໑. ນນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ຕຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ສິລິຏ຺ຐຕາ, ຍຖາ ‘‘ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນາ’’ຕິ. ປຣິສເຊຏ຺ຐເກຕິ ປຣິສາຍ ເຊຏ຺ຐເກ, ເຍ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ ວິເສສໂຕ ຠາຊນຠູຕາ. ປຣິສເຊຏ຺ຐເກ ຠິກ຺ຂູຕິ ຈຕຸປຣິສເຊຏ຺ຐເກ ຠິກ຺ຂູ. ຈຕຸນ຺ນໍ ຫິ ປຣິສານໍ ເຊຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ສມ຺ໂພເຘສິ, ສມ຺ໂພຘນຎ຺ຈ ຊານາປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊານາເປສີ’’ຕິ. ຠທນ຺ເຕຕິ ຄຣຸຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສວວຈນເມຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຠທນ຺ເຕຕິ ຠທ຺ທໍ ຕວ ໂຫຕຸ ອຕ຺ຕໂນ ນິຏ຺ຐານປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ປເຣສຎ຺ຈ ສນ຺ຕຕາວຫຕ຺ຕາ. ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕຕິ ສາມິວຈນໍ ອາມນ຺ຕນເມວ ສມ຺ພນ຺ຘິອຕ຺ຖປທໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ປຕິອສ຺ໂສສຸ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕຕິ ປນ ອິທໍ ປຕິສ຺ສວນສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ປທານວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຓາຕີ’’ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນິທານວຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ຕາວຕິໍສກາໂຍຕິ ຕາວຕິໍສສຎ຺ຎິໂຕ ເທວນິກາໂຍ. ທຸຕິຍເທວໂລໂກຕິ ຉສຸ ກາມໂລເກສຸ ທຸຕິໂຍ ເທວໂລໂກ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ສຫປຸຎ຺ຎກາຣິໂນ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໍສຫຈຣິຕຏ຺ຐານໍ ຕາວຕິໍສໍ, ຕນ຺ນິວາສິໂນປິ ຕາວຕິໍສນາມກາ ສຫຈຣຓຎາເຍນາຕິ ອາຫ ‘‘ມເຆນ ມາຓເວນາ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ປນ ເກຈິວາໂທ ພ຺ຍາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອໂຣເຈນ຺ເຕນ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍາປນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເອວໍ ຫິ ນິທ຺ໂທສໍ ປທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ຖນິຣເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ນິຣຸຬ຺ຫສມຎ຺ຎາ ເອວ.

ຕໍ ວນນ຺ຕິ ຕໍ ອຸປວນໍ. ປວິຏ຺ເຐ ປວິຏ຺ເຐ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນນ຺ທຍຕິ, ປເຄວ ອທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປເວສິຕານນ຺ຕິ ປໂກຏ຺ຐວາເຣນ ປເວສິຕານມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈວນກາເລເຍວ ໂຖກໍ ທິສ຺ສມານວິກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຈວນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຫິມປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ວິລີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ອທິສ຺ສມານວິກາຣາ ສຫສາ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທີປສິຂາ ວິຍ ວິຊ຺ຌາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນນ຺ທຍຕິ ປກຕິຍາ ໂສມນສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສິຕຎ຺ຈ. ນນ຺ທເນຕິ ເອວໍອນ຺ວຕ຺ຖນາມເກ ອຸຍ຺ຍາເນ. ປຣິວຸຕາຕິ ‘‘ເທວຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫິ ໂສ.

ທິວິ ຠວຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ກາເມຕພ຺ພຕາຍ ກາມພນ຺ຘເນຫິ, ຕຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສໍກິຓ຺ຓສຠາວຕາຍ ກາມໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ອຸເປຕາຕິ ອຸປຄຕາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ປຣິຈາຣຍມານາຕິ ປຣິຣມມານາ. ອິທຎ຺ຫິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ກາມຄຸເຓຫີ’’ຕິ ກຕ຺ຕຣິ ກຣຓວຈນໍ, ປຸຣິມານິ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຫໂຍເຄ. ຣມມານາ ຈຣນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣມມານາ’’ຕິ. ປຣິຈາຣຍມານາຕິ ວາ ປຣິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ຈາຣຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຎ຺ຈາຣຍມານາ’’ຕິ. ປຐມນເຍ ຫິ ອນຸຠວນຕ຺ໂຖ ປຣິຈຣຓສທ຺ໂທ, ທຸຕິຍນເຍ ປຣິວຕ຺ຕນຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນາຕິ ‘‘ຕາຍໍ ເວລາຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ. ອຘຸນາຕິ ສມ຺ປຕິ. ໂສ ວິຈຣີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາມຄຸເຓຫີຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ. ໂອວຸໂຕຕິ ຍຖາ ຕໍ ນ ຎາຍຕິ, ເອວໍ ປິຫິຕຈິຕ຺ໂຕ. ນິວຸໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລກາຠິຠູໂຕ’’ຕິ. ອາສຠິນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑; ມ. ນິ. ໓.໒໐໗) ຠາສນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິຍ.

ເກວລໍ ທສ຺ສນໍ ກິມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ…ເປ… ວເສນາ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນນ຺ທນວເນ ອວຏ຺ຐິຕກາມຠາຄານຸຠວນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຣເທວານນ຺ຕິ ປຸຣິສຠູຕເທວຕານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເທວປຸຣິສານ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປກໍ ອຘິກໍ ອູນໍ ວາ ຄຓນູປຄໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຕຕ຺ຕິໍສານ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຍໍ ຣຸຬ຺ຫີ. ປຣິວາຣສງ຺ຂາເຕນ, ນ ກິຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີລາຈາຣາທິຄຸຓເນມິຕ຺ຕິກາ ຫິ ກິຕ຺ຕິ. ‘‘ຕາວຕິໍສາ ເທວາ ທີຆາຍຸກາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ສຸຂພຫຸລາ’’ຕິ ເອວມາທິວຈເນນ ຍເສ ອິຈ຺ຉິເຕ ອວິເສເສຕ຺ວາວ ‘‘ຍເສນ ສມ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ.

ອຣິຍສາວິກາຕິ ໂສຕາປນ຺ນາ. ‘‘ສກທາຄາມິນີ’’ຕິ ເກຈິ. ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ອນ຺ຘພາເລ ມຎ຺ຎສິ, ຘມ຺ມສຠາໂວ ເອວໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ເອກນ຺ຕໂຕ ສຸຂໍ ນາມ ນິພ຺ພານເມວ. ກາມາ ຫິ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕສ຺ສາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ກາມໍ ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກາປິ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ ເອວ, ເຕ ປນ ສມ຺ມສນູປຄາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕຠູມກຄ຺ຄຫຓໍ ສມ຺ມສນໂຍຄ຺ເຄນ. ຫຸຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານາ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ ຠວິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ເອເຕນ ເນສໍ ຠາວຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ອຠາວຕ຺ເຖນາຕິ ສຣສນິໂຣຘຠູເຕນ ວິທ຺ຘໍສນຠາເວນ.

ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ, ຕໂຕ ເອວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິເມ ສຸຂາ’’ຕິ ວາ ນ ອິຈ຺ຈາຕິ ອນິຈ຺ຈາ. ອຸປ຺ປາທວຍສຠາວາຕິ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປ…ເປ… ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ປຸຣິມສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ກາຣຓເວວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕທນນ຺ຕຣາຕິ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທວຍານໍ ອນ຺ຕເຣ. ເວມຊ຺ຌຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຐິຕິກ຺ຂຓໍ ວທຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ຐິຕິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍຖາ ຫິ ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຍ ຠິນ຺ນາ ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠງ຺ຄາຠິມຸຂາວຕ຺ຖາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ສາວ ຐິຕິກ຺ຂໂຓ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ. ວູປສມສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສມສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານເມວ ສຸຂໍ, ນ ຕຍາ ອຘິປ຺ເປຕາ ກາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.