໑. ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທີຕິ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸໂກ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຍໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ກສ຺ມາ ອຸທປາທິ? ກຕ຺ຖ ຈ ອຸທປາທີຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓຕິ ອາຈຣິໂຕ ເຈວ ອາຈຣນ຺ເຕຫິ ຈ ສມ຺ມເທວ ອາຈຣິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ອຍໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ປຐມາຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຕມສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຣໍ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອິຕເຣສໍ ວິຍ ອຏ຺ຐມສ຺ສ ນາມ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ສພ຺ຠາວາ. ສປຈ຺ຈຄ຺ເຆຕິ ມຫຄ຺ເຆ. ‘‘ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຠິນເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສລມເຍຕິ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓສິລາມເຍ.

ປຏິວິທ຺ໂຘຕິ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຏິມຸຂໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌນວເສນ ປຕ຺ໂຕ, ຍາຖາວໂຕ ອວພຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ມກສຕຸຓ຺ຑສູຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຸປຈິຕປຣິປກ຺ກຎາຓສມ຺ຠາເຣຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ຎາເຓນ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕານປຏິກ຺ເຂປວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ໂຍ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ໂຐ, ໂສ ໂອຄາຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ສຣູປໂຕ ວິເສສໂຕ ຈ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາວ ທຸທ຺ທໂສ’’ຕິ. ທຸກ຺ເຂນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ກິຈ຺ເຉນ ເກນຈິ ກທາຈິເທວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ທຏ຺ຐຸເມວ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ສ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸ ອນຸ ພຸຊ຺ຌນໂກ ກທາຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາວ ທຸຣນຸໂພໂຘ’’ຕິ. ທຸກ຺ເຂນ ອວພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ອວໂພຘສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ ວາ ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕຣໍ ວາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໑໕) ສຸຕ຺ຕປທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ວາ ສນ຺ໂຕ. ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາຫຕາຍ ນິພ຺ພຸໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຘານຠາວໍ ນີໂຕຕິ ວາ ປຓີໂຕ. ອຕິຕ຺ຕິກຣຓຏ຺ເຐນ ອຕປ຺ປໂກ ສາທຸຣສໂຠຊນໍ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຕໍ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ອນຸປສນ຺ຕສຠາວານໍ ກິເລສານໍ ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ອຠາວໂຕ ສນ຺ໂຕ. ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາຫຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຸໂຕ. ສນ຺ຕປຓີຕຠາເວເນວ ຕທຕ຺ຖາຍ ອເສຈນກຕາຍ ອຕປ຺ປກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕມຎາຓສ຺ສ ວິສຍຕ຺ຕາ ນ ຕກ຺ເກນ ອວຈຣິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ເອວ ນິປຸຓຎາຓໂຄຈຣຕາຍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມສຠາວຕ຺ຕາ ຈ ນິປຸໂຓ. ພາລານໍ ອວິສຍຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ເອວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍ. ອາລີຍນ຺ຕິ ອຠິຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເສວີຍນ຺ຕີຕິ ອາລຍາ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ອາລຍນ຺ຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ ອຠິຣມຓວເສນ ເສວນ຺ຕີຕິ ອາລຍາ, ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ຣມນ຺ຕີຕິ ຣຕິໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ ກີຬນ຺ຕິ ລຬນ຺ຕິ. ອາລຍຣຕາຕິ ອາລຍນິຣຕາ.

ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຐານສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ, ອຕ຺ຖໂກ ປນ ຐານນ຺ຕິ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ເອວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕິຏ຺ຐຕິ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຫິ ຐານໍ, ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ອິເມສໍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຍຖາ ‘‘ເທໂວ ເອວ ເທວຕາ’’. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ປຕິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ເຕນ ປຣມຕ຺ຖປຈ຺ຈຍລກ຺ຂໂຓ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຜລໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ປທທ຺ວເຍນປິ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ເອວ ວິຠາວິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍາ, ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ເຕສໍ ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍານໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໕໗໒-໕໗໓) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທິ ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມຖາທິອຠິເຘຍ຺ຍໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພານເມວ. ອິທານິ ອສ຺ສ ນິພ຺ພານຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອາຄມ຺ມາຕິ ປຏິຈ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍເຫຕຸ. ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວູປສມວເສນ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ຕຖາ ສນ຺ຕາ ຈ ສວິເສສໍ ອຸປສນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວູປສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວິສໍຍຸຕ຺ເຕ ຫິ ນິພ຺ພາເນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວູປສມປຣິຍາໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘິ, ຂນ຺ຘາທໂຍ. ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພາ ຕຓ຺ຫາຕິ ອຏ຺ຐສຕປ຺ປເຠທາ ສພ຺ພາປິ ຕຓ຺ຫາ. ສພ຺ເພ ກິເລສຣາຄາຕິ ກາມຣາຄຣູປຣາຄາທິເຠທາ ສພ຺ເພປິ ກິເລສຠູຕາ ຣາຄາ, ສພ຺ເພປິ ວາ ກິເລສາ ອິຘ ‘‘ກິເລສຣາຄາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ໂລຠວິເສສາ ເອວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຬາຫຠາວາປາທນໂຕ. ຍຖາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ, ທຸຏ຺ຐມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ, ມູຬ຺ຫມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໑). ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ສພ຺ພໂສ ເຕນ ວິສໍຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ. ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຊຣາມຣຓາທິເຠທໍ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ. ຠເວນ ຠວນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ຠເວນ ຠວນ຺ຕຣໍ ຠວນິກນ຺ຕິຠາເວນ ສໍສິພ຺ພຕິ. ຜເລນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມໍ ສຕຓ຺ຫສ຺ເສວ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວຠາວໂຕ. ຕໂຕ ວານໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ອຠາວໂຕ. ຈິຣນິສຊ຺ຊາຈິຣຠາສເນຫິ ປິຏ຺ຐິອາຄິລາຍນຕາລຸຄລໂສສາທິວເສນ ກາຍກິລມໂຖ ເຈວ ກາຍວິເຫສາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ເທສນາຍ ອຕ຺ຖມຊານນ຺ຕານໍ ອປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານຎ຺ຈ ວເສນ, ຊານນ຺ຕານໍ ປນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານຎ຺ຈ ເທສນາຍ ກາຍປຣິສ຺ສໂມປິ ສຕ຺ຖຸ ອປຣິສ຺ສໂມເຍວ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິເຫເສສີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໐). ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍາ ອຊານນ຺ຕານໍ ເທສນາ ນາມ, ໂສ ມມ ກິລມໂຖ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕກິລມໂຖ ຈິຕ຺ຕວິເຫສາ ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ ໂພຘິມູເລ ເອວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອນຸພ຺ຣູຫນໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ. ໂສຕິ ອປິສ຺ສູຕິ ນິປາໂຕ. ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ວາ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອນຈ຺ຉຣິຍາ, ວຸທ຺ຘິອຕ຺ໂຖປິ ຫິ -ກາໂຣ ໂຫຕິ ຍຖາ ‘‘ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ. ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ມສໍວິຠາຄກຣຓຕ຺ຖເມວ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ສມຘິຄຕຘມ຺ມຣຊ຺ຊສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາປຕ຺ຕິທີປນຕາ ຄາຖຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ອຈ຺ຉຣິຍຕາ ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖທ຺ວາເຣນ ຫິ ຄາຖານໍ ອນຈ຺ຉຣິຍຕາ. ໂຄຈຣາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ຈ ວິຕກ຺ເກຕພ຺ພຕາວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິວິຕກ຺ກຍິຕພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິໍສູ’’ຕິ.

ຍທິ ສຸຂາປຏິປທາວ, ກຖໍ ກິຈ຺ຉຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣມີປູຣຓກາເລ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເອວມາທີນິ ທຸປ຺ປຣິຈ຺ຈຊານິ ເທນ຺ຕສ຺ສ. ຫ-ອິຕິ ວາ ພ຺ຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ‘‘ເອກໍສຕ຺ເຖ’’ຕິ ເກຈິ. ຫ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ເອກໍເສນ ວາ ອລໍ ນິປ຺ປໂຍຊນໍ ເອວໍ ກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄຕສ຺ສ ປກາສິຕຸໍ ເທສິຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຫລນ຺ຕິ ວາ ອລນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖປທໍ ‘‘ຫລນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຣາຄໂທສຜຸຏ຺ເຐຫີຕິ ຜຸຏ຺ຐວິເສນ ວິຍ ສປ຺ເປນ ຣາເຄນ ໂທເສນ ຈ ຜຸຏ຺ເຐຫິ ອຠິຠູເຕຫິ. ຣາຄໂທສານຸຄເຕຫີຕິ ຣາຄໂທເສຫິ ອນຸພນ຺ເຘຫິ.

ນິຈ຺ຈາທີນນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິປລ຺ລາສານໍ. ເອວໍຄຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ກາມຣາຄຣຕ຺ຕາ ຈ ຠວຣາຄຣຕ຺ຕາ ຈ ນີວຣເຓຫິ ນິວຸຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ທິຏ຺ຐິຣາຄຣຕ຺ຕາ ວິປຣີຕາຠິນິເວເສນ ນ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ມໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຠາເວນາຕິ ອວິປຣີຕສຠາເວນ. ເອວໍ ຄາຫາເປຕຸນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ສຠາເວນ ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ມໍ ຊານາເປຕຸໍ. ຣາຄໂທສປເຣຕຕາປິ ເນສໍ ສມ຺ມູຬ຺ຫຠາເວເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂມຂນ຺ເຘນ ອາວຸຏາ’’ຕິ.

ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ສຍເມວ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອຎ຺ຎາຕເວເສນາຕິ ອິມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກຠາວູປຄມເນນ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ. ‘‘ອຎ຺ຎຕຣຕາປສເວເສນາ’’ຕິ ເກຈິ, ໂສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມເນເນວ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕິວິຘໍ ກາຣຓໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ພລວຠາໂວ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຠຄວໂຕ ສາຕິສຍໍ ຄາຣວນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປກ຺ຂາ ນາມ ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ພລວຠາວໂຕ ຈິຣປຣິຠາວນາຍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ທຸພ຺ພິໂສຘິຍຕາຍ ເຕ ສຕ຺ເຕ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໂນ ວິຍ ທຸພ຺ພລປຸຣິສໍ ອຘິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທນ຺ຕາ ອເນກສຕໂຍຊນາຍາມວິຕ຺ຖາຣໍ ສຸນິຈິຕໍ ຆນສນ຺ນິເວສໍ ກຓ຺ຏກທຸຄ຺ຄມ຺ປິ ອຘິເສນ຺ຕິ. ທູຣປເຠທທຸຈ຺ເຉຊ຺ຊຕາຫິ ທຸພ຺ພິໂສຘິຍຕໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອນ຺ໂຕ ອມຏ຺ຐຕາຍ ກຎ຺ຊິຍປຸຓ຺ຓາ ລາພຸ, ຈິຣປາຣິວາສິກຕາຍ ຕກ຺ກຠຣິຕາ ຈາຏິ, ສ຺ເນຫຕິນ຺ຕທຸພ຺ພລຠາເວນ ວສາປີຕປິໂລຕິກາ, ເຕລມິສ຺ສິຕຕາຍ ອຎ຺ຊນມກ຺ຂິຕຫຕ຺ໂຖ ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ຫີນູປມາ ເຈຕາ ຣູປປພນ຺ຘຠາວໂຕ ອຈິຣກາລິກຕ຺ຕາ ຈ ມລີນຕາຍ, ກິເລສສໍກິເລໂສ ເອວ ປນ ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍຕໂຣ ອນາທິກາລິກຕ຺ຕາ ອຣູປນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິສໍກິລິຏ຺ຐາ’’ຕິ.

ຍຖາ ຈ ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍຕຣຕາຍ, ເອວໍ ຄມ຺ຠີຣທຸທ຺ທສທຸຣນຸໂພຘານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕອຸປມາ ຫີນູປມາວ. ຄມ຺ຠີໂຣປິ ຘມ຺ໂມ ປຏິປກ຺ຂວິຘມເນນ ຎາເຓນ ວິສທຠາວໍ ອາປນ຺ເນນ ສຸປາກໂຏ ຠເວຍ຺ຍ, ປຏິປກ຺ຂວິຘມນໍ ປນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປຏິພທ຺ຘໍ, ສາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາຘີນາ, ຕໍ ສຕ຺ຖຣິ ຘມ຺ເມ ຈ ປສາທາຍຕ຺ຕໍ. ໂສ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍານໍ ອຊ຺ເຌສນເຫຕຸໂກຕິ ປຓາລິກາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມສມ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຸປກ຺ກິເລສຠູຕໍ ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣຊໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຣຊໍ, ອປ຺ປຣຊໍ ອກ຺ຂິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ເຍສໍ ເຕ ຕໍສຠາວາຕິ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎາມເຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣຊໍ ເຍສໍ ຕໍສຠາວາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ‘‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ກຣເຓ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສວນຕາຍາ’’ຕິ. ທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນາຕິ ທານາທິທສວິຘປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ກຕາຘິກາຣາ’’ຕິອາທິ. ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໘໒) ປນ ‘‘ທ຺ວາທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທານາທີສຸ ສຣຓຄມນ-ປຣຫິຕປຣິຓາມນາທິປກ຺ຂິປນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣາຄາທິມເລນ ສມເລຫິ ປູຣຓາທີຫິ ຉຫິ ສຕ຺ຖາເຣຫິ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ເຎຫິ ກພ຺ພຣຈນາວເສນ ຈິນ຺ຕາກວິອາທິຠາເວ ຐຕ຺ວາ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ ຈິນ຺ຕິໂຕ. ເຕ ກິຣ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລານຸສ຺ສເວນ ສຎ຺ຊາຕກຸຕູຫລໍ ໂລກໍ ວຎ຺ເຈນ຺ຕາ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິຊານນ຺ຕາ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ອຘມ຺ມເມວ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ທີເປສຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ຫິ ປຸເຣຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອປາປຸເຣຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຠຸຕິ ປິຫິຕໍ ນິພ຺ພານມຫາທ຺ວາຣໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສທ຺ຘມ຺ມເທສນາຫຕ຺ເຖນ ອປາປຸຣ ວິວຣ.

ເສໂລ ປພ຺ພໂຕ ອຸຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ ຖິໂຣ ຈ, ນ ປໍສຸປພ຺ພໂຕ ມິສ຺ສກປພ຺ພໂຕ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນີ’’ຕິ. ຘມ຺ມມຍໍ ປາສາທນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມມາຫ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພໂສ ປສາທາວໂຫ, ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ປາສາທສທິໂສ ຈ. ປຎ຺ຎາປຣິຍາໂຍ ວາ ອິຘ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎາມຍ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຫິ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ປາສາໂທຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ. ຕຖາ ຈາຫ –

‘‘ປຎ຺ຎາປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ, ອໂສໂກ ໂສກິນິໍ ປຊໍ;

ປພ຺ພຕຏ຺ໂຐວ ຠູມຏ຺ເຐ, ຘີໂຣ ພາເລ ອເວກ຺ຂຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘);

ຍຖາ ຫີຕິອາທີສຸ ຍຖາ ຈ ປພ຺ພເຕ ຐຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຫຏ຺ຐາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເຂຕ຺ຕເກທາຣປາຬິກຸຏິກາໂຍ ຕຕ຺ຖ ສຍິຕມນຸສ຺ສາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ອນຸຊ຺ຊລຠາວໂຕ, ກຸຏິກາສຸ ປນ ອຄ຺ຄິຊາລາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມຸຊ຺ຊລຠາວໂຕ, ເອວໍ ຘມ຺ມປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຕໂລກໍ ໂອໂລກຍໂຕ ຠຄວໂຕ ຎາຓສ຺ສ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ສຕ຺ຕາ, ຎາຓຄ຺ຄິນາ ອນຸຊ຺ຊລຠາວໂຕ ອນຸຬາຣຠາວໂຕ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ກຕກລ຺ຍາຓາ ປນ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລາ ທູເຣ ຐິຕາປິ ຠຄວໂຕ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຣິປກ຺ກຎາຓຄ຺ຄິຕາຍ ສມຸຊ຺ຊລຠາວໂຕ ອຸຬາຣສນ຺ຕານຕາຍ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພໂຕ ວິຍ ຈາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຄຣຸຏ຺ຐານີຍໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຄຣຸຕຣໍ ປໂຍຊນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຠິປຕ຺ຖນາ ອຊ຺ເຌສນາ, ສາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຍາຈນາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ເຌສນນ຺ຕິ ຍາຈນ’’ນ຺ຕິ. ປເທສວິສຍໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຫຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ອາເວຓິກຠາວໂຕ ອິທໍ ຎາຓທ຺ວຍໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິເມສຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູ’ຕິ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄ຺ຄຎາຓານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓານໍ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’’ຕິ ນາມໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມທສ຺ສນມຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຍໂຕ ຕານິ ຎາຓານິ ວິຊ຺ຊູປມຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓໍ ປນ ຎາຓກິຈ຺ຈສ຺ສ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໂຕ ຕໍ ວຊິຣູປມຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຍສ຺ມາ ມນ຺ທກິເລສາ ‘‘ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ພຫລກິເລສາ ‘‘ມຫາຣຊກ຺ຂາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຏິປກ຺ຂວິຘມນສມຕ຺ຖຕາຍ ຕິກ຺ຂານິ ສູຣານິ ວິສທານິ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ມຸທູນິ. ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາຕິ ສທ຺ທຫນາທິປ຺ປກາເຣ ວທຕິ. ສຸນ຺ທຣາຕິ ກລ຺ຍາຓາ. ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ປນ ‘‘ເຍສໍ ອາສຍາທໂຍ ໂກຏ຺ຐາສາ ສຸນ຺ທຣາ, ເຕ ສ຺ວາກາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມາຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາຣຓໍ ນາມ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ, ສຈ຺ຈານິ ວາ. ປຣໂລກນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍໍ. ຕໍ ທຸກ຺ຂາວຫໍ ວຊ຺ຊໍ ວິຍ ຠຍໂຕ ປສ຺ສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣໂລກຎ຺ເຈວ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ ວິປຕ຺ຕິຠໂວ ປຣໂລໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣ…ເປ… ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ’’ຕິ ປທານໍ ອຕ຺ຖວິຠາວເນ ອຍໍ ຕສ຺ສ ຕຖາຠາວສາຘນປາຬິ. ສທ຺ຘາທີນຎ຺ຫິ ວິມຸຕ຺ຕປຣິປາຈກຘມ຺ມານໍ ພລວຠາໂວ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ທຸພ຺ພລຠາເວ ສຕິ ໂຫຕິ. ເຕສຎ຺ຈ ພລວຠາໂວ ສທ຺ຘາທີນໍ ທຸພ຺ພລຠາເວຕິ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈກຘມ຺ມານໍ ສວິເສສໍ ອຕ຺ຖິຕານຕ຺ຖິຕາວເສນ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ ມຫາຣຊກ຺ຂາຕິອາທໂຍ ປາຬິຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໑) ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ ‘‘ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິນາ. ຂນ຺ຘາທໂຍ ເອວ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວຠູໂຕ ໂລໂກ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໂລໂກ, ສຸຄຕິສງ຺ຂາໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ. ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຠວຕິ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກ, ສຸຄຕິສໍວຕ຺ຕນິໂຍ ກມ຺ມຠໂວ. ທຸຄ຺ຄຕິສງ຺ຂາຕອຸປປຕ຺ຕິຠວ-ທຸຄ຺ຄຕິສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມຠວາ ວິປຕ຺ຕິຠວໂລກ-ວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລກາ. ປຸນ ເອກກທຸກາທິວເສນ ໂລກໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອໂກ ໂລໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາຣາທໂຍ ວິຍ ຫິ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ ສງ຺ຂາຣາ ສພ຺ເພ ລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ໂລໂກ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາຕິ ຍາຍໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ກຖາຍ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ເອໂກ ເອກວິໂຘ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ທ຺ເວ ໂລກາຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ ຕສ຺ສ ອໂລກສຠາວຕ຺ຕາ.

ນນຸ ຈ ‘‘ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ມຄ຺ຄຜລານມ຺ປິ ໂລກຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຘມ຺ມານໍ ອິຘ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ນ ລຸຊ຺ຊຕິ ນ ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍ ຄຫິໂຕ ຕຖາ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ໂລໂກຕິ ຕໍຄຫຓຣຫິຕານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ນຕ຺ຖິ ໂລກຕາ. ອຸປາທານານໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ອນຸໂຣຘາທິວຕ຺ຖຸຠູຕາ ລາຠາທໂຍ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ. ທສາຍຕນານີຕິ ທສ ຣູປາຍຕນານິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ວິວຏ຺ຏຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກກມ຺ມໍ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ວຊ຺ຊິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ອຠິສງ຺ຂາຣາ ວຊ຺ຊາ, ສພ຺ເພ ຠວຄາມິກມ຺ມາ ວຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຕາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ທຸເກສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ຊານາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາທິຠພ຺ພາທິວເສນ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຊປຸຎ຺ຊາວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນ ເອເກກາ.

ອຸປ຺ປລານິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປລິນີ. ອຸປ຺ປລຄຈ຺ໂຉປິ ຊລາສໂຍປິ ຈ. ອິຘ ປນ ຊລາສໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປລວເນ’’ຕິ. ຍານິ ຫິ ອຸທກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ປຸສນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ. ທີປິຕານີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປກາສິຕານິ, ອິເຘວ ວາ ‘‘ອຎ຺ຎານິປີ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິຕານິ. ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິ ອຸຄ຺ຆຏນໍ ນາມ ຎາຓຸຄ຺ຆຏນໍ, ຎາເຓນ ອຸຄ຺ຆຏິຕມຕ຺ເຕເນວ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຎ຺ຈິຕໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ນິທ຺ເທສາທີຫິ ຘມ຺ມາຠິສມຍາຍ ເນຕພ຺ໂພຕິ ເນຍ຺ໂຍ. ປຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕນາຕິ ປທໍ, ປຊ຺ຊເຕ ຎາຍເຕຕິ ວາ ປທໍ, ຕທຕ຺ໂຖ. ປທໍ ປຣມໍ ເອຕສ຺ສ, ນ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພໂຘຕິ ປທປຣໂມ.

ອຸທາຫຏເວລາຍາຕິ ອຸທາຫາເຣ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸທ຺ເທເສ ອຸທາຫຏມຕ຺ເຕເຍວ. ຘມ຺ມາຠິສມໂຍຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອຠິສມໂຍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມາຕິກາຍ ຐປິຍມານາຍ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊິຍມາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທ຺ເທສໂຕຕິ ອຸທ຺ເທສເຫຕຸ. ອຸທ຺ທິສນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ນ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປທປຣໂມຕິ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຉພ຺ພິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທໍ ຉພ຺ພິຘໍ ອຕ຺ຖປທນ຺ຕິ ອິທໍ ປທເມວ ປຣມໍ ອສ຺ສາຕິ ປທປຣໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວາສນາ ໂຫຕີຕິ ເທສນາ ຜລໂວຫາເຣນ ວາສນາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ກາຈິ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາ ນິຣຕ຺ຖກາ. ເຍຕິ ເຍ ທຸວິເຘ ປຸຄ຺ຄເລ. ວິຠງ຺ເຄ ກມ຺ມາວຣເຓນາຕິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ເມນ. ວິປາກາວຣເຓນາຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸເຫຕຸການມ຺ປິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວໂຘ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ທຸເຫຕຸກາ ປຏິສນ຺ຘິປິ ວິປາກາວຣຓເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກິເລສາວຣເຓນາຕິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ. ອສ຺ສທ຺ຘາຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສທ຺ຘາຣຫິຕາ. ອຈ຺ຉນ຺ທິກາຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ທຣຫິຕາ. ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຣິຫີນາ. ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍປິ ຍສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈລນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ໂສປິ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ເອວ ນາມ. ອຠພ຺ພາ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ອຠພ຺ພາ. ນ ກມ຺ມາວຣເຓນາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຣາຄຈຣິຕາທິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໔໓) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິພ຺ພານສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ປວິສນມຄ຺ໂຄ ວິວຣິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ມຫາກຣຸຓູປນິສ຺ສເຍນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ສທ຺ຘໍ ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘໍ ຘມ຺ມສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໂຍຄ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕຸ, ສທ຺ທຫນາກາເຣນ ນໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸເຂນ ອກິຈ຺ເຉນ ປວຕ຺ຕນີຍຕາຍ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຕໍ. ນ ຠາສິໍ ນ ຠາສິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ.

ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕານໍ ເທວານໍ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ ອຕິຏ຺ຐນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ’’ຕິ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິໂກ ຘມ຺ໂມ ເອວ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ອຖ ວາ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ອາຓາ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເທສນາ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຕໍ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຈກ຺ກນ຺ຕິປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໒.໔໐-໔໑). ປວຕ຺ເຕສີຕິ ປຏ຺ຐເປສິ.

ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.