໗. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ອຣຫນ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຘນຎ຺ຊານີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໗. ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພປຸຣິສໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ກຸລວໍສສ຺ສ ນາມາຠິຘານສງ຺ຂາຕໍ ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. (ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ອຎ຺ຎກຸລປຣມ຺ປຣາສາຘາຣຓໍ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອາທິປຸຣິສສມຸທາຄຕໍ ຕໍກຸລປຣິຍາປນ຺ນສາຘາຣຓໍ ສາມຎ຺ຎຣູປນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.) ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕໍ ເອຕິສ຺ສນ຺ຕິ ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາ ອຸທານສ຺ສ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ໂສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນານາຣສໂຠຊນໍ ເທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຎ຺ຈໂຄຣສສມ຺ປາທິຕໍ ສາລິຠຕ຺ຕໍ ສູປສາກພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນານາຣສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໂຠຊນໍ. ມຓ຺ຑລຄ຺ຄຂຄ຺ຄນ຺ຕິ ມຓ຺ຑລຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຂຄ຺ຄໍ. ທຸວິໂຘ ຫິ ຂຄ຺ໂຄ ມຓ຺ຑລຄ຺ໂຄ ທີຆຄ຺ໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອຄ຺ໂຄ ມຓ຺ຑລາກາເຣນ ຐິໂຕ, ໂສ ມຓ຺ຑລຄ຺ໂຄ. ຍສ຺ສ ປນ ອສິປຸຕ຺ຕິກາ ວິຍ ທີໂຆ, ໂສ ທີຆຄ຺ໂຄ.

ສາສນາຕິ ອນຸສາສນາ. ‘‘ນໂມ…ເປ… ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈປທິກຄາຖາ. ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຫິ ໂລກິຍຈ຺ຉນ຺ທໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອສາ ປຎ຺ຈປທິກຄາຖາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂອກ຺ກາວຣຘຣາຕິ ປຸພ຺ພປຸຣິສສງ຺ຂາຕອຸກ຺ກາກວໍສວຣຘາຣິກາ. ສກ຺ກາຕິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ.

ເອວນ຺ຕິ ‘‘ສເຈ ເມ ອງ຺ຄມງ຺ຄານີ’’ຕິອາທິນາ ອິມິນາ ປກາເຣນ. ‘‘ປຎ຺ຈ ຄາຖາສຕານິ ປນ ອຏ຺ຐກຖໍ ອາຣຸຬ຺ຫານິ, ອິຘ ປນ ທ຺ເວ ເອວ ອຸທ຺ຘຏາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຫຣິຕຸໍ ວາຕິ ເອກວາຣມ຺ປິ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ປຫຣິຕຸມ຺ປິ ປຣາມສິຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສາ ອຣິຍສາວິກາຍ ອານຸຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ວເສ ວຕ຺ຕາປນຕ຺ຖໍ ສນ຺ຕຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ຕທນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິໂສ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຠຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີຕິ ອຸປເນນ຺ຕີ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ທສພລສ຺ສ ຠຄວໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຍຖາປຣິຈິຕໍ ຄຸຓປທໍ ອນຸສ຺ສຣິ. ເຕນາຫ ‘‘ທສພລໍ ສຣີ’’ຕິ.

ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈຣຫິຕຕາຍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ສໍຍຕາຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ເມຕ຺ຕິເຠເທນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ເອວເມວາຕິ ຍຖາ ເອຕຣຫິ ອກາຣເຓນ, ເອວເມວ ອຎ຺ຎທາປິ ອກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິກ຺ກາຣຓຕາທີປເນ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ, ເອວ-ສທ຺ໂທ ປນ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ນິກ຺ກາຣຓຕາ ຈ ນາມ ນິຣຕ຺ຖກຕາ, ນິຣຕ຺ຖກວິປ຺ປລາປຠາເວເນຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ຄຫເຓ ປວຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ. ຄຣຫຕ຺ໂຖ ວາຍໍ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນິປາຕານໍ. ຄຣຫຕ຺ຖຕາ ຈສ຺ສ ວສລິສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ປາກຏາ ເອວ.

ຄາມນິຄມຣຏ຺ຐປູຊິໂຕຕິ ອິມິນາ ຄາມນິຄມຣຏ຺ຐສາມິເກຫິ ປູຊິຕຠາໂວ ທີປິໂຕ ຄາມາທີນໍ ເຕສໍ ວເສ ວຕ຺ຕນໂຕ. ອສຸກສ຺ສ ນາມ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ເສສນ຺ຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິອາທິ, ຍມ຺ປິ ຈຎ຺ຎໍ ອິຘາຄຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຓ຺ຓິຕຎ຺ຈ.

ຘນຎ຺ຊານີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອກ຺ໂກສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ຠາຣທ຺ວາໂຊວ ໂສຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ນາມ ເອວ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ໂຄຕ຺ຕວເສນ ຫິ ຕຍິທໍ ນາມໍ, ວິເສເສນ ປເນຕໍ ຊາຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊານິກຕາຕິ ຎາຕິວຄ຺ຄຫານິກຕາ. ປກ຺ໂຂ ຠິນ຺ໂນຕິ ຕໂຕ ເອວ ຎາຕິປກ຺ໂຂ ນຏ຺ໂຐ. ຍຖາ ໂທມນສ຺ສິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ລຠຕິ, ເອວໍ ກຸປິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂທມນສ຺ເສນ ຈາ’’ຕິ. ທສຫີຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາສເຕຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ຕຖາ ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍາຕິ ກຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ປນ ເຍນ ເກນຈິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕປິ ອກ຺ໂກສຕິເຍວ ນາມ. ກໂຣສິ ມມ ຠາຕິກສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ.

ສມ຺ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ໂຠຄໍ ກໂຣຕິ. ອກ຺ໂກສາທີຫິ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ພ຺ຍຕິຫາຣໍ ກໂຣຕິ, ອກ຺ໂກສໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນາທິນາ ວິນິມຍໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກຕສ຺ສ ປຏິກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສ ອນຸສ຺ສວວເສນ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສປຕິ ມ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ໂຍຊນາ. ອສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ສຸຕ຺ວາຕິ ປທໍ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ຕເວເວຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ສຸຕ຺ວາ, ອນຸສ຺ສວວເສນ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ. ກາມໍ ກິສວຈ຺ຉາທໂຍ ສປນໍ ນາທໍສຸ, ເທວຕານໍເຍວ ຫິ ໂສ ອຕ຺ໂຖ, ສຕ຺ຕານໍ ປນ ຕຖາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ໂສປິ ຕຖາສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸສ຺ສວວເສນາ’’ຕິ.

ທນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ທມຖໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພິເສວນສ຺ສາຕິ ຣາຄໂທສາທິເຫຕຸກວິປ຺ຜນ຺ທນຣຫິຕສ຺ສ. ຕສ຺ເສວາຕິ ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຕນ ໂກເຘນ ປາປໍ ໂຫຕິ ປາປສ຺ສ ສນ຺ຕານນ຺ຕຣສງ຺ກນ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕສ຺ເສວາຕິ ຕສ຺ເສວ ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ຕປຸຣິສສ຺ສ ເຕນ ປຏິກຸຊ຺ຌເນນ. ປາປິໂຍຕິ ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ຕປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ລາມກຕໂຣ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິໂຕ ອຘິວາເສຕິ, ນ ສໂຫ ມູຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂກຘສງ຺ຂາຕໍ ກິເລສພ຺ຍາຘິໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວູປສເມນ຺ຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທິນາ ປຸຣິມາສຸ ຄາຖາສຸ ປວຕ຺ຕິຕານິ ປທານິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຍາຖາວໂຕ ວິນີຕາ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ວາ’’ຕິ.

ອກ຺ໂກສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອສຸຣິນ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ເຕເນວາຕິ ຠາຕຸປພ຺ພຊິເຕເນວ. ອສ຺ເສວາຕິ ຕິຕິກ຺ຂສ຺ສ. ‘‘ຕໍ ຊຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ຊໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ທຸຊ຺ຊຍໍ ໂກຘໍ ຕິຕິກ຺ຂາຍ ຊິນນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ຕິຕິກ຺ຂາທໂຍ ນ ໂກຘວສິກໍ ຘຸຣໍ, ຕໍ ປນ ພາລານໍ ມຎ຺ຎນາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກຕມສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຊານໂຕວ ຊໂຍ ນ ອວິຊານໂຕ ຕິຕິກ຺ຂາຍ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ອວິຊານນ຺ໂຕ ອນ຺ຘພາໂລ ໂກຘໍ ວິເຊຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເກວລໍ ຊຍໍ ມຎ຺ຎຕິ ກິເລເສຫິ ປຣາຊິໂຕ ສມາໂນປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອສຸຣິນ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ພິລງ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເກວລໍ ສມ຺ຠາຣວິຣຫິຕໍ. ສມ຺ຠາຣຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຏຸກຠຓ຺ຑາທິສມ຺ຠາຣສຫິຕໍ. ກຎ຺ຊິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຎ຺ຊິກໍ, ອາຣນາລໍ, ພິລງ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມໍ ຄຫິຕໍ ສງ຺ຄີຕິກາເລ ‘‘ພິລງ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ ວິເສສນວເສນ. ຕໂຍຕິ ຘນຎ຺ຊານິຍາ ສາມິໂກ ຠາຣທ຺ວາໂຊ, ອກ຺ໂກສກຠາຣທ຺ວາໂຊ, ອສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອາທິໂຕ ຕີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕາ ຕໂຍ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ.

ພິລງ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຫິໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ເອສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ‘‘ອຫິໍສໂກ ອຫ’’ນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ອິຈ຺ຉາຍ ກເຖສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຫິໍສກປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ. ຕຖາ ເຈ ອສ຺ສາຕິ ຍຖາ ເຕ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ເຈຕໍ ຠເວຍ຺ຍາສິ ອນ຺ວຕ຺ຖນາມໂກ ຠເວຍ຺ຍາສິ ອຫິໍສໂກ ເອວ ສິຍາຕິ. ນ ທຸກ຺ຂາເປຕິ ທຸກ຺ຂມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຫິໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ຊຏາປຎ຺ຫສ຺ສາຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ ພຫິຊຏາ’’ຕິ ເອວໍ ຊຏາປຣິຍາຍສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ.

ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຸທ຺ຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ສຸທ຺ຘິກປຎ຺ຫສ຺ສາຕິ ‘‘ນາພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຸທ຺ຘສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ປຎ຺ຈວິຘນິຍມລກ຺ຂເຓນ ສີເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕໂປກມ຺ມນ຺ຕິ ອນສນປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນາທິປຣິເຠທນຕໂປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ. ວິຊ຺ຊາຕິ ຕໂຍ ເວທາຕິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຕາຍ ອິຘໂລກຕ຺ຖໍ ປຣໂລກຕ຺ຖໍ ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ໂຄຕ຺ຕຈຣຓນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຈຣຓໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຊ຺ຌຕິ ເຊຏ຺ຐຊາຕິກຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ເອວ ຕປໍ ອາຈຣິຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ອິຕໂຣ. ອຎ຺ຎາ ລາມິກາ ປຊາຕິ ອິຕຣວຓ຺ຓໍ ວທຕິ. ວຈນສຫສ຺ສມ຺ປີຕິ ຄາຖາເນກສຫສ຺ສມ຺ປິ. ອນ຺ໂຕ ກິເລເສຫິ ປູຕິໂກ ສຠາເວນ ປູຕິໂກ. ກິລິຏ຺ເຐຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ.

ສຸທ຺ຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຄ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ອຄ຺ຄິປຣິຈຣຓວເສນາຕິ ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕຊຸຫນວເສນ. ສນ຺ນິຫິໂຕຕິ ມິສ຺ສີຠາວໍ ສມ຺ປາປິໂຕ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ໂສ ສປ຺ປິນາ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍໂຍຊິໂຕ’’ຕິ. ອປາຍມຄ຺ຄໍ ໂອກ຺ກມຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ສມຸປ຺ປາທນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມໍ ລທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຊາຕິຍາຕິ ສໂທສກິຣິຍາປຣາຘສ຺ສ ອສມ຺ຠເວນ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ຊາຕິຍາ. ນານປ຺ປກາເຣ ອຏ຺ຐາຣສວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານສຎ຺ຎິເຕ ຄນ຺ເຖ. ສຸຕວາຕິ ສຸຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນາຕິ ອິທໍ ໂລເກ ສາສເນ ຈ ນິຣຸຬ຺ຫຕາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎ ຫິ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານນ຺ຕາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓເນວ ຊານນ຺ຕິ, ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນປິ ຊານາຕິ. ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພໂສ ຊາຕິ ຂີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຊາຕິກ຺ຂໂຍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ຊາຕິກ຺ຂໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ຊານິຕ຺ວາ ໂວສິຕໂວສາໂນຕິ ວິຊານິຕພ຺ພໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ໂສຬສນ຺ນມ຺ປິ ກິຈ຺ຈານໍ ໂວສິຕໂວສາໂນ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕ຺ວາຕິ ປາຍສທານສ຺ສ ອາຄມນໍ ປກາເສຕ຺ວາ. ຄາຖາຫິ ອຠິຄີຕນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ມຍາ ອຠິຄີຕໍ. ອຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອໂຠຊເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສຸທ຺ໂຘຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ປຸພ຺ເພ ອທາຕຸກາໂມ ປຈ຺ຉາ ຄາຖາ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ມຸທຸຫທໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ທາຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາຄເຕ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕຖາ ຫິ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ເຕ ຈ ເອວເມວ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິ. ກິລຎ຺ຊມ຺ຫິ…ເປ… ປກາສິຕາຕິ ເອເຕນ ຄາຖໍ ອຸທ຺ເທສຏ຺ຐາເນວ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄາຍເນນາຕິ ຄາຍນເກນ, ຄາເນນ ວາ. ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຫິຕຎ຺ເຈວ ຕສ຺ສ ກາຣຓຎ຺ຈ. ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕານນ຺ຕິ ສມ຺ມເທວ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ປເວຓິອາຄໂຕ ຈາຣິຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ. ໂຠຊເນສຸ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຘາໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ເມ ສຕີຕິ ອຣິຍານໍ ອາຈາຣຘມ຺ເມ ສຕິ ຕໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕານໍ ເອຕເທວ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ‘‘ໂສມໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ປາຍສ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ.

ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ເສສາ ປຈ຺ຈຍາ ນິທ຺ໂທສາ ເຕ ອາຣພ຺ຠ ກຖາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວູປສນ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິອາຫິຕປທສ຺ສ ວິຍ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນ຺ເນນ ປາເນນາຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ ຍຖາ ‘‘ກາເກຫິ ສປ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາມຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ. ພຫຸສສ຺ສຜລທາຍກໍ ສຸເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ປຏິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ກສນພີຊນອຸທການຍນາປນຍນາທິນາ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ສີລາທິຄຸຓວິເສສສມ຺ປາທເນນ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ເອຕໍ.

ອຄ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສຸນ຺ທຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ອາເນຕ຺ວາ ຫຸນິຕພ຺ພໂຕ ອາຫຸຕິ. ສປ຺ປິມຘຸປາຍສາທີຫິ ອຄ຺ຄິໍ ຊຸໂຫຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕໍ, ສາຘິຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຄ຺ຍາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຸວິໂສຘິໂຕ ຈສ຺ສາຕິ ນິຫີນຊາຕິການໍ ອເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິໂສຘິໂຕ ຈ ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ເມ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຜລໍ ກໂຣຕີຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເທມີຕິ ປທໍ. ຕາວ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ອາຄຕສທິສເມວາຕິ ເປຍ຺ຍາລວເສນ ຐເປສິ, ນ ສປ຺ປິສງ຺ຂາຣຏ຺ຐປນໍ. ຫິມປາຕສ຺ສ ຈ ສີຕວາຕສ຺ສ ຈ ປຏິພາຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອກາຣຓເມຕນ຺ຕິ ຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎເມວ ສຸກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິພໂລວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາຕິ ‘‘ນາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ.

ນີຈເກສນ຺ຕນ຺ຕິ ຣສ຺ສເກສນ຺ຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຸທ຺ຘິອຕ຺ຖາ ສິຂາຕິ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ, ສິຂໍ ອທິສ຺ວາ’’ຕິ, ‘‘ປຣມຫໍສປຣິກ຺ຂາທິນາ’’ຕິ ເກຈິ.

ອກາຣຓໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ຊາຕິ ອທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວເຫຕູນໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ອປຏິກ຺ເຂປຠາວໂຕ. ເອຕນ຺ຕິ ສີລາທິເຠທໍ ຈຣຓໍ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ອທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວກາຣກປາປຘມ຺ມານໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຊຫນໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ກາຣຓຕາສງ຺ຂາຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ. ສາລາທິກຏ຺ຐາ ຊາໂຕວາຕິ ສາລາທິວິສຸທ຺ຘກຏ຺ຐາວ ຊາໂຕ. ສາປານໂທຓິອາທິອວິສຸທ຺ຘກຏ຺ຐາ ຊາໂຕ ອຄ຺ຄິກິຈ຺ຈໍ ນ ຈ ນ ກໂຣຕິ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ອຄ຺ຄິ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຊາໂຕປິ ອຄ຺ຄິກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິເຍວ, ເອວໍ ຈຓ຺ຑາລກຸລາທີສຸ ຊາໂຕປິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ນ ນ ໂຫຕິ ຄຸຓສມ຺ປທາວເສນ ອຣິຍານໍ ວໍເສ ປຊາຕຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊາຕິມາ’’ຕິ. ຘິຕິຍາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຸຂຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘິຕິຍາຕິ ວີຣິເຍນ. ຕຎ຺ຫິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທນປຣິພ຺ຣູຫເນຫິ ເຕ ຘາເຣຕິ. ຫິຣິຍາ ໂທເສ ນິເສເຘຕິ, ສມ຺ມເທວ ປາປານໍ ຊິຄຸຈ຺ຉເນ ສຕິ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອວສໂຣ ເອວ ນຕ຺ຖິ. ໂມນຘມ຺ເມນ ຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຘມ຺ເມນ. ກາຣຓາກາຣຓຊານນໂກຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕໍ ຐານໍ, ປາປຘມ຺ມານໍ ວາ ວິປ຺ປກາຣສຠາວຏ຺ຐານໍ ຊານນໂກ.

ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈນ ນິພ຺ພາເນນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ທນ຺ໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນາຕິ ຕໂຕ ເອວ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ອຸປຄໂຕ. ວິທນ຺ຕິ ເຕຫິ ສຈ຺ຈານີຕິ ເວທາ. ມຄ຺ຄເວທານໍ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິຍຜລໍ. ກິເລສານໍ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘຏ຺ຐານໍ. ຍຎ຺ໂຎຕິ ອຄ຺ຄຜລໍ. ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຜລໍ ເຕສໍ ອນາຄມນໂຕ, ອາຄຕານມ຺ປິ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາຠາວໂຕ. ຊຸຫຕິ ເທຕິ.

ສຸຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸທານໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍລາເຠນ. ສຸຫຸຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຖ ວາ ສຸຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມເທວ ຍິຏ຺ຐໍ ສາເຣ ອຸປນີຕໍ ມມ ອິທໍ ເທຍ຺ຍວຕ຺ຖຸ. ສຸຫຸຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸປຫຏມຕ຺ເຕຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ‘‘ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວ’’ນ຺ຕິ ອຸປນີຕມຕ຺ເຕ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຊເມວາຕິ ສວຕ຺ຖຸກໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸໂຕ ວິເວຈິຕໂອຊເມວ. ເຕນ ຕໍ ສຸຂຸມຕ຺ຕໍ ຄຕນ຺ຕິ ຕໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ສພ຺ພໂສ ສຸຂຸມຠາວໍ ຄຕນ຺ຕິ ໂອຊາຍ ອໂນຬາຣິກຕາຍ ປຸຣິມາກາເຣເນວ ປຎ຺ຎາຍມານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ໂອຊາຍ ເອວ ເກວລາຍ ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ. ສາ ຫິ ອວິນິພ຺ໂຠຄວຸຕ຺ຕິຕາຍ ວິສຸໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເທວຕາຫິປິ ສວຕ຺ຖຸກາ ຄຍ຺ຫຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ຖູຕິ ກຣຊກາຍມາຫ. ໂອຬາຣິກວຕ຺ຖຸຕາຍ ເທວານໍ ວິຍ ຄຫຓີ ນ ຕິກ຺ຂາຕິ ທິພ຺ໂພຊສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຸຂຸມາປິ ສມານາ ທິພ຺ໂພຊາ ເຕນ ປາຍເສນ ມິສ຺ສິຕາ ໂອຬາຣິກສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ສຸຂຸມວຕ຺ຖຸການໍ ເທວານໍ ສຸຂທາ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ໂຄຍູເສ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ປຣິໂຠຄວຕ຺ຖຸໂນ ໂອຬາຣິກຕາຍ ວາ ເທວານໍ ທຸກ຺ກຣໍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາເມຕຸໍ, ທິພ຺ໂພຊາຍ ຄຣຸຕຣຠາເວນ ມນຸສ຺ສານໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ນ ຂ຺ວາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕາ ເຕໂຊຘາຕຸ ຌານານຸຠາວສນ຺ເຕຊິຕາ ຕິກ຺ຂຕຣາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐ…ເປ… ປຣິຓາເມຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ສຸທ຺ເຘເນວ ປຣິຓມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາກຕິເກເນວາ’’ຕິ, ຌານານຸຠາວປ຺ປຕ຺ເຕນ ຌາເນນ ວິນາ ສຠາວສິທ຺ເຘເນວ.

‘‘ອປ຺ປຫຣິເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ອຫຣິເຕ’’ຕິ. ປາຕິສເຕປິ ປາຍເສ. ນ ອາລຸຬຕີຕິ ນ ອາວິລໍ ໂຫຕິ. ອນາຄນ຺ຕາວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘‘ອຕ຺ຕນາປິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ອຎ຺ເຎສໍ ນ ທາເປສິ, ເກວລໍ ປາຍສໍ ນາເສສີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ.

ທາຣຸ ສມາທຫາໂນຕິ ທາຣຸຫຣິທ຺ທິ ທາຣຸສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ທຫນ຺ໂຕ. ຍທີຕິອາທິ ທາຣຸຌາປນສ຺ສ ພຫິທ຺ຘຠາວສາຘນໍ ອສຸທ຺ຘເຫຕູນໍ ປຏິປກ຺ຂາຠາວໂຕ ຕສ຺ສ. ຂນ຺ຘາທີສຸ ກຸສລາຕິ ເຕສຸ ສຠາວໂຕ ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓໂຕ ຊານນໂຕ ເຉກາ ປຓ຺ຑິຕາ. ຎາຓໂຊຕິນ຺ຕິ ຎາຓມຍໍ ໂຊຕິໍ. ຊາເລມີຕິ ປຊ຺ຊລິຕໍ ກໂຣມິ. ນິຈ຺ຈໍ ປຊ຺ຊລິຕຄ຺ຄິ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ວິຄຕສມ຺ໂມຫນ຺ຘກາຣຕາຍ ເອໂກຠາສຠາວໂຕ. ສພ຺ພໂສ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ນິຈ຺ຈສມາຫິຕຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ວທຕີຕິ ຈຣິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣາມີຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕມານໍ ວິຍ ວທຕິ ອາສນ຺ນຕໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ.

ຂາຣິຠາໂຣຕິ ຂາຣິຠາຣສທິໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຂນ຺ເຘນ ວຍ຺ຫມາໂນຕິ ກາເຊ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘນ ວຍ຺ຫມາໂນ. ປຖວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຜຸເສຕິ ຠາຣສ຺ສ ຄຣຸກຠາເວນ ກາຊສ຺ສ ປຣິຓມເນນ. ມາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິອາທີນິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕານິ ນ ສຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊາຕິອາທິມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຄຣຸຕຣຄ຺ຄຫເຓນ ສໍສີເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂກໂຘ ຘູໂມຕິ ຍຖາປິ ຠາສຸໂຣ ອຄ຺ຄິ ຘູເມນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ໂກເຘນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ. ຎາຓຄ຺ຄີຕິ ຕສ຺ສ ໂກໂຘ ຘູໂມ. ມຸສາວາໂທວ ໂມສວຊ຺ຊໍ. ຍຖາ ຎາເຓ ສຕິ ມຸສາວາໂທ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ມຸສາວາເທ ສຕິ ຎາຓມ຺ປີຕິ ເຕນ ຕໍ ນິໂຣຘິຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ມຸສາວາເທນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ສຸຊາຍ ວິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍາໂຄ ນ ອິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ປຫູຕຊິວ຺ຫາຍ ວິນາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມຍາໂຄ ນ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ ສຸຊາປຣິຍາຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂຊຕິ ຐິຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຊຕິຏ຺ຐານໍ ເວທິ, ຍໍ ອຄ຺ຄິກຸຓ຺ຑໍ. ສຕ຺ຕານໍ ຫທຍໍ ໂຊຕິຏ຺ຐານໍ ຎາຓຄ຺ຄິໂນ ຕຕ຺ຖ ສມຸຊ຺ຊລນໂຕ. ອຕ຺ຕາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຫິໂຕ ອຫໍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ຘມ຺ໂມ ຣຫໂທຕິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິອາລສິຍາຠາວໂຕ ກິເລສມລປກ຺ຂາລນໂຕ ປຣມຄ຺ຄິນິພ຺ພຸຕາວຫນໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ອນາວິໂລ ຣຫໂທ. ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວາລຸກາຕິ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕວາລຸກາ ຫຸຕ຺ວາ. ອາລຸຬາຕິ ອາກຸລຊາຕາ. ປຓ຺ຑິຕານໍ ປສຕ຺ໂຖຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປຸຣໂຕ ເສຏ຺ໂຐ. ເສຏ຺ຐຠາເວນ ສນ຺ໂຕ ປາສໍໂສ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລເສ ຠິນ຺ທຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ສພ຺ຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ຠຄວາ ‘‘ມຄ຺ຄານຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ເສຏ຺ໂຐ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໓).

ວຈີສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສມ຺ມາວາຈໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຈ຺ຈສໍຍມປເທຫິ ທສ຺ສິຕາ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ຘມ຺ໂມຕິ ອິມິນາ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຄຫິຕໍ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍ ອເນເກຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາທິອຕ຺ຖໂຕ. ຕາຍ ຫິ ສກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິຍາ ອິຕເຣ ສພ຺ເພປິ ຕທນຸວຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປກາຣກຠາເວນ ຕາຍ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ວິຕກ຺ເກນາຫຏໍ ປຎ຺ຎາ ວິຈິນິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫໍ ຄໂຕ. ຘມ຺ໂມຕິ ສຠາວໂຕ ສມາຘິ ຄຫິໂຕ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທຸປກາຣຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓; ມ. ນິ. ໓.໑໙໗; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘) ສມາຘິ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ຄຫິຕໍ ສພ຺ເພສໍ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔). ອຕ຺ຖໂຕຕິ ຕໂຕ ເອວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ, ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ວາ ມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ. ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ຄຫິຕານິ ຕາສໍ ມຄ຺ຄຠາວໂຕ. ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມາຕິ ເອຕໍ ນິພ຺ພານຄາມິ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ. ມຊ຺ເຌ ສິຕາຕິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິອນ຺ຕທ຺ວຍວິວຊ຺ຊເນນ ມຊ຺ເຌ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາຠາວນໍ ນິສ຺ສິຕາ. ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄຫຓໍ ເຫຕ຺ຖ ປຘານຕາຍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ເສຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເສຏ຺ຐຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣຕິ ‘‘ສ ອຸຊຸຠູເຕສູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ມຊ຺ເຌ ຕ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ‘‘ສ ທຸຊ຺ຊຸຠູເຕສູຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ສ-ອິຕິ ສຸນ຺ທຣິໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ, ໂສ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມ ສາຣິໂຍ ປຣິຘານຠູຕາ ອລງ຺ກາຣາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມສາຣີ. ອຖ ວາ ຘມ຺ເມຫິ ສາຣິຕວາຕິ ຘມ຺ມສາຣີ, ເຕຫິ ສາເຣຕ຺ວາ ຐິຕວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລຘມ຺ເມຫີ’’ຕິອາທິ.

ສຸນ຺ທຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ພຫຸຘີຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ສມນ຺ຕໂຕຕິ ທກ຺ຂິຓວາມານໍ ວເສນ ສມນ຺ຕໂຕ. ອູຣຸພທ຺ຘາສນນ຺ຕິ ອູຣູນໍ ພນ຺ຘນວເສນ ນິສຊ຺ຊນໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອູຣູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎພນ຺ຘນວເສນ ອາຠຸຊິຕາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ອນຸຊຸກໍ ຐປນໍ ນິສຊ຺ຊາວຈເນເນວ ໂພຘິຕນ຺ຕິ ‘‘ອຸຊຸໍ ກາຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິມກາຍວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ອຸຊຸກຏ຺ຐປນໍ ສຣູປໂຕ ປໂຍຊນໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິມຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ອຠິສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ປຸເຣກ຺ຂໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິຓາຍິກາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນຏ຺ໂຐ ຫິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕສມ຺ໂມສໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສມ຺ໂມສໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຣມໍ ສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉພ຺ພຓ຺ຓາ…ເປ… ນິສີທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປສາທສຎ຺ຊານນຕ຺ຖໍ. ອຏວິມຸຂາ ຈຣມານາຕິ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ.

ອຊ຺ຊສຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອຊ຺ຊ ຉນ຺ນໍ ປູຣຓີ ສຏ຺ຐີ ທິວສວຸຕ຺ຕິ, ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຉ ທິວເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຊ຺ຊ ຉທິວສມຕ຺ຕກາຕິ ອຊ຺ຊໂຕ ຉຏ຺ຐທິວສມຕ຺ຕກາ. ລາມກາຕິ ນິຫີນາ ນິປ຺ຜລາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິລຂາຓຸກາ’’ຕິອາທິ.

ອຸສ຺ສາເຫນາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ປສາເຣນ ອຠິຠວເນນ. ຕໍ ປນ ເນສໍ ອຠິຠວນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຓ຺ຓນງ຺ຄຸຏ຺ຐາທີນີ’’ຕິອາທິມາຫ.

‘‘ອຸປ຺ປາຏກປາຓກາ’’ຕິ ຕຈໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ວິຍ ຂາທກປາຓກາ ອູກາມງ຺ຄຸລາທໂຍ.

ກຬາຣປິງ຺ຄລາຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕປິງ຺ຄລກ຺ຂິກາ, ກຬາຣປິງ຺ຄລາຕິ ວາ ຣຕ຺ຕຄຕ຺ຕາ ຈ ປິງ຺ຄລຈກ຺ຂຸກາ ຈ. ຕິລກາຫຕາຕິ ອາຫຕຕິລກາ, ຕິລປ຺ປມາເຓຫິ ພິນ຺ທູຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ຖຕສຣີຣາ.

ປຏິຄາຖາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒສີຕິ ປກຕິຍາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ກເຖຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓກິຕ຺ຕນວເສນ ສຕ຺ຕຫິ ວຑ຺ເຒສິ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາຕິ ອິຓາຍິການໍ ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ຕຖາ ຕຖາ ຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ.

ຍຖາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ປຏິປຊ຺ຊິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸນ ທິວເສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໍ ຕໍ ກຸລຆຣໍ ເປເສຕ຺ວາຕິ ຕໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສານຸຈ຺ຉວິກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ກຸລຆຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ເມ ຄຣຸກຣຓາຠາວໂຕ.

‘‘ນຏ຺ເຐ ມເຕ ປພ຺ພຊິເຕ, ນປຸໍສເກປິ ຠຕ຺ຕຣິ;

ອິຕ຺ຖິຍາ ປຕິເສຏ຺ຐາຍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ປຕິ ອິຈ຺ຉິໂຍ’’ຕິ. –

ອຍຎ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ໂມ. ອຍ຺ຍິກຏ຺ຐາເນຕິ ມາຕາມຫິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນວເສນາຕິ.

ພຫຸຘີຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸປາສກວຄ຺ໂຄ

໑. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິຊນປເທ, ຕສ຺ມິໍ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິຊນປເທ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິວິຫາເຣ. ຂນ຺ເຘສຸ ຐເປຕ຺ວາ ຍຸເຄ ໂຍຕ຺ເຕຫີຕິ ໂຍຕ຺ຕຣຊ຺ຊູຫິ ຍຸຕ຺ຕານິ ປໂຍຊິຕານິ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ.

ປຐມທິວເສຕິ ວປນທິວເສສຸ ປຐມທິວເສ ອາຣທ຺ຘທິວເສ. ປຎ຺ຈງ຺ຄານິປິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ, ປເຄວ ອິຕຣງ຺ຄານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຈງ຺ຄາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຣິຕາລມໂນສິລາອຎ຺ຊເນຫິ ອຸຣຕ຺ຖນາທີສຸ ຐປິຕຕ຺ຕາ ອາຠາຍ ອຸຊ຺ຊລຄຕ຺ຕາ. ອວເສສາ ພລີພທ຺ທາ. ກິລນ຺ຕໂຄຓໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອກິລນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນໍ ກິລນ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນໍ.

ສີຫກຸຓ຺ຑລານີຕິ ສີຫມຸຂກຸຓ຺ຑລານິ. ພ຺ຣຫ຺ມເວຐນນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເວຐນສທິສໍ, ອສ຺ສນຂເວຐນສທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພຸທ຺ຘານໍ ກິຈ຺ຈານິ ກາລວເສນ ວິຠຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈານິ ຠວນ຺ຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ພຸທ຺ເຘນ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ວີຕິນາເມຕ຺ວາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ. ກທາຈິ ເອໂກຕິອາທິ ເຕສໍ ເຕສໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ວິນຍນານຸຣູປປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ປກຕິຍາຕິ ປກຕິພຸທ຺ຘເວເສນ. ພຸທ຺ຘານໍ ຫິ ຣູປກາຍສ຺ສ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິມຓ຺ຑິຕ-ພາຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສ- ລກ຺ຂຓ-ກາຍປ຺ປຠາ-ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ-ເກຕຸມາລາວິຈິຕ຺ຕຕາ ພຸທ຺ຘເວໂສ. ກທາຈິ ອເນເກຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ວຕ຺ຕມາເນຫີຕິ ອິມິນາ ປາຣມີນໍ ນິສ຺ສນ຺ທຠູຕານິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ຣຸຈິວເສເນວ ປກາສນການິ ຠວນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ພທາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐປິຕມຕ຺ເຕ ທກ຺ຂິຓປາເທ’’ຕິອາທິວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ກາເຍ ປີຕຣສ຺ມີນໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຣສສິຎ຺ຈນານິ ວິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກາຍມ຺ຫິ ນີລາທິຣສ຺ມີຫິ ຕຫໍ ຕຫໍ ປີຕມິສ຺ສິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິຈິຕ຺ຣປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ວິຍ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຘຸເຣນາກາເຣນ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐຣວຣວນໂຕ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ວິຫາເຣ. ຄນ຺ຘມຓ຺ຑລມາເຬຕິ ຫຕ຺ເຖນ ກຕປຣິຠຓ຺ເຑ ສໂມສຣິຕຄນ຺ຘປຸປ຺ຜທາເມ ມຓ຺ຑລມາເຬ.

ອຸປຏ຺ຐາເນຕິ ປມຸເຂ. ‘‘ໂອວທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ໂຖວາທໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍປາຣິປູຣິ ເຈວ ຫຕ຺ຖາທິສມ຺ປທາ ຈ. ສມສ຺ສາສິຕກາໂຍ ກິລມຖວິໂນທເນນ. ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສມາປຊ຺ຊເນນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທຸຕິຍຠາເຄຕິ ອິມິນາ ອປຣຠາຄໍ ຕໂຍ ຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມຠາຄໍ ເສຍ຺ຍນິສຊ຺ຊາວເສນ ສມາປຕ຺ຕີຫິ ວີຕິນາເມຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂລກນ຺ຕິ ຣາຊຄຫາທີສຸ ຍໍ ຕທາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາ ພຸຊ຺ຌນກໍ ວິເນຍ຺ຍສຕ຺ຕໂລກໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂວໂລເກຕິ. ກາລຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກກາລານຸຣູປໍ. ສມຍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສມຍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ເຕຫິ ອາຊານິຕພ຺ພວິເສສປຏິລາຠານຸຣູປໍ.

ປຏິສລ຺ລີໂນຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ. ອຘິປ຺ປາຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຕໍ ອວິຣາເຘນ຺ໂຕ, ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສກລ…ເປ… ເທວຕາໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກຘາຕຸສາກລ຺ຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ເທວຕາສາກລ຺ຍໍ. ນ ຫິ ມຫາສມເຍ ວິຍ ສພ຺ພທາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພາ ເທວຕາ ສຕ຺ຖຸ ສມີປໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກິລາສຸຠາໂວ ກິລມໂຖ.

ວິຫາຣຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນວເສນາຕິ ວິຫາເຣ ນິວຕ຺ຖນິວາສນປຣິວຕ຺ຕນວເສນ. ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ປາຣຸປນວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຘາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຕ຺ຖໍ ຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ.

ອຕິໂຣຈມານນ຺ຕິ ຕໍ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພທິສາສຸ ວິໂຣຈມານໍ. ສຣີຣປ຺ປຠນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣປ຺ປຠໍ. ຊງ຺ຄມໍ ວິຍ ປທຸມສຣນ຺ຕິ ຣຕນມຍກິຎ຺ຊກ຺ຂໍ ຣຊຕມຍກຓ຺ຓິກໍ ສມນ຺ຕໂຕ ສມ຺ຜຸລ຺ລິຕກຎ຺ຈນປທຸມໍ ສຎ຺ຈາຣິມສຣໍ ວິຍ. ຄຄນຕລນ຺ຕິ ອພ຺ຠມຫິກາທິອຸປກ຺ກິເລສວິຄເມນ ສຸວິສຸທ຺ຘອາກາສຕລໍ ວິຍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ຕາຣາຄຓກິຣຓຊາລສມຸຊ຺ຊລຕາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ວິໂຣຈຕິ. ກນກສິຂຣນ຺ຕິ ກນກຄິຣິສິຂຣໍ. ສິຣິຍາ ຊລມານນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ອນວຊ຺ຊາຍ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຣິປຸຓ຺ຓກາຍຕາຍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາຍ ຣູປກາຍສິຣິຍາ ສມຸຊ຺ຊລໍ, ຍສ຺ສາ ຣຸຈິຣຠາໂວ ວິທ຺ເຘ ວິຄຕວລາຫເກ ປຸຓ຺ຓມາສິຍໍ ປຣິປຸຓ຺ຓກລມໂນມມຓ຺ຑລໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ອຕິໂຣຈຕິ, ປຠສ຺ສຣຠາໂວ ສຫສ຺ສຣໍສິກິຣຓເຕໂຊຊາລສມຸຊ຺ຊລໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ອຠິຠວຕິ, ເຫມສມຸຊ຺ຊລຠາໂວ ຕທຸຠເຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕມານໍ ເອກກ຺ຂເຓ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸວິຊ຺ໂຊຕນສມຕ຺ຖ-ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຠາສມຸທຍໍ ອຠິວິຫຈ຺ຈ ຠາສຕິ ຕປຕິ ວິໂຣຈຕິ.

ສມນ຺ຕປາສາທິເກຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປສາທາວເຫ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສພ຺ພໂສ ສຣິຕພ຺ພຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປສາທນີເຍ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖມນຸປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ກາຍວາຈາຫິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ທນ຺ຕຠາວຎ຺ເຈວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕວູປສມຎ຺ຈ ສມ຺ປຕ຺ເຕ. ອປ຺ປສາເທນາຕິ ປສາທາຠາເວນ, ປສາທປຏິກ຺ເຂເປນ ວາ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ. ອຸຠຍຖາປິ ໂນຕິ ອປ຺ປສາໂທ ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ອຸຠຍຖາປິ ໂນ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອນຕ຺ຕມນຕາຍ ອຸປາຣມ຺ຠາຘິປ຺ປາເຍນ ອປສາເທນ຺ໂຕ, ຠຄວໂຕ ມຸຂໂຕ ກິຎ຺ຈິ ເທເສຕຸກາໂມ ວາ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຕິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຕິໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ກມ຺ມຠງ຺ຄນ຺ຕິ ກມ຺ມຫານິໍ.

ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ຕຖາ ຫິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕິ. ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອວມາຫ – ‘‘ເອວໍ ອຫໍ ອິມສ຺ສ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເວເນຍ຺ຍວເສນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກສນກາຣິຠາວກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລວເສນ.

ໂອຬາຣິການີຕິ ປາກຕິການິ. ‘‘ເອສ ອຸຕ຺ຕມທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕພຫຸມາໂນ. ປາຬິຍໍ ‘‘ຍຸຄໍ ວາ ນງ຺ຄລໍ ວາ’’ຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ເຕນ ພີຊາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ພີຊໍ ວາ ອີສໍ ວາ ປຣິຄ຺ຄຫໂຍຕ຺ຕານິ ວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາຄຕາຍາຕິ ປຐມໍ ຄຫິຕຘມ຺ມສຠາຄຕາຍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຣຸຬ຺ຫເມວ ຄເຫຕພ຺ພຎ຺ຈ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ ວາ ອິຘ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ ອຍໍ, ຍທິທໍ ປສງ຺ຄາຄຕຘມ຺ມມຸເຂນ ເທສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ເວເນຍ຺ຍວິນຍນໍ.

ອນນຸສນ຺ຘິກາຕິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິວເສນ ອນນຸສນ຺ຘິກາ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສາ ເທສນາຍ. ໂສຕິ ຠຄວາ. ຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ອນຸກມ຺ປາຍາຕິ ອສພ຺ພຎ຺ຎູ ຫິ ສຕິປິ ອນຸກມ຺ປາຍ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ເຕ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕຖາ ຊານນ຺ໂຕປິ ອນນຸກມ຺ປໂກ, ຠຄວາ ປນ ອຸຠຍຘມ຺ມປາຣິປູຣິຍາ ‘‘ອິທໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ສມູລນ຺ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພີຊສ຺ສ ກສິຍາ ມູລຠາໂວ ນານນ຺ຕຣິຍໂຕ ຕປ຺ປມາຓວິຘານໂຕ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ…ເປ… ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ. ເຕນ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ພີຊສ຺ສ ກສິຍາ ມູລຠາວໍ ວິຠາເວຕິ. ກຸສລາຕິ ອິມິນາ ອກຸສລາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ພີຊຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອຸປກາຣຠາວໂຕ. ຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ຘສມຕ຺ຖຠາວໂຕຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຜເລນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕຸໍ ໂຍເຊຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ສກສ຺ສ ອຸປກາຣສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຏ຺ຐິ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕາ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ພີຊສ຺ສ ວປ຺ປກາເລ ອນຸຣູປາຍ ວຸຏ຺ຐິຍາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມາ ອວສາເນ ມຊ຺ເຌ ວາ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ຘສມຕ຺ຖຕາ ຕສ຺ສາ ວິຠາວິຕາ ນ ສິຍາ. ອຕ຺ຕໂນ ອວິສເຍຕິ ຌານາທິອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ. ປຈ຺ຉາປີຕິ ກສິສມ຺ຠາຣກຖນໂຕ ປຈ຺ຉາປິ. ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ເອກນ຺ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕທນນ຺ຕຣໍເຍວາຕິ ພີຊານນ຺ຕຣໍເຍວ. ວຸຈ຺ຈມານາ ວຸຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຖາ ໂຫຕິ, ພີຊສ຺ສ ຜເລນ ສມ຺ພນ຺ຘເນ ສມຕ຺ຖາຕິ ທີປິຕາ ໂຫຕິ ອນນ຺ຕຣວຈເນເນວ ຕສ຺ສາ ອາສນ຺ນອຸປກາຣຕ຺ຕທີປນໂຕ.

ສມ຺ປສາທລກ຺ຂຓາຕິ ປສີທິຕພ຺ເພ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສມ຺ມເທວ ປສີທນລກ຺ຂຓາ. ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂຓາຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໂນ ເອວເມຕນ຺ຕິ ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາ. ມູລພີຊນ຺ຕິອາທີສຸ ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ ພີຊຄາມສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຠູຕຄາໂມ ປນ ມູລໍ ພີຊໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມູລພີຊນ຺ຕິອາທິນາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພີຊພີຊນ຺ຕິ ປຎ຺ຈມໍ ປນ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ສທິສຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສກາຣຓຠາວໂຕ ວິຣູຫນສມຕ຺ເຖ ສາຣຜເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ພີຊສທ຺ໂທ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ມູລາທີສຸປິ ເກສຸຈິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອເກນ ພີຊ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພີຊພີຊ’’ນ຺ຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ ຣູປຣູປ’’ນ຺ຕິ ຈ ຍຖາ. ເອວມ຺ປິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ອິມສ຺ສປິ ນິປ຺ປຣິຍາໂຍວ ພີຊຠາໂວຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ກຖຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສທ຺ຘາຍ ໂອປມ຺ມຕ຺ເຕ ພີເຊ ສທ຺ຘາຍ ພີຊຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຖາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ກາມໍ ສທ຺ຘູປນິສໍ ສີລໍ, ຕຖາປິ ສມາຘິສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ອາທິມູລຠາວໂຕ ສທ຺ຘາຍປິ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ສີລມູເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ພສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສທ຺ຘາວເສນ ສມຖວິປສ຺ສນາຣມ຺ໂຠ, ຕສ຺ມາ ສາ ‘‘ອຸປຣິ ສມຖວິປສ຺ສນງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕນ຺ຕິ ຘຎ຺ຎພີຊໍ. ປຖວິຣສໍ ອາໂປຣສນ຺ຕິ ສສມ຺ຠາຣປຖວີອາເປສຸ ລພ຺ຠມານໍ ຣສໍ. ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຍປຣມ຺ປຣາຍ ຄເຫຕ຺ວາ. ຘຎ຺ຎປຣິປາກຄຫຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ຘຎ຺ຎປຣິປາກນິພ຺ພຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ. ຣສນ຺ຕິ ສທ຺ຘາສີລມູລເຫຕຸສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຣສໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ. ອຣິຍມຄ຺ຄນາເຬນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໂສເຕນ ອຣິຍຜລຘຎ຺ຎປຣິປາກຄຫຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຣິຍຜລເມວ ຘນາຍິຕພ຺ພໂຕ ຘຎ຺ຎໍ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ. ຘຎ຺ຎນາຬໍ ນາມ ກຓ຺ຑສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູໂຕ ປຈ຺ຉິມເທໂສ, ກຓ຺ໂຑ ຕພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ຕໍນິສ຺ສໂຍເຍວ ທຓ຺ໂຑ. ປສໂວ ນາມ ປຸປ຺ຜໍ. ວຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ອວຍວປາຣິປູຣິວເສນ ວຸທ຺ຘິໍ. ວິຣູຬ຺ຫິນ຺ຕິ ມູລສນ຺ຕານທຬ຺ຫຕາຍ ວິຣຸຬ຺ຫຕໍ. ເວປຸລ຺ລນ຺ຕິ ປຕ຺ຕນາຬາທີຫິ ວິປຸລຠາວໍ. ຂີຣໍ ຊເນຕ຺ວາຕິ ຕຣຸຓສລາຏຸກຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຓ຺ຑຸລສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ພີຊຠູຕໍ ຂີຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ເອສາຕິ ສທ຺ຘາ. ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມປຖາກມ຺ມປຖສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຫິເຕນ ອາທິໂຕ ປວຕ຺ຕສີລມຕ຺ເຕນ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ວຸທ຺ຘິນ຺ຕິອາທີສຸ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາຫິ ສີລຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘີຫິ ວຸທ຺ຘິໍ, ທິຏ຺ຐິກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘີຫິ ວິຣູຬ຺ຫິໍ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຫິ ເວປຸລ຺ລໍ ປຕ຺ວາ. ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຂີຣນ຺ຕິ ສາທຸຣສສຸວິສຸທ຺ຘິຠາວໂຕ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕໍ ຂີຣໍ ຊເນຕ຺ວາ. ອເນກ…ເປ… ຜລນ຺ຕິ ອເນກປຏິສມ຺ຠິທາ-ອເນກາຠິຎ຺ຎາຓປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສີສໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ.

ພີຊກິຈ຺ຈກຣຓໂຕຕິ ພີຊກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣຓໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍສທິສສ຺ສ ວິສທິສສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປນສມ຺ພນ຺ຘນນິປ຺ຜາທນສງ຺ຂາຕໍ ພີຊສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ກຣຓໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ເອວໍ ສທ຺ຘາ ພີຊກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ສທ຺ຘາຍ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ພີຊຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ຈາຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ. ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ອາຄມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາຊາໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ຍຖາ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ຈ, ເອວໍ ອນວເສສາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘາ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ວີຣິຍຎ຺ຈ ອກຸສລຘມ຺ເມ, ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ຘຸຕງ຺ຄຎ຺ຈ ອກຸສລຘມ຺ເມ ເຈວ ກາຍຎ຺ຈ ຕປຕິ ວິພາຘຕີຕິ ຕໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ ວີຣິຍສ຺ສ ໂຘຣຍ຺ຫຠາເວນ ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ, ອິຕເຣສໍ ວຸຏ຺ຐິຠາວສ຺ສ ອນຸຍຸຎ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກລລງ຺ຄາຣວຸຏ຺ຐິອາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ສມນຸຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຸປຄຕໍ. ວິຣຸຫນາມິລາຍນນິປ຺ຜຕ຺ຕິວຈເນຫິ ຘຎ຺ຎພີຊສນ຺ຕານສ຺ສ ວິຍ ເຕສໍ ວຸທ຺ຘິຍາ ສທ຺ຘາພີຊສນ຺ຕານສ຺ສ ຕໂປວຸຏ຺ຐິຍາ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ ອຸປກາຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸຣິມປເທສຸປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ປຣປເທສຸປີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ຫິຣີ ເມ ອີສາ, ມໂນ ເມ ໂຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ສຕິ ເມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເມ-ສທ຺ໂທ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຸທກມ຺ປິ ຕາວ ທາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ນທີຕຬາກາທິໂຕ ອາເນຕ຺ວາ. ວີຣິຍພລີພທ຺ເທ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຈນເສໂສ.

ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ ອມຕປ຺ຜລາຍ ກສິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ທຸວິຘາປິ ປຎ຺ຎາ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫຕິ ວິສິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຎາຕິ ປກາເຣຫິ ຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ປຎ຺ຎວຕໍ ປຎ຺ຎາ ປຸຣໂຕ ໂຫຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ, ສຫຊາຕາຘິປຕີສຸ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາວໂຕ. ສິຣີຕິ ໂສຠຄ຺ຄໍ. ສຕໍ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘາທໂຍ, ອນ຺ວາຍິກາຕິ ອນຸຄາມິໂນ. ອີສາພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ຫິຣິສງ຺ຂາຕອີສາຍ ພທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ກທາຈິ ອປ຺ປໂຍຄໂຕ ມໂນສີເສນ ສມາຘິ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມາຘິໂຍຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ສມໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸກຕ຺ຕາ ສມາຘິໂຍຕ຺ຕໍ. ເອກໂຕ ຄມນນ຺ຕິ ລີນຈ຺ຈາຣທ຺ຘສງ຺ຂາຕໍ ເອກປສ຺ສໂຕ ຄມນໍ ວາເຣຕິ. ມຊ຺ຌິມາຍ ວິປສ຺ສນາວີຖິຍາ ປຏິປາທນໂຕ ກາຍາທີສຸ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈຕ຺ຕຠາວວິຄມເນ ປຎ຺ຎາຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍາ ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຕິຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ສຕິວິປ຺ປໂຍຄາສພ຺ຠາວໂຕ. ສນ຺ຕຕິຆນາທີນໍ ອຍໍ ວິເສໂສ – ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ຘມ຺ມານໍ ນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ເອກີຠູຕານໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິຆນຕາ, ເອກສມູຫວເສນ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ສມູຫຆນຕາ, ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍກິຈ຺ຈເຠທວເສນ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ. ກິຈ຺ຈຆນຕາ, ເອກາຣມ຺ມຓວເສນ ເອກີຠູຕານມິວ ປວຕ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓຆນຕາ. ສພ຺ເພສໍ, ສພ຺ພານິ ວາ ກິເລສານໍ ມູລສນ຺ຕານການິ ສພ຺ພ…ເປ… ສນ຺ຕານການິ. ອນຸປ຺ປໂຍໂຄ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ປທາເລຕີຕິ ຠິນ຺ທຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ສາ ຈ ໂຂ ‘‘ປທາເລຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ປຎ຺ຎາ ອນຸສຍປ຺ປຫານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ສນ຺ຕຕິຆນາທິເຠທນາ ປນ ໂລກິຍາປິ ໂຫຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕຣາ ປນ ໂລກິກາປິ ສິຍາ’’ຕິ.

ຫິຣີຍຕີຕິ ລຊ຺ຊຕິ, ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປາປເກຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເຫຕຸມ຺ຫິ ວາ ກຣຓວຈນໍ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ, ນ ຫິ ລຊ຺ຊນໍ ນິພ຺ຠຍໍ ປາປຠຍໍ ວາ ອລຊ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຣຸກ຺ຂລຏ຺ຐີຕິ ຣຸກ຺ຂທຓ຺ໂຑ. ເຕນ ປເທເສນ ກສນໂຕ ວິເສສໂຕ ນງ຺ຄລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອີສາ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ຘາເຣຕີ’’ຕິ. ກາມໍ ປຎ຺ຎາຣຫິຕາ ຫິຣີ ອຕ຺ຖິ, ຫິຣິຣຫິຕາ ປນ ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ເຖວາຕິ ອາຫ ‘‘ຫິຣິ…ເປ… ອຠາວໂຕ’’ຕິ. ສນ຺ຘິຏ຺ຐາເນ ກມ຺ປນາຠາວໂຕ ອຈລໍ. ຖິຣຠາເວນ ອສິຖິລໍ. ຫິຣິປຏິພທ຺ຘປຎ຺ຎາ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ຈ ອສິຖິລຠາເວນ ຈ ອຈລາ ອສິຖິລາຕິ ອາຫ ‘‘ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓາ ອຫິຣິເກນາ’’ຕິ. ນາຬິຍາ ມິນມານປຸຣິໂສ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ມຸນາຕິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຊານາຕີຕິ ມໂນ. ມໂນສີເສນາຕິ ມນໂສ ອປເທເສນ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ກຸນ຺ຕສຫຈຣຓໂຕ ປຸຣິໂສ ກຸນ຺ໂຕ ວິຍ ມນສຫຈຣຓສມາຘິ ‘‘ມໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາຣຖິນາຕິ ກສ຺ສເກນ. ໂສ ຫິ ອິຘ ພລີພທ຺ທານໍ ສາຣຓໂຕ ປາຈນໂຕ ‘‘ສາຣຖີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເອກາພນ຺ຘນນ຺ຕິ ເອກາພທ຺ຘກຣຓໍ. ສກກິຈ຺ເຈຕິ ສກກິຈ຺ເຈນ ຍຸຕ຺ເຕ. ເຕນ ຫິ ອີສາທີສຸ ຍຖາຣຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ເຘສຸ ກເຕສຸ ນງ຺ຄເລສຸ ກິຈ຺ຈໍ ອິຊ຺ຌຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ຕໍ ‘‘ສກກິຈ຺ເຈ ປຏິປາເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິກ຺ເຂປສຠາເວນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອວິກ຺ເຂປສຠາເວນ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ສກກິຈ຺ເຈຕິ ຫິຣີອາທີຫິ ຍຖາສກໍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ກິຈ຺ເຈ.

ຈິຣກຕາທິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ. ສຣຕິ ອນຸສ຺ສຣຕິ ກາຍາທິໍ ອສຸຠາທິໂຕ ນິຊ຺ຌາຍຕິ. ຜາເລຕີຕິ ປທາເລຕິ. ປາເຊນ຺ຕິ ຄເມນ຺ຕີຕິ ຕໍ ປາຊນໍ. ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ປາຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຊ-ກາຣສ຺ສ ຈ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ຜາລປາຈນນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ…ເປ… ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນງ຺ຄລໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ ຠິຊ຺ຊນຜາລນໂຕ. ປຸຣໂຕ ຈສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອສ຺ສ ນງ຺ຄລສ຺ສ ກສ຺ສເນ ຠູມິຍາ ວິລິຂເນ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ຄຕິໂຍຕິ ປວຕ຺ຕິໂຍ. ສມນ຺ເວສມານາຕິ ສຣຓວເສນ ຄເວສມານາ. ອາຣມ຺ມເຓ ວາ ກາຍາທິເກ ອຸປຏ຺ຐາປຍມານາ ອສຸຠາທິວເສນ ປຎ຺ຎານງ຺ຄລໍ ຣກ຺ຂຕິ. ສຠາວາສຠາວູປຄເມ ຜາໂລ ວິຍ ນງ຺ຄລສ຺ສ ‘‘ອາຣກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພານຕ຺ຖໂຕ ສຕິ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕຖາ ເຫສາ ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ຈິຣກຕຈິຣຠາສິຕານໍ ອສມ຺ມຸສ຺ສນວເສນ ສຕິ ປຎ຺ຎານງ຺ຄລສ຺ສ ປຸຣໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕິ…ເປ… ໂນ ປມຸຏ຺ເຐ’’ຕິ ອາຫ. ສຕິປຣິຈິເຕຕິ ສຕິຍາ ປຏ຺ຐາປິເຕ. ‘‘ອຸປຏ຺ຐາປິເຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ສໍສີທິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ສກິຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສໍສີທນໍ ກາຕຸໍ ນ ເທຕິ. ໂກສຊ຺ຊສງ຺ຂາຕໍ ສໍສີທນໍ ໂກສຊ຺ຊສໍສີທນໍ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກາຍິກວາຈສິກສໍຍມສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ອາຫາເຣ ອຸທເຣ ຍໂຕຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພອາຫາເຣ ສໍຍຕຠາວທສ຺ສເນນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ຈຕູສຸປິ ປຈ຺ຈເຍສຸ ສໍຍຕຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອາຫາຣມຸເຂນາ’’ຕິອາທິ. ສໍຍຕຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸ ອເນສນາຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຣຸປກ຺ກິເລໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ໂຠຊນສທ຺ໂທ ອາຫາຣປຣິໂຠເຄ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາມຸເຂນາ’’ຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ປນ ໂຠຊນສທ຺ທມຸເຂນາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠເຕວ. ເຕນາຕິ ກາຍຄຸຕ຺ຕາຕິອາທິວຈເນນ. ນ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີຕິ ‘‘ທີເປຕີ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ທ຺ວີຫາກາເຣຫີຕິ ອທິຏ຺ຐາທີນໍ ອທິຏ຺ຐາທິວເສນ ທິຏ຺ຐາທີນຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐາທິວເສນາຕິ ເອວໍ ທ຺ວິປ຺ປກາເຣຫິ. ອວິສໍວາທນໍ ອວິຕຖກຖນໍ. ເຉທນໍ ມູລປ຺ປເທເສ ນິກນ຺ຕນໍ. ລຸນນໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເຉທນໍ. ອຸປ຺ປາຏນໍ ອຸມ຺ມູລນໍ. ອສິເຕນາຕິ ທຕ຺ເຕນ, ລາຍິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສໍວາທນສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓານໍ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອນຣິຍໂວຫາຣານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຠູຕຎາຓນ຺ຕິ ນາມ ຣູປປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ. ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ອວິປຣີຕວຸຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ ‘‘ເຉທກໍ’’ ຉິນ຺ທນກໍ. ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ນິທ຺ທາຍກໍ. ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິ ‘‘ທິຏ຺ຐິສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວີສຸ ວິກປ຺ເປສູຕິ ຠາວກຕ຺ຕຸສາຘນວເສນ ທ຺ວີສຸ ວິກປ຺ເປສຸ. ‘‘ນິທ຺ທານ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ.

ສີລເມວ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ໂອຣຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂາທີນໍ ອຠາວໂຕ ສຸນ຺ທຣຠາວໂຕ ສຸນ຺ທເຣ ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຣຕຕ຺ຕາ ສຸຣໂຕ, ອຣຫາ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈໍ, ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປໂມຈນເມວ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ປໂມຈນໍ ນ ໂຫຕິ.

ຍທຄ຺ເຄນ ວິປສ຺ສນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຕໍສຫຄຕວີຣິຍສ຺ສ ຈ ນງ຺ຄລໂຘຣຍ຺ຫຕາ, ຕຖາປວຕ຺ຕກຸສລຠາວນາຍ ຈ ກສິຠາໂວ ຈ, ຕທຄ຺ເຄນ ຕໂຕ ປຸເຣຕຣໍ ປວຕ຺ຕປຎ຺ຎາວີຣິຍປາຣມີນໍ ນງ຺ຄລໂຘຣຍ຺ຫຕາ, ຕຖາປວຕ຺ຕກຸສລຠາວນາຍ ຈ ກສິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຘຸຣໍ ວຫຕີຕິ ໂຘຣຍ຺ຫໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຆນນ຺ຕິ ອສ຺ມິມານາທິເຠທໍ ຆນໍ. ວຫິຕພ຺ພາ ອາທິຠູຕາ ຘຸຣາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຘຸຣາ, ປຸຣິມຘຸຣວາຫກາ. ຕໍມູລກາ ອປຣໍ ຘຸຣໍ ວຫນ຺ຕາ ໂຘຣຍ຺ຫາ. ຘຸຣາ ຈ ໂຘຣຍ຺ຫາ ຈ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ເອກຕ຺ຕວເສນ. ວຫນ຺ຕນ຺ຕິ ກສເນນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕໍ.

ກາມໂຍຄາທີຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມຕ຺ຕາ ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຕາ. ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ວາຫີຍຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ສຫຄຕໍ. ອຠິມຸຂໍ ວາຫີຍຕິ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນໍ. ເຂຕ຺ຕໂກຏິນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕມຣິຍາທໍ. ທິຏ຺ເຐກຏ຺ເຐຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຊາເຕກຏ຺ເຐ ປຫາເນກຏ຺ເຐ ຈ. ໂອຬາຣິເກຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ພາປິ ທຸຕິຍມຄ຺ຄວຊ຺ເຌຫິ ໂອຬາຣິກາຕິ. ອຓຸສຫຄເຕຕິ ອຓຸຠູເຕ. ອິທໍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພກິເລເສ ອວສິຏ຺ຐສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕໍ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ ປຸນ ປຫາຕພ຺ພຕາຍ ອຠາວໂຕ. ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ນ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ຍຖາ ນິວຕ຺ຕນໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນິວຕ຺ຕນຣຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອຕໍ ປນ ຕວ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ.

ເອວເມສາ ກສີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈາມສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຄມນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸນ ວຈນໍ. ປຎ຺ຎານງ຺ຄເລນ ສຕິຜາລໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຕນ ນງ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສຕິຜາລສ຺ສ ເອກາພທ຺ຘຠາວກຣເຓນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ. ກຏ຺ຐາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກສີ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ‘‘ກຏ຺ຐາ ກສີ’’ຕິ. ກມ຺ມປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກສິກມ຺ມສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ. ຍທິປິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເມ ຍຸຄນງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກວເສນາຍໍ ອມຕປ຺ຜລາ ກສິ ທສ຺ສິຕາ, ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ສພ຺ພສ຺ສປິ ສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ສາຘາຣຓາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສາ ໂຂ ປເນສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ທິວເສເຍວາຕິ ຕໍທິວເສ ເອວ. ອາທິມາຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຖາປຣິໂຍສາເນ ປາຐປເທໂສ ຄຫິໂຕຕິ ຕທຎ຺ຎໍ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິປາຐໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫ.

ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸທຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ໂອທເນນ ປູເຣສີ’’ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສີຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິຏ຺ຐານພເລນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວິເນຕຸກາມຕາຍ ກິຣ ຠຄວາ ຕຖາ ອກາສິ.

ອຸປາຣມ຺ຠຠເຍນາຕິ ປຣູປວາທຠເຍນ. ອວຕ຺ວາວ ນິວຕ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ຠາຄໂຕປິ ປາສຓ຺ໂຑ ວາຈາມຕ຺ເຕນປິ ນ ປູເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ອວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນ ຕາວ ຎາຓໍ ປຣິປກ຺ກນ຺ຕິ. ເອຕໍ ວຈນໍ…ເປ… ມຄມາສິ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ເຈວ ວປນ຺ຕິ ພີຊ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕຸໍ ອວສ຺ສໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ. ປກາຣໂຕ ກສ຺ສຕີຕິ ປກຏ຺ຐໂກ, ຣສຕຓ຺ຫາຍ ປກຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຣສຄິທ຺ໂຘ’’ຕິ.

‘‘ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ເຈວ ວປນ຺ຕິ ພີຊ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພີຊນ຺ຕິ ຈ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ອວຍເວນ ສມຸທາຍໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ໂອສກ຺ກສີຕິ ສງ຺ໂກຈສິ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວປນໍ ກຕໍ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ. ‘‘ວສ຺ສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຏ຺ຐິໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ.

ເທສນາ…ເປ… ທສ຺ເສຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕວຈນໍ ປຣິວຏ຺ເຏນ຺ໂຕປິ ທິວເສ ທິວເສ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາ ນາມ ຠິກ຺ຂູນໍ ກາຍຄຕາ ວຸຕ຺ຕີຕິ. ຂີຣໍ ຫຕ຺ເຖນ ນຍນ຺ຕີຕິ ວາ ຂີຣນິກາ. ກິລມຕີຕິ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ ຂິຊ຺ຊຕິ. ຜນ຺ທຕີຕິ ອນຕ຺ຖສມາໂຍຄວເສນ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ. ອປຸນພ຺ຠວາຍາຕິ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ມຄ຺ໂຄ ນາມາຕິ ອຸປາໂຍ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ມິໍ ລທ຺ເຘ ປຸນພ຺ຠວາຠາວໂຕ. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ພີຊວປນາທໂຍ ປຸນປ຺ປຸນຘມ຺ມາ ນາມ ຊາຕາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຬສ ປຸນປ຺ປຸນຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ເຕນາ’’ຕິ.

ອຸທຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເທວຫິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ອຸທຣວາເຕຫີຕິ ວາຕກຕວິຊ຺ຌນໂຕທນາທິວເສນ ອປຣາປຣໍ ວຕ຺ຕມາເນຫິ ອຸທຣວາເຕຫິ, ຕສ຺ສ ວາ ວິກາເຣຫິ. ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກກາເລ ປນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກວ. ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ວສນຏ຺ຐານຠູຕໍ ຕໂປວນໍ. ຕໍ ນິທ຺ຘູມໍ ໂຫຕິ ອຸທກຕາປນສ຺ສປິ ອກຣຓໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຸຓ຺ໂຫທກວິກ຺ກິຓນຈຣິຍາຍ ຊີວິກາກປ຺ປນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ.

ວຕ຺ຕເມຕໍ ຕສ຺ສ ປຕິກາຣຕ຺ຖໍ ປຣິກຖາທີນມ຺ປິ ກາຕຸໍ ລພ຺ຠນໂຕ. ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມ຺ປິ ສວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຓ຺ຓໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວາ ຫິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປວາຓສ຺ສ ເທວຫິຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຕໍ ສມ຺ຠາວິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຕິກິຈ຺ຉາປຏິຍຕ຺ຕໍ, ຕາຍ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ໂຣຄສ຺ສ ວູປສມນໍ, ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ຈ ເທວຫິຕພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ສຣເຓສຸ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີຕິ ສພ຺ພມິທໍ ຎຕ຺ວາ ເອວໍ ‘‘ອິງ຺ຆ ເມ ຕ຺ວໍ, ອຸປວາຓ, ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ອໂວຈ. ອາຄມນີຍປ຺ປຏິປທໍ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທໍ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອນຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມຕ຺ຕາ. ສເທວເກນ ໂລເກນາຕິ ອນວເສສໂຕ ໂລກສ຺ສ ຄຫຓໍ. ຜລວິເສສາກງ຺ຂາຍ ປູເຊຕພ຺ພາຕິ ປູຊນີຍາ, ເຕ ເອວ ອິຘ ‘‘ປູຊເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ອາທເຣນ ປູເຊຕພ຺ພຕາຍ ສກ຺ກາຣິຍາ, ອາ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ, ຣິ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ເຣ-ອາເທສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປຈເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຍ-ກາຣໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອປເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ສເທວເກນ ປູຊເນຍ຺ຍາທີນໍ. ຫຣິຕຸນ຺ຕິ ເນຕຸໍ.

ເອຕ຺ຕເກນປີຕິ ອຸປສງ຺ກມນາທິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ກຕວຕ຺ເຕນ ອຍໍ ກິຕ຺ຕິ…ເປ… ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ.

ຍຊມານສ຺ສາຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ. ທກ຺ຂິຓາຍ ອິຊ຺ຌນໍ ນາມ ວິປຸລຜລຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ວິທິຕນ຺ຕິ ປຏິວິທ຺ຘປຈ຺ຈກ຺ຂກຕໍ. ອາຊານາຕີຕິ ວຸຕ຺ຖຠວາທິໍ ປຣິຍາທາຍ ຊານາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ຊານິຕ຺ວາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ກຕກິຈ຺ຈຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ອຕ຺ຕນາ ກໂຕ ກາໂຣ ຈ ຠຄວໂຕ ເອວ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ຂີຓາສເວ ຍຊນາກາເຣນ ຍຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເທວຫິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ມຫາສາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໐. ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນິສ຺ສຍສ຺ສ ຊິຓ຺ຓຠາເວນ ວິເສສໂຕ ກາໂຍ ລູໂຂ ຊາໂຕ, ຊິຓ຺ຓປິໂລຕິກຂຓ຺ເຑຫິ ສງ຺ຆຏິຕໍ ປາວຸຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ລູຂປາວຸຣໂຓ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຊິຓ຺ຓປາວຸຣໂຓ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາຏິເຍກ຺ກນ຺ຕິ ປຸຕ຺ເຕສຸ ເອກເມໂກ ເອກເມກາຍ ວາຈາຍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ.

ສມ຺ປຸຈ຺ຉນໍ ນາມ ອິຘ ສມ຺ມນ຺ຕນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ’’ຕິ. ນນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອຠິນນ຺ທິໍ. ອຕີຕຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ອນາຄຕວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນນ຺ທິຊາໂຕ…ເປ… ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ. ຠຸສ຺ສນ຺ຕາຕິ ນິພ຺ຠຸສ຺ສນວເສນ ຣວນ຺ຕາ.

ວໂຍຄຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອຸປຄຕໍ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ປຸຣິເມ ທ຺ເວ ວເຍ ອຕິກ຺ກມວເສນ ຄໂຕ. ປຈ຺ຉິມໍ ເອກເທສໂຕ ອຕິກ຺ກມນວເສນ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໂຍ ວເຍ ຄຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ.

ນິປ຺ປຣິໂຠໂຄຕິ ຊິຓ຺ຓຠາເວນ ຊວປຣກ຺ກມຫານິຍາ ອປຣິໂຠໂຄ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຂາທນາ ອປນີຍຕີຕິ ຍວສໍ ອທທນ຺ຕາ ຕໂຕ ນີຫຣນ຺ຕິ ນາມ. ເຖໂຣຕິ ວຸຑ຺ໂຒ.

ອນສ຺ສວາຕິ ນ ວຈນກຣາ. ອປ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ປຕິສ຺ສຍຣຫິຕາ. ອວສວຕ຺ຕິໂນຕິ ນ ມຍ຺ຫໍ ວເສນ ວຕ຺ຕນກາ. ສຸນ຺ທຣຕໂຣຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກາຣິຠາເວນ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ.

ປຸຣໂຕຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຠາເວນ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ. ອຸທເກ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕິ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐໂຕ ຖິຣປຕິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ອທ຺ຘປຕິຏ຺ໂຐ ຫິ ທຓ຺ໂຑ ທຓ຺ຑຘຣປຸຣິສສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠາເປຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໂຍ. ປາຏິເຍກ຺ກນ຺ຕິ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ເຄເຫ ອສຸກສ຺ສ ເຄເຫ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ເທສິກໍ ກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ. ມາ ນິຍ຺ຍາເທຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈນຏ຺ຐານເມວາຕິ ຕວ ປຸຕ຺ຕານໍ ເຄເຫສຸ ຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈນຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖເມວ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເອເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸກາໂມ ຠຄວາ ເອວມາຫ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລປຏິລາຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຍທຕ຺ຖໍ ມຍໍ ອິມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິທານາທິນາ ອນຸຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ໂສ ຈສ຺ສ ປຸຕ຺ຕປຣິຊນສ຺ສປິ ອຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ສພ຺ພກາລໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ຕານໍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ, ເຕ ເອວ ປນ ກາເລນ ກາລໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາວິຠວໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອກໍສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫາສາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມານຕ຺ຖທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໑. ມາເນນ ຖທ຺ໂຘຕິ ‘‘ອຍໍ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ປຄ຺ຄຫິເຕນ ມາເນນ ຖທ຺ໂຘ ພຊ຺ຌິຕຈິຕ຺ໂຕ ຖທ຺ຘອໂຍສລາໂກ ວິຍ ກສ຺ສຈິປິ ອໂນນໂຕ. ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕິ ໂລເກ ປຏິສນ຺ຖາຣມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຊານນໂຕ.

ອພ຺ຠຸຕວິຕ຺ຕຊາຕາຕິ ສຎ຺ຊາຕອພ຺ຠຸຕວິຕ຺ຕາ. ວິຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຕີຕິ ຈ ຕຸຏ຺ຐິປຣິຍາຍາ. ອຠູຕປຸພ຺ພາຍາຕິ ຍາ ຕສ຺ສາ ປຣິສາຍ ວິຕ຺ຕິ ຕທາ ຠູຕາ, ສາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຠູຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠູຕ…ເປ… ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ. ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອເນນ ປຸຄ຺ຄເລນ. ອປຈິຕາຕິ ປຣມນິປຈ຺ເຈນ ປູຊນີຍສາມຎ຺ຎໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ປກ຺ຂິປນໍ ອິຘ ເທສນາໂກສລ຺ລໍ.

ມານຕ຺ຖທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປຈ຺ຈນີກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໒. ‘‘ສພ຺ພໍ ເສຕ’’ນ຺ຕິ ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ວິເນຕ຺ວາຕິ ວິນາເສຕ຺ວາ. ສຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ສຸຓາຕີ’’ຕິ ກິຣິຍາປທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ຊຎ຺ຎາ ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ອສຸຕ຺ວາ ເທສິຕໍ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ.

ປຈ຺ຈນີກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວນກມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ວນກມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ກິຣິຍມາເນນ ວນກມ຺ມໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວນກມ຺ມິໂກ. ອິມສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເອວໍມຫນ຺ເຕ ວນສຓ຺ເຑ. ນ ເມ ວນສ຺ມິໍ ກຣຓີຍມຕ຺ຖິ ຍຖາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕຣໍ ປນ ຍໍ ມຫາກິເລສວນໍ, ຕໍ ມຄ຺ຄຎາຓຜຣສຸນາ ສມາຘິມຍສິລາຍໍ ສຸນິສິເຕນ ສພ຺ພໂສ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ, ຕໂຕ ເອວ ນິພ຺ພນໂຖ ນິກ຺ກິເລສຄຫໂນ. ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ເອກໂກ ອຠິຣໂຕ ປຏິປກ຺ຂວິຄເມນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຕິໍ…ເປ… ຊຫິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ວນກມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ກຏ຺ຐຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໔. ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິກາຕິ ກິຎ຺ຈິປິ ຘນໍ ອທຕ຺ວາ ເກວລໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຓ຺ຫນກາ’’ຕິ. ຄມ຺ຠີຣສຠາເວຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ທູຣໂຕ ຄຫນສຈ຺ຉນ຺ນວິປຸລຕຣຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉລຕາຍ ຈ, ຕທາ ຫິມປິຓ຺ຑສິນ຺ນຠາເວນ ມຍູຣຍາເນຫິ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ຈ ຄມ຺ຠີຣຠາເວ.

ພຫຸເຠຣເວຕິ ພຫຸຠຍານເກ. ອນິຎ຺ຊມາເນນາຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ອຕິສຸນ຺ທຣໍ ວຕາຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ນາມ ອຣຎ຺ເຎ ເອວໍ ນິຈ຺ຈລກາໂຍ ນິສິນ຺ໂນ ຌາຍນ຺ໂຕ ອຕິວິຍ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ຌານໍ ຌາຍສີຕິ ວທຕິ.

ອຈ຺ເຉຣຣູປນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຠາວໍ. ເສຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ເສຏ຺ຐຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ.

‘‘ໂລກາຘິປຕິສຫພ຺ຍຕໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂລກາຘິປຕິສຫໂຍຄໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກສ຺ມາ ຠວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ຕທຎ຺ຎວິເສສາກງ຺ຂໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປເຣນປິ ອາກາເຣນ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ກງ຺ຂາຕິ ຕຓ຺ຫາ ອຠິກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ. ອເນກສຠາເວສູຕິ ຣູປາທິວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາທິວເສນ ເອວໍ ນານາສຠາເວສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ອສ຺ສາທຣາໂຄ ໂລໂຠ ອຠິຊ຺ຌາຕິ ນານປ຺ປກາຣາ. ເສສກິເລສາ ວາ ທິຏ຺ຐິມານໂທສາທໂຍ. ນິຈ຺ຈກາລໍ ອວສ຺ສິຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອວສ຺ສຍຠາວຕ຺ຕາ. ປຊປ຺ປາປນວເສນາຕິ ປກາເຣຫິ ຕຓ຺ຫາຍນວເສນ. ນິຣນ຺ຕາຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ນິຣວເສສາ.

ອນຸປຄມໂນຕິ ອນຸປາທາໂນ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ທີເປຕິ, ຕສ຺ສ ຫິ ວເສນ ເອວ ນານາສຠາເວສຸ ຠຄວາ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕີຕິ ‘‘ສພ຺ເພ…ເປ… ທສ຺ສໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ຕຎ຺ຫິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກຏ຺ຐຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ມາຕຸໂປສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໕. ອິໂຕຕິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວໂຕ. ປຏິຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຠິຄນ຺ຕ຺ວາ. ສຄ຺ເຄ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ໂຕ ກມ຺ມຜເລນ ຘມ຺ມຕາວເສນ ປຏິສນ຺ຘິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິຣຕິວເສນ ອຠິຣມຕິ ເອວ ນາມາຕິ.

ມາຕຸໂປສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຠິກ຺ຂກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໖. ວິຣູປໍ ຄນ຺ຘໍ ປສວຕີຕິ ວິສ຺ໂສ, ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ. ພາຫິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ພຫິກຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ຕໍ ປນ ອນວເສສໂຕ ປຊຫນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ຊຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສງ຺ຂາຍຕິ ສມ຺ມເທວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ເອຕາຍາຕິ ສງ຺ຂາ, ຎາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຍາຕິ ຎາເຓນາ’’ຕິ. ຠິນ຺ນກິເລສຕ຺ຕາຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ຠິກ຺ຂຸສທ຺ທສິທ຺ຘິມາຫ.

ຠິກ຺ຂກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໗. ປຈ຺ເຈຕີຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ ສທ຺ທຫຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຕມຕ຺ຖໍ ນິກາເມນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຈ຺ຉຕິ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຘຸ-ສທ຺ໂທ ອາຍາຈນຕ຺ໂຖ, ນ ອຠິນນ຺ທນຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ອາຍາຈມາໂນ ອາຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຍາຈເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ກິຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸທກສຸທ຺ຘິໂກ ນ ເອກໍເສນ ອປາຍູປໂຄ, ລທ຺ຘິຍາ ປນ ສາວຊ຺ຊກິເລສຠູຕຠາວໂຕ ອາຍາຈຕິ. ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ອປທິສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຜລຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖວສໍ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖານິສໍສໍ ອຕ຺ຖກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ ປນ ຜເລເນວ ອຣຓີຍໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ກາຣຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເອວ ອຕ຺ຖວໂສ, ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສຕິ ທ຺ເວ ອຕ຺ເຖ ທ຺ເວ ກາຣຓານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ໂຂມທຸສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໘. ເອວໍລທ຺ຘນາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວເມວນ຺ຕິ ເກນຈິ ອນິມນ຺ຕິເຕນ ສຍເມວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ. ອຜາສຸກຘາຕຸກນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕຣູປໍ. ສຠາຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຠາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ ຈາຣິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ. ອສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາຕິ ອາສນໂຕ ອວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ອຸຊຸກເມວ ອາຄຈ຺ຉຕິ ໂລກຄ຺ຄນາຍໂກ ຠຄວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ໂລກສ຺ສ ອປຈິຕິໍ ນ ທສ຺ເສຕິ. ເຍ ສພ຺ພໂສ ສໍກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕິ, ເຕວ ປຓ຺ຑິເຕ ‘‘ສນ຺ໂຕ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເອເຕ’’ຕິອາທິນາ.

ໂຂມທຸສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.