໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໗. ຊຏາຈຸມ຺ພຏເກນາຕິ ສີເສ ປຏິມຸກ຺ເກນ ຊຏາກລາເປນ. ອປຣິຄ຺ຄຫພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊິຕາ ຫິ ຊຏາຍ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ. ອຸທຸມ຺ພຣທຓ຺ຑຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕໍ ເຕສໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວປ຺ປກາສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ສີສໍ ໂອກມ຺ເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິວິຍ ສີສສ຺ສ ໂອກມ຺ປິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫນຸເກນ ອຸຣໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ອໂຘນຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊິວ຺ຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ລມ຺ພນຈາລນວເສນ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕິສາຂນ຺ຕິ ຕິຠງ຺ຄຠກຸຏິ ວິຍ ນລາເຏ ຊາຕຕ຺ຕາ ນລາຏິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນລາເຏ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ວລິຕ຺ຕຍ’’ນ຺ຕິ, ຕິຠງ຺ຄວລິກໍ ນລາເຏ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນວ ເຕເລຕິ ອຕ຺ຕໂນວ ປາປກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕເກ ເຕເລ, ປຈິຕພ຺ພຏ຺ຐານເຄເຫຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໘. ມຍ຺ຫໍ ລາຠາຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຏິລາໂຠ, ເອວຣູປສ຺ສ ຈ ນາມ ນິຍ຺ຍານິກສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິລາໂຠ, ເອວຣູປານຎ຺ຈ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປຏິລາໂຠ, ເອເຕ ມຍ຺ຫໍ ສຸລທ຺ຘລາຠາ. ມຍ຺ຫໍ ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຎ຺ເຈຕໍ ມມ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຠິຣຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ມຍາ ສຸລທ຺ຘໍ. ຍຖາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຣິຕານຸຣູປວເສນ ຄຫິຕໍ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ປາສາທິກນ຺ຕິ ປສາທາວຫໍ. ເອວມໂຫສີຕິ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິອາທິນາ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ. ນິສິນ຺ນສທິໂສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສິນ຺ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ. ຕສ຺ສາຕິ ສມິທ຺ຘິຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ ສປ຺ປາຍໍ ອຸປກາຣາວຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ມຍາ. ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ສຕິປຎ຺ຎາ, ຕາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຊານນສມຕ຺ຖນຠາເວນ ອວພຸທ຺ຘາ. ເຖໂຣ ກິຣ ຕທາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປສິ. ກາມນ຺ຕິ ຍຖາຣຸຈິ. ເກຈິ ‘‘ກາມໍ ກຣສ຺ສູຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ‘ກາມາ’ຕິ ມາຣສ຺ສ ອາລປນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິຠິໍສກາຣຫານີຕິ ຠຍານກາຣຫານິ. ຣູປານີຕິ ວິປ຺ປກາຣານິ. ວິປ຺ປກາຣຕ຺ໂຖປິ ຫິ ຣູປສທ຺ໂທ ‘‘ຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ນ ກມ຺ເປສ຺ສສີຕິ ສມຓຘມ຺ມກຣຓໂຕ ນ ຈລິສ຺ສສິ.

ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂຄຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໙. ປພ຺ພຕສ຺ສ ປສ຺ເສຕິ ປພ຺ພຕປາເທ ອຸປຈ຺ຈກາຍໍ. ສມເຍ ສມເຍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ສາມຍິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ໂລກິຍວິມຸຕ຺ຕິ ຫິ ອນຈ຺ຈນ຺ຕປຫາຍິຕາຍ ສມຍວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ, ໂລກຸຕ຺ຕຣວິມຸຕ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຫາຍິຕາຍ ອສມຍວິມຸຕ຺ຕິ. ຕາຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ‘‘ສມຍວິມຸຕ຺ຕາ, ອສມຍວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ຕາວ ກສ຺ມາ ປຣິຫາຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ? ສາພາຘຕ຺ຕາຕິ ສໂຣຄຕ຺ຕາ. ວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫວເສນາຕິ ກທາຈິ ວາຕປິຕ຺ຕວເສນ, ກທາຈິ ວາຕເສມ຺ຫວເສນ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສນ຺ນິປາຕວເສນ. ອນຸສາຍິໂກຕິ ກາຍໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍິໂຕ, ຍາປ຺ຍາມຍຠາເວນ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຘິສ຺ສາຕິ ສມາຘິຠາວນາຍ. ອຸປກາຣກຘມ຺ເມ ອຸຕຸໂຠຊນາທິເກ. ປູເຣຕຸນ຺ຕິ ສໂມຘາເນຕຸໍ. ປຣິຫາຍີຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອກລ຺ລຠາວໂຕ.

ອາຫເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ຊີວິຕຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຍ຺ຍໍ. ນິພທ຺ຘາ ຄຕິ ໂຫຕິ ເກວລໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິໂຕ, ນ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ວິຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ຊລມານາຕິ ສມຸຏ຺ຐິຕນິຍຕອິທ຺ຘິຍາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສເທວເກ ໂລເກ ຊລມານາ. ມໍສຈກ຺ຂຸ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ. ອານຸຠາວຘຣາຕິ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິເມຍ຺ຍພຸທ຺ຘານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນາ. ອານຸຠາວປຣິຍາໂຍປິ ຫິ ຊຸຕິ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ‘‘ອິທ຺ຘິຊຸຕິພລວີຣິຍູປປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໕໘໙, ໑໕໙໕) ວິຍ. ອນວເສສໂຕ ມານໍ ສິຍຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ ມານສໍ. ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕນາ ປນ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມານສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສີລາທີນີຕິ ອນຸຕ຺ຕຣສີລາທີນິ. ສິກ຺ຂມາໂນຕິ ສິກ຺ຂານິ ຠາເວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ນ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ. ເຕນາຫ ‘‘ສກຣຓີໂຍ’’ຕິ. ຊເນຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ກາເຍ, ສເທວເກ ໂລເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສ຺ສຸຕາຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ວິສ຺ສຸຕາ.

ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນອຕ຺ຕກິລມຖໍ ອນຸປ຺ປາທນວເສນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ຕໍເຍວ ເວທນໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ວີຖິເມວ ໂອຕຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປເຠທໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມສີສີ ນາມ ຕິວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຣິຍາປຖວເສນ ສມສີສີ ອິຣິຍາປຖສມສີສີ. ເອສ ນໂຍ ເສສທ຺ວເຍປິ.

ອິຣິຍາປຖໂກປນຎ຺ຈາຕິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ອສມາໂຍໂຄ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວາຕິ ເອກເວລາຍເມວ. ປຣິນິພ຺ພານວເສນາຕິ ອນຸປາທິເສສປຣິນິພ຺ພານວເສນ, ນ ກິເລສກ຺ຂຍມຕ຺ເຕນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ນເຍສຸ. ເອວໍ ສຕິ ເຕເນວ ອິຣິຍາປເຖນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຕເນວ ອິຣິຍາປເຖນ, ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕໂຣເຄເຍວ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ໂຣເຄນ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ພຫໂວປິ ສມສີສິໂນ ເອວ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສີສຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເຕຣສ – ປລິໂພຘສີສໍ ຕຓ຺ຫາ, ພນ຺ຘນສີສໍ ມາໂນ, ປຣາມາສສີສໍ ທິຏ຺ຐິ, ວິກ຺ເຂປສີສໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ກິເລສສີສໍ ອວິຊ຺ຊາ, ອຘິໂມກ຺ຂສີສໍ ສທ຺ຘາ, ປຄ຺ຄຫສີສໍ ວີຣິຍໍ, ອຸປຏ຺ຐານສີສໍ ສຕິ, ອວິກ຺ເຂປສີສໍ ສມາຘິ, ທສ຺ສນສີສໍ ປຎ຺ຎາ, ປວຕ຺ຕິສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂຄຈຣສີສໍ ວິໂມກ຺ໂຂ, ສງ຺ຂາຣສີສໍ ນິໂຣໂຘຕິ. ອິເມສຸ ເຕຣສສຸ ສີເສສຸ ປລິໂພຘສີສາທີນິ ປວຕ຺ຕິສີສຎ຺ຈ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານິ, ອຘິໂມກ຺ຂສີສາທີນິ ປຣິຍາທາຍການິ, ປຣິຍາທາຍກຜລໍ ໂຄຈຣສີສໍ. ຕຎ຺ຫິ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຜລໍ ວິໂມກ຺ໂຂ, ປຣິຍາທາຍກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລສ຺ສ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ສງ຺ຂາຣສີສໍ ສງ຺ຂາຣວິເວກຠູໂຕ ນິໂຣໂຘຕິ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານໍ ປຣິຍາທາຍກຜລາຣມ຺ມຓານໍ ສຫ ວິຍ ສໍສິທ຺ຘໍ ທສ຺ສເນນ ສມສີສິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ເຕຣສ ສີສານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຘ ປນ ‘‘ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາສວປຣິຍາທານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈາ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໖) ວຈນໂຕ ເຕສຸ ກິເລສປວຕ຺ຕສີສານເມວ ວເສນ ໂຍຊນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ປວຕ຺ຕິສີສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິສີສໍ ປວຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ມຄ຺ໂຄ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ຍທິປິ ປຣິຍາທີຍຕິ, ຍາວ ປນ ຈຸຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ປວຕ຺ຕິສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ເຂເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກິເລສປຣິຍາທາເນນ ປນ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ຈ ກິເລສປຣິຍາທານສ຺ເສວ ວາຣາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໗໘; ສໍ. ນິ. ໓.໑໒) ວຈນໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິສມາປເນນ ກິເລສປຣິຍາທານໍ ສມາປິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປນ ປຣິສມາປນໍ ຍທິ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ຊີວິຕປຣິສມາປນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອິມາຍ ວາຣຈຸຕິສມຕາຍ ກິເລສປຣິຍາທານຊີວິຕປຣິຍາທານານໍ ອປຸພ຺ພາຈຣິມຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິມາຫ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານໍ. ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຊວນຈິຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຍາ, ອປຣິປຸຓ຺ຓານໍ ວາ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຍາ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິ, ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ປນ ທ຺ເວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປາທິເສເສນາຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພາເນນ.

ຘູມາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘູມສ຺ສ ວິຍ ອຍິຕຠາວໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ. ຘູມສທິສາ ວລາຫກາ ຘູມວລາຫກາ, ຕິມິຣວລາຫກາ, ເຍ ມຫິກາ ‘‘ຕິມິຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕນາຕິ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠນ຺ເຕນ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ຫິ ອຸປ຺ປາເທ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ສິຍາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຍເທວ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐານກາຣຓໍ, ຕເທວ ປຣິນິພ຺ພານກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕກາຣຓາ’’ຕິ.

ໂສເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ‘‘ອຜໂລ ວຕ ເມ ວາຍາໂມ ຊາໂຕ’’ຕິ ໂສເກນ ອຠິຠູຕສ຺ສ. ອຠສ຺ສຖາຕິ ພລວໂສກາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສຕິສມ຺ໂມສາ ສິຖິລໍ ຄຫິຕາ ຠສ຺ສິ ປຕິຕາ ສາ ກຈ຺ຉາ.

ໂຄຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສຕ຺ຕວສ຺ສານຸພນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໐. ຍສ຺ມາ ກປິລວຕ຺ຖຸໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາໂຣ ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂ ໂລກນາຖໍ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸເຣ ໂພຘິຍາ ຉພ຺ພສ຺ສານີ’’ຕິ. ອຕິຄເຫຕ຺ວາຕິ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຍຖາຣຸຈິ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸວຕ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ.

ອວຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ. ຊິໂຕ ວິຕ຺ຕປຣາຊິໂຕ ອສິ ນຸ. ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ຄຣຸຕຣໍ.

ຂນິຕ຺ວາ ອຸມ຺ມູເລຕ຺ວາ. ກາມາສວາທີນິ ປຊຫນ຺ໂຕ ອນາສໂວ.

ເປຫີຕິ ອເປຫິ. ປາຣຄາມິໂນຕິ ປາຣງ຺ຄມນສີລາ. ເຕກາລິໂກ ອຍໍ ຄາມິ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເຍປີ’’ຕິອາທິ.

ມາຣວິສູການີຕິ ມາຣກຓ຺ຏການິ ກຓ຺ຏກສທິສານິ ມາຣສ຺ສ ທຸຣາຈາຣານິ. ວິຣຸທ຺ຘເສວິຕານິ ວິໂຣຘວເສນ ຕາສໍເຍວ ເວວຈນານິ. ຕານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປມາຍູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ເພຊນີຍາຕິ ນິພ຺ເພທທາຍິກາ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນີຍາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐວຫາ.

ວິກປ຺ປວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ ໂອປມ຺ມປຣິກປ຺ປວິສຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາປທສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປຣິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ເມທວຓ຺ຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ມຸທຸນ຺ຕິ ມຸທຸມຘຸຣສໍ ວິນ຺ເທຍ຺ຍາມ ປຏິລເຠຍ຺ຍາມ. ອສ຺ສາໂທຕິ ອສ຺ສາເທຕພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຕວສ຺ສານຸພນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມາຣຘີຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໑. ຈິນ຺ເຕສີຕິ ໂສກວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິ. ຄຓິກາຣຫຕ຺ຖິນິໂຍຕິ ທີປກກເຣຓຸໂຍ. ເອກສຕໍ ເອກສຕນ຺ຕິ ເອກສຕໍ ເອກສຕໍ ປຈ຺ເຈກໍ ສຕໍ ສຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກກໍ ສຕໍ ສຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ກຸມາຣິວຓ຺ຓສຕນ຺ຕິ ກຸມາຣິຕ຺ຖີນໍ ອຕ຺ຕຠາວານໍ ສຕໍ. ຕາ ກິຣ ປຐມໍ ກຎ຺ຎາຣູເປນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ອນຸປຄຕປຸປ຺ຜານຎ຺ຫິ ສມຎ຺ຎາ ກຎ຺ຎາຕິ. ປຸນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກຸມາຣິຣູເປນ ອຸປຄຕປຸປ຺ຜາ ຫິ ກຸມາຣີ. ປຸນ ວຘຸກາຣູເປນ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິຊາຕວຓ຺ຓສຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ຍຸວຕິຣູເປນ. ວິຊາຕາ ຫິ ອິຕ຺ຖີ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕມຊ຺ຌິມວຍາ ຍຸວຕີ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ພາລາ ຕຣຸຓີ ໂປຣີຕິ ຕິວິຘາສຸ ອິຕ຺ຖີສຸ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ທສ຺ສິຕາ, ປຣິໂຍສານວາເຣສຸ ມນຸສ຺ສຊາຕິການໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໂຍວ ຣຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເຕນ ມນຸສ຺ສຣູເປນ ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສຸໍ.

ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ຫິຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ປຣມຈິຕ຺ຕຸປສມໍ. ກິເລສເສນນ຺ຕິ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕໍ ປຐມໍ ກິເລສເສນໍ. ສາ ຫິ ກິເລສເສນາ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕສຠາວາປິ ປຏິປຕ຺ຖຍມານາ ປິຍາຍິຕພ຺ພອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຣູປຠາວໂຕ ປິຍຣູປສາຕຣູປາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈວເສນ. ເອໂກ ອຫໍ ຌາຍນ຺ໂຕຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ກິເລສສງ຺ຄຓິກາຍ ຈ ອຠາວໂຕ ເອໂກ ອສຫາໂຍ ອຫໍ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ. ອນຸພຸຊ຺ຌິນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ພຸຊ຺ຌິໍ ປຏິພຸຊ຺ຌິໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເວກສຸຂສມຘິຄມນິມິຕ຺ຕໍ. ອກຣເຓນາຕິ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວສ຺ສ ອກຣເຓນ. ສກ຺ຂີຕິ ສກ຺ຂິຠາໂວ.

ກຕເມນ ວິຫາເຣນາຕິ ຌານສມາປຕ຺ຕີນໍ ກຕເມນ ວິຫາເຣນ. ອິຘ ທຸຕິຍປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາວຓ຺ຓນາຍເມວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາມນ຺ເຕນ ‘‘ຕໍ ປຸຄ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາ ຐິຕມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອສມ຺ມຸຂາ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ, ກຖໍ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອວິຕກ຺ກຌາຍີ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອຍເມເວຕ຺ຖ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ’’ຕິ. ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທິເກ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາເຣ. ກາມາລຍາທີນໍ ອຠາວໂຕ ອນາລໂຍ. ນ ສຣຕີຕິ ນ ສວຕິ. ຣາຄວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສໍສາຣມນຸສວນ຺ຕິ. ນ ຖິໂນຕິ ນ ຖິນມິທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ໂມຫວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໘໔໒, ໙໗໖) ອາຄເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ກິເລສສເຕສຸ ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອປເນຕ຺ວາ ເສສາ ປຎ຺ຎາສາຘິກໍ ສຕໍ ກິເລສາ, ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ (ທີ. ນິ. ໑.໓໑) ອາຄຕາຫິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐີຫິ ສຫ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຘິກໍ ສຕ຺ຕສຕໍ ໂຫຕິ; ຕາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ທິຄຸຓິຕາ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ທສາຘິກໍ ໂຫຕິ; ຕໍ ອປ຺ປກໍ ປນ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນຸປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣສໍ ອຕີຕາທິຠາວາມສນໂຕ ອຄ຺ຄຫຓໍ ປຫານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ (ຘ. ສ. ອນຸຏີ. ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຐມປເທນາຕິ ‘‘ນ ກຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ. ທຸຕິເຍນາຕິ ‘‘ນ ສຣຕີ’’ຕິ ປເທນ. ຕຕິເຍນາຕິ ‘‘ນ ຖິໂນ’’ຕິ ປເທນ. ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ຂີຓາສວຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ອນວເສສໂຕ ນີວຣຓານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກກິເລໂສຆໍ ຕິຓ຺ໂຓຕິ ຉນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕນກິເລໂສຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ກາໂມຆທິຏ຺ໂຐຆຠໂວຆຏ຺ຐກິເລສຠາວໂຕ ‘‘ປຎ຺ໂຈຆຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຫ. ຣູປຣາຄາທໂຍ ວິເສສໂຕ ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉຏ຺ຐຄ຺ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ນຍມານານນ຺ຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຍມາເນສູ’’ຕິ.

ອູຫຈ຺ຈາຕິ ພຸທ຺ຘໍ ນິສ຺ສາຍ. ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຍໍ ນິຄມນປາຬິ, ເຫຏ຺ຐາ ອນາຄຕນຍຕ຺ຕາ ປນ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນ ລິຂີຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທທ຺ທລ຺ລມານາຕິ ຊຊ຺ຊກາຣສ຺ສ ຫິ ທທ຺ທກາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິວິຍ ຊລມານາ’’ຕິ. ນີຫຣີຕິ ຕາສໍ ກາຍວຈີວິກາຣໍ ນ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຓາຍປິ ອມຎ຺ຎມາໂນວ ອນເປກ຺ເຂເນວ ນີຫຣິ. ຜລໂຕ ຠຏ຺ຐນ຺ຕິ ຜລສິປາຏິກໂຕ ຠຏ຺ຐໍ. ກຸຓ຺ຑຕິຓາທິຄຈ຺ຉຕູລໍ ໂປຏກິຕູລໍ.

ມາຣຘີຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.