໘. ວງ຺ຄີສສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ອາຬວິຍນ຺ຕິ ອາຬວິນຄຣສມີເປ. ອຄ຺ຄເຈຕິເຍຕິ ໂຄຕມກເຈຕິຍາທີຫິ ອຸຕ຺ຕມເຈຕິເຍ. ຕໍ ກິຣ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກຠາເວນ ມນຸຎ຺ຎຕາຍ ປຘານຍຸຕ຺ຕຕາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອິຕຣເຈຕິເຍຫິ ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕໍ. ກປ຺ປຕ຺ເຖເຣນາຕິ ‘‘ກປ຺ໂປ’’ຕິ ໂຄຕ຺ຕໂຕ ອາຄຕນາໂມ ເຖໂຣ, ສຫສ຺ສປຸຣາຓຊຏິລານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຍໍ ມຫາເຖໂຣ. ໂອຫີນໂກຕິ ເຖເຣສຸ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ເຐສຸ ວິຫາເຣ ເອວ ອວຫີນໂກ ຐິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ວິຫາຣປາໂລ’’ຕິອາທິ. ສມລງ຺ກຣິຕ຺ວາຕິ ສມໍ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ. ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ. ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຣາເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ. ‘‘ເອກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ເອກສ຺ມິໍ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸເກ ຣາເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ. ຘມ຺ໂມ ວາຕິ ມມ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ ວາ. ເຍນ ກາຣເຓນ ປໂຣ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອິທາເນວ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ກຸໂຕ ລພ຺ຠາຕິ ໂຍຊນາ, ຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ອຠາວກາຣຓວຈນໍ.

ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ ອຄາຣວິຣຫໂຕ ອນຄາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຄາຣິຍໍ ກ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຘາວນ຺ຕີຕິ ຫທຍໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຘາວນ຺ຕິ. ອຸຄ຺ຄຕານນ຺ຕິ ອຸຬາຣານໍ ປຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ມເຫສກ຺ຂາ ຣາຊຎ຺ຎຠູຕາ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕມປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ສຫສ຺ສປລໍ ສມນ຺ຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ. ປຣິກິເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວິຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ. ເອຕສ຺ມາ ສຫສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຘນຸຄ຺ຄຫສຫສ຺ສໂຕ. ອຕິເຣກຕຣາ ອເນກສຫສ຺ສາ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ໂອໂລກນສິຕລປິຕໂຣທິຕສເຣ ຂິປນ຺ຕິໂຍ. ເນວ ມໍ ພ຺ຍາຘຍິສ຺ສນ຺ຕິ ເນວ ມໍ ນິຊ຺ຌາຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ພ຺ຍາຘຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປາໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຘມ຺ເມ ສມ຺ຫີຕິ ສເກ ສນ຺ຕິເກ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ສາສນຘມ຺ເມ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຠິຣຕິໍວິໂນເທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄ຺ໂຄ’’ຕິ.

ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຣຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໐. ວິຫາຣຄຣຸໂກ ກິເຣສ ເຖໂຣຕິ ເອເຕນ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ວງ຺ຄີສໍ ໂອວທິຕຸໍ ອນວສໂຣ. ເຕນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຣາໂຄ ອນຸທ຺ຘໍເສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາສເນ ອຣຕິນ຺ຕິ ສີລປຣິປູຣເຓ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ຈ ອນຠິຣຕິໍ. ກາມຄຸເຓສຸ ຈ ຣຕິນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຸ ກາມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອສ຺ສາທໍ. ປາປວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປໍ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ສພ຺ເພ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນາກາເຣນ. ຍຖາ ມຫນ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ວນຖນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ກິເລສວນໍ ‘‘ວນຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຖວິຎ຺ຈ ເວຫາສນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ປຖວິຍໍ ອາກາເສ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຖວິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຊຄຕີຕິ ຈ ປຖວິຍາ ເວວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕປຖວິຍ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຊີຣຕີຕິ ສພ຺ພ຺ພໂສ ຊຣໍ ປາປຸຓາຕິ. ສມາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຎາເຓນ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ມຸຕຕ຺ຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕຠາວາ’’ຕິ.

ປຏິຆປເທນ ຄນ຺ຘຣສາ ຄຫິຕາ ຆານຊິວ຺ຫານໍ ປຏິຫນນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ມຸຕປເທນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ຄຫິຕໍ ມຸຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ນ ລິປ຺ປຕີຕິ ນ ມກ຺ຂີຍຕິ.

ສຏ຺ຐິ-ສທ຺ໂທ ຉ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ສຏ຺ຐິນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຉອາຣມ຺ມຓນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸຖູ ອຘມ຺ມວິຕກ຺ກາຕິ ຣູປວິຕກ຺ກາທິວເສນ ພຫູ ນານາວິຕກ຺ກາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ. ຊນຕາຍ ນິວິຏ຺ຐາຕິ ມຫາຊເນ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ເຕສໍ ວເສນາຕິ ເຕສມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການໍ ວເສນ. ນ ກຕ຺ຖຈິ ອາຣມ຺ມເຓ. ກິເລສວຄ຺ຄຄໂຕຕິ ກິເລສສງ຺ຄຓິກໍ ອຸປຄໂຕ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ກິເລສວິຕກ຺ກາ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວຈນໍ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາ.

ທພ຺ພຊາຕິໂກຕິ ທພ຺ພຣູໂປ. ເນປກ຺ເກນາຕິ ໂກສລ຺ເລນ. ນິພ຺ພານໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປຏິຈ຺ຈ. ປຣິນິພ຺ພານກາລນ຺ຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານກາລໍ.

ອຣຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເປສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໑. ເອເຕສນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ມຫລ຺ລການໍ. ນ ປາຬິ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອປ຺ປຄຸຓຠາວໂຕ. ນ ຈ ປາຬິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເອກາຍ ປາຬິຍາ ສຕິ ປາຬິຄຕິຍາ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປິ ເນສໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ. ນ ອຏ຺ຐກຖາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສິຖິລຘນິຕາທິຕໍຕໍພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໍ ອຫາເປຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣຓໍ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາ. ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎຕິ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ. ຫີຬນວເສນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປຏິຠານສຸເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ປສໍສຕິ ສມ຺ຠາເວຕິ. ມານສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕາຍ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ຕໍສຫຠຸຘມ຺ມາ. ມານວເສນ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອຫຸວາ. ມາ ອໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ. ວຓ຺ຓຠຓນນ຺ຕິ ປເຣຫິ ກິຣິຍມານໍ ຄຸຓາຠິຕ຺ຖວໍ. ອຂິໂລຕິ ປຎ຺ຈເຈໂຕຂິລຣຫິໂຕ. ນິສ຺ເສສໍ ນວວິຘນ຺ຕິ ນວວິຘມ຺ປິ ມານໍ ກສ຺ສຈິ ເອກເທສສ຺ສປິ ອເສສໂຕ. ວິຊ຺ຊາຍາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສມິຕຕາຍ ວູປສມິຕຕາຍ ສມິຕາວີ.

ເປສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໒. ຣາໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ. ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ກາຍເວທນາທິເຠທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຕິໂຄຈຣໍ. ອສຸຠທຸກ຺ຂາທິໂຕ, ຣູປາທິເອເກກເມວ ວາ ຉຬາຣມ຺ມຓໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາທິໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານິຕຸໍ. ອິຕ຺ຖິຣູປາຣມ຺ມເຓຕິ ອິຕ຺ຖິສນ຺ຕາເນ ຣູປສຠາເວ ອາຣມ຺ມເຓ.

ນິພ຺ພາປນນ຺ຕິ ນິພ຺ພາປຍຕິ ເອເຕນາຕິ ນິພ຺ພາປນໍ. ວິປລ຺ລາເສນາຕິ ອສຸເຠ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສຠາວເຫຕຸ. ຣາຄຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ສຸຠາຣມ຺ມຓໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສີເສນ ຕຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐາກາຣຄ຺ຄຫຓໍ ວທຕິ. ຕຎ຺ຫິ ວຊ຺ຊນີຍໍ. ປຣໂຕຕິ ອວສວຕ຺ຕນຕ຺ເຖນ ອຎ຺ຎໂຕ. ສງ຺ຂາຣາ ຫິ ‘‘ມາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕາປິ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອວສວຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ປໂຣ ນາມ, ສາ ຈ ເນສໍ ປຣຕາ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣໂຕ ປສ຺ສາຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສາ’’ຕິ. ກາມໍ ວິປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣພ຺ຠ ວຕ຺ຕນໂຕ, ເຍສໍ ປນ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຫເຓນ ອນິມິຕ຺ຕາຕິ ຄຫິຕຸໍ ອຣຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຈ຺ຈາທີນໍ ນິມິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສລກ຺ຂຓ-ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓ-ທສ຺ສນວເສນ ມານສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍ, ວິປສ຺ສນາຍ ປຫານາຠິສມໂຍ. ‘‘ມຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ມຄ຺ເຄເນວ ປນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວຘວເສນ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍ, ປຫານປຏິເວຘວເສນ ປຫານາຠິສມໂຍ. ຣາຄາທິສນ຺ຕຕາຍາຕິ ຣາຄາທີນໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ວູປສເມຕພ຺ພໂຕ ສນ຺ຕຠາເວນ.

ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໓. ອງ຺ຄີຍນ຺ຕິ ເຫຕຸຠາເວນ ອາຄມຠາເວນ ອວຍວຠາເວນ ວາ ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄານິ, ກາຣຓານິ, ອວຍວາ ວາຕິ ອາຫ ‘‘ອງ຺ເຄຫີຕິ ກາຣເຓຫິ, ອວຍເວຫິ ວາ’’ຕິ. ວິຣຕິໂຍ ສຸຠາສິຕວາຈາຍ ປຸພ຺ພໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ມຸສາວາທາເວຣມຓິອາທໂຍ ຕສ຺ສາ ວິເສສເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ມຸສາວາທາ…ເປ… ກາຣຓານີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ອຣິຍໂວຫາຣາ ວິເສສໂຕ ເຈຕນາສຠາວາ, ຕສ຺ມາ ວຈີສຸຈຣິຕສມຸທາຍສ຺ສ ສຈ຺ຈວາຈາທໂຍ ອງ຺ຄຠູຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຈ຺ຈວຈນາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອວຍວາ’’ຕິ. ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສມນຸອາຄຕາ ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ. ວາຈາ ຫິ ຕາຍ ວິຣຕິຍາ ສມ຺ມາ ອນຸຣູປໂຕ ອາຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ‘‘ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ສຫໂຍເຄ ກຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສຫຊາຕາປິ ຫິ ເຈຕນາ ຍຖາສມາທິນ຺ນາຍ ວິຣຕິຍາ ສມ຺ມາ ອນຸຣູປໂຕ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຣຫຕິ.

ສມຸລ຺ລປນວາຈາຕິ ສທ຺ທວາຈາ, ສາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວາຈາ ນາມ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປນ ວຸຈ຺ຈຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາຈາ ນາມ, ຕຖາ ວິຣຕິ ເຈຕນາວາຈາ. ນ ສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສາ ເຈຕນາວາຈາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວາຈາ ວິຍ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ນ ອຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ສຸຠາສິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠາສິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ຠາສິຕາຕິ ສມ຺ມາ ຎາເຍນ ຠາສິຕາ ວຈີສຸຈຣິຕຠາວໂຕ. ອຕ຺ຖາວຫຕນ຺ຕິ ຫິຕາວຫກາລໍ ປຕິ ອາຫ. ກາຣຓສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກາຣຓວິສຸທ຺ຘິໍ. ໂທສາຠາວນ຺ຕິ ອຄຕິຄມນາທິໂທສາຠາວໍ. ຣາຄໂທສາທິວິນິມຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕໍ ຠາສໂຕ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘວິວຊ຺ຊນໂຕ ອຄຕິຄມນໍ ທູຣສມຸຄ຺ຆາຏິຕເມວາຕິ. ອນຸວາທວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອປວາທວິຣຫິຕາ. ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ, ອສຕິ ຫິ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປຕິຍໍ ອນຸວຊ຺ຊຕາປິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ປຸພ຺ເພ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ, ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍໂຕ ປນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ…ເປ… ວຈນເມຕໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອຎ຺ຎຕຣນິທ຺ໂທສວຈນ’’ນ຺ຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຘມ຺ມໍເຍວ ຠາສຕີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ອຘມ຺ມໂທສາທິຣຫິຕາຍ ວາຈາຍ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ສຸຠາສິຕາ ວາຈາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ. ‘‘ສຸຠາສິຕໍເຍວາ’’ຕິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ວາຈງ຺ຄສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາສນນິວາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ປຏິໂຍຄີນິວຕ຺ຕນຕ຺ໂຖ ຫິ ເອວ-ສທ຺ໂທ, ເຕນ ປິສຸຓວາຈາປຏິກ຺ເຂໂປ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ອິມິນາ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ມິຈ຺ຉາວາຈປ຺ປຫານໍ ທີເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພວຈີສຸຈຣິຕສາຘາຣຓວຈນຎ຺ຫິ ສຸຠາສິຕນ຺ຕິ. ເຕນ ປຣເຠທນາທິກໍ ອສພ຺ຠາທິກຎ຺ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ວຈນໍ ອປິສຸຓາທິວິສຍນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຠາສິຕພ຺ພວຈນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຠາສິຕພ຺ພສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ສຠາວລກ຺ຂຓໍ ທີເປຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍທິ ເອວໍ ນນຸ ອຠາສິຕພ຺ພໍ ປຐມໍ ວຕ຺ວາ ຠາສິຕພ຺ພໍ ປຈ຺ຉາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຍຖາ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ອງ຺ຄປຣິທີປນຕ຺ຖໍ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ປຐເມນາຕິ ‘‘ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ ປເທນ. ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິຕສຸຂາວຫຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕໍ. ມນ຺ຕາວຈນນ຺ຕິ ມນ຺ຕາຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພວຈນໍ. ປຎ຺ຎວາ ອວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ຫິ ນ ຈ ອນຕ຺ຖາວຫໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ. ອິຕເຣຫິ ທ຺ວີຫີຕິ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປເທຫິ. ‘‘ອິເມຫິ ໂຂຕິອາທີນີຕິ ກຣເຓ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ຕໍ ວາຈນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ. ຍຎ຺ຈ ວາຈໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ເຎຕິ ອິໂຕ ພາຫິຣກາ ຎາຍວາທິໂນ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ຈ. ‘‘ປຏິຎ຺ຎາເຫຕຸອຸທາຫຣຓູປນຍນິຄມນານິ ອວຍວາ ວາກ຺ຍສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາມາທີຫີຕິ ນາມາຂ຺ຍາຕປເທຫິ. ລິງ຺ຄໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທິ ວຈນໍ ເອກວຈນາທິ. ປຐມາທິ ວິຠຕ຺ຕິ ອຕີຕາທິ ກາລໍ. ກຕ຺ຕາ ສມ຺ປທານໍ ອປາທານໍ ກຣຓໍ ອຘິກຣຓໍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ກາຣກໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ເອເຕ ອວຍວາທິເກ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປຏິເສເຘຕີຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສສມ຺ປິ ວາຈໍ ‘‘ອິເມຫິ ໂຂ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຠຄວາ ປຏິເສເຘຕິ. ໂຂ-ສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອວຍວາທີ’’ຕິອາທິ. ຍາ ກາຈິ ອສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ. ສາ ມິລກ຺ຂຸຠາສາ. ສີຫຬເກເນວາຕິ ສີຫຬຠາສາຍ ປຣິຍາປນ຺ເນນ ວຈເນນ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ ສໍສາເຣ ອຕິວິຍ ສຎ຺ຊາຕສໍເວຄາ ຕນ຺ນິສ຺ສຣເຓ ນິນ຺ນໂປຓມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ປາໂຕວ ຜຸລ຺ລິຕໂກກນທນ຺ຕິ ປາໂຕວ ສໍຜຸລ຺ລປທຸມໍ. ຠິຊ຺ຊິຍເຕຕິ ນິພ຺ຠິຊ຺ຊິຍຕິ ນິພ຺ຠິຄ຺ໂຄ ຊາຍຕິ. ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ຄຕາຕິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ ອຸປຄຕາ.

ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣຕິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທນ຺ຕເຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທານໍ ອນ຺ຕຣາ. ຕທາ ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ, ນ ພຸທ຺ຘສາສເນ ທິປ຺ປມາເນ.

ຊຣາຍ ປຣິມທ຺ທິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຫຕ຺ຖຈຣຓາທິອງ຺ຄານິ ສິຖິລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສວິສຍຄ຺ຄຫເຓ ອສມຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຍພ຺ພນໍ ສພ຺ພໂສ ວິຄຕໍ, ກາຍພລໍ ອປຄຕໍ, ສຕິມຕິຘິຕິອາທໂຍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາທປຏິກຣາ ປຸຕ຺ຕທາຣາທໂຍປິ ອປສາທກາ, ປເຣຫິ ວຸຏ຺ຐາປນີຍສໍເວສນີຍຕາ ປຸນເທວ ພາລຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຊຣາຍ ສພ຺ພໂສ ວິມທ຺ທິຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ວທຕິ. ມິລາຕຉວິຈມ຺ມນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຊິຓ຺ຓຠາເວນ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕຕ຺ຕາ ມິລາເຕຫິ ຄຕໂຍພ຺ພເນຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ຆາສມາມິສນ຺ຕິ ຆາສຠູຕໍ ອາມິສໍ ມຈ຺ຈຸນາ ຄິລິຕ຺ວາ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐເປຕພ຺ພໂຕ. ເກສໂລມາທິນານາກຸຓປປູຣິຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ອສຸຈິຠາຊນໍ ເອຕໍ. ສພ຺ພຖາປິ ນິສ຺ສາຣຕາຍ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສມໍ.

ອນຸຈ຺ຉວິກາຫີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອນຸຣູປາຫິ. ນ ຕາເປຍ຺ຍາຕິ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ກາຍຎ຺ຈ ນ ຕາເປຍ຺ຍ. ຕາປນາ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິ ຈ ວິສາທນາ. ນ ພາເຘຍ຺ຍາຕິ ‘‘ນາຠິຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ອປິສຸຓວາຈາວເສນາຕິ ສພ຺ພໂສ ປຫີນປິສຸຓວາຈຕາວເສນ. ປາປານີຕິ ລາມການິ ນິກິຏ຺ຐການິ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປິຍານີ’’ຕິອາທິ. ອນາທາຍາຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ.

ສາຘຸຠາເວນາຕິ ນິທ຺ໂທສມຘຸຣຠາເວນ. ອມຕສທິສາຕິ ສທິເສ ຕພ຺ໂພຫາໂຣຕິ, ກາຣເຓ ວາຍໍ ກາຣິຍໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພານາມຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ຫິ ສາ ຕທາ ທສ຺ສນປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຈຣິຍາຕິ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ໂປຣາຓາ ນາມ ປຐມກປ຺ປິກາ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ວາ ອຣິຍາ.

ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ນິຈ຺ຈລຠາເວນ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ອວິສໍວາທນກາ. ອຸຠຍຖາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ. ອຕ຺ເຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາທິຫິເຕ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຘມ຺ເມ ອວິຫິໍສາທິຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ອນຸປໂຣຘກຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ຫິຕປຣິຍາໂຍຍໍ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕໍ, ອຕ຺ຖຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ວາ.

ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍຕ຺ຖໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ ອນ຺ຕກຣຓຕ຺ຖໍ. ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘ ເຂມາຍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ມາ ເຂມຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຍາ ເຂມາ, ຕສ຺ມາ ສາ ສພ຺ພວາຈານໍ ອຸຕ຺ຕມາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມນ຺ຕາວຈນວເສນາຕິ ສພ຺ພໂທສຣຫິຕວເສນ.

ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໔. ວາກ຺ກຣຓຈາຕຸຣິຍໂຕ ວຈນຄຸຓເຫຕູນໍ ປູຣິຍາ ປູເຣ ຠວາຕິ ໂປຣີ, ຕາຍ ໂປຣິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ອກ຺ຂຣາທິປຣິປຸຓ຺ຓາຍາ’’ຕິ. ອວິພທ຺ຘາຍາຕິ ປິຕ຺ຕາທີຫິ ນ ວິພທ຺ຘາຍ ອນຸປທ຺ທຸຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປລິພຸທ຺ຘາຍາ’’ຕິອາທິ. ນິທ຺ໂທສາຍາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ວິຄຕໂທສາຍ. ອກ຺ຂລິຕປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍາຕິ ອຄລິຕປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ, ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ໂພຘເນ ປຣິຍຕ຺ຕາຍ. ຠິກ຺ຂຸນນ຺ຕິ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນປິ ເທເສຕິ, ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ຠາສຕີ’’ຕິ ນຍິທໍ ປຐມໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກິຕ຺ຕນວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ເອວ ໂຫຕິ. ຍາ ປນ ເທສນາ ກທາຈິ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ສໍຂິຕ຺ເຕເນວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຍາ ຈ ກທາຈິ ວິຕ຺ຖາເຣນ, ຕທຸຠຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານີ’’ຕິອາທິ. ສຠາວມຘຸໂຣ ປຈ຺ຈຍວເສນ ມຘຸຣຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິວິຘາກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕຸໍ ປຏິຠາຕີຕິ ປຏິຠານໍ, ເທສນາປກາຣຎາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຸທ຺ທໂຕ’’ຕິອາທິ. ໂອທຫນ຺ຕີຕິ ອວຊານນວເສນ ຄເມນ຺ຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ປວາຣຓາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໕. ຕສ຺ມິໍ ອຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຫນີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ’’ຕິ. ອນສເນນາຕິ ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣສ຺ສ ອຠຸຎ຺ຊເນນ. ສາສນິກສີເລນ ພາຫິຣກອນສເນນ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວາ-ສທ຺ເທນ ຂີຣປານມຘຸສາຍນາທີນິປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປກາເຣຫິ ທິຏ຺ຐາທີຫິ ວາເຣຕິ ກາຍກມ຺ມາທິເກ ສຣາເປຕິ ຄາຣຍ຺ເຫ ກໂຣຕິ ເອຕາຍາຕິ ປວາຣຓາ, ປຏິປຕ຺ຕິວິໂສຘນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວຊ຺ຊໂສຘນາຍ ໂອກາສທານໍ. ຍສ຺ມາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐຫິ ກາຕພ຺ພາ ເອສາ ວິສຸທ຺ຘິເທສນາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐປວາຣຓາຍ. ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓາຕິປິ ເອຕິສ຺ສາວ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຕທາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຕຸຓ຺ຫີຠາວສ຺ສ ອນວເສສຕາຍປິ ວຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ…ເປ…ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຕາ ອສໍຍໂມ ອສມ຺ປຊຎ຺ຎກິຣິຍາ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ຕຖາ ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຕທຎ຺ເຎສມຠາໂວ ວິຠາວິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຈປສາເທຫີຕິ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປສາເທຫິ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ໂຖ ຍຖາຣຸຈິ ກິຣິຍາຍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖຕິ ປຏິກ຺ເຂປມຸເຂເນວ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ນກາໂຣ, ເມ ກິຎ຺ຈິ ກິຣິຍໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ ນ ຄຣຫຖ, ກິໍ ນຸ ຄຣຫຖ ກາຍວາຈາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ‘‘ທ຺ວາຣາເນວາ’’ຕິ ທ຺ວາຣສີເສນ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕຈຣິຍໍ ວທນ຺ຕິ. ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເຍນ ປວາຣິຕໍ, ເຕເນວ ວິສຸທ຺ຘີຕິ ຎາຍຕິ, ເຍນ ນ ປວາຣິຕໍ. ກິໍ ນຸ ຕໍ ອວິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສິຍາ ກສ຺ສຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອາສງ຺ກາ? ຕນ຺ນິວາຣຓຕ຺ຖມາຫ ‘‘ໂນ ອປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ມໂນທ຺ວາຣໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ອສຸຈິກາຣກອຸປກ຺ກິເລສານໍ ທູຣີກຕຕ຺ຕາ. ອິທານິ ເອຕຣຫິ ພຸທ຺ຘກາເລ. ເອຕ຺ຖາຕິ ມໂນທ຺ວາຣປຣິສຸທ຺ຘິຍໍ.

ກາຍວຈີສມາຈາຣປຣິສຸທ຺ຘິຍາ ປເວທິຕາຍ ມໂນສມາຈາຣປຣິສຸທ຺ຘິ ອຕ຺ຖໂຕ ປເວທິຕາວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ’’ອິຈ຺ເຈວາຫ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາຕິ ອິທໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣກ຺ຂິຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເຖໂຣ ອາຫາ’’ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປວາເຣມິ ໂວ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆວິສຍຕ຺ຕາ ປວາຣຓາຍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຠາຣໍ ວຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ອຣກ຺ຂິຍານີຕິ ປຣານຸວາທໂຕ ນ ຠາຍິຕພ຺ພານິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຠາວໂຕ.

‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ອຘິປ຺ປາຍິກວຈນນ຺ຕິ ຕທຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕຕິ ວິຠຕ຺ເຕ ນິສ຺ສກ຺ກໍ, ຕສ຺ມາ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ໂອຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ອິໂຕ ຠຄວໂຕ ອຎ຺ເຎນ. ອນຸປ຺ປາທິຕປຸພ຺ພສ຺ສາຕິ ປຣສນ຺ຕາເນ ນ ອຸປ຺ປາທິຕປຸພ຺ພສ຺ສ. ສສນ຺ຕາເນ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ວເສນ ນ ອຸປ຺ປາທິໂຕຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ສມນຸອາຄຕາຕິ ສມ຺ມາ ອນຸ ອຸປຄຕາ. ຠຄວໂຕ ສີລາທໂຍ ຄຸຓາຕິ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ຄຸຓາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄເມວ ນິສ຺ສາຍ ອາຄຕາ’’ຕິ. ສພ຺ພຄຸຓາຕິ ທສພລຎາຓາທໂຍ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ. ຠນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອິເມສໍ ປນ…ເປ… ວາຈສິກໍ ວາ’’ຕິ ຍາວາຍໍ ປາຬິປເທໂສ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ເຖໂຣ…ເປ… ປວາເຣນ຺ໂຕ ອາຫາ’’ຕິ.

ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວສິທ຺ຘໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ເຕນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ ປຐມນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ເສວ ອນຸປວຕ຺ຕນໍ, ປຐມນໂຍ ຈ ຕໍສທິເສ ຕພ຺ໂພຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ທຸຕິຍນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ທສວິຘນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ, ພລກາເຍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ ສໍວິຘານໍ, ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ອນຸຍຸຕ຺ເຕສຸ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ, ເນຄມຊານປເທສຸ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ, ມິຄປກ຺ຂີສຸ ອຘມ຺ມຈາຣປຏິກ຺ເຂໂປ, ອຘນານໍ ຘນານຸປ຺ປທານໍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ເອວໍ ທສວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຄຫປຕິເກ ປກ຺ຂິຊາເຕ ຈ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ ທ຺ວາທສວິຘໍ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວາວຫໍ ວຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຍາຖາວໂຕ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ຕທນຸຣູປກໍ ປນ ຎາເຍນ ຍຸຕ຺ຕເກນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ນເຍນ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອຸຠຍຠາເຄຫິ ອຸຠຍຠາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ຕາ, ອຣູປາ…ເປ… ນາມກາຍໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ. ເຕວິຊ຺ຊາທິຠາວນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊຉຬຠິຎ຺ຎຈຕຸປ຺ປຏິສມ຺ຠິທຠາວໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ ຫິ ຕໍ ຕິວິຘໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ເກວລໍ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ວິມຸຕ຺ຕາ.

ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍາຕິ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓຕ຺ຖາຍ. ສໍໂຍຊນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນສງ຺ຂາເຕ ເຈວ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ພນ຺ຘນສງ຺ຂາເຕ ຈ. ວິຊິຕສງ຺ຄາມນ຺ຕິ ຍຖາ ຣາຄາທໂຍ ປຸນ ນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຣິຍມຄ຺ຄເສນາຍ ວເສນ ວິຊິຕສງ຺ຄາມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຊິຕຣາຄໂທສໂມຫສງ຺ຄາມ’’ນ຺ຕິ. ມາຣພລສ຺ສາຕິ ມາຣເສນາຍ, ມາຣສ຺ສ ວາ ສາມຕ຺ຖິຍສ຺ສ. ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ວິເນຕພ຺ພຊນສມູຫໍ. ສກຏາທິສຕ຺ຖສຠາຄໂຕ ວິເນຍ຺ໂຍວ ສຕ຺ໂຖຕິ ຕໍ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຖໍ. ສີລສາຣາທິອຠາວໂຕ ອນ຺ໂຕຕຸຈ຺ໂຉ.

ປວາຣຓາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປໂຣສຫສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໖. ສຫສ຺ສໂຕ ປຣໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຠິກ຺ຂຸສຕໍ ຕທາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປໂຣສຫສ຺ສນ຺ຕິ ອຕິເຣກສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ນິພ຺ພາເນ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຸໂຕຈິປິ ກາຣຓໂຕ ນິພ຺ພາເນ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ ອສງ຺ຂຕຠາເວນ ສພ຺ພໂສ ເຂມຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ເຂມຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ ເຂມຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໗໙-໔໐໘). ນ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕຕິ ອກຸໂຕຠຍໍ, ນິພ຺ພານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ວິປສ຺ສິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ນາມວເສນ ອິສີນໍ ສຕ຺ຕມຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ພຫຸໂສ ກິຕ຺ຕິຕາ. ອິສີນນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວກພາຫິຣກອິສີນໍ ສຕ຺ຕໂມ ອຸຕ຺ຕໂຣ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ກາຣຓສມຸຏ຺ຐານວເສນ. ຕທສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຠານສມ຺ປນ຺ນວາຈາຍ ອຎ຺ເຎ ອີສຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ວງ຺ຄີໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິຠານສມ຺ປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ກິເລສຸມ຺ມຸຊ຺ຊນສຕານີຕິ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນາທິນເຍຫິ ສວິສເຍ ອໂຍນິໂສ ອຸຏ຺ຐານານິ. ຍທິ ອເນການິ ສຕານິ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ອຸມ຺ມຄ຺ຄປຖ’’ນ຺ຕິ? ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຏ຺ຏປຖຕ຺ຕາ ປນ ປຖ’’ນ຺ຕິ. ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິວເສນ ຣາຄຂິລາທີນິ ປຎ຺ຈຂິລານິ. ວິຠຊນ຺ຕນ຺ຕິ ວິຠຊນວເສນ ກເຖນ຺ຕໍ. ວິຠຊິຕ຺ວາຕິ ຎາເຓນ ວິເວເຈຕ຺ວາ.

ອມເຕ ອກ຺ຂາເຕຕິ ອມຕາວເຫ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ. ຘມ຺ມສ຺ສ ປສ຺ສິຕາໂຣ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວເຘນ. ອສໍຫີຣາ ທິຏ຺ຐິວາເຕຫິ.

ອຕິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ອຕິກ຺ກມຠູຕນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ຠູຕໍ. ທສທ຺ຘານນ຺ຕິ ທສນ຺ນໍ ອຸປຑ຺ຒານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຊານນ຺ເຕນາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸທຸລ຺ລຠຕໍ ຊານນ຺ເຕນ.

ປໂຣສຫສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໗. ເອວໍຄຫິຕນາໂມຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎນາມເກຫິ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ເອວໍຄຫິຕນາໂມ. ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ສໍວຈ຺ຉຣານໍ ວເສນ ຈິຣສ຺ສໍ. ຉທ຺ທນ຺ຕຠວເນຕິ ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາຊຠວນຏ຺ຐາເນ. ປຎ຺ຎວາ ມຫາສາວໂກ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ. ‘‘ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເທວານໍ, ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ເທວມນຸສ຺ສານຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄນ຺ຕິອາທິໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມນ຺ທາກິນິຕີເຣ.

ວສ຺ສຄ຺ເຄນາຕິ ວສ຺ສປຏິປາຏິຍາ. ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໍ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວິຍ ໂລກິຍມນຸສ຺ສາ ຫຣາຍນ຺ຕິ. ປາໂມກ຺ຂຠູໂຕ ອາຍສ຺ມາ ເຖໂຣ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊນປເທ ວສິຕ຺ວາ ຕທນຸກ຺ກເມນ ມນ຺ທາກິນິຕີຣໍ ອຸປຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊນປເທ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນາ ທິພ຺ພາຍຸກາ ເຕ ຫຕ຺ຖິນາຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປາຣິຈຣິຍາຍ ກຕປຣິຈຍາ’’ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐາເນ ອາວຣຓສາຂາ ຫຣິຕ຺ວາ ອປເນຕ຺ວາ. ມຸໂຂທກຎ຺ເຈວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ຐເປຕີຕິ ສຬລເທວທາຣຸກຏ຺ຐາທີນິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຊາເລຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປາສາຓຂຓ຺ຑານິ ຕາເປຕ຺ວາ ຕານິ ທຓ຺ຑເກຫິ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຬາກາສຸ ອຸທກໂສຓ຺ຑີສຸ ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ຕຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ມຸໂຂທກຎ຺ຈ ຐເປຕິ. ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອນ຺ໂຕກຸຏິຍາ ພຫິ ຈ ປມຸເຂປິ ອງ຺ຄເຓປິ ສາຂາຠງ຺ເຄຫິ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວກ຺ຂມານນເຍນ ອາຫາຣໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ.

ປຕິຏ຺ຐປ຺ປມາເຓຕິ ກຏິປ຺ປມາເຓ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ ຕາວ ມຫນ຺ຕເມວາຕິ ຍາວ ມຫນ຺ຕໍ ເສຕປທຸມວນໍ, ຕາວ ມຫນ຺ຕເມວ. ເອເສວ ນໂຍ ຣຕ຺ຕກຸມຸທວນາທີສຸ. ຂາທນ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ. ປກ຺ກປໂຍຆນິກາ ວິຍາຕິ ສຸປກ຺ກປໂຍຆນໍ ວິຍ. ຆນຠາເວນ ປນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຂຸທ຺ທມຘຸ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕໍ ໂປກ຺ຂຣມຘຸ ນາມາ’’ຕິ. ມຸຬາລນ຺ຕິ ເສຕປທຸມານໍ ມູລໍ. ຠິສນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ກນ຺ທໍ. ເອກສ຺ມິໍ ປພ຺ເພຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ປພ຺ພນ຺ຕເຣ. ປາທຆຏກນ຺ຕິ ໂທຓສ຺ສ ຈຕຸຠາໂຄ ສຓ຺ຐານໂຕ ຂຸທ຺ທໂກ, ຕສ຺ມາ ປາທຆຏກປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຕຸມ຺ພມຕ຺ຕໍ. ໂສຓ຺ຑິອາວາເຏຕິ ຂຸທ຺ທກໂສຓ຺ຑິໂຍ ເຈວ ຂຸທ຺ທກອາວາເຏ ຈ.

ເອຕໍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ນິຣຸທກປາຍສໂຠຊນໍ. ເກຈິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ ເຍ ເຖຣາ ວຸຑ຺ຒຕຣາ. ເກຈິ ນ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ ເຍ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ.

ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອນຸພຸທ຺ໂຘ. ພາຬ຺ຫວີຣິໂຍຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ວເສນ ຈິຣນິຈິຕວີຣິໂຍ. ຕິຓ຺ຓໍ ວິເວການນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວການໍ ລາຠີຕິ ໂຍຊນາ. ຈຕສ຺ໂສ ວທຕິ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖໂຣ ສຍໍປຏິຠານໍ, ນ ເສສາຠິຎ຺ຎານໍ ອຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕຣາ’’ຕິອາທິ. ປຣິສາ ສນ຺ນິສີທິ ນິສ຺ສທ຺ທຠາເວນ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຊານາເປສີຕິ ປຐມໍ ອຕ຺ຕນາ ຎາຕໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິນິພ຺ພານກາລໍ ອນຸ ປຈ຺ຉາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຊານາເປສີຕິ ເອວໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕນ຺ຕິ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ອິສິປຕເນ ຍໍ ທສ຺ສນໍ, ຍໍ ວາ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາທິໂຕ ທສ຺ສນໍ, ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຐມທສ຺ສນໍ. ໂອນຕວິນຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈ ໂອນຕາ ວິນຕາ. ກມ຺ເປຕ຺ວາຕິ ໂຖກໍ ຈາເລຕ຺ວາ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອກນິນ຺ນາໂທ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖິນາຄານຎ຺ເຈວ ນາຄຍກ຺ຂກຸມ຺ຠຓ຺ຑານໍ ເທວຕານຎ຺ຈ ສທ຺ເທນ. ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ເທວານໍ ອທໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສຊ຺ຌາຍມກໍສຸ ປສາທນີເຍສຸ ປສາທວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕປຣິສາຍ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ຠຄວຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ. ຘຣຕິເຍວາຕິ ອທຸຏ຺ຐຕໍ ປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐເຕວ.

ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໘. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕີຕິ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ປຕິ ອເວກ຺ຂຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ປພ຺ພຕສ຺ສາຕິ ອິສິຄິລິປພ຺ພຕສ຺ສ. ທຸກ຺ຂປາຣໍ ຄຕນ຺ຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາຣໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄຕໍ. ສພ຺ພຄຸຓສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ພຸທ຺ຘຄຸເຓຫິ ຈ ສາວກຄຸເຓຫິ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ອເນກາກາຣສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຣູປໂຆສລູຂຘມ຺ມປ຺ປມາຓິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ເຕຫິ ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ອເນເກຫິ ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ເຍຫິ ປສີທິຕພ຺ພາກາເຣຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ເຕ ປນ ອາກາຣາ ຍສ຺ມາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອເນເກຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ຄຄ຺ຄຣາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໙. ເຕຕິ ເຕ ເທວມນຸສ຺ເສ. ‘‘ສຣີຣວຓ຺ເຓນາຕິ ສຣີເຣ ຉວິວຓ຺ເຓນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຣີຣວຓ຺ເຓນາຕິ ວາ ຘມ຺ມຣູປກາຍຄຸເຓນ. ‘‘ຍສສາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ວິຄຕມໂລຕິ ອພ຺ຠາມຫິກາທີຫິ ວິຄຕູປກ຺ກິເລໂສ. ຠາຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຠາ, ສາຕິສໂຍ ຠາຓຸ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຠາຓຸມາ. ສູຣິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອາທິຈ຺ໂຈ ວິຍາ’’ຕິ.

ຄຄ຺ຄຣາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ວງ຺ຄີສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໐. ໂສ ກິຣ ວິຈຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຍຖາຍໍ ທີໂປ ຊມ຺ພຸທີໂປຕິ ຊມ຺ພຸນາ ປຎ຺ຎາໂຕ, ເອວາຫມ຺ປິ ເຕນ ຊມ຺ພຸນາ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ. ວາທໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວາເທ ສເຈ ເຕ ປຣາຊໂຍ ໂຫຕິ, ຕ຺ວໍ ເມ ທາໂສ ໂຫຫິ. ສເຈ ເມ ປຣາຊໂຍ, ອຫໍ ເຕ ຠຣິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ. ວາເທ ຊຍປຣາຊຍານຸຠາເວນາຕິ ຕຖາປວຕ຺ຕິເຕ ວາເທ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຊຍານຸຠາເວນ ເຈວ ອຕ຺ຕໂນ ປຣາຊເຍນ ຈ. ວຍໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓວຍໍ ອາຄມ຺ມ. ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ມນ຺ຕໍ.

ນິພ຺ພຕ຺ຕຄຕິວິຠາວນວເສນ ຉວສີສຠາວໍ ທູເສຕິ ວິນາເສຕີຕິ ຉວທູສກໍ ສິປ຺ປໍ, ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ມນ຺ຕປທໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນາຕິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ຂີຓາສວສ຺ສ ສີສນ຺ຕິ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ກຎ຺ຈິປິ ອຊານາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຉຑ຺ຑິຕໍ ສີສກຏາຫໍ. ທສ຺ເສສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຊານາຖາ’’ຕິ ກາມໍ ວງ຺ຄີໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຠຄວາ ປນ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາມ, ວງ຺ຄີສ…ເປ… ຄຕິໍ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ອຣຫໂຕ ຄຕີ’’ຕິ. ວງ຺ຄີໂສ ສຍໍ ມນ຺ຕພເລນ ຄຕິປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ຄຕິໍ ຊານນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕມ຺ປິ ‘‘ອຍມ຺ປິ ຕຖາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ມນ຺ເຕນ ຊານາສິ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຎາຓເມວ ມນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ວງ຺ຄີສ, ເອເກນ ມນ຺ເຕເນວ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຸຘາ ເອວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອມູລິໂກ. ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ສຍນໍ ຖຓ຺ຑິລເສຍ຺ຍາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສາຍຕຕິຍໍ ອຸທໂກໂຣຫຓຠູມິຫຣຓາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕໍ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ອິມິນາ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖໂຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຸຂາຍ ປຏິປທາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອາຍຕິໍ ເຖໂຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ກມ຺ມໍ ອາຣຠິຕ຺ວາປິ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ ຕາທິສໍ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນາຫ –

‘‘ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວຕ ມໍ ສນ຺ຕໍ, ອຄາຣສ຺ມານຄາຣິຍໍ;

ວິຕກ຺ກາ ອຸປຘາວນ຺ຕິ, ປຄພ຺ຠາ ກຓ຺ຫໂຕ ອິເມ’’. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໐໙; ເຖຣຄາ. ໑໒໑໘);

ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ, ‘‘ກາມຣາເຄນ ຑຍ຺ຫາມິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ປຣິຑຍ຺ຫຕີ’’ຕິອາທິ (ເຖຣຄາ. ໑໒໓໒).

ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ກິເລສວິມຸຕ຺ຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສມ຺ປຕິອຣຫຕ຺ຕຜລສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກາລໍ ປຕິ ສມ຺ມເທວ ເວເທນ຺ໂຕ ອນຸຠວນ຺ໂຕ. ກວິນາ ກຕໍ, ຕໂຕ ວາ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ສ ວາ ອິທນ຺ຕິ ກາເວຍໍ, ຕເທເວຕ຺ຖ ‘‘ກາເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ນິຍາມຄຕທ຺ທສາຕິ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ອຣິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາວກາ ຜລຏ຺ຐຠາເວນ ນິຍາມຄຕາ ເຈວ ມຄ຺ຄຏ຺ຐຠາເວນ ນິຍາມທສາ ຈ. ນິຍາໂມຕິ ຫິ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສຸອາຄມນນ຺ຕິ ມມ ອິມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ອາຄມນໍ ອຸປຄມນໍ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາຄມນໍ ປພ຺ພຊນໍ ອຸປສມ຺ປທາ ສຸນ຺ທຣໍ ອາຄມນໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິ. ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕເມວ ເຖຣສ຺ສ ຉຬຠິຎ຺ຎຠາວໂຕ.

ວງ຺ຄີສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ວງ຺ຄີສສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.