໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໒. ‘‘ນີເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ’’ຕິອາທິ ອປ຺ປກາສນຠາເວນ ຕມຕີຕິ ຕໂມ, ເຕນ ຕເມນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຕໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍໂຍຄໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ມຈ຺ເຉຣໂຍຄໂຕ ມຈ຺ເຉໂຣ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໂມຕິ ອປ຺ປກາສນຠາເວນ ຕໂມ ຕມຠູໂຕ ອນ຺ຘກາໂຣ ວິຍ ຊາໂຕ, ອນ຺ຘກາຣຕ຺ຕໍ ວາ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ຕມເມວ ປຣມ຺ປຣໂຕ ອຍນໍ ຄຕິ ນິຏ຺ຐາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕມປຣາຍໂຓ, ຕມປຣາຍຓຕໍ ວາ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາເຍນປິ ຕມຄ຺ຄຫເຓນ ຂນ຺ຘຕໂມວ ກຖິໂຕ, ນ ອນ຺ຘກາຣຕໂມ. ຂນ຺ຘຕໂມຕິ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິຣຫິຕາ ຂນ຺ຘປວຕ຺ຕິເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ອຸຈ຺ເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ’’ຕິອາທິ ປກາສນຠາເວນ ໂຊເຕຕີຕິ ໂຊຕິ, ເຕນ ໂຊຕິນາ ຍຸຕ຺ໂຕຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ຕເມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕເຣ ທ຺ເວຕິ ໂຊຕິຕມປຣາຍໂຓ ໂຊຕິໂຊຕິປຣາຍໂຓຕິ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄເລ.

ເວຓຸເວຕ຺ຕາທິເກຫິ ເປຬາທິກາຣກາ ວິລີວກາຣກາ. ມິຄມຈ຺ຉາທີນໍ ນິສາທນໂຕ ເນສາທາ, ມາຄວິກມຈ຺ຉພນ຺ຘາທໂຍ. ຣເຖສຸ ຈມ຺ເມນ ຫນນກຣຓໂຕ ຣຖກາຣາ ຈມ຺ມກາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ປຸ’’ ອິຕິ ກຣີສສ຺ສ ນາມໍ, ຕໍ ກຸເສນ຺ຕິ ອປເນນ຺ຕີຕິ ປຸກ຺ກຸສາ, ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກາ. ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິ ວິຣູໂປ. ໂອໂກຏິມໂກຕິ ອາໂຣຫາຠາເວນ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິໂກ, ຣສ຺ສກາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ລກຸຓ຺ຑໂກ’’ຕິ. ລກຸ ວິຍ ຆຏິກາ ວິຍ ເຑຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຫິ ລກຸຓ຺ຑໂກ, ຣສ຺ໂສ. ກຓຕິ ນິມີລຕີຕິ ກາໂຓ. ຕໍ ປນສ຺ສ ນິມີລນໍ ເອເກນ ອກ຺ຂິນາ ທ຺ວີຫິປິ ວາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ວາ ອຸຠຍກ຺ຂິກາໂຓ ວາ’’ຕິ. ກຸຓນໍ ກຸໂຓ, ຫຕ຺ຖເວກລ຺ລໍ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຸຓີ. ຂຎ຺ໂຊ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາທວິກໂລ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສງ຺ຂາໂຕ ສຣີຣສ຺ສ ປກ຺ໂຂ ປເທໂສ ຫໂຕ ອສ຺ສາຕິ ປກ຺ຂຫໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປີຐສມ຺ປີ’’ຕິ. ປທີເປ ປທີປເນ ເອຕພ຺ພໍ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ປທີເປຍ຺ຍໍ, ເຕລກປລ຺ລາທິອຸປກຣຓໍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາຄມນວິປຕ຺ຕີຕິ ອາຄມນຏ຺ຐານວເສນ ວິປຕ຺ຕິ ອາຄໂມ ເອຕ຺ຖາຕິ ກຕ຺ວາ. ປຸພ຺ພຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕີຕິ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍວເສນ ວິປຕ຺ຕິ. ຈຓ຺ຑາລາທິສຠາວາ ຫິສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍາ, ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ປຈ຺ຈຍາ, ເຕເຫວສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິ ເອວ, ນ ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ປວຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ເຕ ສຸຂປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕິ. ຕາທິເສ ນິຫີນກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ໂກຈິ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ສິຍາ, ອຍໍ ປນ ທຸຄ຺ຄໂຕ ທຸຣູໂປ ໂຫຕິ. ອາຊີວຸປາຍວິປຕ຺ຕີຕິ ອາຊີວນຸປາຍວເສນ ວິປຕ຺ຕິ. ສຸເຂນ ຫິ ຊີວິກໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອຸປາຍຠູຕາ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປາທໂຍ ອິມສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກສິລາໂກຏ຺ຏນາທິກມ຺ມໍ ປນ ກຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກສິຣວຸຕ຺ຕິເກ’’ຕິ. ອຕ຺ຕຠາວວິປຕ຺ຕີຕິ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂກາຣຓສມາໂຍໂຄຕິ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍສໂມຘານໍ. ສຸຂກາຣຓວິປຕ຺ຕີຕິ ສຸຂປຈ຺ຈຍປຣິຫານິ. ອຸປໂຠຄວິປຕ຺ຕີຕິ ອຸປໂຠຄສຸຂສ຺ສ ວິນາໂສ ອນຸປລທ຺ຘິ. ໂຊຕິ ເຈວ ໂຊຕິປຣາຍຓຠາໂວ ຈ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ.

ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫີຕິ ລກ຺ຂຓວຈນໍ ເອຕໍ ຍຖາ ‘‘ຍທິ ເມ ພ຺ຍາຘິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ທາຕພ຺ພມິທໂມສຘ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ປຣິຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕຕິ ທານໍ ທາຕຸໍ ອເປກ຺ຂິຕຕາຍ ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ.

ປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຍ຺ຍິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໓. ຊຣາຊິຓ຺ຓາຕິ ຊຣາຍ ຊິຓ຺ຓາ. ເຕນ ປາກຏຊຣາຍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ວໂຍວຸຑ຺ຒາຕິ ວຍສາ ວຸຑ຺ຒາ. ເຕນ ປຈ຺ຉິມວຍສ຺ສ ໂອສກ຺ກສມ຺ປວຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ຊາຕິມຫລ຺ລິກາຕິ ຊາຕິມຫຕ຺ຕຄຕາ. ຈິຣກາລໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຣາຊປຣິວຏ຺ເຏ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ວໂຍ-ສທ຺ໂທ ສາຘາຣຓວຈໂນປິ ຊິຓ຺ຓສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ໂອສານວຍໍ ເອວ ວທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິມວຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຍ຺ຍິກາຕິ ມາຕາມຫິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຫຕ຺ຖີ ເອວ ຣຕນຠູໂຕ ຫຕ຺ຖິຣຕນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກນາ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພານິ ຕານີຕິ ກຸມ຺ຠກາຣຠາຊນານິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ປມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສຸ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຍ຺ຍິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອິສ຺ສຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໕. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ກາ ອສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອລາຠາຍ ອຍສາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ. ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວໂຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຕໍ ສພ຺ພທິສາສຸ ຍມກມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຫາໂອຆໍ ວິຍ ສພ຺ພາ ປາຣມິໂຍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣມໂຫຆໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ. ຕໂຕ ຕໂຕ ອນ຺ນປານຍານວຕ຺ຖມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິຫຕ຺ຖາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ກຫໍ ຠຄວາ, ກຫໍ ເທວເທໂວ ນຣາສໂຠ ໂລກນາໂຖ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ສກຏສເຕຫິປິ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສກຏຘຸເຣນ ສກຏຘຸຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ອນ຺ຘກວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ວິຍ. ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໒໘໒) ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ຠຄວໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສປິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ໂຂ’’ຕິອາທິ (ອຸທາ. ໓໘), ຕຖາ ‘‘ຍາວຕາ ໂຂ, ຈຸນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ສງ຺ໂຆ ວາ ຄໂຓ ວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ສງ຺ຆມ຺ປິ ເອກໍ ຄຓມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຍຖຣິວາຍໍ, ຈຸນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໖). ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ. ນິຊ຺ຌຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ. ນນ຺ຕິ ກຖໍ.

ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ກຖາ ມຫາຊນສນ຺ນິປາເຕ ນິຍ຺ຍາຕິຕາ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມິໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທມຕ຺ເຕນ ເທນ຺ເຕປິ ຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕິ. ອາໂຣຈິຕໍ ອຕ຺ຕໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄວາຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາມນ຺ຕນໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ນິຄຓ຺ຐາ…ເປ… ປສີທຕິ ປສນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ເພ ອວິເສສໂຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ທາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ນາມ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ອິທານິ ຕສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຠາວກໂຣ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຕຍາ ປຐມໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ. ສລ຺ລກ຺ເຂຫິ ເອຕໍ. ປຈ຺ຉິມໍ ປຸຣິເມນ ສທ຺ຘິໍ ອາເນຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ນາມ ປຎ຺ຫສ຺ສ ກຖນໍ ມຍ຺ຫເມວ ຠາໂຣ. ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫຕິ ເອກໂຕ ເສນາຍ ຣາສິວເສນ ສມ຺ປິຓ຺ຑິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຣາສິຠູໂຕ’’ຕິ. ອສິກ຺ຂິໂຕຕິ ສຕ຺ຕຏ຺ຐສໍວຈ຺ຉຣານິ ຘນຸສິປ຺ເປນ ສິກ຺ຂິໂຕ. ຘນຸສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ໂກຈິ ກຕຫຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ອສິກ຺ຂິໂຕ ນ ກຕຫຕ຺ໂຖ, ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂຠາໂວເຍວ ພ຺ຍາມມຸຏ຺ຐິພນ຺ໂຘ. ຕິຓປຸຎ຺ຊມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ຊາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປໍສຸປຸຎ຺ຊວາລຸກປຸຎ຺ຊສາຣຜລກອໂຍຆນາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອກຕປຣິຈໂຍຕິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກາ ວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອກຕປຣິຈໂຍ. ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທິເກ ອຸເປຈ຺ຈ ອສນໍ ອຸປາສນໍ, ນ ກຕໍ ອຸປາສນໍ ເອເຕນາຕິ ອກຕູປາສໂນ. ອສິກ຺ຂິຕຕາທິນາ ຠີຣຸຠາເວນ ວາ ກາຍສ຺ສ ຉມ຺ຠນໍ ສງ຺ກມ຺ປນໍ ອຸຕ຺ຕາໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຉມ຺ຠີຕິ ອາຫ ‘‘ປເວຘິຕກາໂຍ’’ຕິ.

ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫານສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຕຕິເຍເນວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ປຏິຆສມ຺ປໂຍຄໍ. ອເສກ຺ຂສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ອເສກ຺ຂໍ, ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຕຍິທໍ ນ ອຄ຺ຄຜລໍ ສີລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ໂຂ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອເສກ຺ຂສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕໍ ສີລໍ, ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ເອວ ນ ອຘິປ຺ເປໂຕ ສິກ຺ຂາຍ ຊາຕຕ຺ຕາ, ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘປີຕິ. ເສກ຺ຂສ຺ສ ເອໂສຕິ ວາ, ອປຣິໂຍສິຕສິກ຺ຂຕ຺ຕາ ສຍເມວ ສິກ຺ຂຕີຕິ ວາ ເສກ຺ໂຂ, ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ເຫຏ຺ຐິເມສຸ ຈ ຕີສຸ ຜເລສຸ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອຸປຣິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຠາວໂຕ ອເສກ຺ໂຂ. ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເສກ຺ໂຂຕິ ອເສກ຺ໂຂ. ອຄ຺ຄຜລຠູໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິປສ຺ສກສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອເສກ຺ເຂນາ’’ຕິອາທີສຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາ ມິສ຺ສກາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາປີຕິ ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິອາທໂຍປິ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິ ເອວ.

ເຍນ ສິປ຺ເປນ ອິສ຺ສາໂສ ໂຫຕິ, ຕໍ ອິສ຺ສຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸສຸສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ສາ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວເສນ ສຣີຣໍ ສຎ຺ຊາຕຖາມໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ພລປຈ຺ຈຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ພລໍ ນາມ ວາໂຍຘາຕູ’’ຕິ. ສມປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຫິ ວິສມປ຺ປວຕ຺ຕິນິວາຣກຘາຕຸ ພລໍ ນາມ, ເຕນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພລຣູປໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຍສ຺ມາ ອຣຫາ ເອວ ເອກນ຺ຕໂຕ ໂສຣໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອເຕ ທ຺ເວຕິ ຂນ຺ຕິ ໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອເຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ. ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປປາ, ໂຍ ໂກຈິ ຊລາສໂຍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປານີຍຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຣສ຺ສໂປກ຺ຂຣຓີອາທີນີ’’ຕິ. ອຸທກວິກູລາທີສຸ ກມນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ສງ຺ກມນານິ, ເສຕຸອາທີນິ. ເສຕຸກຣຓຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເສຕຸໍ, ຈງ຺ກມນກຣຓຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຈງ຺ກມນໍ, ມຄ຺ຄກຣຓຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ຄໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຓາສາ’’ຕິອາທິ.

ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິຍານໍ ຫິຕໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ. ເທນ຺ໂຕປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອຂີຓາສວສ຺ສ ເທນ຺ໂຕປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ເທນ຺ເຕນປິ ກມ຺ມຜລໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕເນວ ທາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຖນຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ມຫາເມຆຠາວທສ຺ສນໍ, ໂຍ ຫິ ມຫາວສ຺ສໍ ວສ຺ສຕິ, ໂສ ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊຸມ຺ມາລໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປວສ຺ສຕິ. ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ສໂມຘາເນຕ຺ວາຕິ ຂາທນີຍສ຺ສ ວິວິຘຊາຕິຍານິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

ປກິຣຓໍ ນາມ ວິກິຣຓມ຺ປິ ໂຫຕິ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິກິຣຕີ’’ຕິ. ປກິຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວາ ທານໍ ເທຕີຕິ ອິມິນາ ຄຸຓເຂຕ຺ຕເມວ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ກຣຸຓາເຂຕ຺ເຕປິ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ‘‘ປກິເຣຕີ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອາຄຕຕິຕ຺ຖິຍວາເທນ ອປ຺ປຏິເສຘິຕຕາປິ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ປຸຎ຺ຎຘາຣາຕິ ປຸຎ຺ຎມຍຘາຣາ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທາ. ສິເນຫຍນ຺ຕີຕິ ຖູລຘາເຣນປິ ສິເນເຫນ ສິນິທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕີ. ກິເລທຍນ຺ຕີຕິ ອລ຺ລຠາວໍ ປາປຍນ຺ຕີ. ຍຖາຍໍ ປຸຎ຺ຎຘາຣາ ທາຕາຣໍ ອນ຺ໂຕ ສິເນເຫຕິ ປູເຣຕິ ອຠິສນ຺ເທຕິ, ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄາຫການມ຺ປິ ອນ຺ໂຕ ສິເນເຫຕິ ປູເຣຕິ ອຠິສນ຺ເທຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທທໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ຠຊນ຺ຕິ ນໍ ພຫູ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໕.໓໔) ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ທາຕາຣໍ ອຠິວສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທາຍກວເສເນວ ‘‘ສິເນເຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມາ ວາ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ສິເນຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອາມິສນິສ຺ສິຕາຕິ ທາຍກວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິສ຺ສຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປພ຺ພຕູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໖. ຂຕ຺ຕິຍາຕິ ອຠິເສກປ຺ປຕ຺ຕາ. ອິສ຺ສຣິຍມໂທ ກາມເຄໂຘ. ປຖວິມຓ຺ຑລສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາ ຕໍນິວາສິນໍ ອນຸຍນ຺ຕຕາຕິ ສພ຺ພມິທໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ຣາຊກິຈ຺ຈສ຺ສ ສຸເຂນ ສມິຊ຺ຌນສ຺ສ ກາຣຓກິຕ຺ຕນໍ. ຍາທິເສ ຣາຊກິຈ຺ເຈ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕຣຄມນານີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ນິຣນ຺ຕຣຄມນານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຄມນານິ. ໂຈຣາ ຈິນ຺ຕຍິໍສູຕິ ເອໂກ ອນ຺ຕຣໂຠຄິໂກ ຣາຊາປຣາຘິໂກ ປຎ຺ຈສຕມນຸສ຺ສປຣິວາໂຣ ໂຈຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສຈາຫໍ ວກ຺ຂາມີຕິ ໂຍຊນາ. ຘຸຣວິຫາເຣຕິ ຣຖສ຺ສ ຘຸຣໍ ວິຍ ນຄຣສ຺ສ ຘຸຣຠູເຕ ວິຫາເຣ. ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຸນ຺ຕິ ວິສ຺ສາສຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ. ສທ຺ຘາຍິໂກຕິ ສທ຺ຘາຍ ອຍິຕພ຺ໂພ, ສທ຺ເຘຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສທ຺ຘາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຍິໂກຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ຠສມໍ ປຸຖຸລຠາເວນ. ນິປ຺ໂປເຖນ຺ໂຕຕິ ນິມ຺ມທ຺ເທນ຺ໂຕ. ສຓ຺ຫກຣຓີຍໍ ອຕິສຓ຺ຫໍ ປິສນ຺ໂຕ ນິສທໂປໂຕ ວິຍ ປິສນ຺ໂຕ.

ຘມ຺ມຈຣິຍາຕິອາທິຕ຺ຕມ຺ປິ ສີສໍ ເຈລຎ຺ຈ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ເອວ ກາຕພ຺ພາ ຕສ຺ສາ ເອວ ປຣໂລເກ ປຕິຏ຺ຐາຠາວໂຕ. ອາຈິກ຺ຂາມີຕິ ກເຖມິ, ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ຍຖາ ຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ມເທວ ຣາຊາ ຊານາຕິ, ເອວໍ ຊານາເປມີຕິ. ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຍຸທ຺ເຘນ ກາຕພ຺ພອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ. ວິສິໂນຕິ ພນ຺ຘຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເຕນາຕິ ວິສໂຍ, ສມຕ຺ຖຠາໂວ. ມນ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາຕິ ສມ຺ປນ຺ນຣາຊມນ຺ຕາ. ມຫາອມຈ຺ຈາຕິ ມໂຫສຘາທິສທິສາ ນີຕິສຕ຺ຖເຉກາ ອມຈ຺ຈປຸຣິສາ. ອຸປລາເປຕຸນ຺ຕິ ປເຣສໍ ອນ຺ຕເຣ ວິໂຣຘຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ.

ທ຺ເວເຍວ ປພ຺ພຕາຕິ ປພ຺ພຕສທິສາ ທ຺ເວເຍວ ຄຫິຕາ. ຣາໂຊວາເທຕິ ຣາໂຊວາທສຸຕ຺ເຕ. ອາຄຕາວ ຕຕ຺ຕນ຺ຕິຍາ ອນຸຣູປຕ຺ຖໍ. ວິລຸມ຺ປມານາຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ວິປຕ຺ຕີຕິ ໂຠຄປຣິຫານາທິວິນາໂສ. ຫຕ຺ຖິຍຸທ຺ຘາທີຫິ ຊຣາມຣຓໍ ຊິນິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອວິສຍຠາວໂຕ. ເຍນ ປນ ຊິນິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ພຸທ຺ເຘ…ເປ… ນິເວສເຍ’’ຕິ ອາຫ. ຣຕນຕ຺ຕເຍ ຫິ ສທ຺ຘາ ນິວິຏ຺ຐາ ມູລຊາຕາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ເອກນ຺ຕໂຕ ຊຣາມຣຓວິຊຍາຍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ.

ປພ຺ພຕູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ໂກສລສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.