໒. ນນ຺ທນວຄ຺ໂຄ

໑. ນນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ຕຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ສິລິຏ຺ຐຕາ, ຍຖາ ‘‘ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນາ’’ຕິ. ປຣິສເຊຏ຺ຐເກຕິ ປຣິສາຍ ເຊຏ຺ຐເກ, ເຍ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ ວິເສສໂຕ ຠາຊນຠູຕາ. ປຣິສເຊຏ຺ຐເກ ຠິກ຺ຂູຕິ ຈຕຸປຣິສເຊຏ຺ຐເກ ຠິກ຺ຂູ. ຈຕຸນ຺ນໍ ຫິ ປຣິສານໍ ເຊຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ສມ຺ໂພເຘສິ, ສມ຺ໂພຘນຎ຺ຈ ຊານາປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊານາເປສີ’’ຕິ. ຠທນ຺ເຕຕິ ຄຣຸຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສວວຈນເມຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຠທນ຺ເຕຕິ ຠທ຺ທໍ ຕວ ໂຫຕຸ ອຕ຺ຕໂນ ນິຏ຺ຐານປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ປເຣສຎ຺ຈ ສນ຺ຕຕາວຫຕ຺ຕາ. ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕຕິ ສາມິວຈນໍ ອາມນ຺ຕນເມວ ສມ຺ພນ຺ຘິອຕ຺ຖປທໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ປຕິອສ຺ໂສສຸ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕຕິ ປນ ອິທໍ ປຕິສ຺ສວນສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ປທານວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຓາຕີ’’ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນິທານວຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ຕາວຕິໍສກາໂຍຕິ ຕາວຕິໍສສຎ຺ຎິໂຕ ເທວນິກາໂຍ. ທຸຕິຍເທວໂລໂກຕິ ຉສຸ ກາມໂລເກສຸ ທຸຕິໂຍ ເທວໂລໂກ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ສຫປຸຎ຺ຎກາຣິໂນ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໍສຫຈຣິຕຏ຺ຐານໍ ຕາວຕິໍສໍ, ຕນ຺ນິວາສິໂນປິ ຕາວຕິໍສນາມກາ ສຫຈຣຓຎາເຍນາຕິ ອາຫ ‘‘ມເຆນ ມາຓເວນາ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ປນ ເກຈິວາໂທ ພ຺ຍາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອໂຣເຈນ຺ເຕນ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍາປນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເອວໍ ຫິ ນິທ຺ໂທສໍ ປທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ຖນິຣເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ນິຣຸຬ຺ຫສມຎ຺ຎາ ເອວ.

ຕໍ ວນນ຺ຕິ ຕໍ ອຸປວນໍ. ປວິຏ຺ເຐ ປວິຏ຺ເຐ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນນ຺ທຍຕິ, ປເຄວ ອທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປເວສິຕານນ຺ຕິ ປໂກຏ຺ຐວາເຣນ ປເວສິຕານມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈວນກາເລເຍວ ໂຖກໍ ທິສ຺ສມານວິກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຈວນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຫິມປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ວິລີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ອທິສ຺ສມານວິກາຣາ ສຫສາ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທີປສິຂາ ວິຍ ວິຊ຺ຌາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນນ຺ທຍຕິ ປກຕິຍາ ໂສມນສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສິຕຎ຺ຈ. ນນ຺ທເນຕິ ເອວໍອນ຺ວຕ຺ຖນາມເກ ອຸຍ຺ຍາເນ. ປຣິວຸຕາຕິ ‘‘ເທວຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫິ ໂສ.

ທິວິ ຠວຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ກາເມຕພ຺ພຕາຍ ກາມພນ຺ຘເນຫິ, ຕຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສໍກິຓ຺ຓສຠາວຕາຍ ກາມໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ອຸເປຕາຕິ ອຸປຄຕາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ປຣິຈາຣຍມານາຕິ ປຣິຣມມານາ. ອິທຎ຺ຫິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ກາມຄຸເຓຫີ’’ຕິ ກຕ຺ຕຣິ ກຣຓວຈນໍ, ປຸຣິມານິ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຫໂຍເຄ. ຣມມານາ ຈຣນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣມມານາ’’ຕິ. ປຣິຈາຣຍມານາຕິ ວາ ປຣິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ຈາຣຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຎ຺ຈາຣຍມານາ’’ຕິ. ປຐມນເຍ ຫິ ອນຸຠວນຕ຺ໂຖ ປຣິຈຣຓສທ຺ໂທ, ທຸຕິຍນເຍ ປຣິວຕ຺ຕນຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນາຕິ ‘‘ຕາຍໍ ເວລາຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ. ອຘຸນາຕິ ສມ຺ປຕິ. ໂສ ວິຈຣີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາມຄຸເຓຫີຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ. ໂອວຸໂຕຕິ ຍຖາ ຕໍ ນ ຎາຍຕິ, ເອວໍ ປິຫິຕຈິຕ຺ໂຕ. ນິວຸໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລກາຠິຠູໂຕ’’ຕິ. ອາສຠິນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑; ມ. ນິ. ໓.໒໐໗) ຠາສນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິຍ.

ເກວລໍ ທສ຺ສນໍ ກິມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ…ເປ… ວເສນາ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນນ຺ທນວເນ ອວຏ຺ຐິຕກາມຠາຄານຸຠວນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຣເທວານນ຺ຕິ ປຸຣິສຠູຕເທວຕານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເທວປຸຣິສານ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປກໍ ອຘິກໍ ອູນໍ ວາ ຄຓນູປຄໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຕຕ຺ຕິໍສານ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຍໍ ຣຸຬ຺ຫີ. ປຣິວາຣສງ຺ຂາເຕນ, ນ ກິຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີລາຈາຣາທິຄຸຓເນມິຕ຺ຕິກາ ຫິ ກິຕ຺ຕິ. ‘‘ຕາວຕິໍສາ ເທວາ ທີຆາຍຸກາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ສຸຂພຫຸລາ’’ຕິ ເອວມາທິວຈເນນ ຍເສ ອິຈ຺ຉິເຕ ອວິເສເສຕ຺ວາວ ‘‘ຍເສນ ສມ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ.

ອຣິຍສາວິກາຕິ ໂສຕາປນ຺ນາ. ‘‘ສກທາຄາມິນີ’’ຕິ ເກຈິ. ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ອນ຺ຘພາເລ ມຎ຺ຎສິ, ຘມ຺ມສຠາໂວ ເອວໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ເອກນ຺ຕໂຕ ສຸຂໍ ນາມ ນິພ຺ພານເມວ. ກາມາ ຫິ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕສ຺ສາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ກາມໍ ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກາປິ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ ເອວ, ເຕ ປນ ສມ຺ມສນູປຄາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕຠູມກຄ຺ຄຫຓໍ ສມ຺ມສນໂຍຄ຺ເຄນ. ຫຸຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານາ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ ຠວິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ເອເຕນ ເນສໍ ຠາວຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ອຠາວຕ຺ເຖນາຕິ ສຣສນິໂຣຘຠູເຕນ ວິທ຺ຘໍສນຠາເວນ.

ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ, ຕໂຕ ເອວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິເມ ສຸຂາ’’ຕິ ວາ ນ ອິຈ຺ຈາຕິ ອນິຈ຺ຈາ. ອຸປ຺ປາທວຍສຠາວາຕິ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປ…ເປ… ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ປຸຣິມສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ກາຣຓເວວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕທນນ຺ຕຣາຕິ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທວຍານໍ ອນ຺ຕເຣ. ເວມຊ຺ຌຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຐິຕິກ຺ຂຓໍ ວທຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ຐິຕິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍຖາ ຫິ ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຍ ຠິນ຺ນາ ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠງ຺ຄາຠິມຸຂາວຕ຺ຖາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ສາວ ຐິຕິກ຺ຂໂຓ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ. ວູປສມສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສມສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານເມວ ສຸຂໍ, ນ ຕຍາ ອຘິປ຺ເປຕາ ກາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ນນ຺ທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ທນໍ ສປ຺ປີຕິກກາມຕຓ຺ຫາກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຸສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ກາມປຣິໂຕເສນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຕ຺ຕິມາຕິ ປຸຕ຺ຕວາ. ປຫູເຕ ຈາຍໍ ມາ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ພຫຸປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ພຫຸປຸຕ຺ຕຕາຄຫເຓນ ອິທໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປູເຣນ຺ຕີຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ສາມິວຈນໍ. ອິຕິ ອາຫາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ເອວໍອຘິປ຺ປາໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຄສາມິໂກຕິ ໂຄມາ. ອິຘາປິ ປຫູເຕ ມາ-ສທ຺ໂທ. ໂຄຣສສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ໂຄຣເສຫິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ອຸປຘີຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕພຫຸວຈນໍ. ຫີຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ນນ຺ທຍນ຺ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ຊນຍນ຺ຕີຕິ ນນ຺ທນາ. ກາມໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ກາມາ ‘‘ອຸປຘີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ປນ ເທວຕາຍ ອຘິປ຺ປາຍວເສນາຫ ‘‘ສຸຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ’’ຕິ. ກິເລສວຕ຺ຖຸເຫຕຸກຕ຺ຕາ ເສສປທທ຺ວຍສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ກິເລສເຫຕຸກໍ, ວິເສສໂຕ ປນ ປາປຘມ຺ມາ ອປາຍູປປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ກິເລສາປິ ອປາຍທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ’’ຕິ. ອຸປສໍຫຣມານາຕິ ອຸປເນນ຺ຕາ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ. ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກປິ ທຸລ຺ລຠຆາສຈ຺ຉາທນຕາຍ ທຸກ຺ຂພຫຸໂລ ເປໂຕ ວິຍາຕິ ມນຸສ຺ສເປໂຕ. ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກປິ ວຸຕ຺ຕຣູໂປ ອນຕ຺ຖປາຕິໂຕ ປເຣຫິ ຫິໍສິໂຕ ສມາໂນ ເນຣຍິໂກ ວິຍາຕິ ມນຸສ຺ສເນຣຍິໂກ.

ຜເລນ ຣຸກ຺ຂໂຕ ຜລໍ ປາເຕນ຺ໂຕ ວິຍ. ຕເຖວ ນວຫາກາເຣຫີຕິ ຍຖາ ຕີສຸ ກາເລສຸ ນາສມຣຓເຠທນວເສນ ປຸຕ຺ຕິມາ ປຸຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕໍ, ຕເຖວ ໂຄມາ ໂຄນິມິຕ຺ຕໍ ໂສຈຕິ ນວປ຺ປກາເຣຫິ. ປຎ຺ຈ ກາມຄຸໂຓປຘີປິ ນຣໍ ໂສເຈນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິ ອນຸຄິຊ຺ຌຕິ ຕສ຺ສ. ກາມຍານສ຺ສາຕິ ຊາຕກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ. ຊນ຺ຕຸໂນຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ເຈ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ເຈ. ສລ຺ລວິທ຺ໂຘວາຕິ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ວິຍ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂສຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຣສ຺ສ ໂສຈນາ ໂສກຆຏ຺ຏນປຈ຺ຈໂຍ. ອຸປຘໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ກາມໍ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣູປຘໂຍ ຕາວ ຂີຓາສວສ຺ສ ນຕ຺ເຖວ ມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ນິໂຣຘິຕຕ຺ຕາ, ຂນ຺ຘູປຘໂຍ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ເຕປິ ຕສ຺ສ ສອຸປາທິເສສກາເລປິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕາ ນ ສນ຺ເຕວ, ອຍຎ຺ຈ ອນຸປາທິເສສກາເລ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ນິຣຸປຘິ ມຫາຂີຓາສໂວ’’ຕິ.

ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນຕ຺ຖິປຸຕ຺ຕສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ປຸຕ຺ຕເປມໍ ປຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຕ຺ຕເປມສມ’’ນ຺ຕິ. ໂຄສມິຕນ຺ຕິ ໂຄຫິ ສມໍ ກຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຄຫິ ສມ’’ນ຺ຕິ. ສູຣິຍສ຺ສ ສມາຕິ ສູຣິຍສມາ. ອວຍວສມ຺ພນ຺ເຘ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອວຍໂວ ເຈຕ຺ຖ ອາຠາ ເອວາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ອນນ຺ຕຣໍ ອາຠາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສູຣິຍາຠາຍ ສມາ’’ຕິອາທິ. ມໂຫຆຠາເວນ ສຣນ຺ຕິ ສວນ຺ຕີຕິ ສຣາ, ມຫນ຺ຕາ ຊລາສຍາ. ສພ຺ເພ ເຕ ສມຸທ຺ທປຣມາ ໂອຣິມຊເນຫິ ອທິຏ຺ຐປຣຕີຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ.

ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕສມໍ ເປມນ຺ຕິ ຄາຖາຍ ປຐມຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕເປເມນ ສມໍ ເປມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອນຸທກກນ຺ຕາເຣ ຆມ຺ມສນ຺ຕາປໍ ອສຫນ຺ຕິຍາ ອງ຺ເກ ຐປິຕປຸຕ຺ຕກໍ ກນ຺ທນ຺ຕໍ ຠູມິຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຐຕ຺ວາ ມຕອິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸນາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ມາຕາປິຕາທໂຍ ຫິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາປິ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທໂຍ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ –

‘‘ສພ຺ພາ ທິສາ ອນຸປຣິຄມ຺ມ ເຈຕສາ,

ເນວຊ຺ຌຄາ ປິຍຕຣມຕ຺ຕນາ ກ຺ວຈິ;

ເອວໍ ປິໂຍ ປຸຖຸ ອຕ຺ຕາ ປເຣສໍ,

ຕສ຺ມາ ນ ຫິໍເສ ປຣມຕ຺ຕກາໂມ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໑໙; ອຸທາ. ໔໑; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓);

ຘຎ຺ເຎນ ສມໍ ຘນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ອາຫາຣູປຊີວີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິ. ຕຖາຣູເປ ກາເລຕິ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ. ເອກເທສໍເຍວ ໂອຠາສນ຺ຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສູຣິຍສ຺ສປິ, ປເຄວ ອິຕເຣສໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍສ຺ສ ຎາຓານຸຠາເວນ ສກລຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ ເອກາໂລກໍ ອໂຫສີຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາ…ເປ… ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ຕມໍ ວິຘມຕີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓາທໂຍ ປຎ຺ຎາ ຍຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕມນວເສສໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ວຸຏ຺ຐິຍາ ປນ ປວຕ຺ຕມານາຍ ຍາວ ອາຠສ຺ສຣຠວນາ’’ຕິ ປຈຸຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນຕ຺ຖິປຸຕ຺ຕສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຂຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ເຂຕ຺ຕໂຕ ວິວາທາ ສຕ຺ເຕ ຕາຍຕີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍ. ວທຕິ ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ. ທ຺ວິປທາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈຕຸປ຺ປທຠຣິຍປຸຕ຺ຕາ ຄຫິຕາ. ພຸທ຺ຘາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຊານີຍສຸສ຺ສູສຠຣິຍສ຺ສວປຸຕ຺ຕາ. ທ຺ວິປທານໍ ເສຏ຺ໂຐຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິປທານໍ ເອວ ເສຏ຺ໂຐຕິ ນາຍໍ ນິຍໂມ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ເສຏ຺ໂຐ ເອວາຕິ ປນ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທ຺ວິປເທສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຕຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ເສຏ຺ໂຐ ເອວ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ປເນສາ’’ຕິອາທິ. ກາຣຓາກາຣຓໍ ອາຊານາຕີຕິ ອາຊານີໂຍ. ຄຓ຺ຫາເປຖາຕິ ຍຖາ ອຸທໂກ ນ ເຕມິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ວາຬໍ ຄຓ຺ຫາເປຖ. ‘‘ອສຸສ຺ສູສາ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ. ອາສຸຓມາໂນຕິ ສປ຺ປຏິສ຺ສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ວຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂກ.

ຂຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຓມານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ຐິເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກຕິ ປຸພ຺ພທ຺ຘໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອປຣທ຺ຘໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ເຫ. ສນ຺ນິສີເວສູຕິ ປຣິສ຺ສມວິໂນທນຕ຺ຖໍ ສພ຺ພໂສ ສນ຺ນິສີທນ຺ເຕສຸ. ທ-ກາຣສ຺ສ ຫິ ວ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ນິສິນ຺ເນສຸ ວິສ຺ສມມາເນສູ’’ຕິ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ອາຫາຣູປຊີວິຕສຕ຺ຕານໍ ຆມ຺ມຕາປເນ ສນ຺ຕຕ຺ຕກາຍານໍ ອິຣິຍາປຖທຸພ຺ພລ຺ຍກາໂລຕິ ຐານາທິອິຣິຍາປຖສ຺ສ ອສມຕ຺ຖກາໂລ. ສຓຕິ ວິຍາຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ ວິຍ, ຍຖາ ຕໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ມຫາວນໍ ວກ຺ຂມານນເຍນ. ເຕນາຫ ‘‘ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ຉິທ຺ທເວຓຸປພ຺ພານນ຺ຕິ ຣນ຺ຘຊາຕກີຈກມຫາເວຬຸປພ຺ພານໍ. ທຸຕິຍກໍ ສຫາຍໍ ອລຠນ຺ຕີ ອນຠິຣຕິປຣິຕສ຺ສນາຍ ເອວມາຫ. ອນປ຺ປກໍ ສຸຂນ຺ຕິ ວິປຸລໍ ອຸຬາຣໍ ວິເວກສຸຂໍ.

ເອກວິຫາຣຕາຍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ. ເຕນ ກາຍວິເວກໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປ຺ປຫາເນນ ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕນ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ທສ຺ເສຕິ. ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂນໂຕ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸຠຍວິເວກສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ, ຕໂຕ ເອວ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ ຣຕິໍ ລາຠິໂນ. ອມານຸສີ ຣຕີຕິ ຠາວນາຣຕິ. ປຸຣໂຕຕິ ປຸຣິມຠາເຄ. ປຈ຺ຉໂຕຕິ ປຈ຺ຉິມຠາເຄ. ອປໂຣຕິ ອຎ຺ໂຎ. ປຸຣໂຕຕິ ວາ ອນາຄເຕ, ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຉໂຕຕິ ອຕີເຕ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິພາຘນໂຕ. ປໂຣຕິ ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕປຏິທຸສ຺ສນຕາຍ. ນ ປໂຣຕິ ອປໂຣ, ໂລໂຠ, ໂສ ເຈ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ເອເຕນ ອນາຄຕປ຺ປຊປ຺ປນາຍ ອຕີຕານຸໂສຈນາຍ ຈ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຕີວ ຜາສຸ ຠວຕີຕິ ນີວຣຓເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ວິຄເມນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕນີວຣຓສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວເສນ ອຕິວິຍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສ ວສໂຕ ວເນຕິ ຕຓ຺ຫາທຸຕິຍິກາຠາເວນ ເອກສ຺ສ ອຣຎ຺ເຎ ວິເວກວາສໍ ວສໂຕ. ເສສໍ ຕາທິສເມວາຕິ ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຐມຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ.

ສຓມານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ນິທ຺ທາຕນ຺ທີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ປາຐໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຣິຍາມຍຈິຕ຺ເຕຫິ ອໂວມິສ຺ໂສ ຠວງ຺ຄໂສໂຕ ອພ຺ຍາກຕນິທ຺ທາ. ສາ ຫິ ຂີຓາສວານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ, ຕສ຺ສາ ປຸພ຺ພຠາຄາປຣຠາເຄສຸ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ນິທ຺ທາ, ສາ ອຂີຓາສວານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອນິຍຕກາລາ, ຕພ຺ພິຘຸຣນິຍຕສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕິຈ຺ຉາຕ…ເປ… ອາຄນ຺ຕຸກໍ ອາລສິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ກາຍາລສິຍປຈ຺ຈຍາ ວີຣິຍສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອກຸສລກ຺ຂນ຺ຘາ ຕນ຺ທີ ນາມ. ຕນ຺ທີຕິ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຕນ຺ທິຍນາຕິ ອາກາຣນິໍທ຺ເທໂສ. ຕນ຺ທີມນຕາຕິ ຕນ຺ທີຠູຕຈິຕ຺ຕຕາ. ອາລສ຺ຍນ຺ຕິ ອລສຠາວາຫຣຓໍ. ອາລສ຺ຍາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອລສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ. ກາຍວິຊມ຺ຠນາຕິ ກາຍສ຺ສ ວິນາມນາ. ອກຸສລປກ຺ຂາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຕາຕິ ອກຸສລປກ຺ຂິຍາ ອນຠິຣຕິ. ຠຕ຺ຕກິລມໂຖຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ວເສນ ສຣີເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເຂໂທ. ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐຕິ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອສມາຫິຕຕ຺ຕາ ນິວາຣິຕປາຕຸຠາໂວ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ໂຊຕນໍ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ໂຊຕຕິ, ນ ປາຕຸຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ນ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ໂຊຕິອໂຊຕິນາໂມ ປວຕ຺ຕຕິ.

ມຄ຺ຄສຫຊາຕວີຣິເຍນາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສຫຊາຕວີຣິເຍນ. ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ຫິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ນີຫຣຓເຫຕຸ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໑) ວິຍ. ເຕນ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ.

ນິທ຺ທາຕນ຺ທີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ທຸກ຺ກຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ທຸກ຺ຂໍ ຕິຕິກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂໍ. ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂມໍ ທຸສ຺ສຫນໍ ອາຣມ຺ຠວເສນ ທຸກ຺ກຣໍ, ອນຸຍຸຎ຺ຊນວເສນ ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂນ຺ຕິ. ອພ຺ຍຕ຺ເຕນາຕິ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປກາຣານຸປກາເຣ ຘມ຺ເມ ຊານນສມຕ຺ຖາຍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສງ຺ຂາຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ນ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ. ເຕນາຫ ‘‘ພາເລນາ’’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ສຕິ ສມໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ອິມິນາຕິ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂຎ຺ຈ, ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຈ ສາມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຄາຖທ຺ເຘນ ອິທໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອິທໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິຠວນທນ຺ຕໍ, ອຸປຣິທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ອິຕຣໍ ມຸສລໍ ວິຍ ອຸທຸກ຺ຂລໍ ວິເສສໂຕ ກສ຺ສຈິ ຂາທນກາເລ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວຕ຺ຕຕິ. ອາຘາຍາຕິ ນິປ຺ປີຬນວເສເນວ ຐເປຕ຺ວາ. ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈາຕິ ຕາລຸປເທສມາຫນິຕ຺ວາ ວິຍ. ເຈຕສາຕິ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຕິສມຸທາຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິພາຘນວເສນ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອາປາຓໂກຏິກນ຺ຕິ ປາຓໂກຏິປຣິໂຍສານໍ, ປຣິຊີວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ພາເຘຕີຕິ ສມ຺ພາໂຘ, ອນ຺ຕຣາຍິໂກ. ພຫູ ປຣິສ຺ສຍາຕິ ອໂຍນິໂສ ກາມວິຕກ຺ກາທິວເສນ.

ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕເມຕ຺ຖາຕິ ປທໍ, ອາຣມ຺ມຓໍ. ອິຣິຍາປຖໍ ເອວ ປທໍ ອິຣິຍາປຖປທໍ.

ຄີວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາຕິ ຄີວປຎ຺ຈມານິ. ສໂມທຫນ຺ຕິ ວາ ສໂມຘານເຫຕູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ – ‘‘ສໂມທຫິຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ, ສມ຺ມາ ໂອຘາຍ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເກ ອາຣມ຺ມຓກປາເລຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ສໂມທຫນ຺ຕິ ສໂມທຫນ຺ໂຕ. ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ກຎ຺ຈິປິ ຘມ຺ມໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນິເວສວເສນ ອນິສ຺ສິໂຕ. ອວິຫິໍສມາໂນ ວິຫິໍສານິມິຕ຺ຕານໍ ປຊຫເນນ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິເຕນາຕິ ສີລພ຺ຍສນໂຕ ອຸທ຺ຘຣຓຣູເປ ສຓ຺ຐິເຕນ, ກຣຸຓາຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ.

ທຸກ຺ກຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຫິຣີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ນິເສເຘຕີຕິ ນິວາເຣຕິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ປຸຈ຺ຉຕິ ເທວຕາ. ອປຫຣນ຺ໂຕຕິ ອປເນນ຺ໂຕ, ຍຖາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸຊ຺ຌຕິ ສາຣຖິວິຘໍ. ອຕ຺ຕນິ ນິປາຕໍ ນ ເທຕິ, ອາຊານີໂຍ ຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ. ອຠູເຕນ ອຠູຕກ຺ໂກເສນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ ພາລານຎ຺ຈ ຊນານໍ ປຣາປວາເທ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ນິນ຺ທນ຺ຕິ ຕຸຓ຺ຫິມາສີນໍ, ນິນ຺ທນ຺ຕິ ພຫຸຠາຓິນໍ;

ມິຕຠາຓິມ຺ປິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ອນິນ຺ທິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໒໗);

ຕນຸຍາຕິ ວາ ກຕິປຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປກາ’’ຕິ. ສທາ ສຕາຕິ ຫິຣິນິເສຘຠາເວ ກາຣຓວຈນໍ. ປປ຺ປຸຍ຺ຍາຕິ ປຕ຺ວາ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ. ວານໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ, ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ.

ຫິຣີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ກຸຏິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ອນ຺ໂຕຕິ ກຸຈ຺ຉິອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ວສນຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ວສນຠາເວນ. ກຸລປເວຓິນ຺ຕິ ກຸລາຈາຣໍ ກຸລຕນ຺ຕິໍ. ສນ຺ຕານກຏ຺ເຐນາຕິ ກຸລສນ຺ຕຕິຍາ ພນ຺ຘນຠາເວນ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທຫິ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸຊານນວເສນ ‘‘ເອກໍສວຈເນ ນິປາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປາທິກາ ໂປສິກາ ມາຕຸຈ຺ຉາ ມຫາປຊາປຕິ ມາຕາ ເອວາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິວາສາທີນໍ ອຠາວວຈເນເນວ ວຏ຺ຏມ຺ຫິ ພນ຺ຘນສ຺ສ ອຠາໂວ ທີປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຫິໂຕ. ອຍໍ ກິຣ ເທວຕາ ຍຖາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ພຸທ຺ຘານໍ ຄຸເຓ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມຍາ ສນ຺ນາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ກຸຏິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ຕປນຠາເວນ ຕປໂນທກຕ຺ຕາ ຕໂປທາຕິ ຕສ຺ສ ຣຫທສ຺ສ ນາມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ໂຕທກສ຺ສ ຣຫທສ຺ສາ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ນາຄຠວເນ ອຸທກຣຫທໂຕ ຕໂປທາ ນາມ ນທີ ສນ຺ທຕິ. ສາ ຫິ ນທີ ຠູມິຕລໍ ອາໂຣຫຕິ. ‘‘ເອທິສາ ຊາຕາ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ເປຕໂລໂກຕິ ໂລຫກຸມ຺ຠິນິຣຍາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຣຫທສ຺ສ ປນ ອາທິໂຕ ປພ຺ພຕປາທວນນ຺ຕເຣສຸ ພຫູ ເປຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເປຕວຕ຺ຖຸປາຬິຍາລກ຺ຂຓສໍຍຸຕ຺ເຕນ ຈ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຍຕາຍນ຺ຕິ ຍໂຕ ຣຫທໂຕ ອຍໍ. ສາໂຕທໂກຕິ ມຘຸໂຣທໂກ. ເສໂຕທໂກຕິ ປຣິສຸທ຺ໂຘທໂກ, ອນາວິໂລທໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕຕິ ຕໂປທານທິໂຕ.

ສມິທ຺ໂຘຕິ ອວຍວານໍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓຕາຍ ສໍສິທ຺ຘິຍາວ ສມ຺ມາ ອິທ຺ໂຘ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິຣູໂປ’’ຕິອາທິ. ປຘາເນ ສມ຺ມສນຘມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ປຘານິໂກ. ເສນາສນໍ ສຸຏ຺ຐປິຕທ຺ວາຣວາຕປານໍ, ເຕສໍ ປິທຫເນນ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ.

ປຸພ຺ພາປຍມາໂນຕິ ນ຺ຫານໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິຍ ໂວທກຠາວໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ຄເມນ຺ໂຕ. ອວຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ…ເປ… ນ ໂອຕຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພທິສາປໂລກນໍ ຍຖາ ນ຺ຫາຍນຏ຺ຐານສ຺ສ ມນຸສ຺ເສຫິ ວິວິຕ຺ຕຠາວຊານນຕ຺ຖໍ. ຂາຓຸອາທິວວຕ຺ຖາປນໍ ຈີວຣາທີນໍ ຐປນຕ຺ຖໍ ອຸທກສມີເປຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸກ຺ກາສນໍ ອມນຸສ຺ສານໍ ອປຄມນຕ຺ຖໍ. ອວກຸຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ຕງ຺ຂເຓປິ ອຸປຣິມກາຍສ຺ສ ອຸຊຸກໍ ອວິວຏກຣຓຕ຺ຖໍ. ຈີວຣປິຏ຺ເຐເຍວ ຐເປຕພ຺ພໍ ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ອຸທກນ຺ເຕຕິ ອຸທກສມີເປ. ສິນ຺ນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເສທຄຕປເທໂສ. ປສາເຣຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ສຸກ຺ຂາປນຕ຺ຖໍ. ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປນໍ ປຸນ ສຸເຂນ ຄເຫຕ຺ວາ ນິວາສນຕ຺ຖໍ. ນາຠິປ຺ປມາຓມຕ຺ຕໍໂອຕຣຓໍ ຕາວຕາ ອຸທກປຏິຈ຺ຉາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໂຕ. ວີຈິໍ ອນຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນາຕິອາທິ ສໍຍຕກາຣິຕາທສ຺ສນໍ. ນິວາສນໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ກຏິປ຺ປເທສສ຺ສ ຍຖາ ປຣິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິວສິຕ຺ວາ.

ສຣີຣວຓ຺ໂຓປິ ວິປ຺ປສີທິ ສມ຺ມເທວ ຠາວນານຸສ຺ສຕິມ຺ປິ ວິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມນໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ກິເລສວສໍ ຄຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ. ກາມູປນີຕາຕິ ກາມໍ ອຸປຄຕຈິຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ກິເລສກາເມນ ເຖເຣ ອຸປນີຕຈິຕ຺ຕາ.

ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອນນຸໂຠຕ຺ວາ. ອນຸຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂສີຕິ ຍາຈສິ. ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣສີ’’ຕິ. ກາມປຣິໂຠຄຄຣຸຄມນກາໂລ ນາມ ວິເສສໂຕ ປຐມໂຍພ຺ພນາວຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ທຫຣໂຍພ຺ພນກາໂລ’’ຕິ. ໂອຠຄ຺ເຄນາຕິ ມຊ຺ເຌ ສໍຠຄ຺ຄກາເຍນ. ຊິຓ຺ຓກາເລ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ກຏິຍໍ ກາໂຍ ໂອຠຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ.

ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນໍ, ນ ມນຸສ຺ສານໍ ເອວ. ເທຫນິກ຺ເຂປນນ຺ຕິ ກເຬວຣຏ຺ຐປິຕຏ຺ຐານໍ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນິມິຕ຺ຕາ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອຍໍ ຊີວຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຎ຺ຊານນນິມິຕ຺ຕຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນາຍເຣຕິ ນ ຎາຍນ຺ຕິ. ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ກາລໍ. ເຕນ ໂອຣກາລສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ປຣມາຍຸໂນ ໂອຣກາເລ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ປຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຕໂຕ ປຣໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕຕິ ກາລວເສນ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ. ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ອສງ຺ກຣໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ, ນິຈ຺ຉໂຍ ວາ. ອພ຺ພຸທເປສີຕິອາທີສຸ ອພ຺ພຸທກາໂລ ເປສິກາໂລຕິອາທິນາ ກາລ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກາໂລຕິ ອິຘ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິເວລາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຫ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫປິ ຫີຕິອາທິ. ອິເຘວ ເທເຫນ ປຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອເນກປ຺ປກາຣໂຕຕິ ນຄເຣ ຊາຕານໍ ຄາເມ, ຄາເມ ຊາຕານໍ ນຄເຣ, ວເນ ຊາຕານໍ ຊນປເທ, ຊນປເທ ຊາຕານໍ ວເນຕິອາທິນາ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ. ອິໂຕ ຈຸເຕນາຕິ ອິໂຕ ຄຕິໂຕ ຈຸເຕນ. ອິຘ ອິມິສ຺ສໍ ຄຕິຍໍ. ຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍາຕິ ຍຖາ ຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ຍນ຺ຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ກາໂລ ຄຕິປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ກາໂລຕິ ອຍໍ ມຣຓກາໂລ. ປຈ຺ຉິເມ ກາເລຕິ ປຈ຺ຉິເມ ວເຍ. ຕິສ຺ໂສ ວໂຍສີມາຕິ. ປຐມາທິກາ ຕິສ຺ໂສ ວຍສ຺ສ ສີມາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕນ. ປຸຣິມານໍ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວຍານໍ ສພ຺ພໂສ ສີມາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອາທິສີມໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ສມຓຘມ຺ໂມ…ເປ… ນ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕທາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ປາຬິໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ຫທເຍ ຐປນວເສນ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຫຣຓສຸຂໍ ອນຸຠວິຕຸໍ. ເອກສ຺ສ ກຖນໂຕ ປຐມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ອຸສ຺ສາເຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ອິຕໂຣ ຘມ຺ມກຖິໂກ ຕໍເຍວ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ອຍໍ ສຣຠາຓຘມ຺ມກຖາ. ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍານຸສາເຣນ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ອຸສ຺ສາຣຓໍ ສຣຠຎ຺ຎຘມ຺ມກຖາ. ‘‘ມາ ມໍ ກາໂລ ອຸປຈ຺ຈຄາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ກຣຓສ຺ສ ອຍໍ ເມ ກາໂລ’’ຕິ ກເຖຕິ, ຕໂຕ ປໂຣ ‘‘ປຈ຺ຉິມວໂຍ ອຎ຺ໂຎ ກາໂລ’’ຕິ ກເຖຕິ. ‘‘ກາລໍ ໂວຫໍ…ເປ… ຕສ຺ມາ ອຠຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສເຫຕຸກໍ ສານິສໍສໍ ກເຖຕິ.

ຕໍ ຄາຣວກາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ອຖ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຫໂຣ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິມາຫ ໂລຠາຠິຠູຕຕາຍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຠຄສມ຺ປທາ ປຣິວາຣສມ຺ປທາຕິ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອລງ຺ກາຣປຣິຫາຣນ຺ຕິ ອລງ຺ກາຣກຣຓໍ. ອນິກ຺ກີຬິຕາວີຕິ ອກີຬິຕປຸພ຺ໂພ. ກີຬນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາມານໍ ປຣິໂຠໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ອຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິ. ອກຕກາມກີໂຬຕິ ອກຕກາມານຸຠວນປ຺ປໂຍໂຄ. ສຍໍ ອຕ຺ຕນາ ເອວ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐາ, ສນ຺ທິຏ຺ຐາ ເອວ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ, ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ. ປກຏ຺ໂຐ ກາໂລ ປຕ຺ໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ກາລິກາ, ເຕ ກາລິເກ.

ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕາຣມ຺ມຓາກາເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕາຣມ຺ມຓານຸຠວນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ລທ຺ຘພ຺ພຕາຍາຕິ ອນນ຺ຕຣິຕສມາຘິຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ລທ຺ຘພ຺ພຜລຕາຍ. ສໂມຫິເຕສຸປີຕິ ສມ຺ຠເຕສຸປິ. ສມ຺ປນ຺ນກາມສ຺ສາຕິ ສມິທ຺ຘກາມສ຺ສ. ຈິຕ຺ຕກາຣາ ຣູປລາເຠນ, ໂປຕ຺ຖກາຣາ ປຏິມາກາຣກາ, ຣູປກາຣາ ທນ຺ຕຣູປກຏ຺ຐຣູປ-ໂລຫຣູປາທິກາຣກາ. ອາທິສທ຺ເທນ ນານາຣູປເວສຘາຣີນໍ ນຏາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ເສສທ຺ວາເຣສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຘພ຺ພມາລາກາຣສູປກາຣາທໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ.

ໂສຕິ ສມິທ຺ຘິຕ຺ເຖໂຣ. ສໂມຫິຕສມ຺ປຕ຺ຕິນາຕິ ສງ຺ຄາຫໂຠຄູປກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິນາ. ປຕ຺ຕພ຺ພທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ກາມານໍ ອາປຊ຺ຊນຣກ຺ຂຓວເສນ ລທ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂສ຺ສ. ອຸປາຍາສສ຺ສາຕິ ທຬ຺ຫປຣິສ຺ສມສ຺ສ ວິຣຕສ຺ສ. ‘‘ວິສ຺ສາຕສ຺ສາ’’ຕິ ເກຈິ. ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນາ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ. ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ຜລໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອຸທິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ນສ຺ສ ກາໂລຕິ ອກາໂລ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ນວສຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມສຸ. ເອຫິປສ຺ສວິຘິນ຺ຕິ ‘‘ເອຫິ ປສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕວິຘິວຈນໍ. ອຸປເນຕພ຺ໂພຕິ ວາ ອຸປເນຍ຺ໂຍ, ໂສ ເອວ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ. ວິຎ຺ຎູຫີຕິ ວິທູຫິ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ເຈຫິ. ເຕ ເອກໍສໂຕ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູອາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູອາທີຫີ’’ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຕິອຕ຺ຕນີຕິ ຠຸມ຺ມວເສນ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕນີ’’ຕິ.

ສພ຺ພປເທຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ‘‘ກຖໍ ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ, ກຖໍ ອກາລິໂກ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ເພຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນໂວຕິ ຕຣຸໂຓ ນ ຈິຣວສ຺ໂສ. ເຍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວີສຕິວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ສາສນໍ ນາມ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ປິຏກຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ເມນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມນ ວິນໂຍ ເອຕ຺ຖ ວິນາ ທຓ຺ຑສຕ຺ເຖຫີຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ຘມ຺ມາຍ ວິນໂຍ ເອຕ຺ຖ ນ ອາມິສຕ຺ຖນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ຘມ຺ມໂຕ ວິນໂຍ ນ ອຘມ຺ມໂຕຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ຘມ຺ໂມ ວາ ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຘມ຺ມກາຍຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ວິນໂຍ, ນ ຕກ຺ກິການນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ຘມ຺ເມ ວິນໂຍ ນ ອຘມ຺ເມ ວິນໂຍ. ຘມ຺ໂມ ຈ ໂສ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ສຕ຺ເຕ ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ, ສພ຺ເພ ສໍກິເລສໂຕ ວິເນຕີຕິ ວິນໂຍ ຈາຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສາສນສ຺ເສວ ນາມ’’ນ຺ຕິ.

ຘມ຺ມວິນໂຍຕິ ຘມ຺ເມນ ຍຸຕ຺ໂຕ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ ວິຍ. ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈາຕິ ວາ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ. ຘມ຺ມວິນຍານຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖຸຠາວວຈນໂຕ ຘມ຺ມວິນຍຕ຺ຕສໍສິທ຺ຘິ ຘມ຺ມວິນຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິເສສນໂຕ. ອຠິຘມ຺ເມປິ ວິນຍວຈນນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິນຍທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ເທສິຕປຎ຺ຎຕ຺ຕວຈນໂຕ ຘມ຺ມວິນຍສິທ຺ຘິ. ຘມ຺ໂມ ຈຕຸຘາ ເທສິໂຕ ສນ຺ທສ຺ສນ-ສມາທາປນ-ສມຸຕ຺ເຕຊນ-ສມ຺ປຫໍສນວເສນ, ວິນໂຍ ຈຕຸຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ສີລາຈາຣໂຕ ປຣາຊິຕວເສນ. ຘມ຺ມຈຣິຍາ ສກວິສໂຍ, ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ. ປຣິຍາເຍນ ເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ວິນໂຍ. ຘມ຺ມເທສນາ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖປ຺ປຘານາ, ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖປ຺ປຘານາ. ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈປ຺ປຘາໂນ ຘມ຺ໂມ, ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈປ຺ປຘາໂນ ວິນໂຍ. ອາສຍສຸທ຺ຘິປຘາໂນ ຘມ຺ໂມ, ປໂຍຄສຸທ຺ຘິປຘາໂນ ວິນໂຍ.

ກິຣິຍທ຺ວຍສິທ຺ຘິຍາ ຘມ຺ມວິນຍສິທ຺ຘິ. ຘມ຺ເມນ ຫິ ອນຸສາສນສິທ຺ຘິ, ວິນເຍນ ໂອວາທສິທ຺ຘິ. ຘມ຺ເມນ ຘມ຺ມກຖາສິທ຺ຘິ, ວິນເຍນ ອຣິຍຕຸຓ຺ຫີຠາວສິທ຺ຘິ. ສາວຊ຺ຊທ຺ວຍປຣິວຊ຺ຊນໂຕ ຘມ຺ມວິນຍສິທ຺ຘິ. ຘມ຺ເມນ ຫິ ວິເສສໂຕ ປກຕິສາວຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາຄສິທ຺ຘິ, ວິນເຍນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສາວຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາຄສິທ຺ຘິ. ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓຄຸຓທ຺ວຍສິທ຺ຘິ. ພຫຸສ຺ສຸຕສຸຕປສນ຺ນທ຺ວຍໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິ-ປຣິຍາປຸຓນ-ຘມ຺ມວິຫາຣ-ວິຠາຄໂຕ ຘມ຺ມຘຣວິນຍຘຣວິຠາຄໂຕ ຈ ຘມ຺ມວິນຍທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ສຣຓທ຺ວຍສິທ຺ຘິຍາ ຘມ຺ມວິນຍທ຺ວຍສິທ຺ຘິ. ອິຘ ສຕ຺ຕານໍ ທຸວິຘໍ ສຣຓໍ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຣຓໍ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິ’’ນ຺ຕິ (ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒; ໑.໑໕.໓໘໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາປິ ສຣຓໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນາໂຖ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໐, ໓໘໐) ວຈນໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຣຓທ຺ວຍສິທ຺ຘິຍາ ຘມ຺ມວິນຍສິທ຺ຘີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຕສ຺ສ ຘມ຺ມສິທ຺ຘິ, ຍໂຕ ຈ ວິນຍສິທ຺ຘິ, ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຘມ຺ເມນ ເຫຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປິຏການິ ວຸຕ຺ຕານິ, ວິນເຍນ ວິນຍປິຏກ’’ນ຺ຕິ. ອຘຸນາ ອາຄໂຕ ອິທາເນວ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຸປຄໂຕ.

ມຫນ຺ເຕ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາຕິ ມເຫສກ຺ຂຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣນ ມຫນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐປິຕຠາວໍ ປເວເທຕ຺ວາ. ມຫຕິຍາຕິ ອຸປສງ຺ກມນວນ຺ທນາທິວຈນາປຊ຺ຊນວເສນ ສມາຈິຓ຺ຓາຍ. ສພ຺ເພປິ ກິຣ ນິສີທນ຺ຕາ ຕໍ ຐານໍ ຐເປຕ຺ວາວ ນິສີທນ຺ຕິ. ຖິຣກຣຓວເສນາຕິ ທຬ຺ຫີກຣຓວເສນ. ອຍໍ ກິຣ ເທວຕາ ຎາຓສມ຺ປນ຺ນາ ມານຊາຕິກາ, ຕສ຺ມາ ນາຍໍ ມານໍ ອປ຺ປຫາຍ ມມ ເທສນໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ມານນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ອາທິໂຕ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອກ຺ເຂຍ຺ຍສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິອາທິນາ ຕາຍ ຎາຕຸມິຈ຺ຉິຕກາມານໍ ກາລິກາທິຠາວໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາທິຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ອກ຺ເຂຍ຺ຍໂຕຕິ ຄິຫິລິງ຺ຄປຣິຍາຍນາມວິເສສາທິວເສນ ຕຖາ ຕຖາ ອກ຺ຂາຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກຖານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໂຕ’’ຕິ. ເອເຕສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ. ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ປວຕ຺ຕິຕາ ອາສຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມສງ຺ຄາທີນໍ ວເສນ ອາສຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອິຕເຣສໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕປິ ຫິ ‘‘ອິທໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ກງ຺ຂໂຕ ຕຕ຺ຖ ອາສຕ຺ໂຕ ເອວ ນາມ ອວິຊຫນໂຕ, ຕຖາ ວິກ຺ເຂປຄໂຕ ວິກ຺ເຂປວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ອນຸສຍານໍ ປນ ອາສຕ຺ຕຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ມຈ຺ຈຸໂນ ໂຍຄນ຺ຕິ, ມຈ຺ຈຸພນ຺ຘນໍ, ມຣຓຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸກາ ອນຕີຕມຣຓຕ຺ຕາ ມຈ຺ຈຸນາ ຍຖາຣຸຈິ ປໂຍເຊຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸປຣູປຣິ ຈ ຂິປິຕາຍ ອາຓາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປໂຍຄໍ…ເປ… ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ກມນີຍຏ຺ເຐນ ກາມາ, ເນສມ຺ປິ ກາລສ຺ສ ລທ຺ຘພ຺ພຕາຍ ກາລິກຕາ ອິຘ ອກ຺ເຂຍ຺ຍວຈເນນ ປເວທິຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອວມິມາຍ ຄາຖາຍ ກາລິກາ ກາມາ ກຖິຕາ’’ຕິ. ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ກມນີຍາ, ຍສ຺ມາ ຈ ກາລິການໍ ກາມານໍ ຕຖາສຠາວຕາ ກຖິຕາ. ອຍມ຺ປິ ຄາຖາ ຕທຕ຺ຖເມວ ທີເປຕີຕິ ອິມາຍ ເຕ ກຖິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ສຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາທິວເສນ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ, ອຫໍ, ມມາ’’ຕິ ຈ ອຠິນິວິສິຍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ມຣຓໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ກາມານໍ ກາລິກຕ຺ໂຖ ກຖິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກາລິກາ ກາມາ ກຖິຕາ’’ຕິ.

ອຍໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ຎາເຕ ກຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນປຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ຎາຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ປທຏ຺ຐານຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ເຕສໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຄຫິໂຕຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕີເຣຕິ ຕຸເລຕິ ວີມໍສຕິ. ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫີຕິ ອິມິນາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຫາວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕ ປນ ອາກາຣາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓປິ ເອກເທເສນ ປຫານໍ ລພ຺ຠເຕວ, ອນວເສສໂຕ ປນ ປຫານວເສນ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ …ເປ… ອຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ. ຕຖາ ຈ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫີ’’ຕິອາທິ.

ອກ຺ຂາຕາຣນ຺ຕິ ອກ຺ຂາຕພ຺ພໍ, ນ ອກ຺ເຂຍ຺ຍກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມວເສນ ກາຣກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກາຣກນ຺ຕິ ຈ ສາຘນມາຫ. ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ວາ ມຎ຺ຎນໍ ນປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ ອກ຺ຂາຕາຣນ຺ຕິ ຂີຓາສວໍ. ອຖ ວາ ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ກາຣຓໍ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ເຍນ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາທິກາຣເຓນ ອກ຺ເຂຍ຺ຍໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ຜຸສ຺ໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວາ ອຠິນິວິສ຺ສ ວເທຍ຺ຍາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມນຸສ຺ສນາຄາທີຫິ ປູຊນີຍຕ຺ຕາ ‘‘ຍກ຺ໂຂ’’ຕິ ສພ຺ພເທວານໍ ສາຘາຣຓວຈນນ຺ຕິ ເທວຘີຕາປິ ‘‘ຍກ຺ຂີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອກ຺ເຂຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ປຫານມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຄຫິຕໍ. ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ອສ຺ສ ຜລປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ’’ຕິ.

ວິເສສີຕິ ວິເສສຊາຕິອາທິວເສນ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຸ ຄຫິເຕສູຕິ ເຕສຸ ເສຍ຺ຍມານາທີສຸ ຕີສຸ ມາເນສຸ ຄຫິເຕສຸ. ຕໂຍ ເສຍ຺ຍມານາ, ຕໂຍ ສທິສມານາ, ຕໂຍ ຫີນມານາ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ໂສ ອປ຺ປຫີນມຎ຺ຎນປຸຄ຺ຄໂລ. ເຕເນວ ມາເນນ ເຫຕຸຠູເຕນ. ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍາຕິ ປຸຣິມທ຺ເຘນ ປນ ວຕ຺ຖຸກາມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ກາລິກາ ກາມາ ກຖິຕາ’’ຕິ.

ວິຘີຍຕິ ວິສທິສາກາເຣນ ຐປີຍຕີຕິ ວິຘາ, ໂກຏ຺ຐາໂສ. ກຖໍວິຘນ຺ຕິ ກຖໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ເກນ ປກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທຫນໂຕ ຫີນາທິວເສນ ວິວິເຘນາກາເຣນ ທຫນໂຕ ອຸປຘາຣຓໂຕ ວິຘາ, ມາໂນ. ມາເນສູຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ມານເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈລຕີຕິ ນ ເວຘຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສຸທ຺ຘປກຕິໍ ອວິຊຫນໂຕ.

ປຎ຺ຎາ ‘‘ສງ຺ຂາ’’ຕິ ອາຄຕາ, ປຎ຺ຎາຕິ ໂຍນິໂສ ປຏິສງ຺ຂານໍ. ສງ຺ຂາຍໂກຕິ ສງ຺ກລນປທຸປ຺ປາທນາທິ-ປິຓ຺ຑຄຓນາວເສນ ຄຓໂກ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຕິ ມານາທິປປຎ຺ຈຠາຄາ. ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມາ ຍາຖາວໂຕ ສງ຺ຂາຍນ຺ຕິ ອຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ສງ຺ຂາ, ປຎ຺ຎາ. ເອກໍ ທ຺ເວຕິອາທິນາ ສງ຺ຂານໍ ຄຓນໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນນ຺ຕິ ສງ຺ຂາ, ຄຓນາ. ສງ຺ຂາຍຕິ ຠາຄໂສ ກຖີຍຕີຕິ ສງ຺ຂາ, ໂກຏ຺ຐາໂສ. ສງ຺ຂານໍ ສຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທິນາ ສຎ຺ຎາປນນ຺ຕິ ສງ຺ຂາ, ຣຕ຺ໂຕຕິອາທິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ. ຂີຓາສໂວ ຊຫິ ປຊຫິ ຣາຄາທີນໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ນວເຠທໍ ປເຠທໂຕ, ສງ຺ເຂປໂຕ ຕິວິຘມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວວິຘນ຺ຕິ ວາ ປາເຐ ນວເຠທຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣເຠທວເສນ ນວວິຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍວິເສເສຫິ ອິຕ຺ຖິຠາວາທິວິເສເສຫິ ວິເສເສນ ມານີຍຕິ ຄພ຺ໂຠ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິມານໍ, ຄພ຺ຠາສໂຍ. ນ ອຸປຄຈ຺ຉີຕິ ນ ອຸປຄມິສ຺ສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາຄຕຕ຺ເຖ ອຕີຕວຈນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນາຊ຺ຌຄາ’’ຕິ ຫິ ອຕີຕໍ ‘‘ນ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ. ຉິນ຺ທິ ອຣິຍມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ. ໂອໂລກຍມານາ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ. ສຕ຺ຕນິເວສເນສູຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປປຊ຺ຊຏ຺ຐາເນສຸ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວ ກເຖສິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປເວທິຕຕ຺ຕາ.

‘‘ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄວເສນປີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມ ກຸສລຘມ຺ມານຸໂຍເຄ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທສກຸສລກມ຺ມປຖກາຣຓ’’ນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄວເສນ ຈ ຄາຖາອຕ຺ຖວຈເນ ອຍໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ວິຕ຺ຖາຣ-ນໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ຐາເນຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ເທວຕາຍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ. ເທວຕາຍ ຎາຓປຣິປາກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ພິຍາ ກຖາຍ ສທ຺ຘິໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກເທສນາ ມຫຕີ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສິ. ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາຕິ ສຕ຺ຖຸເທສນາຍ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ປຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປຏິປາຏິປວຕ຺ຕໍ ຠາວນາຎາຓໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາຕິ ສຕ຺ຖຸເທສນາວິລາເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣິປກ຺ກຎາຓຕ຺ຕາ ປຐມໍ ຜລໍ ປຕ຺ວາ. ເອວມາຫາຕິ ເອວໍ ‘‘ປາປໍ ນ ກຍິຣາ’’ຕິອາທິປ຺ປກາເຣນ ຄາຖມາຫ. ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຊີໂວ ຍຖາ ກຸປ຺ປມາໂນ ວາຈາກມ຺ມນ຺ຕວເສນ ກຸປ຺ປຕິ, ຕຖາ ສມ຺ປຊ຺ຊມາໂນປີຕິ. ໂສ ວາຈາກມ຺ມນ຺ຕປກ຺ຂິໂກ, ຕສ຺ມາ ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ ຄຫິຕາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໂຕ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາ ຄຫິຕາ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໂຕ. ອນ຺ຕທ຺ວຍວິວຊ຺ຊນໍ ຄຫິຕໍ ສຣູເປເນວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕີຕິອາທິ ນິຄມນໍ.

ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນນ຺ທນວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.