໑. ທຫຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໒. ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທີຕິ ຠຄວໂຕ ຄຸເຓ ອຊານນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຂຕ຺ຕິຍມາເນນ ເກວລໍ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ປຐມາຄເຕ ຫິ ສຕ຺ຖຣິ ຕສ຺ສ ສມ຺ໂມທິຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ຠຄວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ປຐມໍ ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ ປຸພ຺ພຠາສິຕາຍ, ຕທນຸກຣເຓນ ເອວໍ ໂສປິ ຣາຊາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ປນ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມທນໍ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີໂຕທກໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມທິຕນ຺ຕິ ສໍສນ຺ທິຕໍ ເອກີຠາວນ຺ຕິ ສມ຺ໂມທນກິຣິຍາຍ ສມານຕໍ ເອກຣູປຕໍ, ຂມນີຍນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣໍ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ສຠາວໂຕ ທຸສ຺ສຫໍ, ກຈ຺ຈິ ຂມິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຍາປນີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິກໍ ຈິຣປພນ຺ຘສງ຺ຂາຕາຍ ຍາປນາຍ ກຈ຺ຈິ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ສີສໂຣຄາທິອາພາຘາຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ອປ຺ປາພາຘໍ. ທຸກ຺ຂຊີວິກາຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ. ຕໍຕໍກິຈ຺ຈກຣເຓ ອຸຏ຺ຐານສຸຂຕາຍ ກຈ຺ຈິ ລຫຸຏ຺ຐານໍ. ຕທນຸຣູປພລໂຍຄໂຕ ກຈ຺ຈິ ພລໍ. ສຸຂວິຫາຣສມ຺ຠເວນ ກຈ຺ຈິ ຜາສຸວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ຈິ-ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພລວປ຺ປຕ຺ຕາ ປີຕິ ປີຕິເຍວ. ຕຣຸຓປີຕິ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ສມ຺ໂມທນໍ ຊເນຕິ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ໂມທນີຍໍ. ສມ຺ໂມທິຕພ຺ພໂຕ ສມ຺ໂມທນີຍນ຺ຕິ ອິມໍ ປນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ. ‘‘ສຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສາຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕຕິ ອາປາຖມຘຸຣຕໍ ອາຫ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕຕິ ວິມທ຺ທຣມຓີຍຕໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາຕິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຠາເວນ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ວຈນຈາຕຸຣິຍມາຫ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕໍ. ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫີຕິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ. ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ອຸປສງ຺ກມນວເສນ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຄຸຓາຄຸຓວເສນາຕິ ຄຸຓວເສນ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ວາ ອຄຸຓວເສນ ອຸຕ຺ຕານຠາວໍ ວາ. ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂອວຏ຺ຏິກາຍ ຄເຫຕພ຺ພສາຣວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ. ໂລກນິສ຺ສຣຓຠໂວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ຫນ຺ຕິ ໂລກໂຕ ນິສ຺ສຏຠາວປຎ຺ຫຎ຺ເຈວ ອາທິໂຕ ຠໂວກ຺ກມນປຎ຺ຫຎ຺ຈ. ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫິ ‘‘ກິໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພໂລກໂຕ ນິສ຺ສໂຏ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ຈ ເຊຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉຕິ ນາມ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕາຍ ໂລກໂຕ ນິສ຺ສຏຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ເຊຏ຺ຐຠາວໂຕ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອຄ຺ຄປສາທສຸຕ຺ຕາທີຫິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔) ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ກຖໍ ປນ ສມ຺ພຸທ຺ຘຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນໂຕ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາທີສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໒໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຕໂຕ ເອວສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຑ຺ຒຕເຣສຸປິ ຈິຣປພ຺ພຊິເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາເວ ອລພ຺ຠມາເນ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ກຖໍ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ກິໍ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິໍ ວກ຺ຂຕິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍາ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມຸຂາ ເຕຫິ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວສ຺ເສວ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ເຕ ມຸສາວາທິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກາທີນໍ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິຊານິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂລເກ ມຫາຊເນນ ຄຫິຕປຏິຎ຺ຎາວເສນ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ພຸທ຺ຘສີຫນາທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ເອວ ອາເວຓິກໍ ສີຫນາທໍ. ກາມໍ ມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ສມ຺ໂພຘິຎາເຓ ປນ ຄຫິເຕ ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ.

ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນາຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸປຄມນມຕ຺ເຕນ ສມຓາ, ນ ສມິຕປາປຕາຍ. ຊາຕິວເສນາຕິ ຊາຕິມຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ນ ພາຫິຕປາປຕາຍ. ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ສງ຺ໂຆຕິ ປພ຺ພຊິຕສມູຫຕາມຕ຺ເຕນ ສງ຺ໂຆ, ນ ນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘສີລສາມຎ຺ຎວເສນ ສໍຫຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເອເຕສໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ຎາຕານໍ ປຣິວາຣຠູໂຕ ອຕ຺ຖິ. ສ຺ເວວາຕິ ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ເອວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປພ຺ພຊິຕສມູຫວເສນ. ສງ຺ຆິໂນ, ຄຫຏ຺ຐສມູຫວເສນ ຄຓິໂນ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ຄເຓ ເອວ ໂລເກ ສງ຺ຆສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນາຕິ ອເຈລກວຕຈຣິຍາທິ-ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນ. ປາກຏາຕິ ສງ຺ຆີອາທິຠາເວນ ປກາສິຕາ. ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ນິວາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ເຕສຸ ສາສນິເກສຸ ວິຍ ສນ຺ຕຄຸຓນິຄຸຫນາ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ລພ຺ຠຕີຕິ. ຍໂສຕິ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ. ຕຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ສໍສາໂຣຆນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ລທ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິຕ຺ຖກຣາຕິ ລທ຺ຘິກຣາ’’ຕິ. ສາຘຸສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ມຕາ, ນ ສາຘູຫິ ສມ຺ມຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ໂຕ…ເປ… ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ.

ກປ຺ປໂກລາຫລນ຺ຕິ ກປ຺ປໂຕ ໂກລາຫລໍ, ‘‘ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວປຸຕ຺ເຕຫິ ອຸຄ຺ໂຆສິຕມຫາສທ຺ໂທ. ອິເມຕິ ປູຣຓາທໂຍ. ພຸທ຺ຘໂກລາຫລນ຺ຕິ ເທວຕາຫິ ໂຆສິຕໍ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ. ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາຕິ ປຸຣິສສຸຕິປຣມ຺ປຣາຍ ສຸຕ຺ວາ. ຈິນ຺ຕາມຓິວິຊ຺ຊາ ນາມ ປຣຈິຕ຺ຕຊານາປນວິຊ຺ຊາ. ສາ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຓິກາ’’ຕິ ອາຄຕາ, ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄນ຺ຘາຣິສມ຺ຠວວິຊ຺ຊາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘາຣິຍາ ວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕຠາເວຕິ ສຣີເຣ. ຣາຊຸສ຺ມາຕິ ຣາຊເຕໂຊ.

ສຸກ຺ກຘມ຺ໂມຕິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ ນິກ຺ກິເລສຕາ. ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ‘‘ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມຸຂາ ‘‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ເຍປິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ນໂວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອໂວຈ. ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣໂຕ ປວຕ຺ຕິຕໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອີທິເສ ຐາເນ ກິໍ-ສທ຺ໂທ ປຏິເສຘວາຈໂກ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນ’’ນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ປຏິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ?

ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາຕິ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພາ. ຄຣຫຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອຸ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ທຫໂຣ’’ຕິ ອຘິກຕຕ຺ຕາ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ຣາຊກຸມາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຣສາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸຣໂຄ, ໂຍ ໂກຈິ ສປ຺ໂປ, ອິຘ ປນ ອຘິປ຺ເປຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາສີວິໂສ’’ຕິ ອາຫ. ສີລວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທສ຺ເສຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ ຍສ຺ມາ ‘‘ຠວມ຺ປິ ໂນ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອກາສິ. ຍທິປິ ວິເສໂສ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິຠາວິໂຕ ໂຫຕິ, ສໍສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິທີປກໍ ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາກຸສລຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ອວຎ຺ຎາປຣິຠເວ ປໂຍຄໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕີກຕາກາຣວເສນ ອວຎ຺ຎາຍ ປາກຏຠາໂວ, ວມ຺ຠນວເສນ ປຣິຠວສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍປໂຍຄວເສນ ອວຎ຺ຎາ ທສ຺ສິຕາ, ວຈີປໂຍຄວເສນ ປຣິຠໂວ, ອຸຠຍໍ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປເຠທໂຕ ຄຫິຕໍ, ອວຎ຺ຎປຣິຠວານໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄໂຫ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕໍ ອວຎ຺ຎາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ. ຈຕູສຸປິ ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພເມວ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ.

ຕທຕ຺ຖທີປນາຕິ ຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນາ. ວິເສສຕ຺ຖທີປນາຕິ ຕໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຖທີປນາ. ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຂຕ຺ຕໂຕ ວິວາທາ ສຕ຺ເຕ ຕາຍຕີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ໂລກິຍາ ກຖຍນ຺ຕິ. ‘‘ມຫາສມ຺ມໂຕ, ຂຕ຺ຕິໂຍ, ຣາຊາ’’ຕິ ເອວມາຄເຕສຸ ອິເມສຸ ທຸຕິຍໍ. ອກ຺ຂຣນ຺ຕິ ສມຎ຺ຎາ. ສາ ຫິ ອຸທຍພ຺ພຍາຠາວໂຕ ‘‘ນ ກທາຈິ ຂຣຕີຕິ ອກ຺ຂຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ນ ຊີຣຕີ’’ຕິ. ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນຊາຕິໍ ອຕິວິສຸທ຺ຘຊາຕິໍ. ຕີຓິ ກຸລານີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທກຸລານິ. ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ.

ເກວລໍ ນາມປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ ອເປກ຺ຂເຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ຐານໍ ຫີຕິ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອຸທ຺ຘຏທຓ຺ເຑນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸພ຺ຠເຕນ ທຓ຺ເຑນ ສາສເນນ, ພລວໍ ອຸປກ຺ກມໍ ຄຣຸກໍ ຣາຊານມ຺ປິ. ຕໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຂຕ຺ຕິຍໍ ອວຎ຺ຎາປຣິຠວກຣຓໂຕ ວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຆຏ຺ເຏຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຸຣຄສ຺ສ ຈ ນານາວິຘວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ວທຕິ ‘‘ເຍນ ເຍນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ພຫຸຠກ຺ຂນ຺ຕິ ມຫາຠກ຺ຂໍ ສພ຺ພຠກ຺ຂຂາທກໍ. ປາວກໍ ໂສຘນຕ຺ເຖນ ອສຸທ຺ຘສ຺ສປິ ທຫເນນ. ໂສຕິ ມຄ຺ໂຄ. ກຓ຺ໂຫ ວຕ຺ຕນີ ອິມສ຺ສາຕິ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ. ມຫນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ. ຍາວພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາໂຓຕິ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານກາເລ ອຣຎ຺ເຎ ອຄ຺ຄິນາ ຄຫິເຕ ກາລນ຺ຕເຣ ເອວ ກຏ຺ຐຕິຓຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ຠໂວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປາໂຣຫາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຑຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນາທິນາ. ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ສມຓເຕຊສາ ວິນາສິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ນ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາຣໍ ‘‘ວິນ຺ທເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕາວສິຏ຺ໂຐຕິ ຐານເມວ ເນສໍ ອວສິສ຺ສຕິ, ສຍໍ ປນ ສພ຺ພໂສ ສຫ ຘເນນ ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຣາຊາທີສຸ ສມ຺ມາ ສມາຈເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍໍ ຕາວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ຕິສ຺ໂສ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຂຕ຺ຕິຍ-ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິ-ມຫາສາລກຸລານິ ວທຕິ. ປຎ຺ຈ ຣູປິພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ເອວໍ ນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ກມ຺ມຠວວິຠາເຄນ, ເສສານໍ ຄຓນານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວວິຠາເຄນ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ກມນີຍໍ. ສາ ປນສ຺ສາ ກນ຺ຕຕາ ອຕິວິຍ ອິຏ຺ຐຕາຍ ມນວຑ຺ຒນຕາຍ ໂສຠນຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ວຈນໍ ປນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ ວາ ເອຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖວເສນ ລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອໂຘມຸຂຐປິຕນ຺ຕິ ເກນຈິ ອໂຘມຸຂໍ ຐປິຕໍ. ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕນ຺ຕິ ສຠາເວເນວ ເຫຏ຺ຐາມຸຂໍ ຊາຕໍ. ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍາຕິ ວິວຏໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສ຺ສນ຺ເທຫໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີຕິ ກາຬປກ຺ເຂ ຈາຕຸທ຺ທສີ. ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອາເຘຍ຺ຍສ຺ສ ອນາຘາຣຠູຕໍ ຠາຊນໍ ຕສ຺ສ ອາຘາຣຠາວາປາທນວເສນ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຠິມຸຂຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕຕາຍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ, ຕໂຕ ເອວ ອໂຘມຸຂຠາເວນ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປທທ຺ວຍໍ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ຍຖາສງ຺ຂຍໍ. ກາມໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍປິ ປຏິຈ຺ຉາທກາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ປນ ສວິເສສໍ ປຏິຈ຺ຉາທິກາຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊໍ ວທາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໑໐). ສພ຺ພາປາຍຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ‘‘ກຸຈ຺ຉິໂຕ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ໂຄ. ເຕເນວ ຫິ ຕທຸຠຍປຏິປກ຺ຂຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສປ຺ປິອາທິສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ປທີໂປ ນ ຕຖາ ອຸຊ຺ຊໂລ, ຍຖາ ເຕລສນ຺ນິສ຺ສໂຍຕິ ເຕລປຊ຺ໂຊຕຄ຺ຄຫຓໍ. ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫີຕິ ເອເຕຫິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນປຏິຈ຺ຉນ຺ນວິວຣຓາທິອຸປໂມປມິຕພ຺ພປ຺ປກາເຣຫິ.

ປສນ຺ນາກາຣນ຺ຕິ ປສນ຺ເນຫິ ກາຕພ຺ພໍ ສກ຺ກາຣໍ. ສຣຓນ຺ຕິ ປຏິສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ. ອຊ຺ຊຕາຕິ ອຊ຺ຊາຕິ ປທສ຺ສ ວຑ຺ຒນມຕ຺ຕໍ ເຫຕ຺ຖ ຕາ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ເທວຕາ’’ຕິ. ປາເຓຫິ ອຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ສຫ ສຣຓໍ ອຸເປຕໍ. ‘‘ຍາວ ເມ ປາຓາ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ສຣຓໍ ຄຕເມວ ມໍ ຘາເຣຕູ’’ຕິ ອາປາຓໂກຏິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣຓຄມນໍ ປເວເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ເມ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທຫຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.