໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ປຸພ຺ພາຣາມສງ຺ຂາເຕຕິ ສາວຕ຺ຖິນຄຣສ຺ສ ປຸພ຺ພທິສາຍ ກຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພາຣາເມຕິ ສງ຺ຂໍ ຄເຕ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປາສາເທ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສໍຂິຕ຺ຕວຈເນ. ອຍໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸກ຺ກມກຖາ. ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາຍິກໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕີ. ເມຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ມາຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ ຕສ຺ສາ ອຸປກາຣໍ ຄຣຸຠາວຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ. ຕາຍ ກາຣິເຕ ປາສາເທຕິ ຕາຍ ມຫາອຸປາສິກາຍ ມຫາລຕາປສາຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນວຫິ ໂກຏີຫິ ກຣີສມຕ຺ເຕ ຠູມິຠາເຄ ກາຣິເຕ ສຫສ຺ສຄພ຺ຠປຏິມຓ຺ຑິເຕ ປາສາເທ.

ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉາຕິ ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉໂລມາ. ກມຓ຺ຑລຸຆຏິກາທິໍ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາຣໍ. ນຄ຺ຄໂຠຄ຺ຄນິສ຺ສິຣິການນ຺ຕິ ນຄ຺ຄານຎ຺ເຈວ ໂຠຄ຺ຄານຎ຺ຈ ນິສ຺ສິຣິການຎ຺ຈ. ເຕ ຫິ ອນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖຕາຍ ນຄ຺ຄາ ເຈວ, ອເຈລກວຕາທິນາ ໂຠຄ຺ຄສຣີຣຕາຍ ໂຠຄ຺ຄາ, ໂສຠາຣຫິຕຕາຍ ນິສ຺ສິຣິກາ ຈ. ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐສຸຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນ ກເຖຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອກາຣຓເມຕໍ ເຕສໍ ຣຎ຺ຎາ ປຍຸຕ຺ຕຈຣປຸຣິສຠາວໂຕ. ເອວໍ ກເຕ ປນ ເຕ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ປພ຺ພຊິຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຍໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ໂກຫຎ຺ຎຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອກາສີຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ເຕນຕ຺ເຖນ ອປຣິໂຕສມາໂນ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ກາສິກຈນ຺ທນນ຺ຕິ ອຸຊ຺ຊລຈນ຺ທນໍ. ຕໍ ກິຣ ວຓ຺ຓວເສນ ສມຸຊ຺ຊລໍ ໂຫຕິ ປຠສ຺ສຣໍ, ຕທຕ຺ຖເມວ ນໍ ສຓ຺ຫຕຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາສິກຈນ຺ທນນ຺ຕິ ສຓ຺ຫຈນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ. ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຕ຺ຖາຍາຕິ ວຓ຺ຓໂສຠຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສຸຄນ຺ຘຠາວຕ຺ຖຎ຺ຈ. ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຕ຺ຖາຍາຕິ ຉວິຣາຄກຣຓຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສຸຄນ຺ຘຕ຺ຖາຍ ຈ. ‘‘ຄິຫິນາ’’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ເອວໍ ປມາທວິຫາຣິນາ ຕຍາ ອຣຫນ຺ໂຕ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສໍວາໂສ ນາມ ອິຘ ກາເລນ ອຸປສງ຺ກມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອາຫ. ກາຍວາຈາຫິ ອສໍຍເຕນປິ ສໍຍຕາກາໂຣ, ອສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນປິ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍາກາໂຣ. ປຣິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ວີມໍສິສ຺ສາມິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ. ສປ຺ປຎ຺ເຎນາຕິ ສີລປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຎ຺ຎາຍ ສປ຺ປຎ຺ເຎນ. ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສຠາວສ຺ສ ສໂຕ ສີລສ຺ສ ອນຸປຘາຣຓໂຕ.

ກຖເນນາຕິ ອປຣາປຣໍ ກຖເນນ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຣິຍໂວຫາໂຣຕິ ທິຏ຺ຐາທິລກ຺ຂເຓນ ໂວຫຣິໂຕ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ອທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປວຸຕ຺ຕສທ຺ທໂວຫາໂຣ. ຕສ຺ສ ປນ ກາຣຓເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖ ເຈຕນາ’’ຕິ ອາຫ. ເອສ ນໂຍ ອນຣິຍໂວຫາເຣປິ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ສຈ຺ຈວາຈາທໂຍ ມຸສາວາທາທໂຍ ເຈຕນາລກ຺ຂຓາຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂວຫາໂຣ ຕຖາ ຕຖາ ໂວຫຣິຕພ຺ພໂຕ ເອວມາຫ ‘‘ສໍໂວຫາເຣນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຎາຓຖາໂມຕິ ຎາຓຄຸຓພລໍ, ເຍນ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠານາທິນາ ອຈ຺ຈາຍິກກິຈ຺ຈກຣຓີຍານິ ນິຏ຺ຐາເປຕິ. ສໍກຖາຍາຕິ ອຕ຺ຖວີມໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມາກຖາຍ. ອຸປ຺ປິລວຕິ ລຫຸກຠາວໂຕ. ເຫຏ຺ຐາຈຣກາຕິ ອວຈຣກາ. ເຍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ຣຫສ຺ສວີມໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ໂອຈຣກໂວຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຣາ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ວຓ຺ຓສຓ຺ຐາເນນາຕິ ວຓ຺ເຓນ ວາ ສຓ຺ຐາເນນ ວາ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາ ສຓ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ສຸຊາໂນ ເປສໂລ ວິສ຺ສເສຕິ ໂຍຊນາ. ລຫຸກທສ຺ສເນນາຕິ ປຣິຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ວິຊ຺ຊຸເກນ ວິຍ. ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑເກນາຕິ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາຣຠູເຕນ ຠຓ຺ຑເກນ. ໂລຫຑ຺ຒມາໂສຕິ ໂລຫມໂຍ ອຸປຑ຺ຒຄ຺ຆນກມາໂສ.

ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຎ຺ຈຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໓. ຣູປາຕິ ຣູປສງ຺ຂາຕາ ກາມຄຸຓາ. ເຕ ປນ ນີລາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນາປິ ຣູປາຍຕນຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນີລປີຕາທິເຠທໍ ຣູປາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. ໂຕ-ສທ຺ໂທປິ ທາ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ກາລຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໂຕຕິ ຍທາ’’ຕິ. ມນໍ ອາປຍຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ມນາປໍ, ມໂນຣມໍ. ມນາປນິປ຺ຜຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມນສາ ປິຍາຍິຕໍ, ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄຠາເວນ ປຣິຍນ຺ຕໍ ປຣມໍ ໂກຏິໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຄ຺ຄລມນາປນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓສຠາວໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ມນາປຠາເວເນວ ອິຏ຺ຐຕາຍ ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສມ຺ມຸຕີຕິ ສມຎ຺ຎາ. ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ ນາມ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສວເສນ ວິປຣີຕມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາຕິ ອິຕຣສຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ເອກສ຺ສ…ເປ… ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອິທານິ ຕໍ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍວເສນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອິທໍ ປຸຄ຺ຄລມນາປນ຺ຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວໍຊາຕິກໍ ເຕນ ເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ມນາປນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ ນາມ.

ໂລເກ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສເນນ ໂລເກນ ມຘຸຣຊາເຕນປິ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຠຊິຕ຺ວາ ປນ ທສ຺ເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ທິພ຺ພກປ຺ປມ຺ປີຕິ ເທວໂລກປຣິຍາປນ຺ນສທິສມ຺ປິ ອມນາປໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ອຸຬາຣປຓີຕາຣມ຺ມຓປຣິຈຍໂຕ. ມຊ຺ຌິມານໍ ປນ…ເປ… ວິຠຊິຕພ຺ພໍ ເຕສໍ ມນາປສ຺ສ ມນາປໂຕ, ອມນາປສ຺ສ ອມນາປໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ຕຕ຺ຖປິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຎ຺ຈ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກາມາວຈຣຊວເນສຸ ອກຸສລສ຺ສ ວເສນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣຊ຺ຊຕິ ທຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ອກຸສລສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ. ເສສກາມາວຈຣສ຺ສປິ ວເສນ ປວຕ຺ຕິ ລພ຺ຠເຕວ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ອປ຺ປຏິກູເລປິ ປຏິກູລາກາຣໂຕ, ປຏິກູເລປິ ອປ຺ປຏິກູລາກາຣໂຕ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ວິປາກຈິຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ສກ຺ກາ ວິປາກໍ ວຎ຺ເຈຕຸນ຺ຕິ. ກຸສລກມ຺ມໍ ຫິ ເອກນ຺ຕໂຕ ອິຏ຺ຐເມວ, ອກຸສລກມ຺ມຎ຺ຈ ອນິຏ຺ຐເມວ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວິປາກຈິຕ຺ຕໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ປວຕ຺ຕຕີຕິ.

ຍໍ ປນ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ‘‘ກຸສລກມ຺ມຊໍ ອນິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ໂສຠນໍ ອກຸສລກມ຺ມຊມ຺ປິ ເອກຈ຺ຈານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ສິຍາ. ກຸສລກມ຺ມຊໍ ປນ ສພ຺ເພສໍ ອິຏ຺ຐເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ເກສຎ຺ຈິ ມນຸສ຺ສຣູປໍ ອມນາປໍ, ຍໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາວ ປລາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຈ ເທວຕານໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຠາຍນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓໍ ຕໍ ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ກຸສລວິປາກເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ປນ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວາ ນ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຕິ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຸສລກມ຺ມຊສ຺ສ ປນ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາໂວ ວິຍ ອກຸສລກມ຺ມຊສ຺ສ ໂສຠນສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຫຕ຺ຖິອາທີນມ຺ປິ ຫິ ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອກຸສລວິປາກສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓໍ, ກຸສລກມ຺ມຊໍ ປນ ປວຕ຺ເຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ກຸສລວິປາກສ຺ສ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓນ ໂວມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ອປ຺ປກໍ ອກຸສລກມ຺ມຊໍ ພຫຸລໍ ອກຸສລວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອິທານິ ຕເມວ ວິປາກວເສນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ສມ຺ມຸຕິມນາປສໍວິຠາຄຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ນ ຕຖາ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠຄວາ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ໂສ ອຸປາສໂກ ຈນ຺ທນງ຺ຄລຄາເມ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘‘ຈນ຺ທນວິລາໂສ’’ຕິ ເກຈິ. ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ປຏິຠານໍ ອຸທປາທີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕ ຣາຊາໂນ ຫຕປ຺ປເຠ ຫຕໂສເຠ ທິສ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸທກາຠິສິຕ຺ເຕຕິ ອຸທເກນ ອຠິສິຎ຺ຈິເຕ. ອງ຺ຄາເຣ ວິຍາຕິ ອງ຺ຄາຣກ຺ຂເຓ ວິຍ.

ກາລສ຺ເສວາຕິ ປເຄວ. ອວິຄຕຄນ຺ຘໍ ຕງ຺ຂຓວິກສິຕຕາຍ. ອີທິສໍ ວຈນນ຺ຕິ ‘‘ອຈ຺ຉາເທສີ’’ຕິ ເອວຣູປໍ ວຈນນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂທຓປາກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໔. ‘‘ໂທຓປາກກຸຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕິໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ໂທຓປາກໍ ກຸຣ’’ນ຺ຕິ. ໂທຓສ຺ສາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຬ຺ຫການໍ, ໂສຬສນາຬີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທຸປິຍນ຺ຕິ ຕທນຸຣູປໍ, ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປຣິມາຓສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພຕິ ຕໍທິວສໂຕ ປຸຣິມຕຣທິວເສສຸ. ພລວາຕິ ມຫາ. ຠຕ຺ຕປຣິຬາໂຫຕິ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທເຫຕຸໂກ. ອສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຄຫິຕຕາລວຓ຺ຏາ ພີຊນ຺ຕິ ຍມກຕາລວຓ຺ເຏຫິ. ຜາສຸວິຫາຣນ຺ຕິ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ລທ຺ຘພ຺ພສຸຂວິຫາຣໍ. ໂຠຊນມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຫິ ສຸຂວິຫາໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕນຸກສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ເວທນາ, ສຓິກໍ ຊີຣຕິ ອາຍຸ ປາລຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕນຸກສ຺ສາຕິ ຕນຸກາ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ວິສຠາຄເວທນາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຓິກນ຺ຕິ ມນ຺ທໍ ມຸທຸກໍ, ອປຣິສ຺ສຍເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີຣຕີຕິ ປຣິຠຸຕ຺ຕາຫາໂຣ ປຈ຺ຈຕິ. ອາຍຸປາລຍນ຺ຕິ ນິໂຣໂຘ ອເວທໂນ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ສຓິກໍ ຊີຣຕີຕິ ໂສ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມິຕາຫາຣຕາຍ ສຓິກໍ ຈິເຣນ ຊີຣຕິ ຊຣໍ ປາປຸຓາຕິ ຊີວິຕໍ ປາເລນ຺ໂຕ.

ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ສພ຺ພໍ ໂສ ປຣິຍາປຸຓິ, ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ຍຖາ ປຏິປຊ຺ຊິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາວຕເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ຫາເຣຍ຺ຍາສິ ຕທຸປິຍຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຸຣິສຠາໂຄ ເອສາຕິ ມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຠາໂຄ ເອໂສ, ຍທິທໍ ນາຬິໂກທນມຕ຺ຕໍ. ສລ຺ລິຂິຕສຣີຣຕາຕິ ຠມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸລ຺ລິຂິຕສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພປຣິຬາຫວູປສມສ຺ສ ປຸຖຸລຕາປຄຕສຣີຣສ຺ສ. ສີລໍ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຸໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສີລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຠຊເນ’’ຕິອາທິ. ສີລງ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສ຺ສ ອວຍໂວ ເອໂກ ຠາໂຄ ໂຫຕິ.

ໂທຓປາກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໕. ເວເທນ ຎາເຓນ ອີຫຕິ ອິຣິຍຕີຕິ ເວເທຫີ, ໂກສລຣາຊຠຄິນີ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ມາຕາ, ສາ ກິຣ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຊາຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຕາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ເອຕິສ຺ສນ຺ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣຊ຺ຊານນ຺ຕິ ກາສິກຣຊ຺ຊມຄຘຣຊ຺ຊານໍ ອນ຺ຕເຣ, ໂສ ປນ ຄາໂມ ກາສິກຣຊ຺ໂຊ.

ປາປາຕິ ລາມກາ ນິຫີນາຈາຣາ. ເມຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ເມຕ຺ຕິ, ສາ ເອເຕສຸ ອຕ຺ຖີຕິ ມິຕ຺ຕາ. ສຫ ອຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສຫາຍາ. ສມ຺ປວງ຺ກນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ໂອນຕໍ. ຊຍກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ, ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຊ຺ຊ ອິມໍ ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ ເສຕີ’’ຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວຣິຆາໂຕ ນາມ ເວຣິປຸຄ຺ຄເລ ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເວຣິປຸຄ຺ຄລໍ ລຠຕີ’’ຕິ.

ປຐມສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໖. ສຸຓາຖາຕິ ‘‘ວຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ສມ຺ຠວຕິ. ສຍ຺ຫໍ ໂຫຕີຕິ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ. ‘‘ຍທາ ຈຎ຺ເຎ’’ຕິ ຈ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍທາ ອຎ຺ເຎ’’ຕິ. ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີຕິ ວິນາສໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ວິລຸມ຺ປີຍຕີຕິ ວິລຸຕ຺ຕປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ອສກຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ກມ຺ມຜລໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ວິຍ ສຍມ຺ປິ ປເຣນ ວິລຸມ຺ປີຍຕິ, ຘນຊານິໍ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຫິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ປາປກິຣິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕາວຫໍ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎຕິ. ຊຍນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຊິນາມີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ສຍມ຺ປິ ຕໂຕ ປຣາຊຍໍ ປາປຸຓາຕິ. ຆຏ຺ເຏຕາຣນ຺ຕິ ປາປກມ຺ມວິປາກໍ. ກມ຺ມວິວຏ຺ເຏນາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິວຏ຺ຏເນນ, ປຈ຺ຈຍລາເຠນ ລທ຺ຘາວສເຣນ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິຄມິເຕນ ກມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໗. ເອກຈ຺ຈາຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ສປຎ຺ຎາ. ເສຍ຺ຍາຕິ ວຣາ. ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ສສຸຣສທ຺ທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສຸເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສສ຺ສຸສສຸຣເທວຕາ’’ຕິ. ທິສາເຊຏ຺ຐກາຕິ ຈຕູສຸປິ ທິສາສຸ ເຊຏ຺ຐກສີເສນ ຫິ ໂລກໍ ວທຕິ. ຕາທິສາຍາຕິ ຕຖາຣູປາຍ ເມຘາວິຕາທິຄຸຓວຸຕ຺ຕິຍາ. ສຸຠຣິຍາຍາຕິ ສຸເຂຕ຺ຕຠູຕາຍ ສຸນ຺ທຣິຕ຺ຖິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໘. ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ສມ຺ມາ ອຕິວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຎາເຍນ ວິເສສໂຕ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ. ກາຣາປກອປ຺ປມາໂທຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ປວຕ຺ຕກອປ຺ປມາໂທ. ສມວຘານນ຺ຕິ ສມວໂຣຘໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ. ອຸປກ຺ເຂປນ຺ຕິ ພຫິ ອຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພຕໍ. ເສສປທຊາຕານິ ວິຍ ອວ…ເປ… ຘມ຺ມາ ສປ຺ປເທສຕ຺ຕາ. ອປ຺ປມາເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ. ອຄ຺ຄໍ ເສຏ຺ຐໍ ມຫນ຺ຕໍ ເສສຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປມາໂທ. ປຏິລາຠກຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິຄມເຫຕຸຕາຍ. ໂລກິໂຍປິ ສມາໂນຕິ ກາມາວຈໂຣປິ ສມາໂນ. ມຫຄ຺ຄຕານຸຕ຺ຕຣານໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ຕອປ຺ປມາໂທ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ.

ປສໍສນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ອປ຺ປມາທສ຺ສ ປາສໍສຠາເວ ເອກນ຺ຕໂຕ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ປນ ‘‘ເອຕານີ’’ຕິອາທິນາ ກາຣຓໍ ອາຫ. ອິມິສ຺ສາ ໂຍຊນາຍ ‘‘ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສູ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ປຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຍຸອາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ອປ຺ປມາໂທວ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ທຸຕິຍໂຍຊນາຍ ປນ ປຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖ? ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິອາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຕ຺ຖປຏິລາຠາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິຫິຕປຏິລາຠາ.

ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ສີລາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ກລ຺ຍາໂຓ ຠທ຺ທໂກ ມິຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສວ ສ຺ວາຂາໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ສຸຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ສາຘນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ປູເຣຕີ’’ຕິ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕນາຕິ ອຕ຺ຖປູຣເຓນ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ໂສ ຈ ໂຂ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ. ເທສນາຘມ຺ໂມຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ໂສ ຫິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ລທ຺ຘພ຺ໂພ, ອິຕເຣ ຕທຸປນິສ຺ສຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣຫິ, ເຕນ ລທ຺ຘພ຺ໂພ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສາວກໂພຘິສຕ຺ຕວເສນ ເຫສາ ເທສນາ ອາຄຕາ. ນ ຫິ ເສສໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປໂຣປເທເສນ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ.

ອຸປຑ຺ຒໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒຄຸໂຓ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ ລທ຺ຘພ຺ໂພ. ອຸປຑ຺ຒໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕຕິ ອິຕຣໍ ອຸປຑ຺ຒໍ ຎາຓໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສກາຣໂຕ. ໂລເກປິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ອາຈຣິຍໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ລທ຺ຘພ຺ພາ ເຕວິຊ຺ຊຕາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ຕຖາ ຈິນ຺ເຕສິ. ນິປ຺ປເທສນ຺ຕິ ອນວເສສໂຕ. ຕໂຕຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ. ອຸປຑ຺ຒໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸປຑ຺ຒຄຸໂຓ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ພຫູຫິ ປຸຣິເສຫິ. ວິນິພ຺ໂຠໂຄ ວິເວຈນໍ ນຕ຺ຖິ ເອກຊ຺ຌໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິເວເຈຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ເອສາຕິ ປຣໂຕໂຆສປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕ ຈ ສິຊ຺ຌມາໂນ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ຠາໂຄ. ຍທິ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຸປຑ຺ຒນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ. ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ເຍ ສກລມ຺ປິ ນ ສມ຺ຠວຕິ ປຣໂຕໂຆສມຕ຺ເຕນ ເຕສໍ ອສິຊ຺ຌນໂຕ, ປຘານເຫຕຸຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ປນ ‘‘ສກລເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພຠາຄປຏິລາຠງ຺ຄນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຏິລທ຺ຘພ຺ພກາຣຓໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປເທເສນ ວິນາ ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສໂຕ ອລທ຺ຘພ຺ພໂຕ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ. ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ…ເປ… ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ປນ ສີລາທໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ.

ມາເຫວນ຺ຕິ ມາ ອຫ ເອວນ຺ຕິ ເຉໂທ, ອຫາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ມາ ເອວໍ ອຠຓີ’’ຕິ. ‘‘ມາເຫວໍ ອານນ຺ທາ’’ຕິ ວທໂຕ ຠຄວໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕາທິສສ຺ສ ນາມ ເຕ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຄຸເຓ ເສວໂຕ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຍາຖາວໂຕຕິ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ຍຖາຠູຕຄຸຓກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ຠຄວາ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສກລເມວ ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ມາເຫວ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຊຕິຕໍ, ນ ສຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິທານິ…ເປ… ອາທິມາຫາ’’ຕິ. ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ນ ປຏິກງ຺ຂານິມິຕ຺ເຕນາຕິ ອາຫ ‘‘ອວສ຺ສໍຠາວີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອິຘາຕິ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓປທໍ, ອິເຘວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຫິ ສາສເນ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ອາທິປທານໍເຍວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ ອາທິໂຕ ເອວ ວຸຕ຺ຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິປທານໍເຍວ. ສມ຺ມາທສ຺ສນລກ຺ຂຓາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ສມ຺ມເທວ ທສ຺ສນສຠາວາ. ສມ຺ມາອຠິໂຣປນລກ຺ຂໂຓຕິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ສມ຺ມເທວ ອາໂຣປນສຠາໂວ. ສມ຺ມາປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາຕິ ມຸສາວາທາທີນໍ ວິສໍວາທນາທິກິຈ຺ຈຕາຍ ລູຂານໍ ອປຣິຄ຺ຄາຫການໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ປຣິຄ຺ຄາຫກສຠາວາ ສມ຺ມາວາຈາ ສິນິທ຺ຘຠາເວນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ສມ຺ມາວາຈາປຈ຺ຈຍໍ ສຸຠາສິຕໂສຕາຣຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ມາປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ. ຍຖາ ກາຍິກກິຣິຍາ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ສມຸຏ຺ຐຫນໍ ຆຏນໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕ ສງ຺ຂາຕາ ວິຣຕິປີຕິ ສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂຓາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປນໍ ສມຸຏ຺ຐາປນໍ ກາຍິກກິຣິຍາຍ ຠາຣຸກ຺ຂິປນໍ ວິຍ. ຊີວມານສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວາ, ຊີວິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອາຊີວສ຺ເສວ ວາ ສຸທ຺ຘິ ໂວທານໍ. ຍຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວຊ຺ຊານໍ ຘມ຺ເມນ ປຫານານຸປ຺ປາທອຕ຺ຖລາຠາທິປຣິວຸຑ຺ຒິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປຄ຺ຄຫຓສຠາໂວຕິ ສມ຺ມາປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕຄາຫານຎ຺ຈ ວິຘມນວເສນ ສມ຺ມາປຕິຏ຺ຐານສຠາວາຕິ ສມ຺ມາອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສມ຺ມາ ສມາທຫນໍ ເອກຄ຺ຄຕາກຣຓໍ ສຠາໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາສມາຘານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘິ. ຕີຓິ ກິຈ຺ຈານິ ໂຫນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມສຸ, ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ເມສຸ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ຈ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ປວຕ຺ຕິວິເສສຠູຕານິ. ອິທານິ ຕານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກິເລສາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ເອກຏ຺ຐາ ວາ ອເນກຏ຺ຐາ ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຊຫຕິ ປຫາຍ ນໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ນິໂຣຘນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ.

ນ ເກວລໍ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ, ອຖ ໂຂ ອປເຣນປິ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນານາຂຓາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ນານາຣມ຺ມຓາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິຠາວໂຕ. ເອກກ຺ຂຓາ ສກິເທວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເອກາຣມ຺ມຓາ ນິພ຺ພານວິສຍຕ຺ຕາ. ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ. ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ປຫານວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ. ປຏິປກ຺ຂປຫານວເສນ ຫິສ຺ສ ນາມຕ຺ຕຍລາໂຠ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ວິຣຕິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕນາໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ວິຣຕິໂຍວ ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນສ຺ສ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຈຕນາ ມຄ຺ຄສຠາວາ. ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານຈຕຸພ຺ພິຘສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານຸປ຺ປາທນາທີນໍ ກຸສລານຎ຺ຈ ວຑ຺ຒນໂຕ. ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປີຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ນານາ. ເອວໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ. ນ ຫິ ເອໂກປິ ຈ ມຄ຺ຄສມາຘິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິອາທິນາມານິ ລຠຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ວິຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ເຠທາຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສມ຺ມາສມາຘິເຍວາ’’ຕິ.

ຎຕ຺ວາ ຎາຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຸທ຺ຘິ ນາມ ເວປຸລ຺ລໍ ຠິຍ຺ໂຍຠາໂວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປາໂທ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊເນຕີ’’ຕິ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຠິວຑ຺ຒໍ ປາເປນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ວິວິຕ຺ຕຕາຕິ ວິວິຕ຺ຕຠາໂວ. ໂສ ຫິ ວິເວຈນີຍໂຕ ວິວິຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ວິວິຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິຘ ວິວິຕ຺ຕຠາວສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ວິວິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ປຸຣິໂມ ວິເວຈນີຍໂຕ ວິວິຈ຺ຈມານຕາຍ ວິວິຈ຺ຈນກິຣິຍາຍ ສມງ຺ຄີ ຘມ຺ມສມູໂຫ ຕາຍ ເອວ ວິວິຈ຺ຈນກິຣິຍາຍ ວເສນ ວິເວໂກຕິ ຄຫິໂຕ. ອິຕໂຣ ສພ຺ພໂສ ຕໂຕ ວິວິຕ຺ຕສຠາວຕາຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມປຸຎ຺ເຊ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ວິວິຈ຺ຈມານຕາຍ ວິເວກສງ຺ຂາຕໍ ນິສ຺ສາເຍວ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິຕຣໍ ປນ ຕໍນິນ຺ນຕາຕໍອາຣມ຺ມຓຕາຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິເວກໍ ນິສ຺ສິຕໍ, ວິເວເກ ວາ ນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍຖາ ວາ ວິເວກວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຌານໍ ‘‘ວິເວກຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ວິເວກວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ‘‘ວິເວກນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນິສ຺ສໂຍ ຈ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ມຄ຺ຄຜລານໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສຕິປິ ຕາສໍ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍານໍ ສມຸປ຺ປາທນໍ ວິຍ ອຠິນ຺ນຘມ຺ມາຘາຣາ ນິສ຺ສຍຠາວນາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕທງ຺ຄ-ສມຸຈ຺ເຉທນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຕໍ ວຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕຕາຍ ອວຈນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາຍ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ. ຠາວິຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ ເຍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ. ເຕສໍ ກິຈ຺ຈໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວໂກ. ອຊ຺ຌາສຍໂຕຕິ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ຕອຊ຺ຌາສຍໂຕ. ຍທິປິ ຫິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ປນ ອາທີນວໍ ສຸຏ຺ຐຸ, ທິສ຺ວາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂ ນິພ຺ພາເນ ນິນ຺ນຕາຍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ຫາຠິຠູຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສີຕນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ ວິຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ສຠາວໂຕ, ຍຖາ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຕາ, ເອວໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕຕາປິ ສິຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ນິພ຺ພານນິນ຺ນຕາ ສິຍາ, ຕທຄ຺ເຄນ ຜລນິນ຺ນຕາປິ ສິຍາ ‘‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ຕທາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຠາວໂຕ. ຍສ຺ມາ ປຫານວິນໂຍ ວິຍ ຣາຄນິໂຣໂຘປິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕວິເວເກນ ອຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພິສິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ເອສ ນໂຍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕາທີສູຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິເວກຕ຺ຖາ ເອວ ຫິ ວິຣາຄາທໂຍ’’ຕິ.

ໂວສ຺ສຄ຺ຄສທ຺ໂທ ປຣິຈ຺ຈາຄຕ຺ໂຖ ປກ຺ຂນ຺ທນຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄສ຺ສ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ປຫານໍ, ວິສ຺ສຏ຺ຐຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກປວຕ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕທງ຺ຄວເສນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ປຫານໍ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ຕຖາ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕໍນິນ຺ນຠາເວນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ວິສ຺ສຏ຺ຐສຠາວຕາ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອຍໍ ມິສ຺ສກວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນາຕິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານປກາເຣນ ຕໍນິນ຺ນຕທາຣມ຺ມຓກຣຓປ຺ປກາເຣນ ຈ.

ປຸພ຺ເພ ໂວສ຺ສຄ຺ຄວຈນສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ສກເລນ ວຈເນນາ’’ຕິ. ປຣິຓມນ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ, ປຣິຓຕໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ. ປຣິຓາໂມ ນາມ ອິຘ ປຣິປາໂກຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ປຣິປາໂກ ຈ ອາເສວນລາເຠນ ລທ຺ຘສາມຕ຺ຖິຍສ຺ສ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸໍ ນິພ຺ພານໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕຸໍ ຕິກ຺ຂວິສທຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອສ ນໂຍຕິ ຍ຺ວາຍໍ ນໂຍ ‘‘ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເສເສສຸ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ນິສ຺ສາຍ. ຊາຕິສຠາວາຕິ ຊາຍນສຠາວາ. ສກໂລຕິ ອນວເສໂສ, ສພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂກຈິ ມຄ຺ໂຄ ສາວເສໂສ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວຕິ. ເຫຏ຺ຐິເມ ມຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປຣິໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ເອວ ນາມ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖຕິ ວຈສາຍຕ຺ເຖ. ວຓ຺ຓຍນ຺ຕີຕິ ຄຸຓວຓ຺ຓນວເສນ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕິ.

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຐມອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໐. ທິວ-ສທ຺ໂທ ທິວາ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ທິວສປຣິຍາໂຍ, ຕສ຺ມາ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ທິວສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທິວສສ຺ສ ທິວາ’’ຕິອາທິ. ສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘນໍ, ຕສ຺ສ ປຕີຕິ ສມ຺ປຕິ, ຘນສາມິໂກ, ຕສ຺ສ ຫິຕາວຫຕ຺ຕາ ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ຘນ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເຄເຫ ກຕາກຕຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຕິພຫຸຠາວໂຕ ວິມ຺ຫຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຣາຊາ ‘‘ໂກ ປນ ວາໂທ’’ຕິ ອາຫ. ກາຬໂລຫໍ ນາມ ອໂຍຜລໍ. ກຈ຺ຉປາທິຣູເປຫິປິ ໂສວຓ຺ຓາທີນິ ຐເປນ຺ຕິ. ສກຸຓ຺ຑກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກຸຓ຺ເຑຫິ ວາ ສຖຸເສຫິ ວາ ປກ຺ກຠຕ຺ຕໍ. ພິລງ຺ຄໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘຎ຺ຎພິລງ຺ຄໍ, ອາຣນາລນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ທຸຕິຍໍ ອສ຺ສາຕິ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ. ຕຎ຺ຫິ ກຎ຺ຊິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຎ຺ຊິກໍ ນາມ. ຕີຫິ ປກ຺ເຂຫິ ວຕ຺ຖຂຓ຺ເຑຫິ ກຕນິວາສນໍ ຕິປກ຺ຂວສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕີຓິ…ເປ… ນິວາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອສນ຺ໂຕ ນີໂຈ ປຸຣິໂສຕິ ອສປ຺ປຸຣິໂສຕິ ອາຫ ‘‘ລາມກປຸຣິໂສ’’ຕິ. ກມ຺ມສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາເວນ ໂອຕຣຓຕາຍ ຜລໍ ອຄ຺ຄໍ ນາມ, ອຸປຣິຠູມິຄຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘໍ ອຄ຺ຄໍ ອສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກໍ. ທກ຺ຂິຓນ຺ຕິ ທານມາຫ. ສຄ຺ໂຄ ນາມ ກາມຠວູປປຕ຺ຕິຠໂວ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ສຄ຺ຄສ຺ສ ຫິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣຸປປຕ຺ຕິຊນນໂຕຕິ ຕຕ຺ຣ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ຊນນໂຕ, ອຸປ຺ປາທນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເສຕໍ ອຸທກໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ເສໂຕທກາ. ໂສ ເຍນ ຠາເວນ ຍຕ຺ຖ ປາກຏຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວີຈີນໍ ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ອາຫ. ສຸໂຂຕຣຓຏ຺ຐານຕາຍ ກທ຺ທມາທິໂທສວິຣຫໂຕ ຈ ສຸນ຺ທຣຕິຕ຺ຖາ. ຕໍ ອເປຍ຺ຍມານນ຺ຕິ ຕໍ ອຸທກໍ ເກນຈິ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ. ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກໂຣຕິ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພກມ຺ມສງ຺ຂາຕກິຈ຺ຈກໂຣ, ປຣິໂຠຄວເສນ ເຈວ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ຈ ນິໂຍຊໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລກິຈ຺ຈກໂຣຕິ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພປຸຎ຺ຎກໂຣ.

ປຐມອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທຸຕິຍອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໑. ປິຓ຺ຑປາເຕນາຕິ ສຫໂຍເຄ ກຣຓວຈນໍ. ປຏິປາທນໍ ເຕນ ສຫ ໂຍຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປິຓ຺ຑປາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍໂຍເຊສິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ກຓາຊກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິທານິ ‘‘ອິມສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ຍສ຺ມາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓານຸຠາເວຫິ ໂລເກ ປາກຏາ ສຎ຺ຊາຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາຍ ‘‘ນ ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ ຈິນ຺ຕິຕໍ. ຕຖາ ຫິ ເຕສໍ ເທນ຺ຕາປິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຓີຕເມວ ເທນ຺ຕິ. ນາສາປຸຏໍ ປຫຣິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ. ໂສ ລຸທ຺ຘຕາຍ ‘‘ພຫຸ ວຕ ຘຎ຺ຎໍ ມມສ຺ສາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຍເມຕຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ.

ວິປ຺ປຏິສາຣຸປ຺ປນ຺ນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຣເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ນ ເອກາຍ ເອວ ຊວນວີຖິຍາ ວເສນ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ. ອຖ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ປວຕ຺ຕຊວນວາໂຣປິ ອຕ຺ຖິ ມຊ຺ເຌ ປວຕ຺ຕຊວນວາໂຣປິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມເຈຕນາວເສນາ’’ຕິ. ເອກາ ເຈຕນາ ທ຺ເວ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ ນ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາເກຕປຎ຺ຫວເສນ ນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ ເຈຕນານໍ ປຸພ຺ເພ ປຸເຣຕຣໍ ກຕຕ຺ຕາ ປຸຣາຓໍ.

ປຣິຄຍ຺ຫຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ວາຍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ຕີຕິ ອນຸຊີວິໂນ. ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ຘນຘຎ຺ຎາທິສພ຺ພໍ ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖຸໍ. ນິກ຺ຂິປ຺ປຄາມິນນ຺ຕິ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຕາຄາມິນໍ. ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສຠາວໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ຂິປ຺ປສຠາວ’’ນ຺ຕິ. ປຫາຍ ຄມນີຍນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພສຠາວເມວາ’’ຕິ.

ທຸຕິຍອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.