຍຕິ ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ຕປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ລາມກຕໂຣ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິໂຕ ອຘິວາເສຕິ, ນ ສໂຫ ມູຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂກຘສງ຺ຂາຕໍ ກິເລສພ຺ຍາຘິໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວູປສເມນ຺ຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທິນາ ປຸຣິມາສຸ ຄາຖາສຸ ປວຕ຺ຕິຕານິ ປທານິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຍາຖາວໂຕ ວິນີຕາ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ວາ’’ຕິ.

ອກ຺ໂກສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອສຸຣິນ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ເຕເນວາຕິ ຠາຕຸປພ຺ພຊິເຕເນວ. ອສ຺ເສວາຕິ ຕິຕິກ຺ຂສ຺ສ. ‘‘ຕໍ ຊຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ຊໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ທຸຊ຺ຊຍໍ ໂກຘໍ ຕິຕິກ຺ຂາຍ ຊິນນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ຕິຕິກ຺ຂາທໂຍ ນ ໂກຘວສິກໍ ຘຸຣໍ, ຕໍ ປນ ພາລານໍ ມຎ຺ຎນາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກຕມສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຊານໂຕວ ຊໂຍ ນ ອວິຊານໂຕ ຕິຕິກ຺ຂາຍ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ອວິຊານນ຺ໂຕ ອນ຺ຘພາໂລ ໂກຘໍ ວິເຊຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເກວລໍ ຊຍໍ ມຎ຺ຎຕິ ກິເລເສຫິ ປຣາຊິໂຕ ສມາໂນປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອສຸຣິນ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ພິລງ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເກວລໍ ສມ຺ຠາຣວິຣຫິຕໍ. ສມ຺ຠາຣຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຏຸກຠຓ຺ຑາທິສມ຺ຠາຣສຫິຕໍ. ກຎ຺ຊິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຎ຺ຊິກໍ, ອາຣນາລໍ, ພິລງ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມໍ ຄຫິຕໍ ສງ຺ຄີຕິກາເລ ‘‘ພິລງ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ ວິເສສນວເສນ. ຕໂຍຕິ ຘນຎ຺ຊານິຍາ ສາມິໂກ ຠາຣທ຺ວາໂຊ, ອກ຺ໂກສກຠາຣທ຺ວາໂຊ, ອສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອາທິໂຕ ຕີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕາ ຕໂຍ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ.

ພິລງ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຫິໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ເອສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ‘‘ອຫິໍສໂກ ອຫ’’ນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ອິຈ຺ຉາຍ ກເຖສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຫິໍສກປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ. ຕຖາ ເຈ ອສ຺ສາຕິ ຍຖາ ເຕ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ເຈຕໍ ຠເວຍ຺ຍາສິ ອນ຺ວຕ຺ຖນາມໂກ ຠເວຍ຺ຍາສິ ອຫິໍສໂກ ເອວ ສິຍາຕິ. ນ ທຸກ຺ຂາເປຕິ ທຸກ຺ຂມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຫິໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ຊຏາປຎ຺ຫສ຺ສາຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ ພຫິຊຏາ’’ຕິ ເອວໍ ຊຏາປຣິຍາຍສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ.

ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຸທ຺ຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ສຸທ຺ຘິກປຎ຺ຫສ຺ສາຕິ ‘‘ນາພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຸທ຺ຘສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ປຎ຺ຈວິຘນິຍມລກ຺ຂເຓນ ສີເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕໂປກມ຺ມນ຺ຕິ ອນສນປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນາທິປຣິເຠທນຕໂປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ. ວິຊ຺ຊາຕິ ຕໂຍ ເວທາຕິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຕາຍ ອິຘໂລກຕ຺ຖໍ ປຣໂລກຕ຺ຖໍ ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ໂຄຕ຺ຕຈຣຓນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຈຣຓໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຊ຺ຌຕິ ເຊຏ຺ຐຊາຕິກຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ເອວ ຕປໍ ອາຈຣິຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ອິຕໂຣ. ອຎ຺ຎາ ລາມິກາ ປຊາຕິ ອິຕຣວຓ຺ຓໍ ວທຕິ. ວຈນສຫສ຺ສມ຺ປີຕິ ຄາຖາເນກສຫສ຺ສມ຺ປິ. ອນ຺ໂຕ ກິເລເສຫິ ປູຕິໂກ ສຠາເວນ ປູຕິໂກ. ກິລິຏ຺ເຐຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ.

ສຸທ຺ຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຄ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ອຄ຺ຄິປຣິຈຣຓວເສນາຕິ ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕຊຸຫນວເສນ. ສນ຺ນິຫິໂຕຕິ ມິສ຺ສີຠາວໍ ສມ຺ປາປິໂຕ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ໂສ ສປ຺ປິນາ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍໂຍຊິໂຕ’’ຕິ. ອປາຍມຄ຺ຄໍ ໂອກ຺ກມຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ສມຸປ຺ປາທນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມໍ ລທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຊາຕິຍາຕິ ສໂທສກິຣິຍາປຣາຘສ຺ສ ອສມ຺ຠເວນ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ຊາຕິຍາ. ນານປ຺ປກາເຣ ອຏ຺ຐາຣສວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານສຎ຺ຎິເຕ ຄນ຺ເຖ. ສຸຕວາຕິ ສຸຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນາຕິ ອິທໍ ໂລເກ ສາສເນ ຈ ນິຣຸຬ຺ຫຕາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎ ຫິ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານນ຺ຕາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓເນວ ຊານນ຺ຕິ, ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນປິ ຊານາຕິ. ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພໂສ ຊາຕິ ຂີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຊາຕິກ຺ຂໂຍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ຊາຕິກ຺ຂໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ຊານິຕ຺ວາ ໂວສິຕໂວສາໂນຕິ ວິຊານິຕພ຺ພໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ໂສຬສນ຺ນມ຺ປິ ກິຈ຺ຈານໍ ໂວສິຕໂວສາໂນ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕ຺ວາຕິ ປາຍສທານສ຺ສ ອາຄມນໍ ປກາເສຕ຺ວາ. ຄາຖາຫິ ອຠິຄີຕນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ມຍາ ອຠິຄີຕໍ. ອຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອໂຠຊເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສຸທ຺ໂຘຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ປຸພ຺ເພ ອທາຕຸກາໂມ ປຈ຺ຉາ ຄາຖາ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ມຸທຸຫທໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ທາຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາຄເຕ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕຖາ ຫິ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ເຕ ຈ ເອວເມວ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິ. ກິລຎ຺ຊມ຺ຫິ…ເປ… ປກາສິຕາຕິ ເອເຕນ ຄາຖໍ ອຸທ຺ເທສຏ຺ຐາເນວ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄາຍເນນາຕິ ຄາຍນເກນ, ຄາເນນ ວາ. ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຫິຕຎ຺ເຈວ ຕສ຺ສ ກາຣຓຎ຺ຈ. ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕານນ຺ຕິ ສມ຺ມເທວ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ປເວຓິອາຄໂຕ ຈາຣິຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ. ໂຠຊເນສຸ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຘາໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ເມ ສຕີຕິ ອຣິຍານໍ ອາຈາຣຘມ຺ເມ ສຕິ ຕໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕານໍ ເອຕເທວ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ‘‘ໂສມໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ປາຍສ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ.

ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ເສສາ ປຈ຺ຈຍາ ນິທ຺ໂທສາ ເຕ ອາຣພ຺ຠ ກຖາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວູປສນ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິອາຫິຕປທສ຺ສ ວິຍ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນ຺ເນນ ປາເນນາຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ ຍຖາ ‘‘ກາເກຫິ ສປ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາມຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ. ພຫຸສສ຺ສຜລທາຍກໍ ສຸເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ປຏິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ກສນພີຊນອຸທການຍນາປນຍນາທິນາ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ສີລາທິຄຸຓວິເສສສມ຺ປາທເນນ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ເອຕໍ.

ອຄ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສຸນ຺ທຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ອາເນຕ຺ວາ ຫຸນິຕພ຺ພໂຕ ອາຫຸຕິ. ສປ຺ປິມຘຸປາຍສາທີຫິ ອຄ຺ຄິໍ ຊຸໂຫຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕໍ, ສາຘິຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຄ຺ຍາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຸວິໂສຘິໂຕ ຈສ຺ສາຕິ ນິຫີນຊາຕິການໍ ອເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິໂສຘິໂຕ ຈ ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ເມ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຜລໍ ກໂຣຕີຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເທມີຕິ ປທໍ. ຕາວ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ອາຄຕສທິສເມວາຕິ ເປຍ຺ຍາລວເສນ ຐເປສິ, ນ ສປ຺ປິສງ຺ຂາຣຏ຺ຐປນໍ. ຫິມປາຕສ຺ສ ຈ ສີຕວາຕສ຺ສ ຈ ປຏິພາຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອກາຣຓເມຕນ຺ຕິ ຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎເມວ ສຸກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິພໂລວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາຕິ ‘‘ນາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ.

ນີຈເກສນ຺ຕນ຺ຕິ ຣສ຺ສເກສນ຺ຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຸທ຺ຘິອຕ຺ຖາ ສິຂາຕິ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ, ສິຂໍ ອທິສ຺ວາ’’ຕິ, ‘‘ປຣມຫໍສປຣິກ຺ຂາທິນາ’’ຕິ ເກຈິ.

ອກາຣຓໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ຊາຕິ ອທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວເຫຕູນໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ອປຏິກ຺ເຂປຠາວໂຕ. ເອຕນ຺ຕິ ສີລາທິເຠທໍ ຈຣຓໍ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ອທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວກາຣກປາປຘມ຺ມານໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຊຫນໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ກາຣຓຕາສງ຺ຂາຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ. ສາລາທິກຏ຺ຐາ ຊາໂຕວາຕິ ສາລາທິວິສຸທ຺ຘກຏ຺ຐາວ ຊາໂຕ. ສາປານໂທຓິອາທິອວິສຸທ຺ຘກຏ຺ຐາ ຊາໂຕ ອຄ຺ຄິກິຈ຺ຈໍ ນ ຈ ນ ກໂຣຕິ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ອຄ຺ຄິ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຊາໂຕປິ ອຄ຺ຄິກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິເຍວ, ເອວໍ ຈຓ຺ຑາລກຸລາທີສຸ ຊາໂຕປິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ນ ນ ໂຫຕິ ຄຸຓສມ຺ປທາວເສນ ອຣິຍານໍ ວໍເສ ປຊາຕຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊາຕິມາ’’ຕິ. ຘິຕິຍາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຸຂຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘິຕິຍາຕິ ວີຣິເຍນ. ຕຎ຺ຫິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທນປຣິພ຺ຣູຫເນຫິ ເຕ ຘາເຣຕິ. ຫິຣິຍາ ໂທເສ ນິເສເຘຕິ, ສມ຺ມເທວ ປາປານໍ ຊິຄຸຈ຺ຉເນ ສຕິ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອວສໂຣ ເອວ ນຕ຺ຖິ. ໂມນຘມ຺ເມນ ຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຘມ຺ເມນ. ກາຣຓາກາຣຓຊານນໂກຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕໍ ຐານໍ, ປາປຘມ຺ມານໍ ວາ ວິປ຺ປກາຣສຠາວຏ຺ຐານໍ ຊານນໂກ.

ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈນ ນິພ຺ພາເນນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ທນ຺ໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນາຕິ ຕໂຕ ເອວ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ອຸປຄໂຕ. ວິທນ຺ຕິ ເຕຫິ ສຈ຺ຈານີຕິ ເວທາ. ມຄ຺ຄເວທານໍ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິຍຜລໍ. ກິເລສານໍ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘຏ຺ຐານໍ. ຍຎ຺ໂຎຕິ ອຄ຺ຄຜລໍ. ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຜລໍ ເຕສໍ ອນາຄມນໂຕ, ອາຄຕານມ຺ປິ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາຠາວໂຕ. ຊຸຫຕິ ເທຕິ.

ສຸຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸທານໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍລາເຠນ. ສຸຫຸຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຖ ວາ ສຸຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມເທວ ຍິຏ຺ຐໍ ສາເຣ ອຸປນີຕໍ ມມ ອິທໍ ເທຍ຺ຍວຕ຺ຖຸ. ສຸຫຸຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸປຫຏມຕ຺ເຕຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ‘‘ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວ’’ນ຺ຕິ ອຸປນີຕມຕ຺ເຕ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຊເມວາຕິ ສວຕ຺ຖຸກໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸໂຕ ວິເວຈິຕໂອຊເມວ. ເຕນ ຕໍ ສຸຂຸມຕ຺ຕໍ ຄຕນ຺ຕິ ຕໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ສພ຺ພໂສ ສຸຂຸມຠາວໍ ຄຕນ຺ຕິ ໂອຊາຍ ອໂນຬາຣິກຕາຍ ປຸຣິມາກາເຣເນວ ປຎ຺ຎາຍມານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ໂອຊາຍ ເອວ ເກວລາຍ ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ. ສາ ຫິ ອວິນິພ຺ໂຠຄວຸຕ຺ຕິຕາຍ ວິສຸໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເທວຕາຫິປິ ສວຕ຺ຖຸກາ ຄຍ຺ຫຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ຖູຕິ ກຣຊກາຍມາຫ. ໂອຬາຣິກວຕ຺ຖຸຕາຍ ເທວານໍ ວິຍ ຄຫຓີ ນ ຕິກ຺ຂາຕິ ທິພ຺ໂພຊສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຸຂຸມາປິ ສມານາ ທິພ຺ໂພຊາ ເຕນ ປາຍເສນ ມິສ຺ສິຕາ ໂອຬາຣິກສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ສຸຂຸມວຕ຺ຖຸການໍ ເທວານໍ ສຸຂທາ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ໂຄຍູເສ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ປຣິໂຠຄວຕ຺ຖຸໂນ ໂອຬາຣິກຕາຍ ວາ ເທວານໍ ທຸກ຺ກຣໍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາເມຕຸໍ, ທິພ຺ໂພຊາຍ ຄຣຸຕຣຠາເວນ ມນຸສ຺ສານໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ນ ຂ຺ວາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕາ ເຕໂຊຘາຕຸ ຌານານຸຠາວສນ຺ເຕຊິຕາ ຕິກ຺ຂຕຣາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐ…ເປ… ປຣິຓາເມຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສຸທ຺ເຘເນວ ປຣິຓມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາກຕິເກເນວາ’’ຕິ, ຌານານຸຠາວປ຺ປຕ຺ເຕນ ຌາເນນ ວິນາ ສຠາວສິທ຺ເຘເນວ.

‘‘ອປ຺ປຫຣິເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ອຫຣິເຕ’’ຕິ. ປາຕິສເຕປິ ປາຍເສ. ນ ອາລຸຬຕີຕິ ນ ອາວິລໍ ໂຫຕິ. ອນາຄນ຺ຕາວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘‘ອຕ຺ຕນາປິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ອຎ຺ເຎສໍ ນ ທາເປສິ, ເກວລໍ ປາຍສໍ ນາເສສີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ.

ທາຣຸ ສມາທຫາໂນຕິ ທາຣຸຫຣິທ຺ທິ ທາຣຸສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ທຫນ຺ໂຕ. ຍທີຕິອາທິ ທາຣຸຌາປນສ຺ສ ພຫິທ຺ຘຠາວສາຘນໍ ອສຸທ຺ຘເຫຕູນໍ ປຏິປກ຺ຂາຠາວໂຕ ຕສ຺ສ. ຂນ຺ຘາທີສຸ ກຸສລາຕິ ເຕສຸ ສຠາວໂຕ ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຊານນໂຕ ເຉກາ ປຓ຺ຑິຕາ. ຎາຓໂຊຕິນ຺ຕິ ຎາຓມຍໍ ໂຊຕິໍ. ຊາເລມີຕິ ປຊ຺ຊລິຕໍ ກໂຣມິ. ນິຈ຺ຈໍ ປຊ຺ຊລິຕຄ຺ຄິ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ວິຄຕສມ຺ໂມຫນ຺ຘກາຣຕາຍ ເອໂກຠາສຠາວໂຕ. ສພ຺ພໂສ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ນິຈ຺ຈສມາຫິຕຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ວທຕີຕິ ຈຣິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣາມີຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕມານໍ ວິຍ ວທຕິ ອາສນ຺ນຕໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ.

ຂາຣິຠາໂຣຕິ ຂາຣິຠາຣສທິໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຂນ຺ເຘນ ວຍ຺ຫມາໂນຕິ ກາເຊ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘນ ວຍ຺ຫມາໂນ. ປຖວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຜຸເສຕິ ຠາຣສ຺ສ ຄຣຸກຠາເວນ ກາຊສ຺ສ ປຣິຓມເນນ. ມາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິອາທີນິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕານິ ນ ສຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊາຕິອາທິມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຄຣຸຕຣຄ຺ຄຫເຓນ ສໍສີເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂກໂຘ ຘູໂມຕິ ຍຖາປິ ຠາສຸໂຣ ອຄ຺ຄິ ຘູເມນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ໂກເຘນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ. ຎາຓຄ຺ຄີຕິ ຕສ຺ສ ໂກໂຘ ຘູໂມ. ມຸສາວາໂທວ ໂມສວຊ຺ຊໍ. ຍຖາ ຎາເຓ ສຕິ ມຸສາວາໂທ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ມຸສາວາເທ ສຕິ ຎາຓມ຺ປີຕິ ເຕນ ຕໍ ນິໂຣຘິຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ມຸສາວາເທນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ສຸຊາຍ ວິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍາໂຄ ນ ອິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ປຫູຕຊິວ຺ຫາຍ ວິນາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມຍາໂຄ ນ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ ສຸຊາປຣິຍາຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂຊຕິ ຐິຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຊຕິຏ຺ຐານໍ ເວທິ, ຍໍ ອຄ຺ຄິກຸຓ຺ຑໍ. ສຕ຺ຕານໍ ຫທຍໍ ໂຊຕິຏ຺ຐານໍ ຎາຓຄ຺ຄິໂນ ຕຕ຺ຖ ສມຸຊ຺ຊລນໂຕ. ອຕ຺ຕາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຫິໂຕ ອຫໍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ຘມ຺ໂມ ຣຫໂທຕິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິອາລສິຍາຠາວໂຕ ກິເລສມລປກ຺ຂາລນໂຕ ປຣມຄ຺ຄິນິພ຺ພຸຕາວຫນໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ອນາວິໂລ ຣຫໂທ. ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວາລຸກາຕິ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕວາລຸກາ ຫຸຕ຺ວາ. ອາລຸຬາຕິ ອາກຸລຊາຕາ. ປຓ຺ຑິຕານໍ ປສຕ຺ໂຖຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປຸຣໂຕ ເສຏ຺ໂຐ. ເສຏ຺ຐຠາເວນ ສນ຺ໂຕ ປາສໍໂສ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລເສ ຠິນ຺ທຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ສພ຺ຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ຠຄວາ ‘‘ມຄ຺ຄານຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ເສຏ຺ໂຐ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໓).

ວຈີສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສມ຺ມາວາຈໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຈ຺ຈສໍຍມປເທຫິ ທສ຺ສິຕາ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ຘມ຺ໂມຕິ ອິມິນາ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຄຫິຕໍ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍ ອເນເກຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາທິອຕ຺ຖໂຕ. ຕາຍ ຫິ ສກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິຍາ ອິຕເຣ ສພ຺ເພປິ ຕທນຸວຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປກາຣກຠາເວນ ຕາຍ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ວິຕກ຺ເກນາຫຏໍ ປຎ຺ຎາ ວິຈິນິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫໍ ຄໂຕ. ຘມ຺ໂມຕິ ສຠາວໂຕ ສມາຘິ ຄຫິໂຕ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທຸປກາຣຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓; ມ. ນິ. ໓.໑໙໗; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘) ສມາຘິ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ຄຫິຕໍ ສພ຺ເພສໍ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔). ອຕ຺ຖໂຕຕິ ຕໂຕ ເອວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ, ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ວາ ມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ. ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ຄຫິຕານິ ຕາສໍ ມຄ຺ຄຠາວໂຕ. ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມາຕິ ເອຕໍ ນິພ຺ພານຄາມິ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ. ມຊ຺ເຌ ສິຕາຕິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິອນ຺ຕທ຺ວຍວິວຊ຺ຊເນນ ມຊ຺ເຌ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາຠາວນໍ ນິສ຺ສິຕາ. ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄຫຓໍ ເຫຕ຺ຖ ປຘານຕາຍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ເສຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເສຏ຺ຐຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣຕິ ‘‘ສ ອຸຊຸຠູເຕສູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ມຊ຺ເຌ ຕ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ‘‘ສ ທຸຊ຺ຊຸຠູເຕສູຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ສ-ອິຕິ ສຸນ຺ທຣິໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ, ໂສ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມ ສາຣິໂຍ ປຣິຘານຠູຕາ ອລງ຺ກາຣາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມສາຣີ. ອຖ ວາ ຘມ຺ເມຫິ ສາຣິຕວາຕິ ຘມ຺ມສາຣີ, ເຕຫິ ສາເຣຕ຺ວາ ຐິຕວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລຘມ຺ເມຫີ’’ຕິອາທິ.

ສຸນ຺ທຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ພຫຸຘີຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ສມນ຺ຕໂຕຕິ ທກ຺ຂິຓວາມານໍ ວເສນ ສມນ຺ຕໂຕ. ອູຣຸພທ຺ຘາສນນ຺ຕິ ອູຣູນໍ ພນ຺ຘນວເສນ ນິສຊ຺ຊນໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອູຣູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎພນ຺ຘນວເສນ ອາຠຸຊິຕາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ອນຸຊຸກໍ ຐປນໍ ນິສຊ຺ຊາວຈເນເນວ ໂພຘິຕນ຺ຕິ ‘‘ອຸຊຸໍ ກາຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິມກາຍວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ອຸຊຸກຏ຺ຐປນໍ ສຣູປໂຕ ປໂຍຊນໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິມຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ອຠິສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ປຸເຣກ຺ຂໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິຓາຍິກາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນຏ຺ໂຐ ຫິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕສມ຺ໂມສໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສມ຺ໂມສໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຣມໍ ສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉພ຺ພຓ຺ຓາ…ເປ… ນິສີທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປສາທສຎ຺ຊານນຕ຺ຖໍ. ອຏວິມຸຂາ ຈຣມານາຕິ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ.

ອຊ຺ຊສຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອຊ຺ຊ ຉນ຺ນໍ ປູຣຓີ ສຏ຺ຐີ ທິວສວຸຕ຺ຕິ, ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຉ ທິວເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຊ຺ຊ ຉທິວສມຕ຺ຕກາຕິ ອຊ຺ຊໂຕ ຉຏ຺ຐທິວສມຕ຺ຕກາ. ລາມກາຕິ ນິຫີນາ ນິປ຺ຜລາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິລຂາຓຸກາ’’ຕິອາທິ.

ອຸສ຺ສາເຫນາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ປສາເຣນ ອຠິຠວເນນ. ຕໍ ປນ ເນສໍ ອຠິຠວນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຓ຺ຓນງ຺ຄຸຏ຺ຐາທີນີ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ອຸປ຺ປາຏກປາຓກາ’’ຕິ ຕຈໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ວິຍ ຂາທກປາຓກາ ອູກາມງ຺ຄຸລາທໂຍ.

ກຬາຣປິງ຺ຄລາຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕປິງ຺ຄລກ຺ຂິກາ, ກຬາຣປິງ຺ຄລາຕິ ວາ ຣຕ຺ຕຄຕ຺ຕາ ຈ ປິງ຺ຄລຈກ຺ຂຸກາ ຈ. ຕິລກາຫຕາຕິ ອາຫຕຕິລກາ, ຕິລປ຺ປມາເຓຫິ ພິນ຺ທູຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ຖຕສຣີຣາ.

ປຏິຄາຖາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒສີຕິ ປກຕິຍາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ກເຖຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓກິຕ຺ຕນວເສນ ສຕ຺ຕຫິ ວຑ຺ເຒສິ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາຕິ ອິຓາຍິການໍ ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ຕຖາ ຕຖາ ຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ.

ຍຖາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ປຏິປຊ຺ຊິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸນ ທິວເສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ ຕໍ ກຸລຆຣໍ ເປເສຕ຺ວາຕິ ຕໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສານຸຈ຺ຉວິກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ກຸລຆຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ເມ ຄຣຸກຣຓາຠາວໂຕ.

‘‘ນຏ຺ເຐ ມເຕ ປພ຺ພຊິເຕ, ນປຸໍສເກປິ ຠຕ຺ຕຣິ;

ອິຕ຺ຖິຍາ ປຕິເສຏ຺ຐາຍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ປຕິ ອິຈ຺ຉິໂຍ’’ຕິ. –

ອຍຎ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ໂມ. ອຍ຺ຍິກຏ຺ຐາເນຕິ ມາຕາມຫິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນວເສນາຕິ.

ພຫຸຘີຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.