໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທີຕິ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເຫຕຸໂກ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຍໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ກສ຺ມາ ອຸທປາທິ? ກຕ຺ຖ ຈ ອຸທປາທີຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓຕິ ອາຈຣິໂຕ ເຈວ ອາຈຣນ຺ເຕຫິ ຈ ສມ຺ມເທວ ອາຈຣິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ອຍໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ປຐມາຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຕມສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຣໍ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອິຕເຣສໍ ວິຍ ອຏ຺ຐມສ຺ສ ນາມ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ສພ຺ຠາວາ. ສປຈ຺ຈຄ຺ເຆຕິ ມຫຄ຺ເຆ. ‘‘ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຠິນເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສລມເຍຕິ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓສິລາມເຍ.

ປຏິວິທ຺ໂຘຕິ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຏິມຸຂໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌນວເສນ ປຕ຺ໂຕ, ຍາຖາວໂຕ ອວພຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ມກສຕຸຓ຺ຑສູຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຸປຈິຕປຣິປກ຺ກຎາຓສມ຺ຠາເຣຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ຎາເຓນ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕານປຏິກ຺ເຂປວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ໂຍ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ໂຐ, ໂສ ໂອຄາຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ສຣູປໂຕ ວິເສສໂຕ ຈ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາວ ທຸທ຺ທໂສ’’ຕິ. ທຸກ຺ເຂນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ກິຈ຺ເຉນ ເກນຈິ ກທາຈິເທວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ທຏ຺ຐຸເມວ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ສ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸ ອນຸ ພຸຊ຺ຌນໂກ ກທາຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາວ ທຸຣນຸໂພໂຘ’’ຕິ. ທຸກ຺ເຂນ ອວພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ອວໂພຘສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ ວາ ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕຣໍ ວາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໑໕) ສຸຕ຺ຕປທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ວາ ສນ຺ໂຕ. ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາຫຕາຍ ນິພ຺ພຸໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຘານຠາວໍ ນີໂຕຕິ ວາ ປຓີໂຕ. ອຕິຕ຺ຕິກຣຓຏ຺ເຐນ ອຕປ຺ປໂກ ສາທຸຣສໂຠຊນໍ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຕໍ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ອນຸປສນ຺ຕສຠາວານໍ ກິເລສານໍ ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ອຠາວໂຕ ສນ຺ໂຕ. ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາຫຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຸໂຕ. ສນ຺ຕປຓີຕຠາເວເນວ ຕທຕ຺ຖາຍ ອເສຈນກຕາຍ ອຕປ຺ປກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕມຎາຓສ຺ສ ວິສຍຕ຺ຕາ ນ ຕກ຺ເກນ ອວຈຣິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ເອວ ນິປຸຓຎາຓໂຄຈຣຕາຍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມສຠາວຕ຺ຕາ ຈ ນິປຸໂຓ. ພາລານໍ ອວິສຍຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ເອວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍ. ອາລີຍນ຺ຕິ ອຠິຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເສວີຍນ຺ຕີຕິ ອາລຍາ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ອາລຍນ຺ຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ ອຠິຣມຓວເສນ ເສວນ຺ຕີຕິ ອາລຍາ, ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ຣມນ຺ຕີຕິ ຣຕິໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ ກີຬນ຺ຕິ ລຬນ຺ຕິ. ອາລຍຣຕາຕິ ອາລຍນິຣຕາ.

ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຐານສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ, ອຕ຺ຖໂກ ປນ ຐານນ຺ຕິ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ເອວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕິຏ຺ຐຕິ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຫິ ຐານໍ, ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ອິເມສໍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຍຖາ ‘‘ເທໂວ ເອວ ເທວຕາ’’. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ປຕິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ເຕນ ປຣມຕ຺ຖປຈ຺ຈຍລກ຺ຂໂຓ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຜລໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ປທທ຺ວເຍນປິ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ເອວ ວິຠາວິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍາ, ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ເຕສໍ ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍານໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໕໗໒-໕໗໓) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທິ ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມຖາທິອຠິເຘຍ຺ຍໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພານເມວ. ອິທານິ ອສ຺ສ ນິພ຺ພານຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອາຄມ຺ມາຕິ ປຏິຈ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍເຫຕຸ. ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວູປສມວເສນ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ຕຖາ ສນ຺ຕາ ຈ ສວິເສສໍ ອຸປສນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວູປສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວິສໍຍຸຕ຺ເຕ ຫິ ນິພ຺ພາເນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວູປສມປຣິຍາໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘິ, ຂນ຺ຘາທໂຍ. ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພາ ຕຓ຺ຫາຕິ ອຏ຺ຐສຕປ຺ປເຠທາ ສພ຺ພາປິ ຕຓ຺ຫາ. ສພ຺ເພ ກິເລສຣາຄາຕິ ກາມຣາຄຣູປຣາຄາທິເຠທາ ສພ຺ເພປິ ກິເລສຠູຕາ ຣາຄາ, ສພ຺ເພປິ ວາ ກິເລສາ ອິຘ ‘‘ກິເລສຣາຄາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ໂລຠວິເສສາ ເອວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຬາຫຠາວາປາທນໂຕ. ຍຖາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ, ທຸຏ຺ຐມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ, ມູຬ຺ຫມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໗໑). ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ສພ຺ພໂສ ເຕນ ວິສໍຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ. ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຊຣາມຣຓາທິເຠທໍ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ. ຠເວນ ຠວນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ຠເວນ ຠວນ຺ຕຣໍ ຠວນິກນ຺ຕິຠາເວນ ສໍສິພ຺ພຕິ. ຜເລນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມໍ ສຕຓ຺ຫສ຺ເສວ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວຠາວໂຕ. ຕໂຕ ວານໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ອຠາວໂຕ. ຈິຣນິສຊ຺ຊາຈິຣຠາສເນຫິ ປິຏ຺ຐິອາຄິລາຍນຕາລຸຄລໂສສາທິວເສນ ກາຍກິລມໂຖ ເຈວ ກາຍວິເຫສາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ເທສນາຍ ອຕ຺ຖມຊານນ຺ຕານໍ ອປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານຎ຺ຈ ວເສນ, ຊານນ຺ຕານໍ ປນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານຎ຺ຈ ເທສນາຍ ກາຍປຣິສ຺ສໂມປິ ສຕ຺ຖຸ ອປຣິສ຺ສໂມເຍວ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິເຫເສສີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໐). ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍາ ອຊານນ຺ຕານໍ ເທສນາ ນາມ, ໂສ ມມ ກິລມໂຖ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕກິລມໂຖ ຈິຕ຺ຕວິເຫສາ ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ ໂພຘິມູເລ ເອວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອນຸພ຺ຣູຫນໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ. ໂສຕິ ອປິສ຺ສູຕິ ນິປາໂຕ. ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາ ວາ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອນຈ຺ຉຣິຍາ, ວຸທ຺ຘິອຕ຺ໂຖປິ ຫິ -ກາໂຣ ໂຫຕິ ຍຖາ ‘‘ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ. ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ມສໍວິຠາຄກຣຓຕ຺ຖເມວ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ສມຘິຄຕຘມ຺ມຣຊ຺ຊສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາປຕ຺ຕິທີປນຕາ ຄາຖຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ອຈ຺ຉຣິຍຕາ ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖທ຺ວາເຣນ ຫິ ຄາຖານໍ ອນຈ຺ຉຣິຍຕາ. ໂຄຈຣາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ຈ ວິຕກ຺ເກຕພ຺ພຕາວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິວິຕກ຺ກຍິຕພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິໍສູ’’ຕິ.

ຍທິ ສຸຂາປຏິປທາວ, ກຖໍ ກິຈ຺ຉຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣມີປູຣຓກາເລ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເອວມາທີນິ ທຸປ຺ປຣິຈ຺ຈຊານິ ເທນ຺ຕສ຺ສ. ຫ-ອິຕິ ວາ ພ຺ຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ‘‘ເອກໍສຕ຺ເຖ’’ຕິ ເກຈິ. ຫ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ເອກໍເສນ ວາ ອລໍ ນິປ຺ປໂຍຊນໍ ເອວໍ ກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄຕສ຺ສ ປກາສິຕຸໍ ເທສິຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຫລນ຺ຕິ ວາ ອລນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖປທໍ ‘‘ຫລນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຣາຄໂທສຜຸຏ຺ເຐຫີຕິ ຜຸຏ຺ຐວິເສນ ວິຍ ສປ຺ເປນ ຣາເຄນ ໂທເສນ ຈ ຜຸຏ຺ເຐຫິ ອຠິຠູເຕຫິ. ຣາຄໂທສານຸຄເຕຫີຕິ ຣາຄໂທເສຫິ ອນຸພນ຺ເຘຫິ.

ນິຈ຺ຈາທີນນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິປລ຺ລາສານໍ. ເອວໍຄຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ກາມຣາຄຣຕ຺ຕາ ຈ ຠວຣາຄຣຕ຺ຕາ ຈ ນີວຣເຓຫິ ນິວຸຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ທິຏ຺ຐິຣາຄຣຕ຺ຕາ ວິປຣີຕາຠິນິເວເສນ ນ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ມໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຠາເວນາຕິ ອວິປຣີຕສຠາເວນ. ເອວໍ ຄາຫາເປຕຸນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ສຠາເວນ ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ມໍ ຊານາເປຕຸໍ. ຣາຄໂທສປເຣຕຕາປິ ເນສໍ ສມ຺ມູຬ຺ຫຠາເວເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂມຂນ຺ເຘນ ອາວຸຏາ’’ຕິ.

ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ສຍເມວ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອຎ຺ຎາຕເວເສນາຕິ ອິມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກຠາວູປຄມເນນ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ. ‘‘ອຎ຺ຎຕຣຕາປສເວເສນາ’’ຕິ ເກຈິ, ໂສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມເນເນວ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕິວິຘໍ ກາຣຓໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ພລວຠາໂວ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຠຄວໂຕ ສາຕິສຍໍ ຄາຣວນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປກ຺ຂາ ນາມ ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ພລວຠາວໂຕ ຈິຣປຣິຠາວນາຍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ທຸພ຺ພິໂສຘິຍຕາຍ ເຕ ສຕ຺ເຕ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໂນ ວິຍ ທຸພ຺ພລປຸຣິສໍ ອຘິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທນ຺ຕາ ອເນກສຕໂຍຊນາຍາມວິຕ຺ຖາຣໍ ສຸນິຈິຕໍ ຆນສນ຺ນິເວສໍ ກຓ຺ຏກທຸຄ຺ຄມ຺ປິ ອຘິເສນ຺ຕິ. ທູຣປເຠທທຸຈ຺ເຉຊ຺ຊຕາຫິ ທຸພ຺ພິໂສຘິຍຕໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອນ຺ໂຕ ອມຏ຺ຐຕາຍ ກຎ຺ຊິຍປຸຓ຺ຓາ ລາພຸ, ຈິຣປາຣິວາສິກຕາຍ ຕກ຺ກຠຣິຕາ ຈາຏິ, ສ຺ເນຫຕິນ຺ຕທຸພ຺ພລຠາເວນ ວສາປີຕປິໂລຕິກາ, ເຕລມິສ຺ສິຕຕາຍ ອຎ຺ຊນມກ຺ຂິຕຫຕ຺ໂຖ ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ຫີນູປມາ ເຈຕາ ຣູປປພນ຺ຘຠາວໂຕ ອຈິຣກາລິກຕ຺ຕາ ຈ ມລີນຕາຍ, ກິເລສສໍກິເລໂສ ເອວ ປນ ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍຕໂຣ ອນາທິກາລິກຕ຺ຕາ ອຣູປນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິສໍກິລິຏ຺ຐາ’’ຕິ.

ຍຖາ ຈ ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍຕຣຕາຍ, ເອວໍ ຄມ຺ຠີຣທຸທ຺ທສທຸຣນຸໂພຘານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕອຸປມາ ຫີນູປມາວ. ຄມ຺ຠີໂຣປິ ຘມ຺ໂມ ປຏິປກ຺ຂວິຘມເນນ ຎາເຓນ ວິສທຠາວໍ ອາປນ຺ເນນ ສຸປາກໂຏ ຠເວຍ຺ຍ, ປຏິປກ຺ຂວິຘມນໍ ປນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປຏິພທ຺ຘໍ, ສາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາຘີນາ, ຕໍ ສຕ຺ຖຣິ ຘມ຺ເມ ຈ ປສາທາຍຕ຺ຕໍ. ໂສ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍານໍ ອຊ຺ເຌສນເຫຕຸໂກຕິ ປຓາລິກາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມສມ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຸປກ຺ກິເລສຠູຕໍ ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣຊໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຣຊໍ, ອປ຺ປຣຊໍ ອກ຺ຂິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ເຍສໍ ເຕ ຕໍສຠາວາຕິ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎາມເຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣຊໍ ເຍສໍ ຕໍສຠາວາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ‘‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ກຣເຓ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສວນຕາຍາ’’ຕິ. ທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນາຕິ ທານາທິທສວິຘປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ກຕາຘິກາຣາ’’ຕິອາທິ. ປປຎ຺ຈສູທນິຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໘໒) ປນ ‘‘ທ຺ວາທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທານາທີສຸ ສຣຓຄມນ-ປຣຫິຕປຣິຓາມນາທິປກ຺ຂິປນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣາຄາທິມເລນ ສມເລຫິ ປູຣຓາທີຫິ ຉຫິ ສຕ຺ຖາເຣຫິ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ເຎຫິ ກພ຺ພຣຈນາວເສນ ຈິນ຺ຕາກວິອາທິຠາເວ ຐຕ຺ວາ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ ຈິນ຺ຕິໂຕ. ເຕ ກິຣ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລານຸສ຺ສເວນ ສຎ຺ຊາຕກຸຕູຫລໍ ໂລກໍ ວຎ຺ເຈນ຺ຕາ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິຊານນ຺ຕາ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ອຘມ຺ມເມວ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ທີເປສຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ຫິ ປຸເຣຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອປາປຸເຣຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຠຸຕິ ປິຫິຕໍ ນິພ຺ພານມຫາທ຺ວາຣໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສທ຺ຘມ຺ມເທສນາຫຕ຺ເຖນ ອປາປຸຣ ວິວຣ.

ເສໂລ ປພ຺ພໂຕ ອຸຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ ຖິໂຣ ຈ, ນ ປໍສຸປພ຺ພໂຕ ມິສ຺ສກປພ຺ພໂຕ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນີ’’ຕິ. ຘມ຺ມມຍໍ ປາສາທນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມມາຫ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພໂສ ປສາທາວໂຫ, ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ປາສາທສທິໂສ ຈ. ປຎ຺ຎາປຣິຍາໂຍ ວາ ອິຘ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎາມຍ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຫິ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ປາສາໂທຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ. ຕຖາ ຈາຫ –

‘‘ປຎ຺ຎາປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ, ອໂສໂກ ໂສກິນິໍ ປຊໍ;

ປພ຺ພຕຏ຺ໂຐວ ຠູມຏ຺ເຐ, ຘີໂຣ ພາເລ ອເວກ຺ຂຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘);

ຍຖາ ຫີຕິອາທີສຸ ຍຖາ ຈ ປພ຺ພເຕ ຐຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຫຏ຺ຐາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເຂຕ຺ຕເກທາຣປາຬິກຸຏິກາໂຍ ຕຕ຺ຖ ສຍິຕມນຸສ຺ສາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ອນຸຊ຺ຊລຠາວໂຕ, ກຸຏິກາສຸ ປນ ອຄ຺ຄິຊາລາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມຸຊ຺ຊລຠາວໂຕ, ເອວໍ ຘມ຺ມປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຕໂລກໍ ໂອໂລກຍໂຕ ຠຄວໂຕ ຎາຓສ຺ສ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ສຕ຺ຕາ, ຎາຓຄ຺ຄິນາ ອນຸຊ຺ຊລຠາວໂຕ ອນຸຬາຣຠາວໂຕ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ກຕກລ຺ຍາຓາ ປນ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລາ ທູເຣ ຐິຕາປິ ຠຄວໂຕ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຣິປກ຺ກຎາຓຄ຺ຄິຕາຍ ສມຸຊ຺ຊລຠາວໂຕ ອຸຬາຣສນ຺ຕານຕາຍ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພໂຕ ວິຍ ຈາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຄຣຸຏ຺ຐານີຍໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຄຣຸຕຣໍ ປໂຍຊນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຠິປຕ຺ຖນາ ອຊ຺ເຌສນາ, ສາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຍາຈນາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ເຌສນນ຺ຕິ ຍາຈນ’’ນ຺ຕິ. ປເທສວິສຍໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຫຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ອາເວຓິກຠາວໂຕ ອິທໍ ຎາຓທ຺ວຍໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິເມສຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູ’ຕິ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄ຺ຄຎາຓານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓານໍ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’’ຕິ ນາມໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມທສ຺ສນມຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຍໂຕ ຕານິ ຎາຓານິ ວິຊ຺ຊູປມຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓໍ ປນ ຎາຓກິຈ຺ຈສ຺ສ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໂຕ ຕໍ ວຊິຣູປມຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຍສ຺ມາ ມນ຺ທກິເລສາ ‘‘ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ພຫລກິເລສາ ‘‘ມຫາຣຊກ຺ຂາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຏິປກ຺ຂວິຘມນສມຕ຺ຖຕາຍ ຕິກ຺ຂານິ ສູຣານິ ວິສທານິ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ມຸທູນິ. ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາຕິ ສທ຺ທຫນາທິປ຺ປກາເຣ ວທຕິ. ສຸນ຺ທຣາຕິ ກລ຺ຍາຓາ. ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ປນ ‘‘ເຍສໍ ອາສຍາທໂຍ ໂກຏ຺ຐາສາ ສຸນ຺ທຣາ, ເຕ ສ຺ວາກາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມາຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາຣຓໍ ນາມ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ, ສຈ຺ຈານິ ວາ. ປຣໂລກນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍໍ. ຕໍ ທຸກ຺ຂາວຫໍ ວຊ຺ຊໍ ວິຍ ຠຍໂຕ ປສ຺ສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣໂລກຎ຺ເຈວ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ ວິປຕ຺ຕິຠໂວ ປຣໂລໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣ…ເປ… ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ’’ຕິ ປທານໍ ອຕ຺ຖວິຠາວເນ ອຍໍ ຕສ຺ສ ຕຖາຠາວສາຘນປາຬິ. ສທ຺ຘາທີນຎ຺ຫິ ວິມຸຕ຺ຕປຣິປາຈກຘມ຺ມານໍ ພລວຠາໂວ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ທຸພ຺ພລຠາເວ ສຕິ ໂຫຕິ. ເຕສຎ຺ຈ ພລວຠາໂວ ສທ຺ຘາທີນໍ ທຸພ຺ພລຠາເວຕິ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈກຘມ຺ມານໍ ສວິເສສໍ ອຕ຺ຖິຕານຕ຺ຖິຕາວເສນ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ ມຫາຣຊກ຺ຂາຕິອາທໂຍ ປາຬິຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໑) ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ ‘‘ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິນາ. ຂນ຺ຘາທໂຍ ເອວ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວຠູໂຕ ໂລໂກ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໂລໂກ, ສຸຄຕິສງ຺ຂາໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ. ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຠວຕິ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລໂກ, ສຸຄຕິສໍວຕ຺ຕນິໂຍ ກມ຺ມຠໂວ. ທຸຄ຺ຄຕິສງ຺ຂາຕອຸປປຕ຺ຕິຠວ-ທຸຄ຺ຄຕິສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມຠວາ ວິປຕ຺ຕິຠວໂລກ-ວິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂລກາ. ປຸນ ເອກກທຸກາທິວເສນ ໂລກໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອໂກ ໂລໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາຣາທໂຍ ວິຍ ຫິ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ ສງ຺ຂາຣາ ສພ຺ເພ ລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ໂລໂກ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາຕິ ຍາຍໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ກຖາຍ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ເອໂກ ເອກວິໂຘ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ທ຺ເວ ໂລກາຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ ຕສ຺ສ ອໂລກສຠາວຕ຺ຕາ.

ນນຸ ຈ ‘‘ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ມຄ຺ຄຜລານມ຺ປິ ໂລກຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຘມ຺ມານໍ ອິຘ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ນ ລຸຊ຺ຊຕິ ນ ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍ ຄຫິໂຕ ຕຖາ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ໂລໂກຕິ ຕໍຄຫຓຣຫິຕານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ນຕ຺ຖິ ໂລກຕາ. ອຸປາທານານໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ອນຸໂຣຘາທິວຕ຺ຖຸຠູຕາ ລາຠາທໂຍ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ. ທສາຍຕນານີຕິ ທສ ຣູປາຍຕນານິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ວິວຏ຺ຏຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກກມ຺ມໍ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ວຊ຺ຊິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ອຠິສງ຺ຂາຣາ ວຊ຺ຊາ, ສພ຺ເພ ຠວຄາມິກມ຺ມາ ວຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຕາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ທຸເກສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ຊານາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາທິຠພ຺ພາທິວເສນ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຊປຸຎ຺ຊາວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນ ເອເກກາ.

ອຸປ຺ປລານິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປລິນີ. ອຸປ຺ປລຄຈ຺ໂຉປິ ຊລາສໂຍປິ ຈ. ອິຘ ປນ ຊລາສໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປລວເນ’’ຕິ. ຍານິ ຫິ ອຸທກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ປຸສນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ. ທີປິຕານີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປກາສິຕານິ, ອິເຘວ ວາ ‘‘ອຎ຺ຎານິປີ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິຕານິ. ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິ ອຸຄ຺ຆຏນໍ ນາມ ຎາຓຸຄ຺ຆຏນໍ, ຎາເຓນ ອຸຄ຺ຆຏິຕມຕ຺ເຕເນວ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຎ຺ຈິຕໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ນິທ຺ເທສາທີຫິ ຘມ຺ມາຠິສມຍາຍ ເນຕພ຺ໂພຕິ ເນຍ຺ໂຍ. ປຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕນາຕິ ປທໍ, ປຊ຺ຊເຕ ຎາຍເຕຕິ ວາ ປທໍ, ຕທຕ຺ໂຖ. ປທໍ ປຣມໍ ເອຕສ຺ສ, ນ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພໂຘຕິ ປທປຣໂມ.

ອຸທາຫຏເວລາຍາຕິ ອຸທາຫາເຣ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸທ຺ເທເສ ອຸທາຫຏມຕ຺ເຕເຍວ. ຘມ຺ມາຠິສມໂຍຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອຠິສມໂຍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມາຕິກາຍ ຐປິຍມານາຍ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊິຍມາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທ຺ເທສໂຕຕິ ອຸທ຺ເທສເຫຕຸ. ອຸທ຺ທິສນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ນ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປທປຣໂມຕິ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຉພ຺ພິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທໍ ຉພ຺ພິຘໍ ອຕ຺ຖປທນ຺ຕິ ອິທໍ ປທເມວ ປຣມໍ ອສ຺ສາຕິ ປທປຣໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວາສນາ ໂຫຕີຕິ ເທສນາ ຜລໂວຫາເຣນ ວາສນາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ກາຈິ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາ ນິຣຕ຺ຖກາ. ເຍຕິ ເຍ ທຸວິເຘ ປຸຄ຺ຄເລ. ວິຠງ຺ເຄ ກມ຺ມາວຣເຓນາຕິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ເມນ. ວິປາກາວຣເຓນາຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸເຫຕຸການມ຺ປິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວໂຘ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ທຸເຫຕຸກາ ປຏິສນ຺ຘິປິ ວິປາກາວຣຓເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກິເລສາວຣເຓນາຕິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ. ອສ຺ສທ຺ຘາຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສທ຺ຘາຣຫິຕາ. ອຈ຺ຉນ຺ທິກາຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ທຣຫິຕາ. ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ອຈ຺ຉນ຺ທິກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຣິຫີນາ. ຠວງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍປິ ຍສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈລນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ໂສປິ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ເອວ ນາມ. ອຠພ຺ພາ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ອຠພ຺ພາ. ນ ກມ຺ມາວຣເຓນາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຣາຄຈຣິຕາທິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໔໓) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິພ຺ພານສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ປວິສນມຄ຺ໂຄ ວິວຣິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ມຫາກຣຸຓູປນິສ຺ສເຍນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ສທ຺ຘໍ ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘໍ ຘມ຺ມສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໂຍຄ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕຸ, ສທ຺ທຫນາກາເຣນ ນໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸເຂນ ອກິຈ຺ເຉນ ປວຕ຺ຕນີຍຕາຍ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຕໍ. ນ ຠາສິໍ ນ ຠາສິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ.

ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕານໍ ເທວານໍ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ ອຕິຏ຺ຐນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ’’ຕິ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິໂກ ຘມ຺ໂມ ເອວ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ອຖ ວາ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ອາຓາ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເທສນາ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຕໍ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຈກ຺ກນ຺ຕິປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໒.໔໐-໔໑). ປວຕ຺ເຕສີຕິ ປຏ຺ຐເປສິ.

ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໓. ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອຍໍ ‘‘ກິນ຺ຕາຫໍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕວິຕກ຺ໂກ. ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ປຣສ຺ມິໍ. ອຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ຫິ ອຎ຺ໂຎ, ປໂຣ. ໂສ ປເນຕ຺ຖ ນ ໂຍ ໂກຈິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຖ ໂຂ ຄຣຸຏ຺ຐານີໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຎ຺ຈິ ຄຣຸຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຕິສ຺ສວຕິ ຄຣຸໂນ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕີຕິ ປຕິສ຺ໂສ, ນ ປຕິສ຺ໂສຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ປຕິສ຺ສຍຣຫິໂຕ ຄຣຸປສ຺ສຍຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສເທວເກຕິ ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖ. ສເທວກຄ຺ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປາຣິເສສຎາເຍນ ອິຕເຣສໍ ປທນ຺ຕເຣຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ສມາຣກຄ຺ຄຫເຓນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ມາໂຣ ຊາໂຕ ຕນ຺ນິວາສີ ຈ ໂຫຕິ. ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍເນວ. ‘‘ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍາ’’ຕິ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ອສມິຕປາປານໍ ອພາຫິຕປາປານຎ຺ຈ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເຕເນວ ວຈເນນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ກາມໍ ‘‘ສເທວເກ’’ຕິອາທິວິເສສນານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕວິສໂຍ ໂລກສທ຺ໂທຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຕຸລ຺ຍໂຍຄວິສຍຕ຺ຕາ ເຕສໍ. ‘‘ສໂລມໂກ ສປກ຺ຂໂກ’’ຕິອາທີສຸ ປນ ອຕຸລ຺ຍໂຍເຄປິ ອຍໍ ສມາໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣທສ຺ສນໂຕ ປຊາຄຫຓນ຺ຕິ ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ. ເທວຠາວສາມຎ຺ເຎນ ມາຣພ຺ຣຫ຺ເມສຸ ຄຫິເຕສຸປິ ອິຕເຣຫິ ເຕສໍ ລພ຺ຠມານວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາໂຣ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມານມ຺ປິ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍ ປໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຣີຕິ ອຸປຣິຠາເວ. ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ທສສຫສ຺ສິພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫີ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ທີຆນິກາຍາທໂຍ ວິຍ ພາຫິຣການມ຺ປິ ຄນ຺ຖນິກາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນິກາຍາທິວເສນາ’’ຕິ.

ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ຍຖາສກໍ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ປຊາຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຊາ, ສຕ຺ຕນິກາໂຍ. ຕສ຺ສາ ປຊາຍ. ສເທວມນຸສ຺ສາຍາຕິ ວາ ອິມິນາ ສມ຺ມຸຕິເທວຄ຺ຄຫຓໍ ຕທວສິຏ຺ຐມນຸສ຺ສໂລກຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ຠາຄໂສ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຠາຄໂສ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ໂລກີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມກມ຺ມຜລານີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ, ປຊາວເສນ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ ປຊາຍຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິເກທາຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໔.໑) ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓມ຺ປິ ‘‘ອຘິກຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕມຣຫຕິ. ເສເສສູຕິ ‘‘ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນຕຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ.

ກາຣຓນ຺ຕິອາທີສຸ ກາຣຓນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໍ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ. ວຸຑ຺ຒິນ຺ຕິ ອຠິວຸຑ຺ຒິນິມິຕ຺ຕໍ.

ອິມິນາ ວຈເນນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ. ນ ເກວລໍ ອິມິນາວ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໖໒) ວຸຕ຺ຕເມວ. ສຣນ຺ຕິ ກຣເຓ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ, ສຣນ຺ຕິ ວາ ສຣຓເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ພ຺ຣຫ຺ມເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໔. ເອກໂກຕິ ວິເວກຏ຺ຐິຕຕາຍ ນິສ຺ສໂຏ. ຄຓສງ຺ຄຓິກາຠາໂວ ຕສ຺ສາເນນ ທີປິໂຕ, ກິເລສສງ຺ຄຓິກາຠາໂວ ປນ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີຫິ ປກາສິໂຕ. ເປສິຕຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຕິ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ສມ຺ມເທວາຕິ ຎາເຍເນວ. ໂສ ປນ ຍທິ ອາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລພ຺ຠຕິ, ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ປຏິປທາຣມ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລພ຺ຠຕິ, ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏເຕວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວຘສ຺ສ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຘມ຺ເມສຸ ວິຍ ຜລຘມ຺ເມສຸປິ ສາຕິສໂຍ ອສມ຺ໂມໂຫຕິ ‘‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາມໍ ຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍຖາ ຊານນາ ປນສ຺ສ ສຈ຺ຉິກຣຓໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍາຕິ ‘‘ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຖາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປຏິລາໂຠຕິ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິລຠິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ຂີຓາ ຊາຕີ’’ຕິອາທິວຈເນນ.

ຊາຕິ ຂີຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຕິສີເສນ ຕພ຺ພິກາຣວນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາຕິ ມຄ຺ຄາຘິຄມນໂຕ ປເຄວ ອຕີຕຠາເວເນວ ຂີຓຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອນາຄເຕສຸ. ວາຍາມາຠາວໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ອນາຄຕຠາວສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເລເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐາ ຈ ມຄ຺ຄຠາວນາຕິ ສິຍາຕິ ວຈນເສໂສ. ຍຖາ ອຊາຕຜລຕຣຸຓຣຸກ຺ຂມູເລ ຉິນ຺ເນ ອາຍຕິອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານິ ຜລານິ ເຉທນປຈ຺ຈຍາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ນຏ຺ຐານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຠາວນາຍ ອສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ກິເລສາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ ຈ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສຕິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ປຫີນາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ຎາເຓນ ຂີຓຣາຄວເສນ.

ໂສຬສກິຈ຺ຈຠາວາຍາຕິ ໂສຬສກິຈ຺ຈຕາຍ, ໂສຬສວິຘສ຺ສ ວາ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ຠາວາຍ ອຸປ຺ປາທນາຍ. ປາຬິຍໍ ສປທານນ຺ຕິ ສປທານຈາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ສປທານຈາຣ’’ນ຺ຕິ. ອນຸກ຺ກມ຺ມາຕິ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ອາຫຸຕິປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ຊຸຫິຕພ຺ພປິຓ຺ຑໍ, ຊຸຫນວເສນ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພປາຍາສປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠູຕພລິກມ຺ມນ຺ຕິ ຕຖາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມກຣຓໍ. ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອລ຺ລໂຄມເຍນ ກຕປຣິຠຓ຺ຑໍ. ວນມາລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມໂນຫຣາຫິ ວນປຸປ຺ຜມາລາຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຘູມກຏຈ຺ຉູຕິ ຘູມປານໍ. ສີລຄນ຺ຘນ຺ຕິ ສີລໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຕ຺ຕິຄນ຺ຘໍ. ຆາຍມານສ຺ສາຕິ ອຸປຄຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ.

ອິມມ຺ຫາ ຐານາຕິ ອິມສ຺ມາ ມນຸສ຺ສານໍ ວສນຏ຺ຐານາ, ມຫາປຖວິຕລໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິໂມຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊານໍ ວາສພ຺ຣຫ຺ມໂລກມາຫ. ພ຺ຣຫ຺ມປໂຖ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸສລຊ຺ຌານານິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ຄຠາວໂຕ. ຊີວິຕປໂຖ ນາມ ຊີວິຕປວຕ຺ຕິອຸປາຍຠາວໂຕ. ‘‘ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກິໍ ຊປ຺ປສີ’’ຕິອາທິ. ຕິຓພີຊານີຕິ ສາລິຕຓ຺ຑຸລາທີນິ. ໂຄຍູສນ຺ຕິ ຂີຣໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວທຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ເນຕາທິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຠກ຺ໂຂ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ທີປິໂຕຕິ.

ອຕິເທວປຕ຺ໂຕປິ ປຎ຺ຈຂນ຺ຘູປຘີນໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ກິເລສູປຘິອາທີນໍເຍວ ວິຣຫິຕຠາໂວ ຄຫິໂຕ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຫິ ຠາວປຈ຺ຈຍໍ ຕທຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິເທວຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນປິ ເທວຄຕິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເທວາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕິພ຺ຣຫ຺ມຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຕ຺ຕານໍ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ອຕ຺ຕານໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຣູຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ.

ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕສາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິປຣິຕ຺ຕາສວເສນ ຕາສນໂຕ. ຂີຓາສວາ ຖາວຣາ ນາມ ສພ຺ພໂສ ຄຕີສຸ ສຎ຺ຈຣຓາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ສພ຺ພໂສ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຠວທາຍຊ຺ຊສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍສ຺ສ ຠາວໂຕ ເອກຈ຺ຈາສຸ ຄຕີສຸ ສຎ຺ຈຣຓສຠາວໂຕ ເສກ຺ຂາ ຖາວຣາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຊມານາຕິ ຠຊາປິຍມານາ. ຖາວຣປກ຺ຂເມວ ຠຊນ຺ຕິ ສພ຺ພເສຏ຺ຐປກ຺ຂໍ ເອກນ຺ຕປສຏ຺ຐໍ ຠຊມານຠາວໍ ອຸປາທາຍ.

ປຫີນກິເລໂສ ຂີຓາສໂວ ວິເສໂນ. ສຸຂໍ ອາຍຕິ ສຸຂາຍຕິ, ຕສ຺ສ ກາຣກໍ ສຸຂາຍຕິກໍ.

ພ຺ຣຫ຺ມເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ພກພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໕. ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ສຫ ກາເຍນາຕິ ສຫ ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາເວນ. ພ຺ຣຫ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມວຕ຺ຖຸໍ. ອນິຈ຺ຈໍ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອປຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ຖິຣນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ, ວິນາສາຠາວໂຕ ສາຣຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປາທວິປຣິຓາມາຠາວໂຕ ສທາ ວິຊ຺ຊມານໍ. ເກວລນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຂຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ. ເກວລນ຺ຕິ ວາ ຊາຕິອາທີຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ, ວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປ຺ປາທາທີນໍ ອຠາວໂຕ ເອວ ອຈວນຘມ຺ມໍ. ໂກຈິ ຊາຍນໂກ…ເປ… ອຸປປຊ຺ຊນໂກ ວາ ນຕ຺ຖິ ນິຈ຺ຈຠາວໂຕ ຐາເນນ ສທ຺ຘິໍ ຕນ຺ນິວາສີນໍ. ນິຈ຺ຈຠາວຎ຺ຫິ ໂສ ປຏິຊານາຕິ. ຕິສ຺ໂສ ຌານຠູມິໂຍຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຠູມິໂຍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຠູມິວິເສສາ ຫິ ອສຎ຺ຎສຸທ຺ຘາວາສາຣຸປ຺ປຠວາ. ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ນ ປຣິສມາປນຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອສຎ຺ຎ…ເປ… ຠວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຏິພາຫຕີຕິ ສນ຺ຕໍເຍວ ສມານໍ ອຊານນ຺ໂຕວ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເອເກ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ.

ເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕິໂກຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຠູມີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນອຸປປຕ຺ຕິໂກ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ເນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐຸປປຕ຺ຕິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາຐິຕຠູມິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຕຕິຍຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ອຸປປຕ຺ຕິຌານໍ ກຕ຺ວາ, ນ ອຸປຣິຌານສ຺ສ ວິຍ ປຕ຺ຖນາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຐມກາເລຕິ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ປຐມກາເລ. ອຎ຺ຎາສິ ອາສນ຺ນຠາວໂຕ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມຎ຺ເຈວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍໍ. ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ອນຸປຘາເຣນ຺ໂຕ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ຄໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຫ ປວຕ຺ໂຕ. ສຫໂຍເຄ ຫິ ອິທໍ ກຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ອຎ຺ຎາຓີຕິ ອວິທ຺ວາ. ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸວິຣຫໂຕ ອນ຺ຘີຠູໂຕ, ອນ຺ຘຠາວໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາຄເຕ ສທ຺ໂທ ໂຫຕາຍໍ ‘‘ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ ຍຕ຺ຣສທ຺ທປໂຍເຄນ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ວຕ຺ຕມານກາລິໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຓຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຣາ’’ຕິອາທິ.

ມຄ຺ຄໂຈໂຣຕິ ມຄ຺ຄປຣິພຸນ຺ຘກໂຈໂຣ. ສນ຺ຕຊ຺ຊິຍມາໂນຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ວຕ, ໂຠ, ພໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ສນ຺ຕຊ຺ຊິຍມາໂນ. ສຕິໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ເຕເນວ ສນ຺ຕຊ຺ຊເນນ ໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣິມຊາຕິວິສຍໍ ສຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ. ນິປ຺ປີຬິຕຸກາໂມຕິ ຆໍເສຕຸກາໂມ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ‘‘ອິທໍ ປສ຺ສ ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາຕິ ປຸຎ຺ຎກາຣິໂນ. ເວເທຫິ ຎາເຓຫິ ຄຕຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອນ຺ຕິມາ ພ຺ຣຫ຺ມຸປປຕ຺ຕີຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມາ ພ຺ຣຫ຺ມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ. ອສ຺ມາຠິຊປ຺ປນ຺ຕີຕິ ອສ຺ເມ ອຠິຊປ຺ປນ຺ຕິ. ອາຍຸວຓ຺ຓາທິວເສນ ພ຺ຣູຫິຕຄຸຓຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ອຎ຺ເຎຫິ ມຫນ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ. ອຠິຠູຕິ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ເຊຏ຺ຐກຠາເວນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ອນຠິຠູໂຕຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ນ ອຠິຠູໂຕ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍສວຈນເມຕໍ. ທສ຺ສນວເສນ ທໂສ, ສພ຺ພໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວສວຕ຺ຕີຕິ ສພ຺ພຊນໍ ວເສ ວຕ຺ເຕຕິ. ອິສ຺ສໂຣຕິ ໂລເກ ອິສ຺ສໂຣ. ກຕ຺ຕາ ນິມ຺ມາຕາຕິ ໂລກສ຺ສ ກຕ຺ຕາ ນິມ຺ມາຕາ. ເສຏ຺ໂຐ ສຊິຕາຕິ ອຍໍ ໂລກສ຺ສ ອຸຕ຺ຕໂມ ສໍວິຠຊິຕາ ຈ. ວສີ ປິຕາ ຠູຕຠພ຺ຍານນ຺ຕິ ອາຈິຓ຺ຓວສິຕ຺ຕາ ວສີ, ອຍໍ ປິຕາ ຠູຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຠພ຺ຍານໍ ສມ຺ຠເວສີນນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ ວິກຕ຺ເຖນ຺ຕິ ປິເຫນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ.

ເອຕນ຺ຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາວເສນ ‘‘ອິທໍ ນິຈ຺ຈໍ ອິທໍ ຘຸວໍ ອິທໍ ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ເອຕໍ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຕໍ ຠຄວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ປນ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ໂກສລເກ ຕິລວາເຫ ວສ຺ສສເຕ ວສ຺ສສເຕ ເອເກກຕິລຸທ຺ຘາເຣ ກຍິຣມາເນ ຕິລານິ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ອພ຺ພຸເທ ອາຍູ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອພ຺ພຸໂທ, ຕໍວເສນ ວີສຕິຄຸຓໍ ນິຣພ຺ພຸໂທ, ເຕສໍ ນິຣພ຺ພຸທານໍ ວເສນ ນິຣພ຺ພຸທສຕສຫສ຺ສໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ປທຸເມ ອາຍຸໂນ ວສ຺ສຄຓນາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສໍຍຸຕ຺ເຕ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອນນ຺ຕທສ຺ສີຕິ ອນນ຺ຕສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ທສ຺ສີ. ວຕສີລວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມາທານວເສນ ວຕຠູຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕສີລວເສນ ສມາຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສີລວຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ເອກເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສີລເມວາ’’ຕິ.

ອປາເຍສີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທາ ໂສ ປິປາສິເຕ ມນຸສ຺ເສ ປານີຍໍ ປາເຍສິ, ຕໍ ສມຸທາຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ. ເອສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ‘‘ຊຣາມຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພານສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ. ຌານຣຕິຍາ ວີຕິນາເມຕີຕິ ຕທາ ຕສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ອວິຈ຺ເຉທໂຕ ປວຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ວຕ຺ຕມານປໂຍໂຄ. ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສກຏສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ສກຏານໍ ນິວຕ຺ຕນໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສພ຺ພສກຏານິ ຕເຖວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກມ຺ມສຊ຺ຊາຕິ ຍຸທ຺ຘສຊ຺ຊາ. ວິໂລປນ຺ຕິ ວິລຸຕ຺ຕຠຓ຺ຑໍ. ເອຓິກູລສ຺ມິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປນິຫຕາຍ ນິຈ຺ຈຄງ຺ຄາຍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘ເອຓິມິຄພຫຸລຕາຍ ໂສ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣປ຺ປເທໂສ ເອຓິກູລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ. ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໂກຕິ ຄງ຺ຄາສນ຺ນິວາສີ.

ພທ຺ຘຈໂຣຕິ ປຏິພທ຺ຘຈຣິໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ເຕວາສິໂກ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎາສິ, ອິຘ ມຍ຺ຫໍ ປມຸຏ຺ຐຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ຊານາສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ໂອຠາສຍນ຺ໂຕ ສພ຺ພມ຺ປິມໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຠຄວາ ໂອຠາສໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຠາສໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ພກພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໖. ເຕໂຊກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ເຕໂຊກສິຓປຣິກມ຺ມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ເອເວຕ຺ຖ ເຕໂຊກສິຓປຣິກມ຺ມໍ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຌານສມາປຊ຺ຊເນນ ປຣິກມ຺ມປປຎ຺ໂຈ ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຠາວປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ກິຣ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ‘‘ຍຖາຫໍ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ລທ຺ຘິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂສ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ, ໂຍ ອິຘ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ອາກາເສ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕໂຊຘາຕຸໍ…ເປ… ຕຖາຄຕໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐິເວຘໍ ວິຍໍ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ອຏ຺ຐິເວຘີ, ຍຖາ ອຏ຺ຐິໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປນ ອຏ຺ຐິເວຘີ ວິຍ ອຏ຺ຐິເວຘີ, ຍຖາ ໂສ ລທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສານນ຺ຕິ ມຫາກສ຺ສປມຫາກປ຺ປິນອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣານໍ.

ອຎ຺ຎພ຺ຣຫ຺ມສຣີຣວິມານາລງ຺ກາຣາທີນໍ ປຠາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຣີຣປ຺ປຠາ ວິມານປ຺ປຠາ ອລງ຺ກາຣວຕ຺ຖາທີນໍ ປຠາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອິມາ ສພ຺ພາ ປຠາ ອຕ຺ຕໂນ ປຠສ຺ສຣຠາເວນ ອຠິຠວນ຺ຕໍ. ນຕ຺ຖິ ເມ ສາຕິ ອິທານິ ເມ ສາ ທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂສ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ, ໂຍ ອິຘ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣາສ຺ສ…ເປ… ປຫີນາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ. ຍຖາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສພ຺ພໂສ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ເທເສສິ.

‘‘ອຊ຺ຊາປິ ເຕ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ຕຕ຺ຕເກເນວ. ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຐເມນ ປາເທນ ຈຕສ຺ໂສ, ທຸຕິເຍນ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ທິພ຺ພໂສຕໍ ນາຄຕນ຺ຕິ? ອາຫ ‘‘ຕາສໍ ວເສນ ອາຄຕເມວາ’’ຕິ. ເຍນ ອິມາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ອຠິຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ, ນ ຕສ຺ສ ທິພ຺ພໂສຕສມ຺ປາທນໍ ຠາຣິຍໍ ປຏິປກ຺ຂວິຄເມນ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌນໂຕ.

ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໗. ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວາຣພາຫນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວາຣພາຫໍ. ປຈ຺ເຈກ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອາວຸຕ຺ຕິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ; ‘‘ປຈ຺ເຈກໍ ປຈ຺ເຈກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເກໂກ ເອເກກ’’ນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຫິ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ເອກທ຺ວາຣພາຫໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ, ອປໂຣ ອຎ຺ຎໍ. ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ຈ ເອກຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ນ ປຣິສຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມິທ຺ຘິ ນາມ ສຄ຺ເຄ ສຸຂຸປກຣເຓຫິ, ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ຌານໍ ສຸຂຸປກຣຓນ຺ຕິ ຌານສຸເຂນ ສມິທ຺ໂຘຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຕາ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາຄຸເຓຫິ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຜີໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປຸປ຺ເຜຫິ ສຸປຸປ຺ຜິໂຕ’’ຕິ. ອສຫນ຺ໂຕຕິ ນສຫນ຺ໂຕ ນໂຣເຈນ຺ໂຕ.

ສຕປທນ຺ຕິ ສຕສທ຺ໂທ. ຣູປວເສນາຕິ ຣູປສທ຺ທວເສນ, ຣູປສທ຺ເທນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ປນ຺ຕິວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ເອກຈ຺ເຈຕິ ເອເກ ມິຄາຣີ, ເຕສໍ ພ຺ຍຄ຺ຆີນິສາຣູປການໍ ປຎ຺ຈສຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິມານສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວິມ຺ຫຍກ຺ຂິໂກ ອຫງ຺ກາຣວເສນ ວທຕິ. ຣຓນ຺ຕິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຣຓາ, ໂທສາ. ວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິປາເຕ ວິກາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຣຸປ຺ປນໍ ຣູປສ຺ສ ປເວຘນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີຕາທີຫິ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ປເວຘິຕ’’ນ຺ຕິ. ສຸເມໂຘ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ໂຎ ໂສ ສຕ຺ຖາ ຣູເປ ນ ຣມຕິ, ກິໍ ປນ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ຣູເປ ສຣຓຎ຺ຈ ປເວຘິຕຎ຺ຈ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຣມສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໘. ປມາຓກຣານໍ ຣາຄາທີນໍ ອຠາວໂຕ ຂີຓາສໂວ ຣາຄາທິວເສນ ນ ສກ຺ກາ ອິມໍ ປມາຕຸນ຺ຕິ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ, ອປ຺ປເມຍ຺ຍານິ ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ປມິຕໍ ປເມຍ຺ຍໍ ຕສ຺ສ ກໂຕ ປຣິເມຍ຺ໂຍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ຂີຓາສໂວ…ເປ… ທີເປຕີ’’ຕິ. ຕນ຺ຕິ ຂີຓາສວໍ. ປເມຕຸໍ ຣນ຺ຘຄເວສີ ຫຸຕ຺ວາ ວຊ຺ຊໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ. ຍຖາສຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ມິນເນ ນິຫີນປຎ຺ຎຕາຍ ອວກຸຊ຺ຊປຎ຺ຎໍ.

ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ກຕໂມທກຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໙. ກິໍ ກຸສລຄເວສິຕາຍ ‘‘ກິໍ ກຸສລໍ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກິນ຺ຕິ ສຸຓາຕິ ເອຕາຍາຕິ ກິສ຺ສ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ.

ກຕໂມທກຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຕຸຣູພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໐. ອາພາໂຘ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອາພາຘິໂກ. ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕຕິ ອນາຄຕານນ຺ຕເຣ ສຸຕ຺ເຕ. ວຣາໂກຕິ ອນຸຄ຺ຄຫວຈນເມວ, ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ປິຍສີລາຕິ ອິມິນາ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ເປສລາ’’ຕິ ປທສິທ຺ຘີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກພຣກ຺ຂີນີຕິ ພ຺ຍາຘິພເລນ ປຣິຠິນ຺ນວຓ຺ຓຕາຍ ກພຣຠູຕານິ ອກ຺ຂີນິ. ຍຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອຎ຺ຎຖາ ກໂຣສິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຕຍາ ອປຣທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອນາຄາມິໂນ ນາມ ກາມຈ຺ຉນ຺ທພ຺ຍາປາທາ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ທິຏ຺ໂຐ ກາມຈ຺ຉນ຺ທພ຺ຍາປາທວເສນ ອິຘາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ຍາວ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕທິຏ຺ຐິນິມິຕ຺ໂຕ. ຄິລວິໂສ ວິຍ ວິສໍ ຄິລິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວິຍ. ກຸຐາຣິສທິສາ ມູລປຈ຺ຉິນ຺ທນຏ຺ເຐນ. ອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖຕິ ອຣຫຕ຺ເຕ. ຂີຓາສໂວຕິ ວທຕິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ວິຍ ອເຈລໍ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ. ໂຍ ອຄ຺ຄສາວໂກ ວິຍ ປສໍສິຕພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ, ຕໍ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ໂຍ ວາ ວທຕິ. ສມໂກວ ວິປາໂກຕິ ປສໍສິຍນິນ຺ທາ ວິຊ຺ຊມານຄຸຓປຣິຘໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຍາວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ກຏຸກຕຣວິປາກາ, ຕາວ ນິນ຺ທິຍປສໍສາປິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ສມວິປາກາ ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓສມາໂຣປເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ປສໍສິເຍນ ຕສ຺ສ ສມຠາວກຣຓໂຕ ຈ. ໂລເກປິ ຫິ ອຍໍ ປຸເຣ ສມຓຄາຣຍ຺ໂຫ ໂຫຕິ, ປເຄວ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ສມໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ.

ສເກນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສາປເຕຍ຺ເຍນ. ອຍໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອປຣາໂຘ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຕ຺ຕາ ສປ຺ປຕິກາຣຕ຺ຕາ ຈ ຕສ຺ສ. ອຍໍ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກລິ ກຕູປຈິຕສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຕາ ອປ຺ປຕິກາຣຕ຺ຕາ ຈ.

‘‘ນິຣພ຺ພຸໂທ’’ຕິ ຄຓນາວິເສໂສ ເອໂກຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍາ’’ຕິ, ສຕສຫສ຺ສໍ ນິຣພ຺ພຸທານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣພ຺ພຸທປຣິຄຓນໍ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍມຣິຍຄຣຫີ ນິຣຍໍ ອຸເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ປາກຕິເກນ ອຣິຍູປວາທິນາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຄ຺ຄສາວການໍ ປນ ຄຸຓມຫນ຺ຕຕາຍ ຕໂຕປິ ອຕິວິຍ ມຫນ຺ຕຕຣາ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕຸຣູພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ທ຺ເວ ໂກກາລິກນາມກາ ຠິກ຺ຂູ, ຕໂຕ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ໂກ ອຍໍ ໂກກາລິໂກ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉາ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ກສ຺ມາ ຈ ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉາ. ອຍໍ ກິຣາຕິອາທິ ຍຖາກ຺ກມໍ ຕາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ວິເວກວາສໍ ວສິຕຸກາມຕ຺ຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຈ ມາ ກສ຺ສຈິ…ເປ… ວສິໍສຸ.

ປກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາຆາຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາວິຆາຕນໂຕ. ເຖຣາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາທຍິໍສຸ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາຍ ອກຕຕ຺ຕາ ເຖເຣຫິ ຈ ອທີປິຕຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພປິ…ເປ… ມຎ຺ເຎຕິ ອິມິນາ ເຖຣານໍ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐິຕຠາວໍ ອາສງ຺ກຕິ ອວເຓ ວຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ, ສຸທ຺ເຘ ອາທາສຕເລ ເລຂໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ.

ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ‘‘ປາປຠິກ຺ຂູ ຊາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ. ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາຍ ອາກໂຣ ປສາທາວໂຫ’’ຕິ. ປວຕ຺ຕສທ຺ຘາຍິໂກ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາຕພ຺ພວຈໂນ’’ຕິ.

ປີຬກາ ນາມ ພາຫິຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐິໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອິມາ ປນ ປຐມໍເຍວ ອຏ຺ຐິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຕາ. ຕຣຸຓເພລຸວມຕ຺ຕິໂຍຕິ ຕຣຸຓພິລ຺ລຜລມຕ຺ຕິໂຍ. ວິສຄິລິໂຕຕິ ຂິຕ຺ຕປຫຣໂຓ. ຕຎ຺ຈ ພຬິສໍ ວິສສມຎ຺ຎາ ໂລເກ. ‘‘ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ມຄຘຣຏ຺ເຐ ສໍໂວຫາຣໂຕ ມາຄຘໂກ ປຕ຺ໂຕ, ເຕນ. ຕິລສກຏໍ ຕິລວາຫາເອຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຈ຺ຈິຕພ຺ພຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ນິຣຍທຸກ຺ເຂນ ປຈ຺ຈິຕພ຺ພປເທສສ຺ສ. ເອຕໍ ‘‘ອພ຺ພຸໂທ’’ຕິ ນາມໍ.

ວສ຺ສຄຓນາຕິ ເອກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສຄຸຓິຕໍ ອພ຺ພຸທອາຍຸມ຺ຫິ, ຕໂຕ ປຣໍ ວີສຕິຄຸຓໍ ນິຣພ຺ພຸທາທີສຸ ວສ຺ສຄຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອພພາທີສຸ ປທຸມປຣິໂຍສາເນສຸ ສພ຺ເພສຸ ນິຣເຍສຸ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ອຸປຣິມສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ວີສຕິຄຸຓຕໍ ອຕິທິສຕິ.

ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.