໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ຕໂປກມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໗. ອຸຣຸເວລາຍ ສມີເປ ຄາໂມ ອຸຣຸເວລຄາໂມ, ຕໍ ອຸຣຸເວລຄາມໍ ອຠິມຸຂຠາເວນ ສມ຺ມເທວ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຠິສມ຺ໂພຘິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສາຍ ວສ຺ເສສຸ ອາທິໂຕ ປນ຺ນຣສ ວສ຺ສານິ ປຐມໂພຘິ, ອິຘ ປນ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕຣເມວ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫສ຺ມິໍ ເຍວາ’’ຕິ. ອສຸຂຠາເວນ ອຎ຺ເຎຫິ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ທຸກ຺ກຣກາໂຣ, ໂສ ເອວ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ. ຕາຍ ມຸຕ຺ໂຕ ວຕມ຺ຫີຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຕໍ ໂລກນາໂຖ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ? ກມ຺ມປີຬິຕວເສນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໙໒-໙໔) –

‘‘ອວຈາຫໍ ໂຊຕິປາໂລ, ສຸຄຕໍ ກສ຺ສປໍ ຕທາ;

ກຸໂຕ ນຸ ໂພຘິ ມຸຓ຺ຑສ຺ສ, ໂພຘິ ປຣມທຸລ຺ລຠາ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອຈຣິໍ ທຸກ຺ກຣໍ ພຫຸໍ;

ຉພ຺ພສ຺ສານຸຣຸເວລາຍໍ, ຕໂຕ ໂພຘິມປາປຸຓິໍ.

‘‘ນາຫໍ ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ, ປາປຸຓິໍ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ກຸມ຺ມຄ຺ເຄນ ຄເວສິສ຺ສໍ, ປຸພ຺ພກມ຺ເມນ ວາຣິໂຕ’’ຕິ.

ມາເຣຕີຕິ ວິພາເຘຕິ. ວິປຕ຺ຕິອາທິສໍໂຍຊນຎ຺ຫິ ສາຘູນໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ມຣຓໍ ສຈ຺ຈປຏິເວຘມາຣຓຕ຺ຕາ, ປາປຕຣຕ຺ຕາ ປາປຕໂມຕິ ປາປິມາ. ສາ ຈສ຺ສ ປາປຕມຕາ ປາປວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປາເປ ນິຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຘິປຕີຕິ ກາມາຘິປຕິ. ອປ຺ປຫີນກາມຣາເຄ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ວສວຕ຺ຕີ. ເຕສໍເຍວ ກຸສລກມ຺ມານໍ ອນ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອນ຺ຕໂກ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ອປຣິມຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ນມຸຈິ. ມຕ຺ຕານໍ ປມຕ຺ຕານໍ ພນ຺ຘູຕິ ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸ.

ຕໂປກມ຺ມາຕິ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໂຕ. ອປຣທ຺ໂຘຕິ ວິຣຊ຺ຌສິ. ‘‘ອປຣາໂຘ’’ຕິປິ ອຕ຺ຖິ, ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍກິລມຖໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອມຣຕ຺ຖາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ໂສ ຈ ກມ຺ມວາທີຫິ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ເທວຕ຺ຖາຍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອມຣຠາວຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສພ຺ພໍ ຕປນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນໍ. ອຕ຺ຖາວຫໍ ນ ຠວຕິ ໂພຘິຍາ ອນຸປາຍຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈສ຺ສາຕິ ກິຎ຺ຈິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍວ ຘມ຺ມນີຕິ ຘມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຓ຺ຓຸ, ໂສ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຘມ຺ມນິ ວຓ຺ຓຸປເທເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ’’ຕິ. ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຜິຍາຫິ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ເຈວ ອຣິຕ຺ເຕຫິ ອຸປ຺ປີເຬຍ຺ຍ ຈ.

ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ຄຫິຕາ ມຄ຺ຄສີລສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ສມາຘິໂນ ຫິ ຄຫເຓນ ສມ຺ມາວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ ຄຫິຕາ ອຸປກາຣຠາວໂຕ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ໂພໂຘ. ມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ໂພຘາຍາຕິ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ກຖໍ ປນ ມຄ຺ຄໍ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຠາເວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ຍຖາ ຍາຄຸປຈນາຣມ຺ໂຠ ຍາວເທວ ຍາຄຸອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ມຄ຺ຄຠາວນາຣມ຺ໂຠ ມຄ຺ຄາຘິຄມຕ຺ຖາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣມ຺ໂຠຕິ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາຍ ພນ຺ຘາປນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ, ໂພຘາຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ໂພຘາຍ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ປຣມສຸທ຺ຘິ’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອປເຣ ປນ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສມ຺ໂພຘາຍາຕິ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພສ຺ມາປິ ໂພຘິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ. ນິຫໂຕ ນິພ຺ພິເສວນຠາວໍ ປາປິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣາຊິໂຕ’’ຕິ.

ຕໂປກມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ອນ຺ຘຠາວກາຣເກຕິ ປຈຸຣຊນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ອນ຺ຘຠາວກາຣເກ. ມຫາຕເມຕິ ມຫຕິ ຕມສິ. ປາສາຓຜລເກ ມຫາຈີວຣໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ຕໍ ຜລກໍ ອປສ຺ສາຍ ນິສິນ຺ໂນຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຘານນ຺ຕິ ຠາວນໍ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫມາໂນຕິ ສພ຺ພໂສ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຣິຏ຺ຐໂກຕິ ອຣິຏ຺ຐກວຓ຺ໂຓ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຬໂກ’’ຕິ.

ທີຆມທ຺ຘານນ຺ຕິ ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ. ສໍສຣນ຺ຕິ ອາສາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ, ອລໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເອເຕນ ນິປ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ເຕນ ມາຣສ຺ສ ກາຈິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ.

ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໙. ສຸສໍວຸຕາຕິ ມຄ຺ຄສໍວເຣນ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຸຕາ. ສຸປິຫິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປິຫິຕາ. ວສານຸຄາຕິ ກາຍາທິທ຺ວາຣວສານຸຄາ ວສວຕ຺ຕິໂນ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ພທ຺ຘຈຣາຕິ ປຏິພທ຺ຘຈຣິຍາຕິ.

ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ອຸປາຍມນສິກາເຣນາຕິ ອນິຈ຺ຈາທີສຸ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ມນສິກຣເຓນ. ອຸປາຍວີຣິເຍນາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນາຍ ວິຘິນາ ປວຕ຺ຕວີຣິເຍນ. ກາຣຓວີຣິເຍນາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປາທນາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓຠູເຕນ ວີຣິເຍນ. ອນຸປ຺ປນ຺ນປາປການຸປ຺ປາທນາທິອຕ຺ຖານິ ຫິ ວີຣິຍານິ ຍທຕ຺ຖໍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ຕິເຍວາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປໂກ ສມ຺ມາ-ສທ຺ໂທ. ໂຍນິໂສສມ຺ມາສທ຺ເທນ ຫິ ອຸປາຍກາຣຓຕ຺ຖທີປກຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປາຍວີຣິເຍນ ກາຣຓວີຣິເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ. ມາເຣນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິກໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາປິ ນ ຕຸສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ.

ກິເລສປາເສນາຕິ ກິເລສມາຣສ຺ສ ອຸປາຍຠູເຕນ. ກິເລສມາໂຣ ຫິ ສຕ຺ເຕ ກາມຄຸຓປາເສຫິ ນິພນ຺ຘຕິ, ນ ປນ ສຍເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍ ທິພ຺ພາ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕາ’’ຕິອາທິ. ມາຣພນ຺ຘເນຕິ ກິເລສມາຣສ຺ສ ພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ, ຠວຈາຣເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີຕິ ອິທໍ ມາໂຣ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣາ ວິມຸຕ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ວິມຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພປາເສຫີ’’ຕິ ຈ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວທຕິ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕປິ ວາ ‘‘ເອວມຍໍ ປເຣສໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂມກ຺ຂາຍ ອຸສ຺ສາຫໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐຕ຺ວາ ວທຕິ.

ປຐມມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ອນຸປຸພ຺ພຄມນຈາຣິກນ຺ຕິ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ອນຸກ຺ກເມນ ຄມນສງ຺ຂາຕໍ ຈາຣິກໍ. ເອວໍ ຫິ ຄເຕສູຕິ ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ພຫູສຸ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຕສຸ.

ອາທິມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ຕຖາ ເສເສສຸ. ສາສນສ຺ສ ອາທິ ສີລໍ ມູລກຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ສມຖາທໂຍ ມຊ຺ຌໍ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເວມຊ຺ຌຠາວໂຕ. ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ ຕທຘິຄມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍາຠາວໂຕ. ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ນາມ ປຎ຺ຎາຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ຈ ສີລໍ ສມາຘິ ຈ ມູລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສມາຘໂຍ ວາ ອາທີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາ ອນຸໂພຘປຏິເວຘວເສນ ທຸວິຘາ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄາ ມຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຎ຺ຎານິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຜລກິຈ຺ຈໍ, ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ປນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສານໍ ຕໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ຜລຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ອິຕເຣນ ອິຕຣໍ, ຕທຸຠຍວເສນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂອສານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙) ວຈນໂຕ ສີລທິຏ຺ຐຸຊຸກຕາຍ ມຕ຺ຖກຠູຕາ ວິປສ຺ສນາ, ຕທຘິຏ຺ຐານາ ສີລສມາຘີຕິ ອິເມ ຕສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາ ວາ ອາທີ’’ຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ກິຎ຺ຈາປິ ອວຍວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ສມຸທາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເຍສຸ ປນ ອວຍເວສຸ ສມຸທາຍຣູເປນ ອເປກ຺ຂິເຕສຸ ຄາຖາຕິ ສມຎ຺ຎາ, ຕໍ ຕໂຕ ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາຍ ຕາວ ປຐມປາໂທ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຎ຺ຈປທຉປ຺ປທານໍ ຄາຖານໍ ອາທິປຣິໂຍສານຄ຺ຄຫເຓນ ອິຕເຣ ທຸຕິຍາທໂຍ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ມຊ຺ຌນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘເມວາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອການຸສນ຺ຘິກສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ພຫຸວິຠາຄໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາ ເອການຸສນ຺ຘິກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ເຕເຍວ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານຠາຄາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ນິທານນ຺ຕິ ກາລເທສກປຣິສາທິ-ອປທິສນລກ຺ຂຓາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ. ອິທມໂວຈາຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຕທວເສສນິຄມນປາຬິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອເນການຸສນ຺ຘີກສ຺ສ ສຫ ນິທາເນນ ປຐໂມ ອນຸສນ຺ຘິ ອາທິ. ສຫ ນິຄມເນນ ປຈ຺ຉິໂມ ປຣິໂຍສານໍ, ອິຕເຣນ ມຊ຺ຌິມນ຺ຕິອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ສາຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖກໍ ກຕ຺ວາ. ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ນາມ ປຣິປຸຓ຺ຓພ຺ຍຎ຺ຊນຕາຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ…ເປ… ເທເສຕາ’’ຕິ. ສກລປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສີລາທິປຎ຺ຈຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິຍາ. ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ ທິຏ຺ຐິມານາທິອຸປກ຺ກິເລສາຠາວໂຕ. ອວິເສສໂຕ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສກເລ ສາສເນ ຠວນ຺ຕິ. ຘມ຺ໂມຕິ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕເມສານໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໑໘) ວິຍ. ທຸກູລສາຓິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວິຍ, ນ ຕຸ ປາກາຣເສລາທິປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວິຍ. ເຕນ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ສກລກິເລສານໍ ປຫານານຸຠາວໍ ວທຕິ. ອລາຠປຣິຫານິຍາ, ນ ລທ຺ຘປຣິຫານິຍາ. ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານີຕິ ປຎ຺ຈສຕາຘິການິ ຕີຓິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານິ. ສາຕນ຺ຕິ ສຸຂໍ.

ທຸຕິຍມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໒. ສຸຣາກາຣການນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐສຸຣາໂຍຊນການໍ. ໂກສລານໍ ອິສ຺ສໂຣຕິ ໂກສໂລ, ໂກສລຣາຊສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ໂກສລິກາ. ປຣິໂຠຄປາຕີຕິ ຠຕ຺ຕປຣິໂຠຊນຕ຺ຖາຍ ປາຕິ ປຣິໂຠຄປາຕິ. ກມ຺ມາຣຸທ຺ຘນປຓາຬິຍາຕິ ກມ຺ມາຣຸທ຺ຘນປຓາຬິມຸເຂ. ຘມມານາຍາຕິ ຘມິຍມານາຍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຠສ຺ຕວາເຕຫິ ປູຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠສ຺ຕວາເຕນ ປູຣິຍມານາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຍາມຠູມິຍນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ປຏິສລ຺ລານຏ຺ຐາເນ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕໍ ມາຣໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາວ ທິສ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊຸລຕາໂລເກນາ’’ຕິ.

ເສຍ຺ຍຕ຺ຖາຍາຕິ ເສຍ຺ຍານິສໍສາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຐສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໂຕຕິ ອຕ຺ຕຠາເວນ ສໍຍໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍຍຕຕ຺ຕຠາໂວ’’ຕິ. ຕໍສຓ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຣຫິເຕ ພຸທ຺ຘມຸນິສ຺ມິໍ ອວຏ຺ຐິຕສ຺ສ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊ ຈເຣຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ອິມິນາ ຠຄວາ ຕໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວິຠິໍສິຕາ ພຸທ຺ຘານໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ ຠຍາຠາວໂຕ? ເກວລໍ ປນ ອນຏ຺ຐວລິກໍ ອຸປ຺ປີເຬນ຺ໂຕ ວິຍ ຕ຺ວເມວ ອາຍາສໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສສີຕິ ມາຣໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕິ.

ເຠຣວາຕິ ອວີຕຣາຄານໍ ຠຍຊນກາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ. ຜເລຍ຺ຍາຕິ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສຕ຺ຕິສລ຺ລນ຺ຕິ ສຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ປຸຖຸສລ຺ລໍ. ອຸຣສ຺ມິໍ ຈາຣເຍຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຜາສຸໍ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ຐເປຍ຺ຍຸໍ ອຸຄ຺ຄິເຣຍ຺ຍຸໍ. ຂນ຺ຘຸປຘີສູຕິ ຂນ຺ຘສງ຺ຂາເຕສຸ ອຸປຘີສຸ. ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຕໂຕ ຠຍນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ.

ສປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຸປຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໓. ອຸຕຸຄາຫາປນຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ, ນ ຣໂຊຊລ຺ລວິກ຺ຂາລນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ໂຘຕປາທເກ ເຄເຫຕິ ໂຘຕປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕພ຺ພເກ. ວຕ຺ຕເຠໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມສ຺ສາມິຠາວໂຕ. ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ໂຘວນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ. ໂສປ຺ປປຣິຄ຺ຄາຫເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສປ຺ປໍ ນາມ ນິທ຺ທາຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຣຫິຕາ ນິຣນ຺ຕຣຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕີຕິ ຕໍ ສຠາວໂຕ ປໂຍຊນໂຕ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຣິຄ຺ຄາຫກໍ ອຸປຣິນິທ຺ເທສສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສປ຺ປປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນາ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນິທ຺ທາໂສປ຺ປນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຠຄວໂຕ ໂສປ຺ປໍ ຫີເຬນ຺ໂຕ ວທຕິ.

ກິໍ ນູຕິ ເອຕ຺ຖໍ ກິນ຺ຕິ ເຫຕຸນິສ຺ສກ຺ເກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ສຸປສີ’’ຕິ? ທຸພ຺ຠໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິສ຺ສິຣິໂກ ຠິນ຺ນຠໂຄ, ໂສ ປນ ມຕສທິໂສ ວິສຎ຺ຎິສທິໂສ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມໂຕ ວິຍ ວິສຎ຺ຎີ ວິຍ ຈາ’’ຕິ.

ອາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໔໒) ອາຄຕໍ ຕຓ຺ຫາໂກຏ຺ຐາສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິສຕ຺ຕຕາຍາຕິ ຕມ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ວິເສສໂຕ ອາສຕ຺ຕຠາເວນ. ວິສສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວິສມູລຕາ ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທິຠູຕເວທນາ ມູລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິສມູລາ, ຕຓ຺ຫາ. ຕສ຺ສ ຣູປາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ, ນ ອມຕສ຺ສາຕິ ວິສປຣິໂຠຄຕາ. ກຕ຺ຖຈິ ເນຕຸນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ຠເວ ສພ຺ພຖາ ເນຕຸໍ? ປຣິກ຺ຂຍາຕິ ສພ຺ພໂສ ຂີຓຕ຺ຕາ. ຕຸຍ຺ຫໍ ກິໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພຸປຘິປຣິກ຺ຂຍາ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ມມ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ກິໍ ອຸຊ຺ຌາຍນໍ? ເກວລໍ ວິຆາໂຕເຍວ ເຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສຸປຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຐມອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໕. ປຓ຺ຓາສໍ ວາ ວສ຺ສານິ ຊີວຕິ ວສ຺ສສຕໂຕ ອຸປຣິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ. ສຏ຺ຐິ ວາ ວສ຺ສານິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ພາກຸໂລ. ປຏິຫຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນີກຠາເວ ສາຕໍ ສຸຂໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈນີກສາໂຕ, ຕພ຺ຠາໂວ ປຈ຺ຈນີກສາຕຕາ, ຕາຍ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຠາສິ ປຏິວຈນໍ ຊານມາໂນວ.

ນ ຫີເຬຍ຺ຍ ນ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວນ຺ຕິ ໂສ ທາຣໂກ ວິຍ ກິຎ຺ຈິ ອຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິໂສ ຈເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ຫິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຊ຺ຊລິຕສີໂສ ວິຍ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ປຊ຺ຊລິຕສີໂສ ປຸຣິໂສ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ວູປສມາຍ ວາຍເມຍ຺ຍ, ເອວໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອາຍຸໍ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕເນວ ນເຍນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ອນິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວ ທຸກ຺ຂໍ, ອນຕ຺ຕາຕິ ວິປສ຺ສນມ຺ປິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຂາຣວິຄມາຍ ຈເຣຍ຺ຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ປຐມອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທຸຕິຍອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໖. ເນມີວາຕິ ເນມິສີເສນ ຈກ຺ກໍ ວທຕິ. ກຸພ຺ພຣໍ ອນຸປຣິຍາຍຕີຕິ ກຸພ຺ພຣໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ປນ ໂສ ຕໍ ອຊຫນ຺ໂຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິຊຫຕີ’’ຕິ. ອາຍຸ ອນຸປຣິຍາຍຕີຕິ ມຈ຺ຈານໍ ອາຍຸ ຄຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີຕິ ຠຄວໂຕ ປຏາຓິ ຫຸຕ຺ວາ ວທຕິ, ຠຄວາ ປນ ຕໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອາຍຸໂນ ອຈ຺ຈຍຄມນມຣຓຕໍເຍວ ປເວເທສິ.

ທຸຕິຍອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.