໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ທຫຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໒. ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທີຕິ ຠຄວໂຕ ຄຸເຓ ອຊານນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຂຕ຺ຕິຍມາເນນ ເກວລໍ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ປຐມາຄເຕ ຫິ ສຕ຺ຖຣິ ຕສ຺ສ ສມ຺ໂມທິຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ຠຄວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ປຐມໍ ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ ປຸພ຺ພຠາສິຕາຍ, ຕທນຸກຣເຓນ ເອວໍ ໂສປິ ຣາຊາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ປນ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມທນໍ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີໂຕທກໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມທິຕນ຺ຕິ ສໍສນ຺ທິຕໍ ເອກີຠາວນ຺ຕິ ສມ຺ໂມທນກິຣິຍາຍ ສມານຕໍ ເອກຣູປຕໍ, ຂມນີຍນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣໍ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ສຠາວໂຕ ທຸສ຺ສຫໍ, ກຈ຺ຈິ ຂມິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຍາປນີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິກໍ ຈິຣປພນ຺ຘສງ຺ຂາຕາຍ ຍາປນາຍ ກຈ຺ຈິ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ສີສໂຣຄາທິອາພາຘາຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ອປ຺ປາພາຘໍ. ທຸກ຺ຂຊີວິກາຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ. ຕໍຕໍກິຈ຺ຈກຣເຓ ອຸຏ຺ຐານສຸຂຕາຍ ກຈ຺ຈິ ລຫຸຏ຺ຐານໍ. ຕທນຸຣູປພລໂຍຄໂຕ ກຈ຺ຈິ ພລໍ. ສຸຂວິຫາຣສມ຺ຠເວນ ກຈ຺ຈິ ຜາສຸວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ຈິ-ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພລວປ຺ປຕ຺ຕາ ປີຕິ ປີຕິເຍວ. ຕຣຸຓປີຕິ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ສມ຺ໂມທນໍ ຊເນຕິ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ໂມທນີຍໍ. ສມ຺ໂມທິຕພ຺ພໂຕ ສມ຺ໂມທນີຍນ຺ຕິ ອິມໍ ປນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ. ‘‘ສຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສາຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕຕິ ອາປາຖມຘຸຣຕໍ ອາຫ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕຕິ ວິມທ຺ທຣມຓີຍຕໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາຕິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຠາເວນ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ວຈນຈາຕຸຣິຍມາຫ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕໍ. ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫີຕິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ. ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ອຸປສງ຺ກມນວເສນ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຄຸຓາຄຸຓວເສນາຕິ ຄຸຓວເສນ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ວາ ອຄຸຓວເສນ ອຸຕ຺ຕານຠາວໍ ວາ. ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂອວຏ຺ຏິກາຍ ຄເຫຕພ຺ພສາຣວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ. ໂລກນິສ຺ສຣຓຠໂວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ຫນ຺ຕິ ໂລກໂຕ ນິສ຺ສຏຠາວປຎ຺ຫຎ຺ເຈວ ອາທິໂຕ ຠໂວກ຺ກມນປຎ຺ຫຎ຺ຈ. ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫິ ‘‘ກິໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພໂລກໂຕ ນິສ຺ສໂຏ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ຈ ເຊຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉຕິ ນາມ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕາຍ ໂລກໂຕ ນິສ຺ສຏຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ເຊຏ຺ຐຠາວໂຕ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອຄ຺ຄປສາທສຸຕ຺ຕາທີຫິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔) ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ກຖໍ ປນ ສມ຺ພຸທ຺ຘຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນໂຕ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາທີສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໒໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຕໂຕ ເອວສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຑ຺ຒຕເຣສຸປິ ຈິຣປພ຺ພຊິເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາເວ ອລພ຺ຠມາເນ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ກຖໍ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ກິໍ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິໍ ວກ຺ຂຕິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍາ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມຸຂາ ເຕຫິ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວສ຺ເສວ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ເຕ ມຸສາວາທິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກາທີນໍ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິຊານິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂລເກ ມຫາຊເນນ ຄຫິຕປຏິຎ຺ຎາວເສນ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ພຸທ຺ຘສີຫນາທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ເອວ ອາເວຓິກໍ ສີຫນາທໍ. ກາມໍ ມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ສມ຺ໂພຘິຎາເຓ ປນ ຄຫິເຕ ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ.

ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນາຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸປຄມນມຕ຺ເຕນ ສມຓາ, ນ ສມິຕປາປຕາຍ. ຊາຕິວເສນາຕິ ຊາຕິມຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ນ ພາຫິຕປາປຕາຍ. ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ສງ຺ໂຆຕິ ປພ຺ພຊິຕສມູຫຕາມຕ຺ເຕນ ສງ຺ໂຆ, ນ ນິຍ຺ຍານິກທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘສີລສາມຎ຺ຎວເສນ ສໍຫຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເອເຕສໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ຎາຕານໍ ປຣິວາຣຠູໂຕ ອຕ຺ຖິ. ສ຺ເວວາຕິ ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ເອວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປພ຺ພຊິຕສມູຫວເສນ. ສງ຺ຆິໂນ, ຄຫຏ຺ຐສມູຫວເສນ ຄຓິໂນ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ຄເຓ ເອວ ໂລເກ ສງ຺ຆສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນາຕິ ອເຈລກວຕຈຣິຍາທິ-ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນ. ປາກຏາຕິ ສງ຺ຆີອາທິຠາເວນ ປກາສິຕາ. ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ນິວາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ເຕສຸ ສາສນິເກສຸ ວິຍ ສນ຺ຕຄຸຓນິຄຸຫນາ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ລພ຺ຠຕີຕິ. ຍໂສຕິ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ. ຕຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ສໍສາໂຣຆນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ລທ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິຕ຺ຖກຣາຕິ ລທ຺ຘິກຣາ’’ຕິ. ສາຘຸສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ມຕາ, ນ ສາຘູຫິ ສມ຺ມຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ໂຕ…ເປ… ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ.

ກປ຺ປໂກລາຫລນ຺ຕິ ກປ຺ປໂຕ ໂກລາຫລໍ, ‘‘ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວປຸຕ຺ເຕຫິ ອຸຄ຺ໂຆສິຕມຫາສທ຺ໂທ. ອິເມຕິ ປູຣຓາທໂຍ. ພຸທ຺ຘໂກລາຫລນ຺ຕິ ເທວຕາຫິ ໂຆສິຕໍ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ. ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາຕິ ປຸຣິສສຸຕິປຣມ຺ປຣາຍ ສຸຕ຺ວາ. ຈິນ຺ຕາມຓິວິຊ຺ຊາ ນາມ ປຣຈິຕ຺ຕຊານາປນວິຊ຺ຊາ. ສາ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຓິກາ’’ຕິ ອາຄຕາ, ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄນ຺ຘາຣິສມ຺ຠວວິຊ຺ຊາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘາຣິຍາ ວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕຠາເວຕິ ສຣີເຣ. ຣາຊຸສ຺ມາຕິ ຣາຊເຕໂຊ.

ສຸກ຺ກຘມ຺ໂມຕິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ ນິກ຺ກິເລສຕາ. ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ‘‘ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມຸຂາ ‘‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ເຍປິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ນໂວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອໂວຈ. ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣໂຕ ປວຕ຺ຕິຕໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອີທິເສ ຐາເນ ກິໍ-ສທ຺ໂທ ປຏິເສຘວາຈໂກ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນ’’ນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ປຏິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ?

ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາຕິ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພາ. ຄຣຫຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອຸ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ທຫໂຣ’’ຕິ ອຘິກຕຕ຺ຕາ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ຣາຊກຸມາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຣສາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸຣໂຄ, ໂຍ ໂກຈິ ສປ຺ໂປ, ອິຘ ປນ ອຘິປ຺ເປຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາສີວິໂສ’’ຕິ ອາຫ. ສີລວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທສ຺ເສຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ ຍສ຺ມາ ‘‘ຠວມ຺ປິ ໂນ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອກາສິ. ຍທິປິ ວິເສໂສ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິຠາວິໂຕ ໂຫຕິ, ສໍສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິທີປກໍ ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາກຸສລຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ອວຎ຺ຎາປຣິຠເວ ປໂຍຄໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕີກຕາກາຣວເສນ ອວຎ຺ຎາຍ ປາກຏຠາໂວ, ວມ຺ຠນວເສນ ປຣິຠວສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍປໂຍຄວເສນ ອວຎ຺ຎາ ທສ຺ສິຕາ, ວຈີປໂຍຄວເສນ ປຣິຠໂວ, ອຸຠຍໍ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປເຠທໂຕ ຄຫິຕໍ, ອວຎ຺ຎປຣິຠວານໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄໂຫ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕໍ ອວຎ຺ຎາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ. ຈຕູສຸປິ ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພເມວ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ.

ຕທຕ຺ຖທີປນາຕິ ຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນາ. ວິເສສຕ຺ຖທີປນາຕິ ຕໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຖທີປນາ. ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຂຕ຺ຕໂຕ ວິວາທາ ສຕ຺ເຕ ຕາຍຕີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ໂລກິຍາ ກຖຍນ຺ຕິ. ‘‘ມຫາສມ຺ມໂຕ, ຂຕ຺ຕິໂຍ, ຣາຊາ’’ຕິ ເອວມາຄເຕສຸ ອິເມສຸ ທຸຕິຍໍ. ອກ຺ຂຣນ຺ຕິ ສມຎ຺ຎາ. ສາ ຫິ ອຸທຍພ຺ພຍາຠາວໂຕ ‘‘ນ ກທາຈິ ຂຣຕີຕິ ອກ຺ຂຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ນ ຊີຣຕີ’’ຕິ. ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນຊາຕິໍ ອຕິວິສຸທ຺ຘຊາຕິໍ. ຕີຓິ ກຸລານີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທກຸລານິ. ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ.

ເກວລໍ ນາມປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ ອເປກ຺ຂເຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ຐານໍ ຫີຕິ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອຸທ຺ຘຏທຓ຺ເຑນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸພ຺ຠເຕນ ທຓ຺ເຑນ ສາສເນນ, ພລວໍ ອຸປກ຺ກມໍ ຄຣຸກໍ ຣາຊານມ຺ປິ. ຕໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຂຕ຺ຕິຍໍ ອວຎ຺ຎາປຣິຠວກຣຓໂຕ ວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຆຏ຺ເຏຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຸຣຄສ຺ສ ຈ ນານາວິຘວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ວທຕິ ‘‘ເຍນ ເຍນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ພຫຸຠກ຺ຂນ຺ຕິ ມຫາຠກ຺ຂໍ ສພ຺ພຠກ຺ຂຂາທກໍ. ປາວກໍ ໂສຘນຕ຺ເຖນ ອສຸທ຺ຘສ຺ສປິ ທຫເນນ. ໂສຕິ ມຄ຺ໂຄ. ກຓ຺ໂຫ ວຕ຺ຕນີ ອິມສ຺ສາຕິ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ. ມຫນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ. ຍາວພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາໂຓຕິ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານກາເລ ອຣຎ຺ເຎ ອຄ຺ຄິນາ ຄຫິເຕ ກາລນ຺ຕເຣ ເອວ ກຏ຺ຐຕິຓຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ຠໂວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປາໂຣຫາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຑຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນາທິນາ. ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ສມຓເຕຊສາ ວິນາສິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ນ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາຣໍ ‘‘ວິນ຺ທເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕາວສິຏ຺ໂຐຕິ ຐານເມວ ເນສໍ ອວສິສ຺ສຕິ, ສຍໍ ປນ ສພ຺ພໂສ ສຫ ຘເນນ ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຣາຊາທີສຸ ສມ຺ມາ ສມາຈເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍໍ ຕາວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ຕິສ຺ໂສ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຂຕ຺ຕິຍ-ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິ-ມຫາສາລກຸລານິ ວທຕິ. ປຎ຺ຈ ຣູປິພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ເອວໍ ນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ກມ຺ມຠວວິຠາເຄນ, ເສສານໍ ຄຓນານໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວວິຠາເຄນ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ກມນີຍໍ. ສາ ປນສ຺ສາ ກນ຺ຕຕາ ອຕິວິຍ ອິຏ຺ຐຕາຍ ມນວຑ຺ຒນຕາຍ ໂສຠນຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ວຈນໍ ປນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ ວາ ເອຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖວເສນ ລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອໂຘມຸຂຐປິຕນ຺ຕິ ເກນຈິ ອໂຘມຸຂໍ ຐປິຕໍ. ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕນ຺ຕິ ສຠາເວເນວ ເຫຏ຺ຐາມຸຂໍ ຊາຕໍ. ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍາຕິ ວິວຏໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສ຺ສນ຺ເທຫໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີຕິ ກາຬປກ຺ເຂ ຈາຕຸທ຺ທສີ. ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອາເຘຍ຺ຍສ຺ສ ອນາຘາຣຠູຕໍ ຠາຊນໍ ຕສ຺ສ ອາຘາຣຠາວາປາທນວເສນ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຠິມຸຂຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕຕາຍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ, ຕໂຕ ເອວ ອໂຘມຸຂຠາເວນ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປທທ຺ວຍໍ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ຍຖາສງ຺ຂຍໍ. ກາມໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍປິ ປຏິຈ຺ຉາທກາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ປນ ສວິເສສໍ ປຏິຈ຺ຉາທິກາຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊໍ ວທາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໑໐). ສພ຺ພາປາຍຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ‘‘ກຸຈ຺ຉິໂຕ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ໂຄ. ເຕເນວ ຫິ ຕທຸຠຍປຏິປກ຺ຂຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສປ຺ປິອາທິສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ປທີໂປ ນ ຕຖາ ອຸຊ຺ຊໂລ, ຍຖາ ເຕລສນ຺ນິສ຺ສໂຍຕິ ເຕລປຊ຺ໂຊຕຄ຺ຄຫຓໍ. ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫີຕິ ເອເຕຫິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນປຏິຈ຺ຉນ຺ນວິວຣຓາທິອຸປໂມປມິຕພ຺ພປ຺ປກາເຣຫິ.

ປສນ຺ນາກາຣນ຺ຕິ ປສນ຺ເນຫິ ກາຕພ຺ພໍ ສກ຺ກາຣໍ. ສຣຓນ຺ຕິ ປຏິສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ. ອຊ຺ຊຕາຕິ ອຊ຺ຊາຕິ ປທສ຺ສ ວຑ຺ຒນມຕ຺ຕໍ ເຫຕ຺ຖ ຕາ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ເທວຕາ’’ຕິ. ປາເຓຫິ ອຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ສຫ ສຣຓໍ ອຸເປຕໍ. ‘‘ຍາວ ເມ ປາຓາ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ສຣຓໍ ຄຕເມວ ມໍ ຘາເຣຕູ’’ຕິ ອາປາຓໂກຏິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣຓຄມນໍ ປເວເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ເມ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທຫຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຸຣິສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕຕິ ປຸຣິມສຸຕ຺ຕເທສນາຍໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ອຊານນ຺ໂຕ ເກວລໍ ສມ຺ໂມທນໍ ກໂຣຕິ. ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປນ ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ຎຕ຺ວາ ສຣຓງ຺ຄຕຕ຺ຕາ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ອຠິວາເທສິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິ. ອຕ຺ຕານໍ ອຘິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ອວິຊເຫນ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓວເສນ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ກາມຎ຺ຈາຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສທ຺ໂທ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕ ປເນຕ຺ຖ ນ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ນິຍກສງ຺ຂາຕອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ’’ຕິ. ລຸພ຺ຠນລກ຺ຂໂຓຕິ ຄິຊ຺ຌນລກ຺ຂໂຓ, ອາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸສ຺ສນລກ຺ຂໂຓຕິ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂໂຓ, ພ຺ຍາປຊ຺ຊນສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸຍ຺ຫນລກ຺ຂໂຓຕິ ອຎ຺ຎາຓລກ຺ຂໂຓ, ອາຣມ຺ມເຓ ສຠາວສມ຺ໂມຫຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຫເຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖນາສນອນຕ຺ຖຸປ຺ປາທເນຫິ ວິພາເຘນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຍຖາ ສຄ຺ຄມຄ຺ເຄສຸ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນາເສນ຺ຕິ ວິນາເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕາຕິ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ.

ປຸຣິສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຊຣາມຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໔. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາຕິ ຊຣາມຣເຓນ ວິນາ. ຊຣາມຣຓວິຣຫິໂຕ ຊາໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປາຬິຍໍ ຊາຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ສາມິວຈນໍ. ມຫາສາລາຕິ ອິມິນາ ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຫາສາລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ຍຖາ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິໂຍຕິ ປຸລຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ. ມຫາສາຣປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ມຫນ຺ຕໍ ວິຠວສາຣໍ ປຕ຺ຕາ. ໂກຏິສຕໍ ຘນໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ‘‘ກຸມ຺ຠໍ ນາມ ທສ ອມ຺ພຓານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິສ຺ສຣາຕິ ວິຠວິສ຺ສຣິເຍນ ອິສ຺ສຣາ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຠາຊນາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວຕ຺ຖເສຍ຺ຍາວສຖາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອສາຘາຣຓຘນານໍ ນິຘານຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນິຘານຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຸຏ຺ຐິກຣຓສ຺ສາຕິ ປາສາທສິວິກາທິສຸຂສາຘນສ຺ສ.

ອາຣກາ ກິເລເສຫີຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ສທ຺ທສິທ຺ຘິມາຫ. ອາຣກາຕິ ຈ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ເຕຫິ ທູເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄາທີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວໂຕ, ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາທິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອຣຫໍ. ກາມຎ຺ຈາຍໍ ສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ, ອຠິຘມ຺ມນໂຍ ເອວ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ. ວຸຏ຺ຐາຕິ ວຸຏ຺ຐວນ຺ໂຕ. ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍຠາວນາຠິສມຍໍ. ເອວໍ ຄຕໍ ໂສຬສວິຘໍ ໂຫຕິ. ໂອສີທາປນຏ຺ເຐນ ຠາຣາ ວິຍາຕິ ຠາຣາ. ເຕນາຫ ‘‘ຠາຣາ ຫເວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒). ອຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊຫນໂຕ ປຣມຕ຺ຖເທສນາຍ ຈ ປຣມຕ຺ໂຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ຈາຍມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພສມິທ຺ຘິສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ໂນ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ ສມ຺ຠວຕິ ອກຸປ຺ປສຠາວາ, ອປຣິຫານຘມ຺ເມສຸ ປນ ອຄ຺ຄຠູເຕ ອຣຫຕ຺ເຕ ສາຕິສໂຍ, ນ ອິຕເຣສູຕິ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອຣມ຺ຠາຄິຍຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍວິຠາຄໍ ທສວິຘມ຺ປິ ຠເວສຸ ສໍໂຍຊນໍ ກິເລສກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິສ຺ສຣິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ພນ຺ຘຕີຕິ ຠວສໍໂຍຊນໍ. ສຕິປິ ຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ຕປ຺ປກ຺ຂິຍຠາເວນ ວິນາ ສໍໂຍຊນານິ ເຕສໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ຠວນິຍາໂມ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ຕໍຕໍຠວນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມນິຍາໂມ ຈ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນສໍໂຍຊນສ຺ສ ກຕານິປິ ກມ຺ມານິ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ເຕສໍເຍວ ສໍໂຍຊນຏ຺ໂຐ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສມ຺ມາ ກາຣເຓຫິ ຊານິຕ຺ວາຕິ ຎາເຍນ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ໂສ ຍຖາ ຊານິຕພ຺ໂພ; ຕຖາ ຊານິຕ຺ວາ, ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາວິມຸຕ຺ຕາ ຫິ ອປຣກາລກິຣິຍາ ຈ ຍຖາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠິຊ຺ຊນສຠາໂວ ຂຓາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສຠາໂວ ມຣຓຘມ຺ມຕ຺ຕາ. ອຍໍ ກາໂຍ ອຸສ຺ມາຍຸວິຎ຺ຎາຓາປຄໂມ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ໂມ, ຍສ຺ມິໍ ຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕານຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສ ຫິ ອຊີຣຓຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ພ຺ຍາມມຕ຺ເຕ ກເຬວເຣ ສສຎ຺ຎິມ຺ຫິ ສມນເກ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປມິ ໂລກສມຸທຍຎ຺ຈ ໂລກນິໂຣຘຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໗; ອ. ນິ. ໔.໔໕). ອສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ, ‘‘ຊີຣຓຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຊີຣຓຘມ຺ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ຊີຣຓຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສໍປາຍໍ ກາໂຍ ເຠທນຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອວມາຫ. ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ຫິສ຺ສ ເຠທນນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຕານິຍເຕ ອຕ຺ເຖ ສຸຕ຺ຕເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ. ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອນຸສ຺ສວຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອນຸສ຺ສວາຄໂຕຍມຕ຺ໂຖ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຄໂຕຕິ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຍນາຍໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຕຸນາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສິວິກສາລາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ’’ຕິ ນິທານວຈເນນ ຍຖາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນນຸ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ສຸຕ຺ເຕກເທສໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິກຕາວຈນໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍານໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ຣາຊາ ອາຄໂຕ, ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຫນີຍຣຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ສຣີເຣ ເຜຓປິຓ຺ຑສເມ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ? ສພ຺ຠິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ສາຘູຫິ ສຫ ປເວທຍນ຺ຕິ. ນ ຫິ ກທາຈິ ສາຘູນໍ ສາຘູຫິ ສຫ ກຕ຺ຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສີທນສຠາວານໍ ກິເລສານໍ ຠິຊ຺ຊນປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຣິມປທສ຺ສາຕິ ‘‘ສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ. ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ. ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນິພ຺ພານໍ ກິເລເສຫິ ສໍສີທນຠິຊ຺ຊນສຠາໂວ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊຣໍ ນ ອຸເປຕິ. ກິເລສາ ປນ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກາ, ເອວມຍໍ ວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ ຊຣໍ ນ ອຸເປຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຸນ຺ທຣາຘິວຈນໍ ວາ ເອຕໍ ‘‘ສພ຺ຠີ’’ຕິ ປທໍ ອປາປຕາທີປນໂຕ, ສພ຺ຠິຘມ຺ມຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔), ນ ເຕນ ຘມ຺ເມນ ສມຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໔; ສຸ. ນິ. ໒໒໗) ຈ.

ຊຣາມຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໕. ຣຫສິ ຄຕສ຺ສາຕິ ຊນສມ຺ພາຘໂຕ ອປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ. ນິລີນສ຺ສ ເຕເນວ ຊນວິເວເກນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສຊ຺ຊາຍ ເອກີຠາເວນ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກີຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ຕຖາປຈ຺ຈນຸຠາສນ຺ໂຕ. ອນ຺ຕເກນາຘິປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິ ມານຸສໍ ຠວໍ ຊຫໂຕ. ອນຸຄນ຺ຕິ ອນຸຄຕໍ, ຕເມວ ອນຸຄາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຈຍນ຺ຕິ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒິຍາ ນິຈິຕຠູຕໍ. ສມ຺ປຣາຍິກນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍ ຫິຕໍ.

ປິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໖. ປີທຫນນ຺ຕິ ສໍຍມນໍ. ກມ຺ມປຖເຠທໍ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຸປິນກາໂລ ວິຍ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕາຍ ກມ຺ມປຖວິເສສໍ ອຄຕສ຺ສ. ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ. ສໍວຣນ຺ຕິ ສໍວຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ສໍວຣຠາໂວ ປຸຣິເມຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ທສ຺ສິໂຕວາຕິ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ປາປອຸຕ຺ຣາສຣຫິຕໍ, ອຸຕ຺ຣາໂສ ວາ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນຣຫິໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ.

ອຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອປ຺ປກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ອຸຬາຣສທ຺ໂທ ເສຏ຺ເຐ ພຫຸເກ ຈ ທິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຓີເຕ ຈ ພຫຸເກ ຈາ’’ຕິ. ມານມຊ຺ຊເນນາຕິ ມານວເສນ ມທປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ສາຘຸມຣິຍາທວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂຓໍ ໂທສໍ. ກູໂຏ ປາໂສ.

ອປ຺ປກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອຑ຺ຑກຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໘. ຍສ຺ມາ ກາມນິມິຕ຺ຕໍ ສຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສຕິ, ຕສ຺ມາ ກາມາ ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ປຈ຺ຈໂຍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາມເຫຕູ’’ຕິອາທິ. ຠທ຺ຣມຸຂສີເສນ ວິຏຏຸຠໍ ຠທ຺ໂຣປຈາເຣນ ອຸປຈຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິນິຈ຺ຉໂຍ ກຣີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຑ຺ຑກຣຓໍ, ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານໍ. ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ກູຏໍ, ມຈ຺ຉຂິປ຺ປນ຺ຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂອຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ໂອຑ຺ຑນວເສນ ຜລໍ ປາປິຕໍ.

ອຑ຺ຑກຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໙. ‘‘ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉາກາຣຓໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ສມຸທຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ກິຣ ມລ຺ລິກາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາລາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸ ມາລາຣາມໍ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ອວເສສປຸປ຺ຜຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ກາສິຄາເມຕິ ກາສິຣຏ຺ຐສ຺ສ ຄາເມ. ໂສ ກິຣ ຄາໂມ ມຫາໂກສລຣາເຊນ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຸຍາ ປຕິຆຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປຸປ຺ຜມູລຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ໂນ, ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ. ຠາຄິເນຍ຺ເຍນ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ. ຕສ຺ສາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ. ສາຕິ ມລ຺ລິກາ. ນິວຕ຺ຕິຕຸນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມຕາຍ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ. ເນວຊ຺ຌຄາຕິ ວຕ຺ຕມານຕ຺ເຖ ອຕີຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນາຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ປຸຖຸ ອຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕາ.

ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຍຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໐. ຖູຓນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎູປຕ຺ຖມ຺ຠໍ. ອຸປນີຕານິ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕຸໍ ອາຣມ຺ຠາຍ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຣຸທມານາ ປຣິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ປາເຐນ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ນໍ ອິຕ຺ຖິໍ ລຠິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຈ຺ຉຍໍ ອວິນ຺ທນ຺ໂຕ ນ ຎາຍນ຺ໂຕ. ເຜຓຸທ຺ເທຫກນ຺ຕິ ຍຖາ ຍຕ຺ຖ ກຸຖິເຕ ເຜຓໍ ອຸທ຺ເທຫຕິ ນ ອຸປຘີຍຕິ, ເອວໍ ອເນກວາຣໍ ເຜຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ຕໍ ທິວສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣຎ຺ຎາ ນິທ຺ທໍ ອລຠິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍທິວເສ. ອາໂລກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາຕິ ໂລຫກຸມ຺ຠິມຸຂວຏ຺ຏິສີເສ ປຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ອາໂລກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ. ອຕ຺ຕາໂນ ວຈນໍ ຣຎ຺ໂຎ ປວຕ຺ຕິຎາປນຕ຺ຖໍ. ມຫາສທ຺ໂທ ອຸທປາທິ ‘‘ເອວຣູປໍ ຍຎ຺ຎໍ ຣາຊາ ກາຣາເປຕີ’’ຕິ. ວຕ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ວຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ປນ ອວິສຫນ຺ໂຕ ‘‘ສ’’ ອິຕິ ວຕ຺ວາ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍໍ ນິມຸຄ຺ໂຄ. ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສີຕິ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອສ ນໂຍ ເສສປທທ຺ວເຍປິ. ຘມ຺ມເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ ‘‘ໂກຈິ ກຎ຺ຈິ ປາຓໍ ມາ ຫນຕູ’’ຕິ. ໂສ ອິຕ຺ຖິສາມິໂກ ປຸຣິໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕຸ ຈ ເທສນາວິລາສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຣາຊາ ປນ ມຫາໂພຘິນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉິ.

ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນີຕິ ໂລກສ຺ສ ສງ຺ຄຫກາຣຓານິ. ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສໂຕ ນວຠາເຄ ກສ຺ສກສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎໍ ເອກຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ທສມຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວໍ ກສ຺ສກາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ສສ຺ສານິ ສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສສ຺ສສມ຺ປາທເນ ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕໂຕ ໂອຣຠາເຄ ກິຣ ຉຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ຊາຕໍ. ຉມາສິກນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ມາສານໍ ປໂຫນກໍ. ປາເສຕີຕິ ປາສຄເຕ ວິຍ ກໂຣຕິ. ວາຈາຍ ປິຍສ຺ສ ປິຍກຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວາຈາເປຍ຺ຍໍ. ສພ຺ພໂສ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ອິທ຺ຘາທິຠາວໂຕ ເຂມໍ. ນິຣພ຺ພຸທໍ ໂຈຣິຍາຠາວໂຕ. ອິທຎ຺ຫິ ຣຏ຺ຐໍ ອໂຈຣິຍໍ ນິຣຄ຺ຄຬນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປາຣຸຕຆຣຠາວໂຕ.

ອຸທ຺ຘໍມູລກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຸມ຺ມູລໍ ກຕ຺ວາ. ທ຺ວີຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫີຕິ ມຫາຍຎ຺ຎສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຈ຺ຉາ ຈ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ເພຫິ ທ຺ວີຫິ ປຣິວາຣຍຎ຺ເຎຫິ. ສຕ຺ຕວີສຕິ…ເປ… ນສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕວີສາຘິການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປສຸສຕານໍ ທ຺ວາວີສຕິຍາ ອສ຺ສາທີຫິ ຈ ສຏ຺ຐິອຘິກທ຺ວິສຕອາຣຎ຺ຎກປສູຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕານໍ ປນ ນວາຘິກຉສຕປສູນໍ ມາຣເຓນ ເຠຣວສ຺ສ ປາປຠີຣຸການໍ ຠຍາວຫສ຺ສ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ຉສຕານິ ນິຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປສູນໍ ມຊ຺ຌິເມ ຫນິ,

ອສ຺ສເມຘສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ສ, ອຘິການິ ນວາປິ ຈາ’’ຕິ.

ສມ຺ມນ຺ຕິ ຍຸຄຈ຺ຉິທ຺ເທ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພທຓ຺ຑກໍ. ປາເສນ຺ຕີຕິ ຂິປນ຺ຕິ. ສໍຫາຣິເມຫີຕິ ສກເຏຫິ ວຫິຕພ຺ເພຫິ ຍູເປຫິ. ປຸພ຺ເພ ກິຣ ເອໂກ ຣາຊາ ສມ຺ມາປາສໍ ຍຊນ຺ໂຕ ສຣສ຺ສຕິນທີຕີເຣ ປຖວິຍາ ວິວເຣ ທິນ຺ເນ ນິມຸຄ຺ໂຄເຍວ ອໂຫສິ. ອນ຺ຘພາລພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຄຕານຸຄຕິຄຕາ ‘‘ອຍໍ ຕສ຺ສ ສຄ຺ຄຄມນມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປາສຍຎ຺ຎໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິມຸຄ຺ໂຄກາສໂຕ ປຠຸຕີ’’ຕິ. ອຍູໂປ ອປ຺ປກທິວໂສ ຍາໂຄ, ສຍູໂປ ພຫຸທິວສໍ ສາເຘຍ຺ໂຍ ສຕ຺ຣຍາໂຄ. ມນ຺ຕປທາຠິສງ຺ຂຕານໍ ສປ຺ປິມຘູນໍ ວາຊມິຕິ ສມຎ຺ຎາ, ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໂຄມຫິໍ ສາທິສຕ຺ຕຣສກທກ຺ຂິຓສ຺ສ. ສາຣຄພ຺ຠໂກຏ຺ຐາຄາຣາທີສຸ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຬນ຺ຕິ ນິຣຄ຺ຄໂຬ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ຍຎ຺ເຎ ອຕ຺ຕໂນ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອນວເສສໂຕ ອນິຄູຫິຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາຕີຍຕິ. ມຫາຣມ຺ຠາຕິ ພຫຸປສຸຆາຕກມ຺ມາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວິວິຘາ ຍຕ຺ຖ ຫຎ຺ຎເຣ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ‘‘ມຫາກິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ‘‘ມຫາຣມ຺ຠາຕິ ປປຎ຺ຈວເສນ ອເຊຬກາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ພຫຸປສຸຆາຕກມ຺ມາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິຣາຣມ຺ຠາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຸຄຕໍ ກຸລນ຺ຕິ ອນຸກຸລໍ, ກຸລານຸຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຍຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິກໍ ວຈນໍ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສູຕິ ເຕສຸ ຣຎ຺ຎາ ພນ຺ຘາປິຕມນຸສ຺ເສສຸ. ສຸກຕກາຣຓນ຺ຕິ ສຸກາຣຓກິຣິຍໍ ອາໂຣເຈສຸໍ, ນ ເກວລໍ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ພນ຺ຘາປິຕຠາວໍ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐວງ຺ໂກຕິ ອຏ຺ຐໍໂສ. ອນ຺ໂຕຆຣຈາຣິໂນຕິ ອນ຺ເຕປຸຣວາສິໂນ.

ອຸກ຺ກຏ຺ເຐຕິ ຍຸທ຺ເຘ. ມນ຺ຕີສູຕິ ຄຸຕ຺ຕມນ຺ຕີສຸ. ອກຸຕູຫລນ຺ຕິ ສຎ຺ຎຕໍ. ປິຍນ຺ຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ນປານມ຺ຫິ ມຘຸເຣ ອຠຸຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ. ອຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ເຖ ກິຈ຺ເຈ ຊາເຕ ຖິຣນ຺ຕິ ນ ກເຖນ຺ຕິ ກາຍພລມຕ຺ເຕນ ອປເນຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ອຕິວິຍ ຣຕ຺ຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕາ. ສາຣຕ຺ເຕນາຕິ ສາຣຠາເວນ ສາຣຠາວສຎ຺ຎາຍ. ໂອຫາຣິນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຫຣຓສີລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອາກຑ຺ຒນກ’’ນ຺ຕິ. ສິຖິລນ຺ຕິ ສິຖິລາກາຣໍ, ນ ປນ ສິຖິລໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ.

ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.