໔. ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ຕໂປກມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໗. ອຸຣຸເວລາຍ ສມີເປ ຄາໂມ ອຸຣຸເວລຄາໂມ, ຕໍ ອຸຣຸເວລຄາມໍ ອຠິມຸຂຠາເວນ ສມ຺ມເທວ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຠິສມ຺ໂພຘິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສາຍ ວສ຺ເສສຸ ອາທິໂຕ ປນ຺ນຣສ ວສ຺ສານິ ປຐມໂພຘິ, ອິຘ ປນ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕຣເມວ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫສ຺ມິໍ ເຍວາ’’ຕິ. ອສຸຂຠາເວນ ອຎ຺ເຎຫິ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ທຸກ຺ກຣກາໂຣ, ໂສ ເອວ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ. ຕາຍ ມຸຕ຺ໂຕ ວຕມ຺ຫີຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຕໍ ໂລກນາໂຖ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ? ກມ຺ມປີຬິຕວເສນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໙໒-໙໔) –

‘‘ອວຈາຫໍ ໂຊຕິປາໂລ, ສຸຄຕໍ ກສ຺ສປໍ ຕທາ;

ກຸໂຕ ນຸ ໂພຘິ ມຸຓ຺ຑສ຺ສ, ໂພຘິ ປຣມທຸລ຺ລຠາ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອຈຣິໍ ທຸກ຺ກຣໍ ພຫຸໍ;

ຉພ຺ພສ຺ສານຸຣຸເວລາຍໍ, ຕໂຕ ໂພຘິມປາປຸຓິໍ.

‘‘ນາຫໍ ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ, ປາປຸຓິໍ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ກຸມ຺ມຄ຺ເຄນ ຄເວສິສ຺ສໍ, ປຸພ຺ພກມ຺ເມນ ວາຣິໂຕ’’ຕິ.

ມາເຣຕີຕິ ວິພາເຘຕິ. ວິປຕ຺ຕິອາທິສໍໂຍຊນຎ຺ຫິ ສາຘູນໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ມຣຓໍ ສຈ຺ຈປຏິເວຘມາຣຓຕ຺ຕາ, ປາປຕຣຕ຺ຕາ ປາປຕໂມຕິ ປາປິມາ. ສາ ຈສ຺ສ ປາປຕມຕາ ປາປວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປາເປ ນິຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຘິປຕີຕິ ກາມາຘິປຕິ. ອປ຺ປຫີນກາມຣາເຄ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ວສວຕ຺ຕີ. ເຕສໍເຍວ ກຸສລກມ຺ມານໍ ອນ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອນ຺ຕໂກ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ອປຣິມຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ນມຸຈິ. ມຕ຺ຕານໍ ປມຕ຺ຕານໍ ພນ຺ຘູຕິ ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸ.

ຕໂປກມ຺ມາຕິ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໂຕ. ອປຣທ຺ໂຘຕິ ວິຣຊ຺ຌສິ. ‘‘ອປຣາໂຘ’’ຕິປິ ອຕ຺ຖິ, ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍກິລມຖໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອມຣຕ຺ຖາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ໂສ ຈ ກມ຺ມວາທີຫິ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ເທວຕ຺ຖາຍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອມຣຠາວຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສພ຺ພໍ ຕປນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນໍ. ອຕ຺ຖາວຫໍ ນ ຠວຕິ ໂພຘິຍາ ອນຸປາຍຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈສ຺ສາຕິ ກິຎ຺ຈິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍວ ຘມ຺ມນີຕິ ຘມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຓ຺ຓຸ, ໂສ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຘມ຺ມນິ ວຓ຺ຓຸປເທເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ’’ຕິ. ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຜິຍາຫິ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ເຈວ ອຣິຕ຺ເຕຫິ ອຸປ຺ປີເຬຍ຺ຍ ຈ.

ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ຄຫິຕາ ມຄ຺ຄສີລສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ສມາຘິໂນ ຫິ ຄຫເຓນ ສມ຺ມາວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ ຄຫິຕາ ອຸປກາຣຠາວໂຕ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ໂພໂຘ. ມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ໂພຘາຍາຕິ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ກຖໍ ປນ ມຄ຺ຄໍ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຠາເວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ຍຖາ ຍາຄຸປຈນາຣມ຺ໂຠ ຍາວເທວ ຍາຄຸອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ມຄ຺ຄຠາວນາຣມ຺ໂຠ ມຄ຺ຄາຘິຄມຕ຺ຖາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣມ຺ໂຠຕິ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາຍ ພນ຺ຘາປນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ, ໂພຘາຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ໂພຘາຍ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ປຣມສຸທ຺ຘິ’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອປເຣ ປນ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສມ຺ໂພຘາຍາຕິ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພສ຺ມາປິ ໂພຘິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ. ນິຫໂຕ ນິພ຺ພິເສວນຠາວໍ ປາປິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣາຊິໂຕ’’ຕິ.

ຕໂປກມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ອນ຺ຘຠາວກາຣເກຕິ ປຈຸຣຊນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ອນ຺ຘຠາວກາຣເກ. ມຫາຕເມຕິ ມຫຕິ ຕມສິ. ປາສາຓຜລເກ ມຫາຈີວຣໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ຕໍ ຜລກໍ ອປສ຺ສາຍ ນິສິນ຺ໂນຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຘານນ຺ຕິ ຠາວນໍ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫມາໂນຕິ ສພ຺ພໂສ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຣິຏ຺ຐໂກຕິ ອຣິຏ຺ຐກວຓ຺ໂຓ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຬໂກ’’ຕິ.

ທີຆມທ຺ຘານນ຺ຕິ ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ. ສໍສຣນ຺ຕິ ອາສາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ, ອລໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເອເຕນ ນິປ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ເຕນ ມາຣສ຺ສ ກາຈິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ.

ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໙. ສຸສໍວຸຕາຕິ ມຄ຺ຄສໍວເຣນ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຸຕາ. ສຸປິຫິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປິຫິຕາ. ວສານຸຄາຕິ ກາຍາທິທ຺ວາຣວສານຸຄາ ວສວຕ຺ຕິໂນ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ພທ຺ຘຈຣາຕິ ປຏິພທ຺ຘຈຣິຍາຕິ.

ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ອຸປາຍມນສິກາເຣນາຕິ ອນິຈ຺ຈາທີສຸ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ມນສິກຣເຓນ. ອຸປາຍວີຣິເຍນາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນາຍ ວິຘິນາ ປວຕ຺ຕວີຣິເຍນ. ກາຣຓວີຣິເຍນາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປາທນາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓຠູເຕນ ວີຣິເຍນ. ອນຸປ຺ປນ຺ນປາປການຸປ຺ປາທນາທິອຕ຺ຖານິ ຫິ ວີຣິຍານິ ຍທຕ຺ຖໍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ຕິເຍວາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປໂກ ສມ຺ມາ-ສທ຺ໂທ. ໂຍນິໂສສມ຺ມາສທ຺ເທນ ຫິ ອຸປາຍກາຣຓຕ຺ຖທີປກຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປາຍວີຣິເຍນ ກາຣຓວີຣິເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ. ມາເຣນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິກໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາປິ ນ ຕຸສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ.

ກິເລສປາເສນາຕິ ກິເລສມາຣສ຺ສ ອຸປາຍຠູເຕນ. ກິເລສມາໂຣ ຫິ ສຕ຺ເຕ ກາມຄຸຓປາເສຫິ ນິພນ຺ຘຕິ, ນ ປນ ສຍເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍ ທິພ຺ພາ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕາ’’ຕິອາທິ. ມາຣພນ຺ຘເນຕິ ກິເລສມາຣສ຺ສ ພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ, ຠວຈາຣເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີຕິ ອິທໍ ມາໂຣ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣາ ວິມຸຕ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ວິມຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພປາເສຫີ’’ຕິ ຈ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວທຕິ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕປິ ວາ ‘‘ເອວມຍໍ ປເຣສໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂມກ຺ຂາຍ ອຸສ຺ສາຫໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐຕ຺ວາ ວທຕິ.

ປຐມມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ອນຸປຸພ຺ພຄມນຈາຣິກນ຺ຕິ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ອນຸກ຺ກເມນ ຄມນສງ຺ຂາຕໍ ຈາຣິກໍ. ເອວໍ ຫິ ຄເຕສູຕິ ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ພຫູສຸ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຕສຸ.

ອາທິມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ຕຖາ ເສເສສຸ. ສາສນສ຺ສ ອາທິ ສີລໍ ມູລກຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ສມຖາທໂຍ ມຊ຺ຌໍ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເວມຊ຺ຌຠາວໂຕ. ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ ຕທຘິຄມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍາຠາວໂຕ. ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ນາມ ປຎ຺ຎາຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ຈ ສີລໍ ສມາຘິ ຈ ມູລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສມາຘໂຍ ວາ ອາທີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາ ອນຸໂພຘປຏິເວຘວເສນ ທຸວິຘາ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄາ ມຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຎ຺ຎານິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຜລກິຈ຺ຈໍ, ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ປນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສານໍ ຕໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ຜລຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ອິຕເຣນ ອິຕຣໍ, ຕທຸຠຍວເສນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂອສານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙) ວຈນໂຕ ສີລທິຏ຺ຐຸຊຸກຕາຍ ມຕ຺ຖກຠູຕາ ວິປສ຺ສນາ, ຕທຘິຏ຺ຐານາ ສີລສມາຘີຕິ ອິເມ ຕສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາ ວາ ອາທີ’’ຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ກິຎ຺ຈາປິ ອວຍວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ສມຸທາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເຍສຸ ປນ ອວຍເວສຸ ສມຸທາຍຣູເປນ ອເປກ຺ຂິເຕສຸ ຄາຖາຕິ ສມຎ຺ຎາ, ຕໍ ຕໂຕ ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາຍ ຕາວ ປຐມປາໂທ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຎ຺ຈປທຉປ຺ປທານໍ ຄາຖານໍ ອາທິປຣິໂຍສານຄ຺ຄຫເຓນ ອິຕເຣ ທຸຕິຍາທໂຍ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ມຊ຺ຌນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘເມວາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອການຸສນ຺ຘິກສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ພຫຸວິຠາຄໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາ ເອການຸສນ຺ຘິກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ເຕເຍວ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານຠາຄາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ນິທານນ຺ຕິ ກາລເທສກປຣິສາທິ-ອປທິສນລກ຺ຂຓາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ. ອິທມໂວຈາຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຕທວເສສນິຄມນປາຬິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອເນການຸສນ຺ຘີກສ຺ສ ສຫ ນິທາເນນ ປຐໂມ ອນຸສນ຺ຘິ ອາທິ. ສຫ ນິຄມເນນ ປຈ຺ຉິໂມ ປຣິໂຍສານໍ, ອິຕເຣນ ມຊ຺ຌິມນ຺ຕິອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ສາຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖກໍ ກຕ຺ວາ. ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ນາມ ປຣິປຸຓ຺ຓພ຺ຍຎ຺ຊນຕາຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ…ເປ… ເທເສຕາ’’ຕິ. ສກລປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສີລາທິປຎ຺ຈຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິຍາ. ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ ທິຏ຺ຐິມານາທິອຸປກ຺ກິເລສາຠາວໂຕ. ອວິເສສໂຕ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສກເລ ສາສເນ ຠວນ຺ຕິ. ຘມ຺ໂມຕິ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕເມສານໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໑໘) ວິຍ. ທຸກູລສາຓິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວິຍ, ນ ຕຸ ປາກາຣເສລາທິປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວິຍ. ເຕນ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ສກລກິເລສານໍ ປຫານານຸຠາວໍ ວທຕິ. ອລາຠປຣິຫານິຍາ, ນ ລທ຺ຘປຣິຫານິຍາ. ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານີຕິ ປຎ຺ຈສຕາຘິການິ ຕີຓິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານິ. ສາຕນ຺ຕິ ສຸຂໍ.

ທຸຕິຍມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໒. ສຸຣາກາຣການນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐສຸຣາໂຍຊນການໍ. ໂກສລານໍ ອິສ຺ສໂຣຕິ ໂກສໂລ, ໂກສລຣາຊສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ໂກສລິກາ. ປຣິໂຠຄປາຕີຕິ ຠຕ຺ຕປຣິໂຠຊນຕ຺ຖາຍ ປາຕິ ປຣິໂຠຄປາຕິ. ກມ຺ມາຣຸທ຺ຘນປຓາຬິຍາຕິ ກມ຺ມາຣຸທ຺ຘນປຓາຬິມຸເຂ. ຘມມານາຍາຕິ ຘມິຍມານາຍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຠສ຺ຕວາເຕຫິ ປູຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠສ຺ຕວາເຕນ ປູຣິຍມານາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຍາມຠູມິຍນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ປຏິສລ຺ລານຏ຺ຐາເນ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕໍ ມາຣໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາວ ທິສ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊຸລຕາໂລເກນາ’’ຕິ.

ເສຍ຺ຍຕ຺ຖາຍາຕິ ເສຍ຺ຍານິສໍສາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຐສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໂຕຕິ ອຕ຺ຕຠາເວນ ສໍຍໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍຍຕຕ຺ຕຠາໂວ’’ຕິ. ຕໍສຓ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຣຫິເຕ ພຸທ຺ຘມຸນິສ຺ມິໍ ອວຏ຺ຐິຕສ຺ສ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊ ຈເຣຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ອິມິນາ ຠຄວາ ຕໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວິຠິໍສິຕາ ພຸທ຺ຘານໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ ຠຍາຠາວໂຕ? ເກວລໍ ປນ ອນຏ຺ຐວລິກໍ ອຸປ຺ປີເຬນ຺ໂຕ ວິຍ ຕ຺ວເມວ ອາຍາສໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສສີຕິ ມາຣໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕິ.

ເຠຣວາຕິ ອວີຕຣາຄານໍ ຠຍຊນກາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ. ຜເລຍ຺ຍາຕິ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສຕ຺ຕິສລ຺ລນ຺ຕິ ສຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ປຸຖຸສລ຺ລໍ. ອຸຣສ຺ມິໍ ຈາຣເຍຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຜາສຸໍ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ຐເປຍ຺ຍຸໍ ອຸຄ຺ຄິເຣຍ຺ຍຸໍ. ຂນ຺ຘຸປຘີສູຕິ ຂນ຺ຘສງ຺ຂາເຕສຸ ອຸປຘີສຸ. ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຕໂຕ ຠຍນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ.

ສປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຸປຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໓. ອຸຕຸຄາຫາປນຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ, ນ ຣໂຊຊລ຺ລວິກ຺ຂາລນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ໂຘຕປາທເກ ເຄເຫຕິ ໂຘຕປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕພ຺ພເກ. ວຕ຺ຕເຠໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມສ຺ສາມິຠາວໂຕ. ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ໂຘວນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ. ໂສປ຺ປປຣິຄ຺ຄາຫເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສປ຺ປໍ ນາມ ນິທ຺ທາຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຣຫິຕາ ນິຣນ຺ຕຣຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕີຕິ ຕໍ ສຠາວໂຕ ປໂຍຊນໂຕ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຣິຄ຺ຄາຫກໍ ອຸປຣິນິທ຺ເທສສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສປ຺ປປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນາ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນິທ຺ທາໂສປ຺ປນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຠຄວໂຕ ໂສປ຺ປໍ ຫີເຬນ຺ໂຕ ວທຕິ.

ກິໍ ນູຕິ ເອຕ຺ຖໍ ກິນ຺ຕິ ເຫຕຸນິສ຺ສກ຺ເກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ສຸປສີ’’ຕິ? ທຸພ຺ຠໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິສ຺ສິຣິໂກ ຠິນ຺ນຠໂຄ, ໂສ ປນ ມຕສທິໂສ ວິສຎ຺ຎິສທິໂສ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມໂຕ ວິຍ ວິສຎ຺ຎີ ວິຍ ຈາ’’ຕິ.

ອາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໔໒) ອາຄຕໍ ຕຓ຺ຫາໂກຏ຺ຐາສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິສຕ຺ຕຕາຍາຕິ ຕມ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ວິເສສໂຕ ອາສຕ຺ຕຠາເວນ. ວິສສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວິສມູລຕາ ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທິຠູຕເວທນາ ມູລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິສມູລາ, ຕຓ຺ຫາ. ຕສ຺ສ ຣູປາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ, ນ ອມຕສ຺ສາຕິ ວິສປຣິໂຠຄຕາ. ກຕ຺ຖຈິ ເນຕຸນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ຠເວ ສພ຺ພຖາ ເນຕຸໍ? ປຣິກ຺ຂຍາຕິ ສພ຺ພໂສ ຂີຓຕ຺ຕາ. ຕຸຍ຺ຫໍ ກິໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພຸປຘິປຣິກ຺ຂຍາ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ມມ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ກິໍ ອຸຊ຺ຌາຍນໍ? ເກວລໍ ວິຆາໂຕເຍວ ເຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສຸປຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຐມອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໕. ປຓ຺ຓາສໍ ວາ ວສ຺ສານິ ຊີວຕິ ວສ຺ສສຕໂຕ ອຸປຣິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ. ສຏ຺ຐິ ວາ ວສ຺ສານິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ພາກຸໂລ. ປຏິຫຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນີກຠາເວ ສາຕໍ ສຸຂໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈນີກສາໂຕ, ຕພ຺ຠາໂວ ປຈ຺ຈນີກສາຕຕາ, ຕາຍ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຠາສິ ປຏິວຈນໍ ຊານມາໂນວ.

ນ ຫີເຬຍ຺ຍ ນ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວນ຺ຕິ ໂສ ທາຣໂກ ວິຍ ກິຎ຺ຈິ ອຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ຈເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ຫິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຊ຺ຊລິຕສີໂສ ວິຍ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ປຊ຺ຊລິຕສີໂສ ປຸຣິໂສ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ວູປສມາຍ ວາຍເມຍ຺ຍ, ເອວໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອາຍຸໍ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕເນວ ນເຍນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ອນິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວ ທຸກ຺ຂໍ, ອນຕ຺ຕາຕິ ວິປສ຺ສນມ຺ປິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຂາຣວິຄມາຍ ຈເຣຍ຺ຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ປຐມອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທຸຕິຍອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໖. ເນມີວາຕິ ເນມິສີເສນ ຈກ຺ກໍ ວທຕິ. ກຸພ຺ພຣໍ ອນຸປຣິຍາຍຕີຕິ ກຸພ຺ພຣໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ປນ ໂສ ຕໍ ອຊຫນ຺ໂຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິຊຫຕີ’’ຕິ. ອາຍຸ ອນຸປຣິຍາຍຕີຕິ ມຈ຺ຈານໍ ອາຍຸ ຄຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີຕິ ຠຄວໂຕ ປຏາຓິ ຫຸຕ຺ວາ ວທຕິ, ຠຄວາ ປນ ຕໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອາຍຸໂນ ອຈ຺ຈຍຄມນມຣຓຕໍເຍວ ປເວເທສິ.

ທຸຕິຍອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປາສາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໗. ປວິຊ຺ຌີຕິ ປພ຺ພຕໍ ສພ຺ພໂຕ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕໂຕ ຕໂຕ ນິສ຺ສຊ຺ຊິ. ສກລນ຺ຕິ ສພ຺ພຠາຄວນ຺ຕໍ, ນິສ຺ເສສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາສາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກິໍນຸສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາຕິ ວິຈກ຺ຂຸຠາວກາມຕາຍ. ຍຖາ ສາ ຠຄວໂຕ ເທສິຍມານໍ ຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ນ ປສ຺ສິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ກາຕຸໍ ກາມຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິສາຍາ’’ຕິອາທິ. ວິນາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ເຠຣວາຣມ຺ມເຓ ຠາຍນສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ທສພລປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ທສຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ.

ກິໍນຸສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສກລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໙. ມນ຺ທຠາເວນາຕິ ຊຬຠາເວນ ໂມມູຫຠາເວນາຕິ ມຫາມູຬ຺ຫຕາຍ. ກພ຺ພກຣເຓນ ມຕ຺ໂຕຕິ ກພ຺ພກິຣິຍາປສຸຕຕາທິວເສນ ມຕ຺ໂຕ ກພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ. ກິມິທໍ ໂສປ຺ປເສວາຕິ ອິທໍ ຕວ ໂສປ຺ປໍ ກິມຕ຺ຖໍ, ປຸຣິເສນ ນາມ ປຸຣິສຕ຺ຕກເຣນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ໂສປ຺ປຕິເຍວ. ອຕ຺ຖໍ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ປຣມຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານໍ ສມ຺ມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ. ອສງ຺ຄ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ສິທ຺ຘຕ຺ຖຠາວໂຕ. ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕຕິ ຊາຄຣນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ, ນ ຠາຍາມິ ຠຍເຫຕູນໍ ອຠາວາ. ນານຸຕປນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາປິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຠາວໂຕ, ມາມນ຺ຕິ ມມໍ. ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຫິ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐິຕຕ຺ຕາຕິ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕ຺ຕາ. ຫານິນ຺ຕິ ກສ຺ສຈິ ຊານິໍ.

ສກລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຕິຣູປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໐. ອນຸຣຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ອນຸໂຣໂຘ, ຣາໂຄ. ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ວິໂຣໂຘ, ປຏິໂຆ. ເຕສຸ ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘສຸ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ສຊ຺ຊຕິ ນາມ ສງ຺ຄໍ ກໂຣຕິ ນາມ, ອນຸໂຣຘວິໂຣຘຸປ຺ປາທນເມວ ເຈຕ຺ຖ ສຊ຺ຊນໍ. ຍທຎ຺ຎມນຸສາສຕີຕິ ຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອນຸສາສນໍ, ຕໍ ເຕສໍ ຫິເຕສນໍ ອນຸກມ຺ປນໍ, ຕສ຺ມາ ອນຸກມ຺ປເກ ຫິເຕສເກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິກມ຺ປນຕ຺ຖໍ ມິຈ຺ຉາ ວທສີຕິ.

ປຕິຣູປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມານສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໑. ອາກາເສ ຈຣນ຺ເຕຕິ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ເຎ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈຣນ຺ເຕປິ ກິຈ຺ຈສາຘນໂຕ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ. ມນສິ ຊາໂຕຕິ ມານໂສ. ຕໍ ປນ ມນສນ຺ຕານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ມນສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ມານສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໒. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ລກ຺ຂຓາທີນິ ເຈວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓານິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ເຕສໍ ລກ຺ຂຓາທີນໍ ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອາທິຍິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຣຸປ຺ປນເວທິຍນສຎ຺ຊານນອຠິສງ຺ຂຣຓວິຊານນານິ ຂນ຺ຘານໍ ສຠາວລກ຺ຂຓານິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານິ ເຈວ ສມຸທຍາທີນິ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ທສ຺ເສຕີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສຕິ, ຫຕ຺ຖາມລກໍ ວິຍ ປາກເຏ ວິຠູເຕ ກຕ຺ວາ ວິຠາເວຕິ. ຄຓ຺ຫາເປຕີຕິ ເຕ ຘມ຺ເມ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິເຕ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ເຘ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ສມາທານມ຺ຫີຕິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ອາທິຍເນ ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ສມ຺ມສນວເສນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມວເສນ ສມາທິຍເນ. ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓນາຕິ ຕາຍ ເທສນາຍ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ຈ ເຕສໍ ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓນ. ໂຊຕາເປຕີຕິ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິກິເລສມລວິຘມເນນ ປຠສ຺ສຣໍ ກໂຣຕິ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ຕາຍ ເທສນາຍ ປາເປຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໍ ປໂຍຊນໍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ໂນ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມກາຣກຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ໂອຕຣຓຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຸພ຺ພກໍ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ໂອຫິຕໂສຕາຕິ ອນຎ຺ຎວິຫິຕຕາຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ອປ຺ປິຕໂສຕາ, ຕໂຕ ເອວ ຕທຕ຺ຖໍ ຐປິຕໂສຕາ.

ເອເຕ ຣູປາທໂຍ ຂນ຺ເຘ ຍຎ຺ຈ ສງ຺ຂຕໍ ສມິທ຺ຘປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕໍ, ຕຎ຺ຈ ‘‘ເອໂສ ອຫໍ ນ ໂຫມິ, ເອຕໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເຂໂມ ອຕ຺ຕາຕິ ເຂມຕ຺ຕາ, ຕໍ ເຂມຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຂມິຠູຕໍ ອຕ຺ຕຠາວ’’ນ຺ຕິ. ປຣິເຍສມານາ ມາຣເສນາ.

ປຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຉຜສ຺ສາຍຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ສຎ຺ຊາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສຎ຺ຊາຕິ, ໂສ ເອວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ສໂມສຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສໂມສຣຓໍ, ໂສ ເອວ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ສຎ຺ຊາຕິສໂມສຣຓຏ຺ເຐນ. ຠຍເຠຣວໍ ສທ຺ທນ຺ຕິ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ຕເທວ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ເຠຣວາວຫຕ຺ຕາ ເຠຣວໍ, ເທວາທິສທ຺ທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຄຕວລາຫເກ ເທເວ ອຸປ຺ປາຕວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສທ຺ໂທ ເທວທຸນ຺ທຸຠິ. ອສນິປາຕາທິສທ຺ໂທ ອສນິປາຕສທ຺ໂທ. ອຸນ຺ທ຺ຣີຍຕີຕິ ວິປຣິວຕ຺ຕຕິ. ໂລໂກ ອຘິມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຕິຖທ຺ຘກາໂຍ ວິຍ ມຸຈ຺ຉໍ ອາປນ຺ໂນ. ມາຣສ຺ສາຕິ ກິເລສມາຣສ຺ສ. ຐານຠູຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ.

ຉຜສ຺ສາຍຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປິຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຎາຕິມິຕ຺ຕກຸເລ. ປາຫຸນການີຕິ ປຫິຕພ຺ພປຓ຺ຓາກາຣານິ. ອາຄນ຺ຕຸກປຓ຺ຓາກາຣານີຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອຸປຄຕານໍ ທາຕພ຺ພປຓ຺ຓາກາຣານິ. ສຍໍຈຣທິວເສຕິ ກຸມາຣການຎ຺ຈ ກຸມາຣິການຎ຺ຈ ສຍໍ ອຕ຺ຕນາ ຈຣິຕພ຺ພຉຓທິວເສ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມວຍຊາຕິໂຄຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມວຍສມຊາຕິກສມໂຄຕ຺ຕາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ສມ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ໂຄຕ຺ຕສມຕາ ຈ ອາວາຫວິວາຫໂຍຄ຺ຍຕາວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ນ ເອກໂຄຕ຺ຕຕາວເສນ. ຕໂຕ ຕໂຕ ຄາມໂຕ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທາຕພ຺ເພ ອສຕິ. ຉຓວເສນ ປຫິຓິຕຸໍ ສມ຺ປາທິຕໍ ປູວໍ ຉຓປູວໍ. ຕາສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ຕາສໍ ທານໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈາຕິ ຕສ຺ສາ ທຸວິຘາຍປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ.

ຎາຓໍ ນາມ ອາວຊ຺ຊນປຸພ຺ພກໍ, ຕສ຺ມາ ອຊານນສ຺ສ ‘‘ອນາວຊ຺ຊນຕາຍາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ເສສກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຸປຈາຣເຠທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ກາຕພ຺ພອຸປຈາຣສ຺ສ ຠິນ຺ທນໍ. ຠິນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ ວິຘມິຕຸໍ.

ຠຄວາ ປນາຕິ ປນສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂກ. ເຕນ ນ ເກວລໍ ຠຄວາ ອຸປ຺ປຓ຺ຑນໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຄາມໍ ນ ປຸນ ປາວິສິ, ອຖ ໂຂ ມາຣໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ.

ຊເນສີຕິ ອປຸຎ຺ຎໍ ຊເນສິ, ຊເນນ຺ໂຕ ຈ ຍຖາ ຕໂຕ ອາຍຕິໍ ຖິຣຕຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ນິປ຺ຜາເທສິ. ອາສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈຕິ ມທ຺ທຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມທ຺ທິຕຸໍ ສມຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ປິຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ກສ຺ສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ນິພ຺ພານໍ ອປທິສິຕ຺ວາຕິ ນິພ຺ພານໍ ນິສ຺ສາຍ ນິພ຺ພານຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຏຫຏເກໂສຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ອາກຸລາກຸລເກໂສ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸຄ຺ຄຫເຓນ ຜສ຺ໂສ ວິເສສິໂຕ, ເຕນ ເອວ ວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ. ຕຖາ ສຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸຄ຺ຄຫເຓນ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິການໍ ສພ຺ເພສໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ຄຫຓນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຐເມນ ຈກ຺ຂຸຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ນາຍໍ ໂທໂສ. ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕເມວ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາວຊ຺ຊນກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປີຕິ ຊວນຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕມ຺ປິ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ນິມ຺ມລເມວ.

‘‘ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ມາຣສ຺ສ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ອາປນ຺ໂນຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ໂລເກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປກ຺ກວິປກ຺ກນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸປາກໂຣເຄນ ອຸປຣິ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ສພ຺ພໂສ ປກ຺ກໍ ກຸຖິຕໍ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຍໍ ໂລເກ ກຸຏ຺ຐກິລາສຄຓ຺ຑກຈ຺ຉຸອາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວຓປີຬກາທິວເສນ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ອສຸຈິໍ ອນ຺ຕມໂສ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉຣູປມ຺ປິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເວວ ໂຫຕູຕິ ເອວມາທິໍ ອປທິສຕິ.

ຍໍ ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທິອຸປກຣຓໍ ຄຫຏ຺ຐາ, ປພ຺ພຊິຕາ ຈ ຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣາທິໍ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສນ຺ຕາວ ວທນ຺ຕິ, ເອເຕສຸ ປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ເຖສຸ ຈ ເຕສໍ ປຣິຄ຺ຄາຫກປຸຄ຺ຄເລສຸ ຈ ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຍທິ ອຕ຺ຖິ, ຕານິ ອາຣພ຺ຠ ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ຍທິ ຠວຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ພທ຺ໂຘ ເອວ ໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ.

ຍໍ ຠຓ຺ຑກໍ ວທນ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຸປກຣຓໍ ໂລເກ ພຫຸຊນາ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນ ຕໍ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ມມ ຕຓ຺ຫາວເສນ ມມນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ນ ເຕ ອຫນ຺ຕິ ເຍ ປຸຄ຺ຄລາ ເອຕ຺ຖ ພທ຺ຘາ, ເຕປິ ອຫໍ ນ ໂຫມິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ທິຏ຺ຐິພທ຺ໂຘ ນຕ຺ຖິ. ນ ເມ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ທກ຺ຂສີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພໂສ ພທ຺ຘາຠາເວນ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຄຕມຄ຺ຄມ຺ປິ ມາຣ ຕ຺ວໍ ນ ທກ຺ຂສິ ນ ປສ຺ສິສ຺ສສິ, ເຍ ຠວາທໂຍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິສຍາ, ເຕສຸ ຠວໂຍນິຄຕິອາທີສຸ ມຍ຺ຫໍ ຄຕມຄ຺ຄໍ ນ ປສ຺ສິສ຺ສສິ ຠວນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ.

ກສ຺ສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໖. ອຫນນ຺ຕິ ກຣເຓ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຫນນ຺ເຕນາ’’ຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ເອວ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ‘‘ອຫນນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນເສເສນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຊິນນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຄຘເຫຕຸອຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣສ຺ສ ຘນຊານິໍ ອກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ອກາຣາເປນ຺ເຕນາຕິ ປຣສ຺ສ ຘນຊານິໍ ອກາເຣນ຺ເຕນ. ອໂສຈນ຺ເຕນາຕິ ໂຠຄພ຺ຍສນາທິວເສນ ປຣໍ ອໂສຈນ຺ເຕນ. ກສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອິຕີ’’ຕິອາທິນາ. ຣຊ຺ເຊ ວິຊິເຕ ທຓ຺ຑກຣປີຬິເຕຕິ ຘນທຓ຺ຑາທິທຓ຺ເຑນ ເຈວ ພລິນາ ຈ ພາຘິເຕ.

ອິຊ຺ຌນກໂກຏ຺ຐາສາຕິ ເຈໂຕວສິຠາວາທິກສ຺ສ ສາຘນກໂກຏ຺ຐາສາ. ວຑ຺ຒິຕາຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ອນຸພ຺ຣູຫິຕາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາຕິ ຠາວນາຍ ພຫຸລີກຣເຓນ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕິຕາ. ຍຸຕ຺ຕຍານນ຺ຕິ ຍຖາ ຍຸຕ຺ຕານໍ ອາຊຎ຺ຎຣຖານໍ ສາຣຖິນາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຍຖາຣຸຈິປວຕ຺ຕິຕໍ ຄມິຕາ. ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ສພ຺ພໂສ ອຸປກ຺ກິເລສໂສຘເນນ ອິທ຺ຘິວິສຍຕາຍ ປຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ສຸວິໂສຘິຕປຣິສ຺ສຍວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ. ອວິຊຫິຕາຕິ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາວໂຕ ສຸຠາວິຕຠາເວນ ຕໍຕໍອຘິຏ຺ຐານໂຍຄ຺ຍຕາຍ ນ ຊຫາປິຕາ. ນິຈ຺ຈານຸພທ຺ຘາຕິ ຕໂຕ ເອວ ນິຈ຺ຈໍ ອນຸພທ຺ຘາ ວິຍ ກຕາ. ສຸປຣິຈິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສພ຺ພຠາເຄນ ຠາວນານຸປຈຍໍ ຄມິຕາ. ອວິຣາຘິຕເວຘິຫຕ຺ໂຖ ວິຍາຕິ ອວິຣຊ຺ຌນຠາເວນ ວິຣຊ຺ຌນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາຕິ ຠາວນາອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມເທວ ສມ຺ປາທິຕາ. ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ.

ປພ຺ພຕສ຺ສາຕິ ປພ຺ພໂຕ ອສ຺ສ. ປພ຺ພໂຕ ອສ຺ສາຕິ ປພ຺ພໂຕ ຠເວຍ຺ຍ ກີທິສສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸວຓ຺ຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຊາຕຣູປສ຺ສາຕິ ອາຕປຣູປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ຕາວ ມຫນ຺ໂຕຕິ ຍຕ຺ຕໂກ ໂສ ປພ຺ພໂຕ ໂຫຕິ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕຕ຺ຕໂກ. ເອກສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ສປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນາລໍ ນ ປຣິຍຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ທຸປ຺ປູຣຓຠາວາ. ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາຍ ທຸປ຺ປູຣຓຠາວາທີນວຕໍ ຊານນ຺ໂຕ. ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ປຣວຕ຺ຖຸປຣາມາສາທິໍ ວິຫາຍ ກາຍາທີຫິ ສມເມວ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ທຸກ຺ຂໍ ຕຓ຺ຫານິທານໍ, ຕຓ຺ຫາ ກາມຄຸຓນິທານາ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍກາມຄຸຓນິທານຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໂຕນິທານໍ ໂຫຕີຕິ ຍໍນິທານໍ ຍໍກາຣຓໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ໂຍ ອທກ຺ຂີຕິ ໂຍ ປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸໂກ ເອວໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕສ຺ສ ນິທານຠູເຕ ກາມຄຸເຓ ຈ ຕຖໂຕ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິ. ເກນ ກາຣເຓນ ນເມຍ຺ຍ? ຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມຄຸຓອຸປຘິນ຺ຕິ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕໍ ອຸປຘິໍ. ສຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ໂຄ ເອໂສ, ລຄ຺ຄນເມຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວິທິຕ຺ວາ. ຕເມວ ກາມາຠິຠູໂຕ ນປ຺ປຏິເສເວຍ຺ຍ ນ ລຄ຺ເຄຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ວິນຍາຍ ວູປສມາຍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ.

ຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໗. ຊຏາຈຸມ຺ພຏເກນາຕິ ສີເສ ປຏິມຸກ຺ເກນ ຊຏາກລາເປນ. ອປຣິຄ຺ຄຫພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊິຕາ ຫິ ຊຏາຍ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ. ອຸທຸມ຺ພຣທຓ຺ຑຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕໍ ເຕສໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວປ຺ປກາສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ສີສໍ ໂອກມ຺ເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິວິຍ ສີສສ຺ສ ໂອກມ຺ປິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫນຸເກນ ອຸຣໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ອໂຘນຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊິວ຺ຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ລມ຺ພນຈາລນວເສນ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕິສາຂນ຺ຕິ ຕິຠງ຺ຄຠກຸຏິ ວິຍ ນລາເຏ ຊາຕຕ຺ຕາ ນລາຏິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນລາເຏ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ວລິຕ຺ຕຍ’’ນ຺ຕິ, ຕິຠງ຺ຄວລິກໍ ນລາເຏ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນວ ເຕເລຕິ ອຕ຺ຕໂນວ ປາປກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕເກ ເຕເລ, ປຈິຕພ຺ພຏ຺ຐານເຄເຫຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໘. ມຍ຺ຫໍ ລາຠາຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຏິລາໂຠ, ເອວຣູປສ຺ສ ຈ ນາມ ນິຍ຺ຍານິກສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິລາໂຠ, ເອວຣູປານຎ຺ຈ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປຏິລາໂຠ, ເອເຕ ມຍ຺ຫໍ ສຸລທ຺ຘລາຠາ. ມຍ຺ຫໍ ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຎ຺ເຈຕໍ ມມ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຠິຣຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ມຍາ ສຸລທ຺ຘໍ. ຍຖາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຣິຕານຸຣູປວເສນ ຄຫິຕໍ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ປາສາທິກນ຺ຕິ ປສາທາວຫໍ. ເອວມໂຫສີຕິ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິອາທິນາ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ. ນິສິນ຺ນສທິໂສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສິນ຺ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ. ຕສ຺ສາຕິ ສມິທ຺ຘິຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ ສປ຺ປາຍໍ ອຸປກາຣາວຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ມຍາ. ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ສຕິປຎ຺ຎາ, ຕາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຊານນສມຕ຺ຖນຠາເວນ ອວພຸທ຺ຘາ. ເຖໂຣ ກິຣ ຕທາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປສິ. ກາມນ຺ຕິ ຍຖາຣຸຈິ. ເກຈິ ‘‘ກາມໍ ກຣສ຺ສູຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ‘ກາມາ’ຕິ ມາຣສ຺ສ ອາລປນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິຠິໍສກາຣຫານີຕິ ຠຍານກາຣຫານິ. ຣູປານີຕິ ວິປ຺ປກາຣານິ. ວິປ຺ປກາຣຕ຺ໂຖປິ ຫິ ຣູປສທ຺ໂທ ‘‘ຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ນ ກມ຺ເປສ຺ສສີຕິ ສມຓຘມ຺ມກຣຓໂຕ ນ ຈລິສ຺ສສິ.

ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂຄຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໙. ປພ຺ພຕສ຺ສ ປສ຺ເສຕິ ປພ຺ພຕປາເທ ອຸປຈ຺ຈກາຍໍ. ສມເຍ ສມເຍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ສາມຍິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ໂລກິຍວິມຸຕ຺ຕິ ຫິ ອນຈ຺ຈນ຺ຕປຫາຍິຕາຍ ສມຍວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ, ໂລກຸຕ຺ຕຣວິມຸຕ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຫາຍິຕາຍ ອສມຍວິມຸຕ຺ຕິ. ຕາຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ‘‘ສມຍວິມຸຕ຺ຕາ, ອສມຍວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ຕາວ ກສ຺ມາ ປຣິຫາຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ? ສາພາຘຕ຺ຕາຕິ ສໂຣຄຕ຺ຕາ. ວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫວເສນາຕິ ກທາຈິ ວາຕປິຕ຺ຕວເສນ, ກທາຈິ ວາຕເສມ຺ຫວເສນ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສນ຺ນິປາຕວເສນ. ອນຸສາຍິໂກຕິ ກາຍໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍິໂຕ, ຍາປ຺ຍາມຍຠາເວນ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຘິສ຺ສາຕິ ສມາຘິຠາວນາຍ. ອຸປກາຣກຘມ຺ເມ ອຸຕຸໂຠຊນາທິເກ. ປູເຣຕຸນ຺ຕິ ສໂມຘາເນຕຸໍ. ປຣິຫາຍີຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອກລ຺ລຠາວໂຕ.

ອາຫເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ຊີວິຕຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຍ຺ຍໍ. ນິພທ຺ຘາ ຄຕິ ໂຫຕິ ເກວລໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິໂຕ, ນ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ວິຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ຊລມານາຕິ ສມຸຏ຺ຐິຕນິຍຕອິທ຺ຘິຍາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສເທວເກ ໂລເກ ຊລມານາ. ມໍສຈກ຺ຂຸ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ. ອານຸຠາວຘຣາຕິ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິເມຍ຺ຍພຸທ຺ຘານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນາ. ອານຸຠາວປຣິຍາໂຍປິ ຫິ ຊຸຕິ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ‘‘ອິທ຺ຘິຊຸຕິພລວີຣິຍູປປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໕໘໙, ໑໕໙໕) ວິຍ. ອນວເສສໂຕ ມານໍ ສິຍຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ ມານສໍ. ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕນາ ປນ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມານສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສີລາທີນີຕິ ອນຸຕ຺ຕຣສີລາທີນິ. ສິກ຺ຂມາໂນຕິ ສິກ຺ຂານິ ຠາເວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ນ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ. ເຕນາຫ ‘‘ສກຣຓີໂຍ’’ຕິ. ຊເນຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ກາເຍ, ສເທວເກ ໂລເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສ຺ສຸຕາຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ວິສ຺ສຸຕາ.

ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນອຕ຺ຕກິລມຖໍ ອນຸປ຺ປາທນວເສນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ຕໍເຍວ ເວທນໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ວີຖິເມວ ໂອຕຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປເຠທໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມສີສີ ນາມ ຕິວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຣິຍາປຖວເສນ ສມສີສີ ອິຣິຍາປຖສມສີສີ. ເອສ ນໂຍ ເສສທ຺ວເຍປິ.

ອິຣິຍາປຖໂກປນຎ຺ຈາຕິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ອສມາໂຍໂຄ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວາຕິ ເອກເວລາຍເມວ. ປຣິນິພ຺ພານວເສນາຕິ ອນຸປາທິເສສປຣິນິພ຺ພານວເສນ, ນ ກິເລສກ຺ຂຍມຕ຺ເຕນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ນເຍສຸ. ເອວໍ ສຕິ ເຕເນວ ອິຣິຍາປເຖນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຕເນວ ອິຣິຍາປເຖນ, ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕໂຣເຄເຍວ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ໂຣເຄນ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ພຫໂວປິ ສມສີສິໂນ ເອວ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສີສຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເຕຣສ – ປລິໂພຘສີສໍ ຕຓ຺ຫາ, ພນ຺ຘນສີສໍ ມາໂນ, ປຣາມາສສີສໍ ທິຏ຺ຐິ, ວິກ຺ເຂປສີສໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ກິເລສສີສໍ ອວິຊ຺ຊາ, ອຘິໂມກ຺ຂສີສໍ ສທ຺ຘາ, ປຄ຺ຄຫສີສໍ ວີຣິຍໍ, ອຸປຏ຺ຐານສີສໍ ສຕິ, ອວິກ຺ເຂປສີສໍ ສມາຘິ, ທສ຺ສນສີສໍ ປຎ຺ຎາ, ປວຕ຺ຕິສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂຄຈຣສີສໍ ວິໂມກ຺ໂຂ, ສງ຺ຂາຣສີສໍ ນິໂຣໂຘຕິ. ອິເມສຸ ເຕຣສສຸ ສີເສສຸ ປລິໂພຘສີສາທີນິ ປວຕ຺ຕິສີສຎ຺ຈ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານິ, ອຘິໂມກ຺ຂສີສາທີນິ ປຣິຍາທາຍການິ, ປຣິຍາທາຍກຜລໍ ໂຄຈຣສີສໍ. ຕຎ຺ຫິ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຜລໍ ວິໂມກ຺ໂຂ, ປຣິຍາທາຍກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລສ຺ສ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ສງ຺ຂາຣສີສໍ ສງ຺ຂາຣວິເວກຠູໂຕ ນິໂຣໂຘຕິ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານໍ ປຣິຍາທາຍກຜລາຣມ຺ມຓານໍ ສຫ ວິຍ ສໍສິທ຺ຘໍ ທສ຺ສເນນ ສມສີສິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ເຕຣສ ສີສານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຘ ປນ ‘‘ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາສວປຣິຍາທານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈາ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໖) ວຈນໂຕ ເຕສຸ ກິເລສປວຕ຺ຕສີສານເມວ ວເສນ ໂຍຊນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ປວຕ຺ຕິສີສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິສີສໍ ປວຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ມຄ຺ໂຄ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ຍທິປິ ປຣິຍາທີຍຕິ, ຍາວ ປນ ຈຸຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ປວຕ຺ຕິສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ເຂເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກິເລສປຣິຍາທາເນນ ປນ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ຈ ກິເລສປຣິຍາທານສ຺ເສວ ວາຣາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໗໘; ສໍ. ນິ. ໓.໑໒) ວຈນໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິສມາປເນນ ກິເລສປຣິຍາທານໍ ສມາປິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປນ ປຣິສມາປນໍ ຍທິ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ຊີວິຕປຣິສມາປນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອິມາຍ ວາຣຈຸຕິສມຕາຍ ກິເລສປຣິຍາທານຊີວິຕປຣິຍາທານານໍ ອປຸພ຺ພາຈຣິມຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິມາຫ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານໍ. ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຊວນຈິຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຍາ, ອປຣິປຸຓ຺ຓານໍ ວາ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຍາ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິ, ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ປນ ທ຺ເວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປາທິເສເສນາຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພາເນນ.

ຘູມາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘູມສ຺ສ ວິຍ ອຍິຕຠາວໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ. ຘູມສທິສາ ວລາຫກາ ຘູມວລາຫກາ, ຕິມິຣວລາຫກາ, ເຍ ມຫິກາ ‘‘ຕິມິຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕນາຕິ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠນ຺ເຕນ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ຫິ ອຸປ຺ປາເທ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ສິຍາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຍເທວ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐານກາຣຓໍ, ຕເທວ ປຣິນິພ຺ພານກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕກາຣຓາ’’ຕິ.

ໂສເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ‘‘ອຜໂລ ວຕ ເມ ວາຍາໂມ ຊາໂຕ’’ຕິ ໂສເກນ ອຠິຠູຕສ຺ສ. ອຠສ຺ສຖາຕິ ພລວໂສກາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສຕິສມ຺ໂມສາ ສິຖິລໍ ຄຫິຕາ ຠສ຺ສິ ປຕິຕາ ສາ ກຈ຺ຉາ.

ໂຄຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສຕ຺ຕວສ຺ສານຸພນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໐. ຍສ຺ມາ ກປິລວຕ຺ຖຸໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາໂຣ ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂ ໂລກນາຖໍ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸເຣ ໂພຘິຍາ ຉພ຺ພສ຺ສານີ’’ຕິ. ອຕິຄເຫຕ຺ວາຕິ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຍຖາຣຸຈິ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸວຕ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ.

ອວຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕຕິ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ. ຊິໂຕ ວິຕ຺ຕປຣາຊິໂຕ ອສິ ນຸ. ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ຄຣຸຕຣໍ.

ຂນິຕ຺ວາ ອຸມ຺ມູເລຕ຺ວາ. ກາມາສວາທີນິ ປຊຫນ຺ໂຕ ອນາສໂວ.

ເປຫີຕິ ອເປຫິ. ປາຣຄາມິໂນຕິ ປາຣງ຺ຄມນສີລາ. ເຕກາລິໂກ ອຍໍ ຄາມິ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເຍປີ’’ຕິອາທິ.

ມາຣວິສູການີຕິ ມາຣກຓ຺ຏການິ ກຓ຺ຏກສທິສານິ ມາຣສ຺ສ ທຸຣາຈາຣານິ. ວິຣຸທ຺ຘເສວິຕານິ ວິໂຣຘວເສນ ຕາສໍເຍວ ເວວຈນານິ. ຕານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປມາຍູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ເພຊນີຍາຕິ ນິພ຺ເພທທາຍິກາ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນີຍາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐວຫາ.

ວິກປ຺ປວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ ໂອປມ຺ມປຣິກປ຺ປວິສຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາປທສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປຣິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ເມທວຓ຺ຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ມຸທຸນ຺ຕິ ມຸທຸມຘຸຣສໍ ວິນ຺ເທຍ຺ຍາມ ປຏິລເຠຍ຺ຍາມ. ອສ຺ສາໂທຕິ ອສ຺ສາເທຕພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຕວສ຺ສານຸພນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມາຣຘີຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໑. ຈິນ຺ເຕສີຕິ ໂສກວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິ. ຄຓິກາຣຫຕ຺ຖິນິໂຍຕິ ທີປກກເຣຓຸໂຍ. ເອກສຕໍ ເອກສຕນ຺ຕິ ເອກສຕໍ ເອກສຕໍ ປຈ຺ເຈກໍ ສຕໍ ສຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກກໍ ສຕໍ ສຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ກຸມາຣິວຓ຺ຓສຕນ຺ຕິ ກຸມາຣິຕ຺ຖີນໍ ອຕ຺ຕຠາວານໍ ສຕໍ. ຕາ ກິຣ ປຐມໍ ກຎ຺ຎາຣູເປນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ອນຸປຄຕປຸປ຺ຜານຎ຺ຫິ ສມຎ຺ຎາ ກຎ຺ຎາຕິ. ປຸນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກຸມາຣິຣູເປນ ອຸປຄຕປຸປ຺ຜາ ຫິ ກຸມາຣີ. ປຸນ ວຘຸກາຣູເປນ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິຊາຕວຓ຺ຓສຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ຍຸວຕິຣູເປນ. ວິຊາຕາ ຫິ ອິຕ຺ຖີ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕມຊ຺ຌິມວຍາ ຍຸວຕີ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ພາລາ ຕຣຸຓີ ໂປຣີຕິ ຕິວິຘາສຸ ອິຕ຺ຖີສຸ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ທສ຺ສິຕາ, ປຣິໂຍສານວາເຣສຸ ມນຸສ຺ສຊາຕິການໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໂຍວ ຣຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເຕນ ມນຸສ຺ສຣູເປນ ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສຸໍ.

ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ຫິຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ປຣມຈິຕ຺ຕຸປສມໍ. ກິເລສເສນນ຺ຕິ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕໍ ປຐມໍ ກິເລສເສນໍ. ສາ ຫິ ກິເລສເສນາ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕສຠາວາປິ ປຏິປຕ຺ຖຍມານາ ປິຍາຍິຕພ຺ພອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຣູປຠາວໂຕ ປິຍຣູປສາຕຣູປາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈວເສນ. ເອໂກ ອຫໍ ຌາຍນ຺ໂຕຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ກິເລສສງ຺ຄຓິກາຍ ຈ ອຠາວໂຕ ເອໂກ ອສຫາໂຍ ອຫໍ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ນິຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ. ອນຸພຸຊ຺ຌິນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ພຸຊ຺ຌິໍ ປຏິພຸຊ຺ຌິໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເວກສຸຂສມຘິຄມນິມິຕ຺ຕໍ. ອກຣເຓນາຕິ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວສ຺ສ ອກຣເຓນ. ສກ຺ຂີຕິ ສກ຺ຂິຠາໂວ.

ກຕເມນ ວິຫາເຣນາຕິ ຌານສມາປຕ຺ຕີນໍ ກຕເມນ ວິຫາເຣນ. ອິຘ ທຸຕິຍປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາວຓ຺ຓນາຍເມວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາມນ຺ເຕນ ‘‘ຕໍ ປຸຄ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາ ຐິຕມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອສມ຺ມຸຂາ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ, ກຖໍ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອວິຕກ຺ກຌາຍີ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອຍເມເວຕ຺ຖ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ’’ຕິ. ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທິເກ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາເຣ. ກາມາລຍາທີນໍ ອຠາວໂຕ ອນາລໂຍ. ນ ສຣຕີຕິ ນ ສວຕິ. ຣາຄວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສໍສາຣມນຸສວນ຺ຕິ. ນ ຖິໂນຕິ ນ ຖິນມິທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ໂມຫວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໘໔໒, ໙໗໖) ອາຄເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ກິເລສສເຕສຸ ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອປເນຕ຺ວາ ເສສາ ປຎ຺ຎາສາຘິກໍ ສຕໍ ກິເລສາ, ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ (ທີ. ນິ. ໑.໓໑) ອາຄຕາຫິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐີຫິ ສຫ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຘິກໍ ສຕ຺ຕສຕໍ ໂຫຕິ; ຕາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ທິຄຸຓິຕາ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ທສາຘິກໍ ໂຫຕິ; ຕໍ ອປ຺ປກໍ ປນ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນຸປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣສໍ ອຕີຕາທິຠາວາມສນໂຕ ອຄ຺ຄຫຓໍ ປຫານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ (ຘ. ສ. ອນຸຏີ. ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຐມປເທນາຕິ ‘‘ນ ກຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ. ທຸຕິເຍນາຕິ ‘‘ນ ສຣຕີ’’ຕິ ປເທນ. ຕຕິເຍນາຕິ ‘‘ນ ຖິໂນ’’ຕິ ປເທນ. ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ຂີຓາສວຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ອນວເສສໂຕ ນີວຣຓານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກກິເລໂສຆໍ ຕິຓ຺ໂຓຕິ ຉນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕນກິເລໂສຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ກາໂມຆທິຏ຺ໂຐຆຠໂວຆຏ຺ຐກິເລສຠາວໂຕ ‘‘ປຎ຺ໂຈຆຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຫ. ຣູປຣາຄາທໂຍ ວິເສສໂຕ ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉຏ຺ຐຄ຺ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ນຍມານານນ຺ຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຍມາເນສູ’’ຕິ.

ອູຫຈ຺ຈາຕິ ພຸທ຺ຘໍ ນິສ຺ສາຍ. ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຍໍ ນິຄມນປາຬິ, ເຫຏ຺ຐາ ອນາຄຕນຍຕ຺ຕາ ປນ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນ ລິຂີຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທທ຺ທລ຺ລມານາຕິ ຊຊ຺ຊກາຣສ຺ສ ຫິ ທທ຺ທກາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິວິຍ ຊລມານາ’’ຕິ. ນີຫຣີຕິ ຕາສໍ ກາຍວຈີວິກາຣໍ ນ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຓາຍປິ ອມຎ຺ຎມາໂນວ ອນເປກ຺ເຂເນວ ນີຫຣິ. ຜລໂຕ ຠຏ຺ຐນ຺ຕິ ຜລສິປາຏິກໂຕ ຠຏ຺ຐໍ. ກຸຓ຺ຑຕິຓາທິຄຈ຺ຉຕູລໍ ໂປຏກິຕູລໍ.

ມາຣຘີຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.